Hz. Yusuf As Hayatı

Tarihçiler, Hz. Yusuf
(a.s.)’m Mısır’a bu hanedan zamanında geldiğinde müt­tefiktirler. Ancak hangi
firavun zamanında geldiği hususu ihtilaflıdır. Mısırlı ar­keolog Ahmed Yusuf
Ahmed, onun XVI. Haneden firavunlarından İ-Apopi/Apopis zamanında (M.Ö.
1585-1542] geldiğinin kesinleştiğini, o dönemden kalma bir mezar taşında, Fûtî
Fâri’ismini gördüğünü, bu İsmin Hz. Yusuf (a-S.)ı satın alan Aziz Potifar
olduğunu belirtir. Yine XVII. Hanedan’dan bahseden bâzı kitabelerde, bu
dönemden önce Mısır’da çıkan bir kıtlıktan bahsedildiğini hatırla­tarak, bu
kıtlığın Kur’an ve Tevrat’ta bahsedilen kıtlık olduğunu söyler (bkz. Neccâr,
239).

Hz. Yusuf (a.s.)’ın
görev talebinde bulunması ve getirildiği görevin mahiyeti üzerinde çeşitli
görüşler ileri sürülmüştür.

Elmalıh, bu konuda
şöyle der: “Bunda adalet ve hakkı hâkim kılma ile şer! hükümleri
uygulayabileceğini bilen bir kimse için, emirlik ve idareciliği talep et­me ve
idareciliğe kabiliyetini açıklamanın caiz olduğuna ve hattâ hakkı hâkim kılmaya
ve halkı idareye başka suretle yol olmadığı takdirde kâfirden bile görev ve
salâhiyet almanın caiz olacağına delil vardır, denilmiştir. Fakat âyette, bu me­likin
küfrüne dair delil yoktur; bilakis, büyük müfessir Mücahid’den Müslüman olduğu
rivayet edilmiştir.

Bir de, ‘Beni ülke
hazinelerinin üzerine memur tâyin et’ diyen Hz. Yusuf (a.s.), kraldan tam yetki
istemiştir. Bu surette ise bâzı müfessirlerin dedikleri gibi, kral, Hz. Yusuf
(a.s.)’ın görüş ve hükmüne tâbi olmuş demektir. Binaenaleyh bu suret­le, görevi
kabul sorumluluğu, doğrudan ahkâmı yürütme sorumluluğuna râci o-lur. Talep
meselesine gelince, fıkhı şudur: Ehil olmayanlara, görev haramdır, gö­rev
vermek de haram, istemek de, kabul etmek de haramdır. Ehil olanlara ise, kabul
caiz, talep mekruhtur. Ancak o işe ondan başka ehil kimse bulunmadığı belli
olmuşsa o vakit talep vacip bile olur. İşte bir peygamber olan Hz. Yusuf
(a.s.|, Allah tarafından görevlendirilmiş olduğu şer7! ahkâmı uygulamak, hak ve
adaletin icrasına bir vesile bulmak İçin, bu talep ile, o vecibenin ifasına
koşmuş­tur.” (Hak Dini, V, 58-59).

Konuyu geniş bir
şekilde ele alan Mevdûdî, ilgili âyette gündeme gelen önemli sorulara cevap
aramıştır: Onun tespitine göre ilk soru, Hz. Yusuf (a.s.)’ın krala yaptığı
teklifin mâhiyeti hakkındadır. Ona göre, bu talep ve kabul, öncesi olma­yan bir
iş değil aksine, tevazuda, doğrulukta, önsezide, iffette, güvenilirlikte, zekâ
ve anlayışta kendisini ispat etmiş ve üike kaynaklarının tasarruf ve korunma­sında
eşsizliğini ortaya koymuş bir şahsın talebi; ve onun bütün bu kabiliyetleri­ni
devlet erkanıyla birlikte yakından müşahede etmiş bir hükümdarın kabulü­dür.

İkinci soru, Hz. Yusuf
(a.s.)’m üslendiği görevin ne olduğudur. Mevdüdî, ona verilen görevin, bîr
Maliye bakanlığı, Hazine müsteşarlığı veya Kıtlık dönemi da­nışmanlığı türünden
bir memuriyet değil, tüm yönetimin ellerine teslim edildiği mutlak bir otorite
olduğuna inanır. Ona göre, Yusuf süresinde onun tahta otur­ması ve kendisine
meliklik verdiği için Allah’a şükretmesi (âyet.lOl), yine kendi­sine melik
denmesi (âyet, 72), ülkede tam tasarruf sahibi olduğunun ifade edil­mesi (âyet,
56 }, bunu açıkça gösterir. Tevrat ve Talmud’taki bâzı bilgiler de bunu
destekler.

