Müstesna Arapça Dersleri

Genel Cümle Örnekleri

1- شاَهَدَ حَسَنٌ الْمُباَرَاةَ –حَسَنٌ هُوَ الَّذِي يُشاَهِدُ الْمُباَراَةَ–ماَ شاَهَدَ الْمُباَراَةَ إِلاَّ حَسَنٌ .

2- كَتَبَتْ فاَطِمَةُ الرِّساَلَةَ– فاَطِمَةُ هِيَ الَّتِي كَتَبَتِ الرِّساَلَةَ–ماَ كَتَبَتِ الرِّساَلَةَ إِلاَّ فاَطِمَةُ.

3- قَادَ الساَّئِقُ السَّياَّرَةَ– اَلساَّئِقُ هوَ الَّذِي قَادَ السَّياَّرَةَ–ماَ قَادَ السَّياَّرَةَ إِلاَّ الساَّئِقُ.

4- شَرَحَ الْمُدَرِّسُ الدَّرْسَ- اَلْمُدَرِّسُ هُوَ الَّذِي شَرَحَ الدَّرْسَ– ماَ شَرَحَ الدَّرْسَ إِلاَّ الْمُدَرِّسُ.

5- هِيَ تَخاَفُ اللَّهَ – هِيَ لاَ تَخاَفُ إِلاَّ اللَّهَ – عَبْدُ الْعَزِيزِ يُحِبُّ الْبُرْتُقاَلَ – عَبْدُ الْعَزِيزِ لاَ يُحِبُّ إِلاَّ الْبُرْتُقاَلَ – فاَطِمَةُ تَزُورُ صَدِيقَتَهاَ  –فاَطِمَةُ لاَ تَزُورُ إِلاَّ صَدِيقَتَهاَ .

6- زاَرَتِ الساَّئِحاَتُ الْمَكْتَباَتِ إِلاَّ ساَئِحَةً – زاَرَتِ الساَّئِحاَتُ الْمَكْتَباَتِ إِلاَّ مَكْتَبَةً .

7- ماَ زاَرَتِ الساَّئِحاَتُ إِلاَّ ساَئِحَةٌ – ماَ زاَرَتِ الساَّئِحاَتُ إِلاَّ مَكْتَبَةً .

8- لَمْ تدْخُلِ الْمَكْتَبَةَ إِلاَّ ساَئِحَةٌ  – ماَ تِلْكَ إِلاَّ مَكْتَبَةٌ – لَيْسَ لَكُمْ إِلاَّ الصِّدْقُ وَ الصَّبْرُ .

9- هَذاَ الْإِنْساَنُ لاَ يُفَكِّرُ إِلاَّ مَصْلَحَتَهُ فَقَطْ[3]- لاَ يَنْفَعُ الْمَرْءَ فِي الْعاَلَمِينَ سِوَى عَمَلِهِ.

10- لَمْ يُشاَهِدِ الصَّدِيقاَنِ غَيْرَ جُزْءٍ صَغِيرٍ مِنَ الْمَعْرِضِ – حَضَرَ الْكَثِيرُونَ إِلاَّ أَباَ بَكْرٍ – حَضَرَ التَّلاَمِيذُ إِلاَّ تِلْمِيذَيْنِ – نَضِجَتِ الْفَواَكِهُ عَداَ سَفَرْجَلٍ- ذَبُلَتِ الْأَزْهاَرُ غَيْرَ زَهْرَةٍ حَمْراَءَ.

11- رَجَعَ كُلُّ الناَّسِ إِلاَّ الْمُهَنْدِسِينَ – وَصَلَ كُلُّ الْمُساَفِرِينَ إِلاَّ الْمُدَرِّسِينَ – تَعِبَ اللاَّعِبُونَ إِلاَّ لاَعِبَيْنِ – تَأَخَّرَ الرِّجاَلُ إِلاَّ أَباَكَ – فَتَحْتُ النَّواَفِذَ غَيْرَ ناَفِذَةٍ وُسْطَى.

Tercüme:

1- Hasan maçı seyretti. Maçı seyreden Hasan’dır. Maçı ancak Hasan seyretti.

2- Fâtıma mektup yazdı. Mektubu yazan Fâtıma’dır. Mektubu ancak Fâtıma yazdı.

