İsmi Tafdil Arapça Dersleri
İSMİ TAFDİL
Sülâsî fiillerin sıfatlarından yapılan bir derecelendirme olup bir vasfın başka bir varlıktakinden daha çok olduğunu göstermek için türetilen isimdir. İki şey arasındaki ortak fakat biri diğerinden üstün olan sıfatı bildirir. Müzekkerlerde أفْعَلُ müenneslerde فُعْلَى vezninde yapılır[1].
|
Müennes |
Müzekker |
|
Sıfatlar |
|
|
كُبْرَى |
أَكْبَرُ |
daha büyük |
كَبِيرٌ |
büyük |
|
صُغْرَى |
أَصْغَرُ |
daha küçük |
صَغِيرٌ |
küçük |
|
طُولَى |
أَطْوَلُ |
daha uzun |
طَوِيلٌ |
uzun |
|
جُمْلَى |
أَجْمَلُ |
daha güzel |
جَمِيلٌ |
güzel |
|
حُسْنَى |
أَحْسَنُ |
daha iyi |
حَسَنٌ |
iyi |
|
صُدْقَى |
أَصْدَقُ |
daha doğru |
صَادِقٌ |
doğru |
|
نُفْعَى |
أَنْفَعُ |
daha faydalı |
نَافِعٌ |
faydalı |
|
كُثْرَى |
أَكْثَرُ |
daha çok |
كَثِيرٌ |
çok |
|
قُلَّى |
اَقَلُّ |
daha az |
قَلِيلٌ |
az |
|
شُدَّى |
أَشَدُّ |
daha şiddetli |
شَدِيدٌ |
şiddetli |
|
عُلْيَا |
أَعْلَى |
daha yüksek |
(عَلِيٌّ) عاَلٍ |
yüksek |
|
دُنْياَ |
أَدْنَى |
daha aşağı |
دَنِيٌّ |
aşağı |
Sayı bakımından çekimini yapacak olursak;
|
أَكْبَرُونَ |
اَكْبَراَنِ |
أَكْبَرُ |
|
daha büyükler |
(İki) daha büyük |
daha büyük |
|
كُبْرَيَاتٌ |
كُبْرَياَنِ |
كُبْرَى |
İsm-i Tafdîlin Cümle İçinde Kullanılışı:
İsm-i tafdîlin derecelendirmesi maddeler halinde şöyle özetlenebilir:
|
اَلْأَكْبَرُ |
أَكْبَرُ مِنْ |
كَبِيرٌ |
Müzekker |
|
en büyük |
…den daha büyük |
büyük |
|
|
اَلْكُبْرَى |
أَكْبَرُ مِنْ |
كَبِيرَةٌ |
Müennes |
1- (أفْعَلُ) vezni kıyaslananların cinsiyeti ve sayısına bakmaksızın ortak kullanılır.
|
أَناَ أَعْلَمُ مِنْكَ. |
Ben senden daha bilgiliyim |
|
هِيَ أَكْرَمُ مِنْهُ. |
O (kadın) ondan (o adamdan) daha cömerttir. |
|
هُمْ أَكْبَرُ مِناَّ. |
Onlar bizden daha büyüktür. |
2- Karşılaştırma için kullanıldığında (مِنْ) harf-i ceri kullanılır. Kıyas yapılırken ister müennes olsun ister müzekker, isterse sayı bakımından müfred tesniye ve cem olsun hepsi için de (فُعْلَى) değil (أَفْعَلُ) vezni kullanılır. Buna dikkat edilmelidir.
|
اَلْعِلْمُ أَنْفَعُ مِنَ الْجَهْلِ. |
İlim cehaletten daha yararlıdır. |
|
خَالِدٌ أَكْبَرُ مِنْ بَكْرٍ. |
Halit Bekir’den daha büyüktür. |
|
خَالِدٌ أَعْلَمُ مِنْ بَكْرٍ. |
Halit Bekir’den daha bilgilidir. |
|
فَاطِمَةُ أَعْلَمُ مِنْ عَائِشَةَ. |
Fatma Ayşe’den daha bilgilidir. |
|
اَلْمَدْرَسَةُ أَكْبَرُ مِنَ الْمَكْتَبَةِ. |
Okul kütüphaneden daha büyüktür. |
|
اَلطِّفْلَتاَنِ أَصْغَرُ مِنَ الْوَلَدِ. |
İki kız çocuk oğlandan daha küçüktür. |
|
اَلرِّجاَلُ أَغْنَى مِنَ النِّساَءِ. |
Erkekler kadınlardan daha zengindir. |
|
أَمْرِي أَصْعَبُ مِنْ أَمْرِكَ. |
Benim işim seninkinden daha zordur. |
3) En üstünlük hali
a) (أَفْعَلُ) vezni karşılaştırma yapılmadığında yani (مِنْ) harf-i ceri ile kullanılmadığında “en üstünlük” anlamı verir:
|
الله أَكْبَرُ. |
Allah en büyüktür. |
|
الله أَعْلَمُ. |
Allah en çok bilendir. |
|
لاَ تَقْرَبُوا مَالَ الْيَتِيمِ إِلاَّ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ. Yetimin malına en güzel (yolun) dışında yaklaşmayın (İsrâ, 34). |
|
b) Harf-i tarif alan ism-i tafdîl “en üstünlük” halindedir. Bu en üstünlük hali, bir isme sıfat olabilir veya haber durumunda da gelebilir. Karşılaştırma yapıldığında aranmayan uygunluk “en üstünlük” durumunda aranır. Başında harf-i tarif bulunan ism-i tafdîl ait olduğu isimle (yani mevsûfuyla) sayı (müfred, tesniye, cem) ve cinsiyet (müzekkerlik –müenneslik) gibi her bakımdan uyuşur.
