Şis Âleyhisselâm
Âdem Oğulları Arasında Putperestlik Ne Zaman Ve
Nasıl Başladı? Başa Dön
Rivayete göre: Kabil, kardeşi Hâbil’i öldürünce,
Babası Âdem Aleyhisselâm-dan korkarak Yemen’e kaçtı.
Şeytan, ona:
“Hâbil’in kurbanını ateşin yakması ve
kurbanının kabul olunması, onun, ateşe hizmet ve ibadet etmesi yüzündendi.
Sen de, öyle yap!” diye telkinde bulundu.
Bunun üzerine, Kabil, bir ateş evi yapıp içinde ateş
yakarak ona tapmağa başladı.[58]
Put, ağaçtan veya altun veya gümüşten insan şeklinde
yapılırsa, ona: Sanem, taştan yapılırsa, ona da, Vesen denir.[59]
Şis oğulları, önceleri gelir, Âdem Aleyhisselâmın
Nevz veya Bevz dağındaki mağarada bulunan cesedini, ziyaret eder ve ona,
tazimde bulunurlar, kendisi için, Allâhdan rahmet dilerlerdi.[60]
Kabil b.Âdem oğullarından bir adam:
“Ey Kabil oğulları! Şis oğulları, Âdemin
cesedinin çevresinde dönüp dolaşarak ona tazimde bulunuyorlar.
Sizin ise, böyle bir şeyiniz yok!” dedi, ve
onlar için bir put yonttu. Tarihde ilk put yapan adam, bu, oldu.[61]
Kur’an-ı kerimde Vedd, Süva’, Yağus, Yauk ve Nesr
diye adları anılan put-lar[62],
rivayete göre: Âdem Aleyhisselâmın oğulları[63]
veya oğullarının oğulları idiler.[64]
Bunlar, iyi amelli kişilerdi.[65]
Halk, bunlara uyarlardı.[66]
Süva’ın, Şis Aleyhisselâmın oğlu olduğu, Yağus, Yauk
ve Nesr’in de, Süva’ın oğulları oldukları da, rivayet edilir.[67]
Bunlar, öldükleri zaman, adamları:
“Kâşke, onların suretlerini, bize bir yapan
olsaydı da, kendilerini hatırladıkça, bizi, ibadete teşvik etmiş olurdu.”
dediler.[68]
Onlara, yakınları, çok ağladılar. Kabil oğullarından
bir adam:
“Ey kavmim![69]
Ben, can vermeye güç yetiremem amma, size, onların suretlerine göre beş tane
put yapsam, yontsam olmaz mı?” dedi.
Onlar da: “Olur!” dediler.
Bunun üzerine, Kabil oğullarının put yapıcısı, onlar
için, Vedd, Süva’, Yağus, Yauk ve Nesr’in suretlerine göre beş tane put yonttu,
dikti.
Adlarına put dikilenlerin kardeşleri, amucaları ve
amuca oğulları gelip bu putların çevrelerinde koşarak dolaşırlar ve onlara
tazimde bulunurlardı.
O asır, böylece geçti.
Yerd b.Mehlâil
b.Kaynan b.Enuş, b.Şis,
b.Âdem zamanında da, böyle yapıldı.[70]
Bazı kîmseter, İslâmiyetten döndü.[71]
İkinci asır gelince, bu putlara, ilk çağdakinden
daha çok tazimde bulundular.
Üçüncü asır gelince:
“Bizden öncekilerin şu putlara tazimleri,
ancak, Allah katında, şefaat etmelerini umdukları içindi!” diyerek onlara
tapmağa başladılar, küfürlerini artırdılar.
Bunun üzerine, Yüce Allah, onlara İdris
Aleyhisselâmı, Peygamber olarak gönderdi.
İdris Aleyhisselâm, onları, putlara tapmaktan men ve
Yüce Allâha ibadete davet etti.[72]
Fakat, onlar, İdris Aleyhisselâmı, yalanladılar.
Yüce Allah da, onu, yüksek bir Makama kaldırdı.
Putperestlik, Nuh Aleyhisselâmın zamanına kadar
artmakta devam etti. Yüce Allah, Nuh Aleyhisselâmı, Peygamber gönderdi. Nuh
Aleyhisselâm, onları, Yüce Allâha ibadete, uzun zaman davet etti. Fakat, onlar,
Nuh Aleyhisselâma karşı koydular ve kendisini, yalanladılar.[73]
Nuh Aleyhisselâm, onlarla başa çıkamayınca,
kendisini ve yanındaki Mü’min-leri, onlardan kurtarması için, Allah’a dua
etti.(70)
Yüce Allah da, onları, Tufan suyunda boğdu.[74]
Tufan suları, Nevz veya Bevz dağından beş putu sürükleyip yere indirdi.
Suların, şiddetli akışları, onları, ülkeden ülkeye sürükledi. Nihayet, Cüdde
toprağına attı. Sonra, sular, çekildi.