3- Şoför arabayı sürdü. Arabayı süren şofördür. Arabayı ancak şoför sürdü.

4- Öğretmen dersi açıkladı. Öğretmen dersi açıklayandır. Dersi öğretmenden başkası açıklamadı.

5- O Allah’tan korkar. O Allah’tan başkasından korkmaz. Abdülaziz portakalı sever. Abdülaziz portakaldan başkasını sevmez. Fatıma arkadaşını ziyaret ediyor. Fatıma ancak arkadaşını ziyaret ediyor.

6- Bir turist hariç turistler kütüphaneleri ziyaret ettiler. Turistler bir kütüphane hariç kütüphaneleri ziyaret ettiler.

7- Bir turist hariç turistler ziyaret etmedi. (Bayan) turistler yalnızca bir kütüphane ziyaret etti.

8- Kütüphaneye yalnızca bir turist girdi. O yalnızca bir kütüphanedir. Sizin için doğruluk ve sabırdan başkası yoktur.

9- Bu insan sadece kendi faydasını düşünür (kendi faydasından başkasını düşünmez). Dünyada kişiye amelinden başkası fayda vermez.

10- İki arkadaş serginin küçük bir bölümünden başkasını seyretmedi. Ebûbekir hariç çoğu geldi. İki öğrenci hariç öğrenciler geldi. Ayva hariç meyveler olgunlaştı. Kırmızı çiçek hariç çiçekler soldu.

11- Mühendisler hariç bütün insanlar döndü. Öğretmenler hariç bütün yolcular geldi. İki oyuncu hariç oyuncular yoruldu. Baban hariç adamlar gecikti. Orta pencere hariç pencereleri açtım.

¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯

Müstesnâ ve Konular ile İlgili Ayetler

1- وَمَا يَنْطِقُ عَنِ الْهَوَى ¯ إِنْ هُوَ إِلاَّ وَحْيٌ يُوحَى .

(53/NECM, 3-4). O, arzusuna göre konuşmaz. O (konuştuğu şeyler, bildirdikleri) vahyedilen bir vahiyden başkası değildir.

2- فَذَلِكُمُ اللّهُ رَبُّكُمُ الْحَقُّ فَمَاذَا بَعْدَ الْحَقِّ إِلاَّ الضَّلاَلُ فَأَنَّى تُصْرَفُونَ .

(10/YÛNUS, 32). İşte O, sizin gerçek Rabbiniz olan Allah’tır. Artık haktan (ayrıldıktan) sonra sapıklıktan başka ne vardır? O halde nasıl (sapıklığa) döndürülüyorsunuz?

3- وَقَالُوا لَوْ كُنَّا نَسْمَعُ أَوْ نَعْقِلُ مَا كُنَّا فِي أَصْحَابِ السَّعِيرِ .

(67/MÜLK, 10). Ve: “Keşke kulak vermiş veya akletmiş (aklımızı kullanmış) olsaydık, (şimdi şu alevli) cehennemin ashabı arasında olmazdık!” derler.

4- … وَلاَ تَيْأَسُوا مِنْ رَوْحِ اللّهِ إِنَّهُ لاَ يَيْأَسُ مِنْ رَوْحِ اللَّهِ إِلاَّ الْقَوْمُ الْكَافِرُونَ .

(12/YÛSUF, 87). (Yakub (A.S.) oğullarına): “… Allah’ın rahmetinden ümit kesmeyin. Muhakkak ki kâfirler topluluğundan başkası Allah’ın rahmetinden ümit kesmez.

5- وَمَا هَذِهِ الْحَيَاةُ الدُّنْيَا إِلاَّ لَهْوٌ وَلَعِبٌ وَإِنَّ الدَّارَ الْآخِرَةَ لَهِيَ الْحَيَوَانُ لَوْ كَانُوا يَعْلَمُونَ .

(29/ANKEBÛT, 64). Bu dünya hayatı bir eğlence ve bir oyundan başkası değildir (Oyun ve eğlenceden ibarettir). Ahiret yurdu (oradaki hayat ise), işte o (asıl) yaşamdır. Keşke biliyor olsalardı!

