İsmi Tasgir – Küçültme İsmi Arapça Dersleri
İSM-İ TASGİR (KÜÇÜLTME İSMİ)
Küçüklüğü, azlığı göstermek, sevgi ifade etmek veya horlamak için kullanılan isimdir.
a) Üç harfli isimler için فُعَيْلٌ kalıbında gelir:
|
قَلَمٌ |
kalem → |
قُلَيْمٌ |
kalemcik, küçük kalem |
|
جَبَلٌ |
dağ → |
جُبَيْلٌ |
dağcık, küçük dağ |
|
عَبْدٌ |
kul → |
عُبَيْدٌ |
kulcağız, kulcuk |
|
نَصْرٌ |
yardım etmek → |
نُصَيْرٌ |
azıcık yardım etmek |
|
حَسَنٌ |
Hasan → |
حُسَيْنٌ |
Hasan’cık |
b) Dört harfli isimler için فُعَيْعِلٌ kalıbında gelir:
|
دَفْتَرٌ |
defter → |
دُفَيْتِرٌ |
küçük defter, deftercik |
|
مَنْزِلٌ |
ev → |
مُنَيْزِلٌ |
küçük ev, evcik |
|
بُلْبُلٌ |
bülbül → |
بُلَيْبِلٌ |
küçük bülbül, bülbülcük |
|
مَسْجِدٌ |
mescid → |
مُسَيْجِدٌ |
mescidcik, küçük mescid |
c) Sondan önceki harfi medd harfi (ا، و، ي) olan beş harfli isimler için; فُعَيْعِيلٌ kalıbında gelir (سَفَرْجَلٌ gibi medsiz isimler فُعَيْعِلٌ kalıbındadır). Harf-i illetli olan kelimelerin illet harfleri yâ (ي)’ya çevrilir.
|
مِفْتاَحٌ |
anahtar → |
مُفَيْتِيحٌ |
küçük anahtar, anahtarcık |
|
عُصْفُورٌ |
serçe → |
عُصَيْفِيرٌ |
küçük serçe, serçecik |
|
قِنْدِيلٌ |
kandil → |
قُنَيْدِيلٌ |
küçük kandil, kandilcik |
İsm-i Tasgirle İlgili Ayrıntılar
Temel bilgiden sonra aşağıdakilerin de bilinmesi faydalı olur.
*Dörtten çok harfli isimlerin dörtten sonraki harfi düşer.
|
عَنْدَلِيبٌ |
bülbül → |
عُنَيْدِلٌ |
küçük bülbül, bülbülcük |
|
سَفَرْجَلٌ |
ayva → |
سُفَيْرِجٌ |
küçük ayva, ayvacık |
* İsm-i tasgiri yapılacak kelimenin sonunda bulunan müenneslik alâmeti (ة اء ي), veya özel isim ve sıfatlardaki (آنِ) ekleri aynen kalır:
|
قَلْعَةٌ |
kale → |
قُلَيْعَةٌ |
küçük kale, kalecik | |
|
هِرَّةٌ |
kedi → |
هُرَيْرَةٌ |
kedicik | |
|
بُشْرَى |
müjde → |
بُشَيْرَى |
müjdecik | |
|
حَمْراَءُ |
kırmızı → |
حُمَيْراَءُ |
kırmızıcık | |
|
سَمْراَءُ |
esmer, Semra → |
سُمَيْراَءُ |
esmercik, Semracık, küçük Semra | |
|
سَلْماَنُ |
Selman → |
سُلَيْماَنُ |
Selman’cık | |
|
عُثْماَنُ |
Osman → |
عُثَيْماَنُ |
Osman’cık | |
|
سَكْراَنُ |
sarhoş → |
سُكَيْراَنُ |
biraz sarhoş | |
|
كَسْلاَنُ |
tembel → |
كُسَيْلاَنُ |
biraz tembel | |
*Semâî müennes kelimelerin tasgiri yapılınca müenneslik alâmeti olan kapalı ta (ة) ortaya çıkar:
|
شَمْسٌ |
güneş → |
شُمَيْسَةٌ |
Güneşcik |
|
أَرْضٌ |
yer → |
أُرَيْضَةٌ |
yercik |
|
عَيْنٌ |
göz → |
عُيَيْنَةٌ |
gözcük |
*(فاَعِلٌ) ve (فاَعِلَةٌ) veznindeki elifler vâv’a çevrilir:
|
عاَلِمٌ |
âlim → |
عُوَيْلِمٌ |
âlimcik, küçük âlim |
|
جاَرِيَةٌ |
câriye → |
جُوَيْرِيَةٌ |
küçük câriyecik, kızcağız, |
* Orta harfi illetli isme örnek;
|
باَبٌ |
kapı → |
بُوَيْبٌ |
kapıcık, küçük kapı |
|
خاَلٌ |
dayı → |
خُوَيْلٌ |
dayıcık |
*Son harfi illetli isme örnek (esmâu’l-hamse’nin hazfedilmiş harfli kelimelerinde hazfedilen vâv’lar geri gelip yâ’ya çevrilir);
|
أَبٌ |
(أَبَوٌ) → |
أُبَيٌّ |
babacık |
|
أَخٌ |
(أَخَوٌ) → |
أُخَيٌّ |
kardeşcik |
Cümle Örnekleri
|
سَبَحَ الْأَوْلاَدُ فِي نُهَيْرٍ نَظِيفِ الْماَءِ. |
Çocuklar suyu temiz nehircikte yüzdü. |
|
اَلْوَرْدَةُ الْحُمَيْراَءُ مُنْتَشِرَةٌ عِنْدَناَ. |
Kırmızı gül bizde yaygındır. |
|
سُمَيَّةُ أَوَّلُ شَهِيدَةٍ فِي الْإِسْلاَمِ. |
Sümeyye İslâmda ilk şehittir. |
|
شاَهَدْتُ أَباَ الْوُلَيْدِ فِي السُّوقِ. |
Çocukcağızın babasını çarşıda gördüm. |
|
قَفَلَ الْخاَدِمُ الْباَبَ بِقُفَيْلٍ جَدِيدٍ. |
Hizmetçi kapıyı yeni bir kilitçikle kilitledi. |
|
قَفَلَ الْخاَدِمُ الْباَبَ بِقُفَيْلَيْنِ جَدِيدَيْنِ. |
Hizmetçi kapıyı iki yeni kilitçikle kilitledi. |
|
أَبُو عُبَيْدَةَ بْنُ الْجَرَّاحِ قاَئِدٌ عَظِيمٌ. |
Ebû Ubeyde b. el-Cerrâh büyük bir komutandır. |
- İsm-i tasgir nedir?İsm-i tasgir küçüklük, azlık, sevgi veya küçümseme (tahkir) bildiren küçültme ismidir.