Üçüncü bir soru, Hz.
Yusuf (a.s.)’m hedefi hakkındadır. Hizmetlerinden mak­sadı, küfür ehline ait
bir devletin kanunlarına tabi olmak ve onları güçlendirmek midir, yoksa yürütme
gücünü kullanarak dinini hayatın tüm safhalarına hâkim kılmak mıdır? Bu soruya
en güzel cevabın ünlü müfessir Zemahşeri tarafından verildiğini söyler ve onun
şu sözlerini aktarır: “Hz. Yusuf (a.s.) ülkenin kaynakla­rını benim
tasarrufuma verin şeklindeki teklifini yaptığı zaman onun niyeti, Allah’ın
hükümlerini yürürlükte kılmak, hak ve adaleti tesis etmek ve tüm peygamberler
gi­bi görevini icra etmek üzere iktidar fırsati kollamaktı. Yoksa, tahta
geçmeyi, salta

nat
sürmek sevdası için yahut dünyevî arzularım ve hırslarım tatmin için isteme­mişti.
Böylece bir talepte bulundu; çünkü bu işi icra edebilecek bir başkasının bu­lunmadığım
gayet iyi biliyordu.” {Geniş bilgi İçin bkz. Tefhim, II, 471-473; ayrıca
bkz. Şevkânî, Tefsir, III, 35).

[38] Yusuf sûresi, 12/54-57.

Prof. Dr. İsmail Yiğit, Peygamberler Tarihi, Kayıhan Yayınları: 331-336.

[39] Yusuf sûresi, 12/58-62. Tevrat, Kur’â-ı-ı Kerim’den
farklı olarak, Hz. Yusuf (a.s.)’ın huzuruna giren kardeşlerinin, onun önünde
yere kapandıklarını, Hz. Yu­suf (a.s.)’m ise onları azarlayıp onları
memleketinin çıplaklığını görmek üzere ge­len casuslar olmakla suçladığını, bu
suçu reddetmelerine rağmen onları suçla­maya devam ettiğini bildirir. Ayrıca
Firavun adına yemin ederek, küçük kardeşle­rini getirmedikleri takdirde
Mısır’dan ayrılmalarına izin vermeyeceğini söylediğini ve İçlerinden birini
rehin olarak yanında alıkoyduğunu zikreder (Tekvin, 42/1-25).

Prof. Dr. İsmail Yiğit, Peygamberler Tarihi, Kayıhan Yayınları: 336-338.

[40] Bu konudaki görüşler için bkz. Taberi, Tarih, 1, 180;
Kurtubî, Tefsir, IX, 226-229; İbn Kesir, Tefsir, IV, 38; Kasasu’l-enbiyû, I,
295; Salebİ,131; Mevdûdî, Tefhim, II, 479 ; Ateş, Tefsir, III, 1344.

[41] Yusuf sûresi, 12/63-68. Buradaki son âyette
“insanların çoğunun bilmediği şeklinde ifade edilen husus, Hz. Yakub
(a.s.)’m “tedbir ile Allah’a tevekkül” asa­sında kurduğu dengedir. O,
Allah’ın kendisine verdiği gerçek bilgi sayesinde akl-ı selimin gerektirdiği
bütün tedbirlere başvurmuş; önceden Hz. Yusuf (a.s.)’a yap­tıklarını
hatırlatarak, onları Bünyamin hakkında aynı şeyi yapmaktan sakındır­mış ve onu
koruyacaklarına dair kesin bir söz almıştır. Aynı şekilde tehlikeye mâ­ruz
kalmamaları için Mısır’a ayn kapılardan girmelerini emretmiştir. Sonra da Al­lah’a
tevekkül etmiş, bir taraftan kula düşenin tedbir almak olduğunu hatırlat­mış,
diğer yandan da hiçbir beşerî gücün Allah’ın takdirini değiştiremeyeceğini,
gerçek himayenin ancak Allah’ın himayesi olduğunu ve O’na sığınmak gerektiğini
açıklamıştır.

Prof. Dr. İsmail Yiğit, Peygamberler Tarihi, Kayıhan Yayınları: 338-340.

[42] Prof. Dr. İsmail Yiğit, Peygamberler Tarihi, Kayıhan
Yayınları:

[43] Taberî, Tarih, I, 182.

[44] Kardeşlerinin, Hz. Yusuf (a.s.J’ın da önceden
hırsızlık yaptığını söylemesini, ona yapılmış bir iftira olmayıp, çocukluğunda
yaptığı küçük bir hırsızlığa işaret ola­rak düşünenler olmuştur. Bu konuda
aktarılan rivayetlerde, onun çocukluğunda anne tarafından dedesine ait bir putu
çalıp kırdığından veya ondan ayrılmak is­temeyen halasının onu kendisine köle
edinmek maksadıyla, Hz. İshak (a.s.)’dan kalma kuşağı Hz. Yusuf (a.s.)’m beline
bağlayıp, daha sonra da onu kuşağı çal­makla itham ettiğinden ve şeriatları
gereğince onu köle edindiğinden bahsedil­miştir (Bu rivayetler için bkz.
Taberî, Tarih, I, 170, 182; Kurtubî, Tefsir, IX, 239; İbn Kesir, Tefsir, IV,
40-41 ).