6- وَمَا مِنْ دَآبَّةٍ فِي الْأَرْضِ إِلاَّ عَلَى اللّهِ رِزْقُهَا وَيَعْلَمُ مُسْتَقَرَّهَا وَمُسْتَوْدَعَهَا كُلٌّ فِي كِتَابٍ مُبِينٍ .

(11/HÛD, 6). Yeryüzünde (yürüyen) hiçbir canlı yoktur ki, rızkı Allah’ın üzerinde olmasın. (Allah o canlının) durduğu yeri ve sonunda bırakılacağı mekanı bilir. (Bunların) hepsi açık bir kitapta (levh-i mahfuz’da) dır.

7- وَالَّذِينَ إِذَا فَعَلُوا فَاحِشَةً أَوْ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ ذَكَرُوا اللّهَ فَاسْتَغْفَرُوا لِذُنُوبِهِمْ وَمَنْ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلاَّ اللّهُ …

(3/ÂL-İ İMRÂN, 135). O kimseler ki, bir kötülük yaptıklarında, ya da kendilerine zulmettiklerinde Allah’ı hatırlarlar ve hemen günahlarından dolayı tevbe-istiğfar ederler. (Zaten) günahları Allah’tan başka kim bağışlayabilir! …

8- وَأَنْ لَيْسَ لِلْإِنْسَانِ إِلاَّ مَا سَعَى .

(53/NECM, 39). (Bilsin ki) insan için çalıştığı şey(in karşılığından) başkası yoktur.

9- لاَ يَذُوقُونَ فِيهَا بَرْدًا وَلاَ شَرَابًا {78/24} إِلاَّ حَمِيمًا وَغَسَّاقًا .

(78/NEBE, 24-25). (Azgınlar) Orada bir serinlik ya da (susuzluk gideren) bir içecek tatmazlar. Ancak kaynar su ve irin (tadarlar).

10- يَوْمَ يَقُومُ الرُّوحُ وَالْمَلاَئِكَةُ صَفًّا لاَ يَتَكَلَّمُونَ إِلاَّ مَنْ أَذِنَ لَهُ الرَّحْمَنُ وَقَالَ صَوَابًا .

(78/NEBE, 38). Ruh (Cebrail) ve meleklerin saf saf olup durduğu gün, Rahmân’ın izin verdiği kimselerden başkası konuşmaz; (konuşan da) doğruyu söyler.

11- وَمَا تَشَاؤُونَ إِلاَّ أَنْ يَشَاءَ اللَّهُ رَبُّ الْعَالَمِينَ .

(81/TEKVÎR, 29). Alemlerin Rabbi Allah dilemedikçe siz dileyemezsiniz (Alemlerin Rabbi Allah’ın dilemesinden başkasını dilemezsiniz)

12- وَيَوْمَ تَقُومُ السَّاعَةُ يُقْسِمُ الْمُجْرِمُونَ مَا لَبِثُوا غَيْرَ سَاعَةٍ كَذَلِكَ كَانُوا يُؤْفَكُونَ .

(30/RÛM, 55). Kıyamet koptuğu gün, günahkarlar(dünyada) ancak pek kısa bir süre kaldıklarına yemin ederler. İşte onlar (dünyada da haktan ) böyle döndürülüyorlardı.

13- يَا أَيُّهَا النَّاسُ اذْكُرُوا نِعْمَتَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ هَلْ مِنْ خَالِقٍ غَيْرُ اللَّهِ يَرْزُقُكُمْ مِنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ لاَ إِلَهَ إِلاَّ هُوَ فَأَنَّى تُؤْفَكُونَ .

(35/FÂTIR, 3).Ey insanlar! Allah’ın size olan nimetini hatırlayın; Allah’tan başka size gökten ve yerden rızık verecek bir yaratıcı var mı? Ondan başka tanrı yoktur. Nasıl oluyor da (tevhidden küfre) çevriliyorsunuz?

14- فَأَخْرَجْنَا مَنْ كَانَ فِيهَا مِنَ الْمُؤْمِنِينَ ¯ فَمَا وَجَدْنَا فِيهَا غَيْرَ بَيْتٍ مِنَ الْمُسْلِمِينَ ¯ وَتَرَكْنَا فِيهَا آيَةً لِلَّذِينَ يَخَافُونَ الْعَذَابَ الْأَلِيمَ .

