Mefulun Lieclih – Mefulun Leh Arapça Dersleri
MEF’ÛLÜN LİECLİH (MEF’ÛLÜN LEH)
Fiilin oluş sebebini bildiren mef’ûle mef’ûlün lieclih denir. Bir adı da mef’ûlün leh’tir. Fiile niçin sorusunu sorduğumuzda aldığımız cevap mef’ûlün lieclih’tir. Türkçe’ye “..için, -mek için, -mak için, sebebiyle, -den dolayı” manalarıyla tercüme edilir. Ya masdarla ya da harf-i cerle olmak üzere iki şekilde gelir.
a) Masdar olarak Mef’ûlün lieclihi
Bu masdar niçin sorusuna cevap veren, (masdarın) fâili ile fiilin fâilinin -zaman ve şahıs bakımından- aynı olduğu muzâfa birleşmeyen mansûb ve nekre (üstün tenvinli) bir masdardır:
|
أَعْطَيْتُ الْفَقِيرَ خُبْزاً أَمَلاً[1] رِضاَ اللَّهِ. Allâh’ın rızasını arzu ettiğim için fakire bir ekmek verdim. |
|
|
حَضَرْتُ فِي الساَّعَةِ الثاَّلِثَةِ مُساَعَدَةً لِأُمِّي. |
Anneme yardım etmek için saat üçte geldim. |
|
يُساَفِرُ الطُّلاَّبُ إِلَى أُورُباَّ طَلَباً لِلْعِلْمِ. |
Öğrenciler ilim için Avrupa’ya gidiyorlar . |
|
قُمْ اِحْتِراَماً لِأُسْتاَذِكَ. |
Hocana saygı için (ayağa) kalk. |
|
عاَقَبَ الْقاَضِي الْمُجْرِمَ تَأْدِيباً لَهُ. |
Hâkim suçluyu terbiye için cezalandırdı. |
|
تَرَكَ الدِّراَسَةَ طَمَعاً[2] فِي الْماَلِ. |
Mâla rağbet ettiği için ilmi terketti. |
|
سَجَدْتُ لِلَّهِ حَمْداً وَ شُكْراً. Hamd ve şükür (etmek) için Allah’a secde ettim. |
|
Yukarıdaki şartları taşımayan masdar mef’ûlün lieclih olmaz. Önemli olan bu masdarın fiilin sebebini teşkil etmesidir. Sebebi değilse (fiile sorulan niçin sorusuna cevap veremiyorsa) mef’ûlün lieclih olmaz ve mansûb da gelmez. Bu şartları taşımaz da gene niçin sorusuna cevap verirse o zaman harf-i cerli olarak gelir.
b) Harf-i Cerli Mef’ûlün lieclih
(لِ), (مِنْ) ve sebeplilik ifâde eden (بِ) harf-i ceriyle ifade edilen mef’ûllerdir.
|
ضَرَبْتُكَ لِلتَّأْدِيبِ. |
Seni terbiye için dövdüm. |
|
بَكَى الطِّفْلُ مِنَ الْوَجَعِ فِي بَطْنِهِ. |
Çocuk karnı ağrıdığı için ağladı. |
|
جَزاَءً بِماَ كَسَبُوا. |
Yaptıkları şeyler sebebiyle ceza olarak. |
|
|
Meselâ birinci cümledeki mef’ûlün lieclih masdar olarak (ضَرَبْتُ تَأْدِيباً لَهُ) şeklinde de söylenebilirdi. Yani aslında birbiri yerine masdarını ya da cerini koyabileceğimiz mef’ûller mef’ûlün lieclih olmaktadır.
Mef’ûlün lieclihî özetle şu durumlarda harf-i cer alır
Mef’ûlün lieclih;
a) Bir fiilin masdarı değilse;
|
أَتَيْتُكَ لِحاَجَةٍ. |
Sana bir ihtiyaç için geldim. |
|
جِئْتُ لِلدَّرْسِ. |
Ders için geldim. |
b)Ma’rife olursa;
|
حَضَرْتُ الْكُلِّيَّةَ لِلتَّدْرِيسِ. |
Fakülteye eğitim için geldim. |
c) (Masdar olsa da) Fiilin fâili ile mef’ûlün lieclihî’nin fâilleri farklı ise;
|
أَكْرَمْتُكَ لِإِكْراَمِكَ لِي. |
Senin bana ikram etmen için ben sana ikram ettim |
d)Fiil ile mef’ûlün lieclihî’nin oluş zamanları farklı ise;
|
جِئْتُ الْيَوْمَ لِوَعْدِي أَمْسِ. |
Dün va’d ettiğim için bugün geldim. |
Not: Mef’ûlün lieclihi izâfet terkibi halinde gelirse, harf-i cerli veya harf-i cersiz gelebilir[3]:
|
تَصَدَّقْتُ ابْتِغاَءَ مَرْضاَةِ اللَّهِ (تَصَدَّقْتُ لِابْتِغاَءِ مَرْضاَةِ اللَّهِ) . Allah’ın rızasını elde etmek (istemek) için sadaka verdim. |
|
يَتَّبِعُ الْمُناَفِقُونَ ماَ تَشاَبَهَ مِنَ الْقُرْآنِ ابْتِغاَءَ الْفِتْنَةِ وابْتِغاَءَ تَأْوِيلِه. |
|
Münafıklar fitne çıkarmak ve te’vil ederek saptırmak için Kur’ân’ın müteşâbihlerine takılırlar (Âl-i İmran, 7). |
- Mef'ûlün lieclih neyi bildirir?Fiilin oluş sebebini bildiren mef'ûle mef'ûlün lieclih denir; "…için, …den dolayı" diye çevrilir.