|
اَلْبِنْتُ الْكُبْرَى. |
en büyük kız |
|
اَلْأَسْماَءُ الْحُسْنَى. |
en güzel isimler |
|
أَناَ رَبُّكُمُ الْأَعْلَى. |
Ben sizin en yüce Rabbinizim (Nâziat, 24). |
|
خَلَقَ الْأَرْضَ وَ السَّمَاواَتِ العُلَى. |
Yeri ve en yüce gökleri yarattı (Tâhâ, 4). |
|
كَلِمَةُ اللَّهِ هِيَ العُلْياَ. |
Allah’ın sözü en yücedir (Tevbe 40)[2]. |
|
لَقَدْ رَأَى مِنْ آياَتِ رَبِّهِ الْكُبْرَى. |
Rabbinin en büyük ayetlerini gördü (Necm, 18). |
|
هُمُ الْأَكْرَمُونَ. |
Onlar en keremlilerdir. |
|
هِيَ الْمَرْأَةُ الْفُضْلَى. |
O en faziletli kadındır |
|
هُماَ الطاَّلِبَتاَنِ الْفُضْلَياَنِ. |
O ikisi en faziletli kız öğrencilerdir. |
|
وَأَمَّا مَنْ آمَنَ وَعَمِلَ صَالِحًا فَلَهُ جَزَاءً الْحُسْنَى … İman edip de iyi davranan kimseye gelince, onun için en güzel bir karşılık vardır…(Kehf, 88) |
|
c) İsm-i tafdîl başına harf-i tarif aldığında en üstünlük özelliği gösterdiği gibi muzaf durumunda olduğunda da en üstünlük özelliği belirtir:
|
أَقْوَى الرِّجاَلِ |
adamların en kuvvetlisi |
|
أَكْرَمُ النِّساَءِ |
kadınların en cömerdi |
|
أَكْثَرُهُمْ |
onların en çoğu |
|
أَكْبَرُ أَوْلاَدِهِ |
çocuklarının en büyüğü |
|
اَلْعِلْمُ أَعْلَى الرُّتَبِ. |
Bilgi rütbelerin en üstünüdür. |
|
عاَئِشَةُ أَنْشَطُ التِّلْميِذاَتِ فيِ الصَّفِّ. |
Aişe sınıftaki kızların en çalışkanıdır. |
d) Müfred nekre bir isimle birlikte tamlama durumunda olduğunda da en üstünlük hali oluşur:
|
أَقْوَى رَجُلٍ |
en güçlü adam |
|
أَكْرَمُ امْرَأَةٍ |
en cömert kadın |
|
أَكْبَرُ وَلَدٍ لَهُ |
onun en büyük oğlu |
|
إِلَى أَدْنَى حَدٍّ |
en alt seviyeye kadar |
|
هُوَ أَسْرَعُ وَلَدٍ فيِ الْفَريِقِ. |
O takımdaki en hızlı oyuncudur. |
|
ماَ اسْمُ أَفْضَلِ لَيْلَةٍ فِي رَمَضاَنَ ؟ |
Ramazan’daki en efdal gecenin ismi nedir[3]? |
|
اَلْعِلْمُ أَفْضَلُ زِينَةٍ. |
Bilgi en iyi süstür. |
|
مَنْ أَنْشَطُ مُمَرِّضَةٍ فِي الْمُسْتَشْفَى ؟ |
Hastanedeki en çalışkan hemşire kimdir? |
|
زَيْنَبُ أَنْشَطُ مُمَرِّضَةٍ فِي الْمُسْتَشْفَى . |
Zeynep hastanedeki en çalışkan hemşiredir. |
Kısaca; ism-i tafdîl başına harf-i tarif aldığında ve muzaf olarak kullanıldığında “en, pek çok” manalarında kullanılır.