(51/ZÂRİYÂT, 35, 36, 37). Bunun üzerine orada bulunan mü’minleri çıkardık. Zaten orada müslümanlardan bir ev halkından başka kimse bulmadık. Acı azabtan korkanlar için orada bir işaret bıraktık.

15– أَمْ لَهُمْ إِلَهٌ غَيْرُ اللَّهِ سُبْحَانَ اللَّهِ عَمَّا يُشْرِكُونَ .

(52/TÛR, 43). Yoksa onların Allah’tan başka bir tanrısı mı var. Allah onların ortak koştukları şeylerden uzaktır.

16- فَأَمَّا عَادٌ فَاسْتَكْبَرُوا فِي الْأَرْضِ بِغَيْرِ الْحَقِّ …

(41/FUSSİLET, 15). Âd kavmine gelince yeryüzünde haksız yere büyüklük tasladılar..

17- إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ لَهُمْ أَجْرٌ غَيْرُ مَمْنُونٍ .

(41/FUSSİLET, 8). Şüphesiz iman edip iyi iş yapanlar için tükenmeyen bir mükafat vardır.

Ek anlatım: Arapça Müstesna

MÜSTESNA المستثنى
İstisna edatlarından sonra gelen ismin, önceki bölümün hükmünden ayrı
tutulmasına istisna diyoruz. İstisna edatları şunlardır: ، إلاّ ، غَيْرَ ، سِوَى
خلا ، عَدا ، حاشا
جَاءَ الطُلاّبُ إلاّ حامِداً : Hamit hariç tüm öğrenciler geldi.
müstesna- ist. harfi- müstesna minh
إلاّ ’ nın Müstesnası:
1- Cümle olumlu, müstesna minh de zikredilmişse, müstesna mensub olur.
جاءَ الطُلابُ إلاّ طالِباً : Bir öğrenci dışında tüm öğrenciler geldi.
2- Cümle olumsuz, müstesna minh de zikredilmiş ise, müstesna mensub
veya bedel olabilir.
ما ذهَبَ أحَدٌ إلاّ حامِداٌ ( حامدٌ) : Hamid dışında kimse gitmedi.
bedel – mensub
Burada ( إلاّ ) ya amel ettirsek حامد lafzı müstesna olarak mensub, aksi
taktirde bedel olarak merfu olur.

3- Müstesna min zikredilmemiş ise, إلاّ dan sonrası, إلاّ yokmuş gibi
irablanır.
لا يَفوزُ إلاّ المُجْتُهدُ : Ancak çalışan kazanır. ( Müferrağ istisna)
Fail
Not: Müsrena ve müstesna minh aynı cinseten ise buna muttasıl istisna,
ayrı cinsten olursa münkati istisna, cümlede müstesna minh
zikredilmemişse buna da müferrağ istisna denir.
سِوَى ve غَيرُ ’nın Müstesnaları:
سِوَى ve غَيرُ bu her iki edat da isim olarak kendilerinden sonra gelen
müstesnalara muzaf olurlar.
لا أخافُ غَيرُ أللهِ : Allah’tan başkasından korkmam!
muz. i.- muzaf
قَرَأتُ الكُتُبُ سِوى آِتابٍ : Bir kitap hariç tüm kitapları okudum.
muz. i.- muzaf
خلا  عدا  حاشا ’ nın Müstesnaları:
Bu edatlar fiil ve harfi cer olurlar. Fiil olarak kabul edilirlerse kendilerinden
sonra gelen müstesna mefulu bih olarak mensub olur. Harfi cer kabul
edilirlerse, kendilerinden sonra gelen müstesna mecrur olur.
نَزَلَ الرآابُ من الحافلةِ خلا راآِباً : Bir yolcu dışında tüm yolcular
otobüsten indi.
وصَلَ العمّالُ إلى المَصْنعِ عدا عاملاً : Bir işçi dışında tüm işçiler fabrikaya
ulaştı.
فحصَ الطبيبُ الجَرحى حاشا جَريحاً : Doktor bir yaralı dışında tüm
yaralıları muayene etti.
خلا) ) ve ( عدا ) nin önüne ما gelebilir.