- Mef'ûlün lieclih fiile sorulan hangi soruya cevap verir?Fiile "niçin" sorusunu sorduğumuzda aldığımız cevap mef'ûlün lieclihtir.
- Mef'ûlün lieclihin diğer adı nedir?Bir adı da mef'ûlün leh'tir. Mef'ûlün fîh zarf, mef'ûlün maah beraberlik bildirir.
- Masdar olarak gelen (harf-i cersiz) mef'ûlün lieclihin i'rabı nedir?Harf-i cersiz mef'ûlün lieclih mansûb bir masdardır; derste verilen temel kalıpta nekre (üstün tenvinli) gelir: طَلَبًا، اِحْتِرَامًا.
- قُمِ احْتِرَامًا لِأُسْتَاذِكَ cümlesinde mef'ûlün lieclih hangisidir?Kalkmanın sebebi "saygı"dır: اِحْتِرَامًا mansûb masdar olarak mef'ûlün lieclihtir (Hocana saygı için kalk).
- سَجَدْتُ لِلَّهِ حَمْدًا وَشُكْرًا cümlesinde حَمْدًا'nın görevi nedir?Secdenin sebebi hamd ve şükürdür; "hamd ve şükür için" anlamında mansûb masdar mef'ûlün lieclihtir.
- Hangi cümlede mef'ûlün lieclih harf-i cerle gelmiştir?لِلتَّأْدِيبِ harf-i cer (لِ) ile gelmiştir. Diğerlerinde تَأْدِيبًا، طَمَعًا، اِحْتِرَامًا mansûb masdardır.
- أَكْرَمْتُكَ لِإِكْرَامِكَ لِي cümlesinde mef'ûlün lieclih neden harf-i cerle gelmiştir?İkram eden "ben", sebep olan ikramı yapan "sen"sin; fâiller farklı olunca mef'ûlün lieclih harf-i cer alır.
- جِئْتُ الْيَوْمَ لِوَعْدِي أَمْسِ cümlesinde harf-i cer neden kullanılmıştır?Gelmek bugün, söz vermek dün olmuştur; zamanlar farklı olunca mef'ûlün lieclih harf-i cerle gelir.
- Derste harf-i cerli mef'ûlün lieclih için sayılan harfler hangileridir?Harf-i cerli mef'ûlün lieclih لِ, مِنْ ve sebeplilik bildiren بِ ile gelir: لِلتَّأْدِيبِ، مِنَ الْوَجَعِ، بِمَا كَسَبُوا.
- Hangi cümledeki mansûb masdar mef'ûlün lieclih DEĞİLDİR?ضَرْبًا fiilin kendi masdarıdır ve sebep değil vurmanın şeklini bildirir (mef'ûl-i mutlak). Diğerleri "niçin?" sorusuna cevaptır.
- تَصَدَّقْتُ ابْتِغَاءَ مَرْضَاةِ اللَّهِ cümlesindeki ابْتِغَاءَ için doğru olan hangisidir?Mef'ûlün lieclih izafet terkibi hâlinde gelirse harf-i cerli veya cersiz gelebilir: ابْتِغَاءَ / لِابْتِغَاءِ.
- حَضَرْتُ الْكُلِّيَّةَ لِلتَّدْرِيسِ cümlesinde sebep neden harf-i cerle ifade edilmiştir?Cevabı önce aklından söyle, sonra kontrol et.Cevap: Masdar ma'rife (ال'li) olduğu için.Mansûb (harf-i cersiz) mef'ûlün lieclih nekre olur; ma'rife olunca harf-i cer alır: لِلتَّدْرِيسِ.Bildin mi?
- Mansûb (harf-i cersiz) mef'ûlün lieclih için aşağıdakilerden hangisi şart DEĞİLDİR?Derse göre bu masdar nekre olmalıdır; ma'rife olursa harf-i cer alır. Masdar olması, fâil ve zaman birliği ise şarttır.
- بَكَى الطِّفْلُ مِنَ الْوَجَعِ فِي بَطْنِهِ cümlesinde ağlamanın sebebi hangi harf-i cerle bildirilmiştir?Cevabı önce aklından söyle, sonra kontrol et.Cevap: مِنْ — مِنَ الْوَجَعِ (ağrıdan dolayı)Sebep مِنْ harf-i ceriyle ifade edilmiştir: "Çocuk karnı ağrıdığı için ağladı."Bildin mi?