- Üç harfli isimlerin tasgir vezni hangisidir?Üç harfli isimler فُعَيْلٌ vezninde küçültülür: قَلَمٌ → قُلَيْمٌ.
- قَلَمٌ (kalem) kelimesinin tasgiri hangisidir?فُعَيْلٌ vezninde: ilk harf ötre, ikinci harf fetha, ardından sakin yâ: قُلَيْمٌ (küçük kalem).
- Dört harfli isimlerin tasgir vezni hangisidir?Dört harfli isimler فُعَيْعِلٌ vezninde gelir: دَفْتَرٌ → دُفَيْتِرٌ, مَسْجِدٌ → مُسَيْجِدٌ.
- جَبَلٌ (dağ) kelimesinin tasgiri hangisidir?Üç harfli olduğu için فُعَيْلٌ vezninde: جُبَيْلٌ (küçük dağ). جِبَالٌ çoğuldur.
- دَفْتَرٌ kelimesinin tasgiri hangisidir?Dört harfli olduğu için فُعَيْعِلٌ vezninde: دُفَيْتِرٌ. دَفَاتِرُ çoğuldur.
- عُصْفُورٌ (serçe) kelimesinin tasgiri hangisidir?Sondan önceki harfi medd harfi olan beş harfli isim فُعَيْعِيلٌ vezninde küçültülür ve bu medd harfi yâ'ya döner: عُصَيْفِيرٌ.
- Semâî müennes شَمْسٌ (güneş) kelimesinin tasgiri hangisidir?Semâî müennes isimler küçültülünce müenneslik alâmeti ة ortaya çıkar: شُمَيْسَةٌ (أَرْضٌ → أُرَيْضَةٌ gibi).
- عَالِمٌ (âlim) kelimesinin tasgiri hangisidir?فَاعِلٌ veznindeki elif tasgirde vâv'a çevrilir: عَالِمٌ → عُوَيْلِمٌ (جَارِيَةٌ → جُوَيْرِيَةٌ).
- بَابٌ (kapı) kelimesinin tasgiri hangisidir?Orta harfi illetli isimde elif aslı olan vâv'a döner: بَابٌ → بُوَيْبٌ (خَالٌ → خُوَيْلٌ).
- Beş harfli سَفَرْجَلٌ (ayva) kelimesinin tasgiri hangisidir?Harfleri asli olan ve dörtten fazla harfi bulunan isimlerde dördüncüden sonraki harf düşer ve فُعَيْعِلٌ vezni kullanılır: سُفَيْرِجٌ.
- أَخٌ (kardeş) kelimesinin tasgiri hangisidir?Esmâ-i hamseden olan أَخٌ'nin aslı أَخَوٌ'dir. Düşen vâv geri gelir, yâ'ya dönüp tasgir yâsına idgam edilir: أُخَيٌّ (أَبٌ → أُبَيٌّ).
- سَكْرَانُ (sarhoş) kelimesinin tasgiri hangisidir?Sondaki ـَانُ eki tasgirde aynen kalır: سُكَيْرَانُ (عُثْمَانُ → عُثَيْمَانُ, سَلْمَانُ → سُلَيْمَانُ).
- شَاهَدْتُ أَبَا الْوُلَيْدِ cümlesindeki الْوُلَيْدِ hangi kelimenin tasgiridir?وُلَيْدٌ, üç harfli وَلَدٌ (çocuk) kelimesinin فُعَيْلٌ vezninde tasgiridir: "çocukcağız".
- هِرَّةٌ (kedi) kelimesinin tasgiri nedir?Cevabı önce aklından söyle, sonra kontrol et.Cevap: هُرَيْرَةٌ (kedicik)Sondaki müenneslik tâsı (ة) tasgirde aynen kalır; şeddeli ر iki harf sayılır: هُرَيْرَةٌ.Bildin mi?