Sülâsî Mücerred Fiiller 3 lü Fiiller
Bütün harfleri, fiilin kök harfi olan fiillere mücerred fiil denir. Mücerred fiil ya üç harfli olur, ya da dört harfli olur. Üç harfli olanlarına “Sülâsi mücerred fiil” denir. Dört harfli olanlarına da “Rübâi mücerred fiil” denir.
Sülasi fiillerin mazi, muzari ve mastarları belli kalıplara göre gelmez. Mazi ve muzarideki orta harflerinin durumuna göre altı şekilde gelirler. Bu altı şekle “Altı bab” denir. Bu bablar ve örnek fiilleri şu şekildedir:
1. Bab: Orta harfi mazide üstün; muzari ötre olanlar: يَكْتُبُ كَتَبَ
2. Bab: Orta harfi mazide üstün; muzari kesra olanlar: يَجْلِسُ جَلَسَ
3. Bab: Orta harfi mazide üstün; muzaride üstün olanlar: يَذْهَبُ ذَهَبَ
4. Bab: Orta harfi mazide kesra; muzari üstün olanlar: يَعْلَمُ عَلِمَ
5. Bab: Orta harfi mazide ötre; muzari ötre olanlar: يَحْسُنُ حَسُنَ
6. Bab: Orta harfi mazide kesra; muzari kesra olanlar: يَحْسِبُ حَسِبَ
Dört harfi de kök harfi olan bab sadece bir tanedir. Mazi, muzari ve mastarları belli bir vezne göre gelir.
Rubâi mücerred fiillerin kalıbı
فَعْلَلَ ، يُفَعْلِلُ ، فَعْلَلَةٌ ، فِعْلاَلاً şeklindedir. Bazı Rubâi mücerred fiilleri şu şekildedir:
|
Mastar |
Muzari |
Mazi |
|
|
VEZİN |
فَعْلَلَةٌ ، فِعْلاَلٌ |
يُفَعْلِلُ |
فَعْلَلَ |
|
Sarstı |
زَلْزَلَةٌ ، زِلْزَالٌ |
يُزَلْزِلُ |
زَلْزَلَ |
|
Yuvarladı |
دَحْرَجَةٌ ، دِحْرَاجٌ |
يُدَحْرِجُ |
دَحْرَجَ |
|
Helak etti |
دَمْدَمَةٌ ، دِمْدَامٌ |
يُدَمْدِمُ |
دَمْدَمَ |
|
Kararmaya başladı |
عَسْعَسَةٌ ، عِسْعَاسٌ |
يُعَسْعِسُ |
عَسْعَسَ |
|
Yıktı |
كِبْكَابٌ كَبْكَبَةٌ ، |
يُكَبْكِبُ |
كَبْكَبَ
|
| SÜLASİ MÜCERRED – ÜÇ HARFLİ EK ALMAMIŞ FİİLLER | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
| SÜLASİ MÜCERRED – İSM-İ FAİL ve İSM-İ MEF’UL | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
- Bütün harfleri kök harfi olan fiile ne denir?Bütün harfleri aslî olan fiile mücerred denir; üç harfliye sülâsî mücerred, dört harfliye rubâî mücerred denir.
- Sülâsî mücerred fiiller kaç babda gelir?Mâzî ve muzârideki orta harflerin harekesine göre altı bab vardır.
- كَتَبَ يَكْتُبُ hangi babdandır?Orta harfi mâzîde üstün, muzâride ötre olanlar 1. babdır (فَعَلَ يَفْعُلُ).
- Rubâî mücerred fiilin mâzî–muzârî kalıbı hangisidir?Rubâî mücerredin tek babı فَعْلَلَ يُفَعْلِلُ'dur: زَلْزَلَ يُزَلْزِلُ. Diğerleri sülâsî mezîd kalıplarıdır.
- عَلِمَ يَعْلَمُ fiilinde orta harf mâzîde ve muzâride nasıldır?عَلِمَ (esre) – يَعْلَمُ (üstün): 4. bab.
- حَسُنَ يَحْسُنُ hangi babdandır?Orta harfi mâzîde de muzâride de ötre olanlar 5. babdır (فَعُلَ يَفْعُلُ).
- جَلَسَ يَجْلِسُ (oturdu) fiilinin emri hangisidir?2. bab (يَفْعِلُ) fiillerinin emri اِفْعِلْ kalıbındadır: اِجْلِسْ.
- وَقَفَ يَقِفُ (durdu) fiilinin emri hangisidir?Misal fiillerde muzârideki vav düştüğü için emir de vavsız gelir: يَقِفُ → قِفْ.
- قَالَ (dedi) fiilinin kullanılan ism-i faili hangisidir?Aslı قَاوِلٌ'dir; ecvef fiilde vav hemzeye döner: قَائِلٌ. مَقُولٌ ism-i mef'ûldür.
- دَعَا (çağırdı) fiilinin ism-i mef'ûlü hangisidir?Aslı مَدْعُووٌ'dir; iki vav idgam edilir: مَدْعُوٌّ. دَاعٍ ism-i faildir.
- Hangisi lefîf-i mefrûk bir fiildir?Lefîf-i mefrûkta fâ ve lâm illetli, aradaki harf sahihtir: وَقَى. كَوَى lefîf-i makrûn, قَالَ ecvef, عَدَّ muzâaftır.
- حَسِبَ يَحْسِبُ ile عَلِمَ يَعْلَمُ arasındaki bab farkı nedir?İkisinin mâzîsi esrelidir; muzâride حَسِبَ esre ile (6. bab), عَلِمَ üstün ile (4. bab) gelir.
- دَعَا fiilinin لَنْ ve لَمْ ile doğru çekimi hangisidir?Nâkıs fiilde nasb hâlinde vav fetha alır (لَنْ يَدْعُوَ), cezm hâlinde illet harfi düşer (لَمْ يَدْعُ).
- بَاعَ (sattı) fiilinin ism-i fail ve ism-i mef'ûlünü asıllarıyla söyleyin.Cevabı önce aklından söyle, sonra kontrol et.Cevap: بَائِعٌ (aslı بَايِعٌ) — مَبِيعٌ (aslı مَبْيُوعٌ)Ecvef fiilde ism-i failde illet harfi hemzeye döner; ism-i mef'ûlde ise i'lâl yapılarak مَبِيعٌ olur.Bildin mi?
- دَحْرَجَ (yuvarladı) fiilinin muzârisini ve iki mastarını söyleyin.Cevabı önce aklından söyle, sonra kontrol et.Cevap: يُدَحْرِجُ — دَحْرَجَةٌ ، دِحْرَاجٌRubâî mücerred: فَعْلَلَ يُفَعْلِلُ فَعْلَلَةً / فِعْلَالًا kalıbı.Bildin mi?