Ek anlatım: MÜSTESNA Arapça Gramer

المستثنى MÜSTESNA

حضر الأصدقاء إلا عليا  Ali’den başka bütün arkadaşlar geldi.

. طار الحمام إلا واحدة  Biri hâriç güvercinlerin hepsi uçtu.

. فتحت التوافد إلا نافذة.  Bir pencere hâriç diğerlerini açtım.

عاد المسافرون إلا أخاك .  Kardeşinden başka bütün yolcular döndü.

Yukarıdaki cümlelerde de görüldüğü gibi  إلا ve benzerlerinden sonra gelen isim, önceki kısmın hükmünün dışında kalmıştır. İlk cümlede arkadaşlar gelmiş olmalarına rağmen, Ali gelmemiş ve cümlenin ifâde ettiği hükmün dışında kalmıştır.

A 1- İstisna Edatları: Belli başlıları:
إلا    غير    سوى    خلا    عدا     حاشا
2-İstisnâ edetından sonra gelen isme müstesna  المستثنى denir.
3-İstisna edatından önce gelen isme ise müstesna minh  المستثنى منه denir.

                 Halid’ den başka bütün öğrenciler geldi.

Yukarıda da görüldüğü gibi istisnânın oluşumu için üç unsûr gerek- mektedir:
1. Müstesna minh
2. İstisna edatı
3. Müstesna
Not: Müstesnâ minh; ya cemî, ya umumî mânâlı, ya da kısımları bulunan bir isim olmalıdır.
B  إلا ‘nın Müstesnâsı:
1-Müstesnâ minh zikredilmiş (söylenmiş), cümle de müsbet (olumlu) ise müstesnâ mansub olur (Bu duruma tam müsbet denir):
Ahmed’den başka bütün adamlar geldi.
Bir işçinin dışında bütün işçiler yoruldu.
جَاءَ الرِّجَالُ إِلَّا أَحْمَدَ .
تَعِبَ الْعُمَالُ إِلا عاملاً.
2-Müstesnâ minh zikredilmiş, cümle menfi (olumsuz) ise müstesnâ ya mansûb olur, ya da müstesnâ minhden bedel olur (aynı î’rabı alır) (Bu duruma tam menfî denir):

مَا ذَهَبَ أَحَدٌ إِلَّا نَجِيبًا . ( = مَا ذَهَبَ أَحَدٌ إِلَّا نَجِيبٌ ) .  Necib’den başka  kimse gitmedi.
 
مَا رَأَيْتُ الْأَنْهَارَ إِلَّا الْوَرْدَ فِي الْحَدِيقَةِ . ( = مَا رَأَيْتُ الأَزْهَارَ إِلَّا الْوَرْدَ فِي الْحَدِيقَةِ ) .
 
Bahçede gülden başka çiçek(ler) görmedim.

مَا سَلَّمْتُ عَلَى الْقَادِمِينَ إِلَّا خَالِدًا . ( = مَا سَلَّمْتُ عَلَى الْقَادِمِينَ إِلَّا خَالِدٍ ) .

Gelenlerden sadece Hâlid’ e selâm verdim.

3-Müstesnâ minh mahzûfsa zikredilmemişse إلا yokmuş gibi cümledeki yerine göre (doğrudan cümlenin unsuru olarak) hareke alır (Bu duruma ise nâkıs denir):

 
لا يَفُوزُ إِلَّا الْمُجْتَهِدُ  Ancak çalışan kazanır

. مَا نَصَرْتُ إِلَّا أَخَاكَ  Kardeşinden başkasına yardım etmedim.

. لا تَعْتَمِدُ إِلَّا عَلَى الله Allah’tan başkasına güvenme!

Yukarıdaki birinci cümledeki müstesna olan ) الْمُجْتَهِدُ ( kelimesi fail yerinde olduğu için merfû, ikinci cümledeki müstesna olan   أَخَاكَ   kelimesi harf-i cersiz mef’ûlün bih olduğu için mansûb, üçüncü cümledeki   عَلَى الله ( ise harf-i cerli mef’ûlün bih olduğu için mecrûrdur.
4- إلا , harftir.