Esen rüzgârlar, putların üzerine toprak yığdı.[75]
[1] İbn.İshak, İbn.Hişam-Sîre
c.1,s.3, İbn.Sa’d-Tabakat c.1,s.39, Belâzürî-Ensabüleşraf c.1,s.3,
İbn.Kuteybe-Maarif s.10, Dineverî-Kitabülahbar s.1, Yâkubî-Tarih c.1,s.8,
Taberî-Tarih c.1,s.76.
M. Asım Köksal, Peygamberler Tarihi, Türkiye
Diyanet Vakfı Yayınları: 1/67.
[2] Taberî-Tarih c.1,s.76,
Sâlebî-Arâis s.47, İbn.Esîr-Kâmil c.1,s.47
[3] İkiz olarak değil, yalnız
olarak (Mir Hâvend-Ravzatussafa. Terceme s.115)
[4] İbn.Sa’d-Tabakat c.1,s.37,
Taberî-Tarih c.1,s.76, Sâlebî-Arâis s.47 İbn.Asâkir-Tarih c.6,s.354
[5] İbn.Sa’d-Tabakat c.1,s.37,
Taberi-Tarih c.1,s.76, İbn.Asâkir-Tarih c.6,s,354
[6] Belâzürî-Ensabüleşraf
c.1,s.3
M. Asım Köksal, Peygamberler Tarihi, Türkiye
Diyanet Vakfı Yayınları: 1/67.
[7] Mes’ûdî-Murûcuzzeheb
c.1,s.37
[8] Mes’ûdî-Murucuzzeheb
c.1,s.38-39
M. Asım Köksal, Peygamberler Tarihi, Türkiye
Diyanet Vakfı Yayınları: 1/67-68.
[9] ibn.Kuteybe-Maarif s.10,
Yâkubî-Tarih c.1,s.7, Mir Hâvend-Ravzat Terceme s.115
[10] Taberî-Tarih c.1,s.79,
Salebî-Arâis s.47, ibn.Esîr-Kâmil c.1,s.49
[11] İbn.Asâkir-Tarih c.6,s.359
[12] Taberî-Tarih c.1,5.79,
Mesûdî-Murucuzzeheb c.1,s.49
[13] Taberî-Tarih c.1,s.79,
Sâlebî-Arâis s.47, İbn.Esîr-Kâmil c.1,s.49
[14] Taberî-Tarih c.1 ,s.76,
Sâlebî-Arais s.47, İbn.Esîr-Kâmil c.1 ,s.47 Ebülfida-Elbidaye vennihaye c.1
,s.98, Mir Hâvend-Revzatussafa Terceme s. 115
[15] İbn.Sa’d Tabakat c.1,s.39,
Taberî-Tarih c.1,s.84, İbnünnedûn-Fihrist s.39
[16] On sahife indirildiği
rivayeti de, vardır. (Taberî-Tarih c. 1 ,s. 161, Ebû Nuaym-Hilyetülevliya c. 1
,s. 167, Zemahşerî-Keşşaf c.4,s.245, Sâlebî-Arâis s.100, Fahrurrazî-Tefsir
c.31,s.15O, İbn.Asakir Tarih c.6,s.357, Ebüssuud-Tefsir
c.9,s.143-Aliyyülmüttakî-Kenzür Ummal c.16,s.132)
Taberî-Tarih c.1,s.75, Mes’ûdî-Murucuzzeheb
c.1,s.40, İbn.Esîr-Kâmil c.1,s.47
[17] Mes’ûdî-Murucuzzeheb
c.1,s.4O, Ahbaruzzeman s.86. ibn Nedîm-Fihrist s.39
[18] İbn.Kuteybe-Maarif s.10,
Taberî-Tarih c.1,s.76, ibn.Esîr-Kâmil c.1,s.47, Ebülfida-Elbidaye vennihaye
c.1,s.99
[19] Taberî-Tarih c.l,s.81,
İbn.Esîr-Kâmil c.1,s.54
[20] Taberî-Tarih c.1,s.86
[21] Mes’ûdî-Ahbaruzzeman s.86
[22] Yâkubî-Tarih c.1,s.8
[23] lbn.Kuteybe-Maarifs.10,
Taberî-Tarihc.1,s.81, İbn.Esîr-Kamilc.1,s.54, Mir
Hâvend-Ravzatussafatercemes.115
[24] Taberî-Tarih c.1,s.81,
İbn.Esîr-Kâmil c.1,s.54
M. Asım Köksal, Peygamberler Tarihi, Türkiye
Diyanet Vakfı Yayınları: 1/68-69.
