Sonda Yazılan Ta ت Çeşitleri

 

Sonda Yazılan Tâ

I. Sonda Yazılan “Tâ” (ت ) Şekilleri:

Gerek yazılışı, gerekse bulunduğu kelimede yaptığı görev bakımından
birbirinden farklı olan iki “tâ” harfi vardır:

1 Açık ta   (آَلتَّاءُ الْمَبْسُوطَةُ )

2. Bitişik tâ (kapalı veya yuvarlak tâ) ( التا  المربوطة )

 

1.(اَلتَّاءُ الْمَبْسُوطَةُ) Açık ta

a. Bulunduğu kelimenin asıl harfi olur

وَقْتٌ vakit

susmak ٌسُكُوت   

قُوتٌ Vakit

b) Mâzî fiillerde merfû muttasıl zamir olarak gelir

ضَرَيْتَ dövdün

ذَهَبْت

c) Mâzî fiillerde müfred gâibede müenneslik alâmeti olarak gelir

خَرَجَتْ  Çıktı Müennes

اَخَذَتْ

Not: Bitişik (kapalı) tâ ( ة ) muttasıl zamire muzâf olduğunda açık
tâ şeklinde yazılır. 

Bitişik ( kapalı veya yuvarlak) tâ ( ة ): Bir kelimenin asıl
harflerinden olmayıp, müenneslik, müfredlik, mübâlağa siygasında, cemîlik ve mahzûf harfe karşılık isimlerin sonuna ilâve edilir:

     a. Müennes (dişi) yapmak için müzekker isimlerin sonuna eklenir. Bu
“ta”ya “tau’t-te’nis” (تَاءُ التَّأنِيث) denilir:

(kız) çocuk طفلة

bayan öğretmen معلمة

        b. Müfred (tek) yapmak için ismü’l-cinsin sonuna eklenir: Bu “tâ”ya
“taul-vahde” (تَاء الوَحْدَة) denilir:

bir ağaç شجرة   < شجر

ثَمَرٌ meyve cinsi, meyveler > ثَمَرَةٌ bir mevye

        c. Mübâlaga siygasında kullanılır: Bu “tâ”ya ” harfli’l-mübâlaga “
:denir (حَرْفٌ لِلْمُبَالَغَةِ)

çok yalancı كاذبة

çok bilgin  عالمة

d. Bazı ism-i mansûbların cemisini yapmakta kullanılır

الحَنَفِيُّ hanefi   >  الحَنَفِيَّةُ hanefiler
المَكِّيّ mekkeli > المَكِّيَّةُ mekkeliler

         e1. Nesebe delâlet eden müntehe’l-cümû’ kalıbında ” zâid olarak 
bulunur:

مَغْرِبِيٍّ batili     مَغَارِبَةُ batililar

       e2. (elis ) vezninde yâ ( )’ya karşılık kelime sonuna ilâve edilir:
Zerdüşt dinine inanlar kisUj + Zerdüşt dinine inanan 3åş
Not: Bu “tâ”ya “harf li’d-delâlet ala’n-neseb” ( „in „L. JYw u2 ) denir.
      f. Mahzûf harfe karşılık ismin sonuna ilâve edilir. Bu “tâ”ya “harf li’t-ta’viz an harf mahzufi” ( ٍحَرْفٌ لِلتَّعْوِيضِ عَنْ حُرُوفٍ مَحْذُوفَة) denir.