[45] Elmalıh, burada Allah tarafından Hz. Yusuf (a.s.)’a
öğretilen tedbir hakkında şöyle der: “Yani Yusuf için bu acîb tedbiri
Allah takdir ve tertip etti, ona, onu Al­lah vahiy ve talim eyledi de kardeşini
alıkoymak için fetvasını kardeşlerine ver­dirdi ve bu suretle babasının
şeriatını Mısır’da tatbik yolunu açtı. Allah bir şeyi murad edince, sebeplerini
hazırlar. Onun için bir taraftan Yusufa O şekli talim edip kardeşlerinin
hakemliğine müracaat ettirdiği gibi diğer taraftan kardeşlerine de İşi
sezdirmeyerek ol veçhile cevap ve hüküm verdiriverdi.”  (Hak Dini, V, 78).

[46] Yusuf suresi, 12/69-82. Tevrat’ta, bu ikinci gemlen
masında kardeşinin Bunyanuni aJmadan gûmeme hususundaki ararları üzerine,
kimliğini açıklayan ve onlara kırgm ohnadığmı söyleyen Hz. Yusuf (a.s.)’m,
kralın da bilgisi dahilinde, babasın, ve ailesini M.sır’a getirmeleri için
arabalar gönderdiği söylenir (Tekvin, 45-47.)

Prof. Dr. İsmail Yiğit, Peygamberler Tarihi, Kayıhan Yayınları: 341-344.

[47] Yusuf sûresi, 12/83-87.

Prof. Dr. İsmail Yiğit, Peygamberler Tarihi, Kayıhan Yayınları: 344-345.

[48] Yusuf sûresi, 12/87-93.

Prof. Dr. İsmail Yiğit, Peygamberler Tarihi, Kayıhan Yayınları: 345-347.

[49] Yusuf sûresi, 12/94-98. Tevrat’a göre, oğuiianmn
kendisine Hz. Yusuf (a.s.)’m yaşadığını ve Mısır ülkesinin hâkimi olduğunu
söylemeleri üzerine, Hz. Yakub (a.s.), onlara inanmamış, aksine gönlünü
bayıltıcı bir keder kaplamıştır. Ancak Hz. Yusuf (a.s.)’ı getiren kervanı
görünce sevinmiştir (Tekvin, 45/26-27).

Prof. Dr. İsmail Yiğit, Peygamberler Tarihi, Kayıhan Yayınları: 347-348.

[50] Onların şeriatinde insan İçin secdeye kapanmanın caiz
olduğunu bildiren riva­yetler de nakledilmiştir (bkz. İbn Kesir, Tefsir, İV,
50). Yine, İbn Abbas’tan, önün­de secdeye kapanılan şahıs için kullanılan
“O” zamiriyle Allah’ın kastedildiği; çünkü bir peygamberin, anne ve
babasının kendi önünde secde etmelerine izin vermesinin peygamberlere yakışan
bir Ö2ellik olmadığı şeklinde görüş nakledil­miştir (Râzi’nin İbn Abbas’tan
naklettiği bu rivayet için bkz. Muhammed Esed, Kur’ân Mesajı, 479

[51] Yusuf sûresi, 12/99-101.

[52] Kurtubî, Tefsir, IX, 268.

[53] Göst. yer.

[54] Mevdûdî, Tefhim, II, 493.

[55] Çıkış, 12/37-38.

[56] Sayılar, 15/15-16.

Prof. Dr. İsmail Yiğit, Peygamberler Tarihi, Kayıhan Yayınları: 348-351.

[57] Tekvin, 41/45-50.

[58] Bkz. Taberi, Tarih, I, 178; İbn Kesir, Tefsir, IV, 34;
Salebi, 128. Kurtubî, onun çocukları hakkında bilgi verirken, iki oğlu ve bir
kızının İsimlerini vermiş; ancak onların annelerinden bahsetmemiştir (Tefsir,
9, 270). Bunun sebebi, Hz. Yusuf ;î  
(a.s.)’m hanımı hakkındaki rivayetlere güvensizlik olmalıdır.

Prof. Dr. İsmail Yiğit, Peygamberler Tarihi, Kayıhan Yayınları: 351.

[59] Prof. Dr. İsmail Yiğit, Peygamberler Tarihi, Kayıhan
Yayınları: 351-352.

[60] Prof. Dr. İsmail Yiğit, Peygamberler Tarihi, Kayıhan
Yayınları: 352.

[61] Prof. Dr. İsmail Yiğit, Peygamberler Tarihi, Kayıhan
Yayınları: 352-353.

[62] Yusuf süresi, 12/102-107.

[63] İbn Kesir, Tefsir, IV, 61.

[64] Yusuf sûresi, 12/110-111.

[65] En’am sûresi, 6/84

[66] Mü’min sûresi, 40/34

Prof. Dr. İsmail Yiğit, Peygamberler Tarihi, Kayıhan Yayınları: 353-355.