[25] Yâkubî-Tarihc.1,s.8
[26] Ibn.Kuteybe-Maarif s.10,
Yâkubi-Tarih c.1,s.8, Mes’ûdî-Murûcuzzeheb c.1,s.39, İbn.Asakir-tarih
c.6,s.36O, İbn.Esîr-Kâmil c.1,s.54
[27] ibn.Asâkir-Tarih
c.6,s.359-360
[28] ibn.Asâkir-Tarih c.6,s.260
[29] Yâkubî-Tarih c.1,s.8,
Mes’ûdî-Ahbaruzzaman s.86
[30] Taberî-Tarih c.1,s.76,83,
ibn.Esîr-Kâmil c.1,s.56, Ebülfida-Elbidaye vennihaye c.1,s.98
[31] ibn.Kuteybe-Maarif s.10,
Taberî Tarih c.1 ,s.76, İbn.Esîr-Kâmil c.1 ,s.47-4§, Ebülfida-Elbidaye
vennihaye c.1 ,s.98
[32] Mes’ûdî-Ahbaruzzaman s.87
[33] Zehebî’dan naklen
Ebüttayıb.-Şifâülgaram c.1,s.442
M. Asım Köksal, Peygamberler Tarihi, Türkiye
Diyanet Vakfı Yayınları: 1/69-70.
[34] Yakubî-Tarih c.ı, s.8.
[35] Süheylî-Ravdulünüf c.1,s.81,
Mir Hâvend-Ravzatussafa terceme s.117
[36] Mîrhand-Rayzatussafa
Tercemesi s. 117.
[37] Yâkubî-Tarihc.1,s.8-9
[38] Me’ûdî-Murucuzzeheb c.1,s.38
[39] Yâkubî-Tarih c.1,s.8,
Mesûdî-Murucuzzeheb c.1,s.39.
[40] Yâkubî-Tarih C.1.S.9
[41] Mes’ûdî-Murucuzzeheb
C.1.S.39
[42] Yâkubî-Tarih c.1,s.9,
Dineverî-Elahbar s.1
[43] Yâkubî-Tarih c.1,s.9,
Mes’ûdî-Murucuzzeheb c.1,s.39
[44] Dineverî-Kitabül’ahbar s.1
[45] Yâkub-ı Tarih c.1,s.10
[46] Mes’ûdî Ahbaruzzaman s.87
[47] Yâkubî-Tarih c.1,s.10,
Mes’üdî-Ahbaruzzaman s.87
[48] Yâkubî-Tarih c.1,s.10
[49] İbn.Sa’d-Tabakat c.1,s.38,
Taberî-Tarih c.l.s.84, Salebi-Arais s.47
[50] Sâlebî-Arâis s.47
[51] Yâkubî-Tarih c.1 ,s.10-11
[52] ibn.Sa’d-Tabakat c.1,s.39,
Yâkubî-Tarih c.1,s.11, Taberî-Tarih c.1,s.84
[53] Yâkubî-Tarih c.1,s.11
[54] Taberî-Tarih c.1,s.83,
Ibn.Esîr-Kâmil c.1,s.57
[55] Yâkubî-Tarih c.1,s.11
[56] İbn.Sa’d-Tabakat c.1,s.39,
Taberî-Tarih c.1,s.84
[57] Yâkubî-Tarih c.1,s.11
M. Asım Köksal, Peygamberler Tarihi, Türkiye
Diyanet Vakfı Yayınları: 1/70-73.
[58] Taberî-Tarih c.1,s.82,
Sâlebî-Arais s.47, Ebülferec İbn.Cevzî-Tabsıra c.1,s.36
[59] Ebülmünzir Hişam-Kitüblasnam
s.53
[60] Ebülmünzir
Hişam-Kitabülasnam s.50
[61] Ebülmünzir
Hişam-Kitabülasnam s.51, Yâkut-Mûcemülbüldan c.5,s.367
[62] Nuh: 23
[63] Ebülfida-Tefsir c.4,s.426,
Diyar.Bakrî-Hamis c.2,s.97
[64] Taberî-Tefsir c.23,s.99
[65] Ebülmünzir Hişam-Kitabülasnam
s.51, Taberî-Tefsir c.29,s.99, Ebülferec İbnülcevzî-Tabsıra c.1,s.35
[66] Taberî-Tefsir c.29,s.99
[67] Zürkam-Mevahibüttedünniye
Şerhi c.2,s.348
[68] Taberî-Tefsir c.29,s.99
[69] Taberî-Tefsir c.29,s.99,
Ebülferec İbn.cevzî-Tabsıra c.1,s.35
[70] Ebülmünzir Hişam-Kitabülasnam
s.51-52, Yâkut-Mûcemülbüldan c.5,s.367
[71] Ibn.Sa’d-Tabakat c.1,s.39,
Taberî-Tarih c.l,s.85, Ibn.Esfr-KâmıY c.t,s.29
[72] Ebülmünzir
Hişam-Kitabülasnam s.52, Ebülferce-Tabsıra c.1,s.35, Yâkit-Mucemülbüldan
c.5,s.367
[73] Ebülmünzir
Hişam-Kitabülasnam s.52-53, Yâkut-Mücemülbüldan c.5,s.367 70)Şuarâ: 118
[74] Nuh: 25
[75] Ebülmünzir
Hişam-Kitabülasnam s.53, Yâkut-Mucemülbüldan c.5,s.367
M. Asım Köksal, Peygamberler Tarihi, Türkiye
Diyanet Vakfı Yayınları: 1/73-75.