Yardımcı Fiil Olarak Kane كاَنَ Arapça Dersleri

✎ Bu dersin sonunda 3 seviyeli test var: kolay, orta, zor (15 soru).Teste git ↓

YARDIMCI FİİL OLARAK KÂNE (كاَنَ)

Türkçe’de …idi, …mıştı ile biten fiiller Arapça’daكَانَ (oldu, idi) yardımcı fiili ile mâzî fiili yanyana getirmekle yapılır. Türkçe’de …yordu ile biten fiillerكَانَ fiili ile muzâri fiili yanyana getirmekle gerçekleşir. Fiilleri bu tarzdaki geçmiş zamana göre söylemeye hikâye denir.

كَانَ يَكْتُبُ

yazıyordu

كَانَ كَتَبَ

yazdıydı yazmıştı

Diğer fiillerle birlikte kullanacağımız için önce yardımcı fiil olan (كَانَ) … idi, oldu fiilinin çekimini yapalım:

Mâzî Çekim Tablosu
Cemi	Tesniye	Müfred
كَانُوا	كَانَا	كَانَ	Gâib
(Onlar) idiler	(İkisi) idiler	(O) idi, oldu
كُنَّ	كَانَتَا	كَانَتْ	Gâibe

كُنْتُمْ	كُنْتُمَا	كُنْتَ	Muhatap
(Sizler) idiniz	(Siz) idiniz	(Sen) idin
كُنْتُنَّ	كُنْتُماَ	كُنْتِ	Muhâtaba

كُنَّا	كُنَّا	كُنْتُ	Mütekellim
(Biz) idik	(İkimiz) idik	(Ben) idim

F كَانَ fiilinin muzâri çekiminde orta harf (يَكُونُ ) zamme olduğundan gâibe cemi müennes de ötre olarak (كُنَّ şeklinde) bağlanır. Çünkü Arapça kaideye göre illet harfleri dediğimiz uzatan و ي ا den sonra cezim getirilmez. İllet harfi atılarak yanındaki harfe cezm konur. Fiilin geriye kalanındaki zamirler, gâibe cemi müennesteki değişiklikten sonra aynen ilave edilir(كُنْتَ) gibi.

FŞayet orta harfi illetli olan mâzî fiilin muzârisi, (orta harfinde) esre ya da üstün harekeli ise; mâzîdeki gâibe cemi müennes nûnuna esre ile bağlanır[1]. Özet olarak;

Orta harfi illetli (ecvef) fiillerin muzârisi üç şekilde gelir. Örnekler:

1- (كاَنَ) benzeri muzâri orta harfi zamme olanlar:

يَصُومُ

صاَمَ

oruç tuttu

يَقُولُ

قالَ

dedi, söyledi

Bu fiillerin de mâzî ve muzâri çekimi (كاَنَ يَكُونُ) gibidir. Muzâri orta harfi zamme olduğundan gâibe cemi müennes nûnundan itibâren mâzîde zamme ile bağlanıp illet harflerini düşürürler:

يَقُولُ يَقُولاَنِ يَقُولُونَ		قَالَ قَالاَ قَالُوا
تَقُولُ تَقُولاَنِ يَقُلْنَ		قَالَتْ قَالَتَا قُلْنَ
تَقُولُ تَقولاَنِ تَقُولُونَ		قُلْتَ قُلْتُمَا قُلْتُمْ
تَقُولِينَ تَقُولاَنِ تَقُلْنَ		قُلْتِ قُلْتُمَا قُلْتُنَّ
أَقُولُ نَقُولُ نَقُولُ		قُلْتُ قُلْنَا قُلْنَا

2- Muzâri orta harfi üstün olanlar

يَناَمُ

ناَمَ

uyudu

يَخَافُ

خَافَ

korktu

Bu fiillerin muzâri orta harfi üstün olduğu için gâibe cemi müennes nûnundan itibâren mâzîde esre ile bağlanırlar:

يَخَافُ يَخَافانِ يَخَافُونَ	خَافَ خَافَا خَافُوا
تَخَافُ تَخَافَانِ يَخَفْنَ	خَافَتْ خَافَتا خِفْنَ
تَخَافُ…	خِفْتَ..

3- Muzâri orta harfi esre olanlar

يَبِيعُ

باَعَ

sattı

يَسيِرُ

ساَرَ

yürüdü

Bu fiillerin de muzâri orta harfi esre olduğu için gâibe cemi müennes nûnundan itibâren mâzîde esre ile bağlanırlar:

يَبِيعُ يَبِيعَانِ يَبِيعُونَ	بَاعَ بَاعَا بَاعُوا
تَبِيعُ تَبِيعَانِ يَبِعْنَ	بَاعَتْ باَعَتَا بِعْنَ
تَبِيعُ…	بِعْتَ…

(كاَنَ) yi tanıtmak için zorunlu olarak kısaca açıklama verdiğimiz bu orta harfi illetli fiillerin mâzîsinin muzâri orta harfine göre cemi müennes nûnu’ndan itibaren çekime girdiği unutulmamalıdır:

سِرْنَ	(o bayanlar) yürüdüler	سِرْتَ	(sen) yürüdün
خِفْنَ	(o bayanlar) korktular	خِفْتُ	(ben) korktum

كَانَyardımcı fiili ile kurulan birleşik fiillerin çekim tablosu aşağıdaki gibidir:

Mâzî Hikaye: كَانَ كَتَبَ yazdıydı, yazmıştı

Çekim Tablosu
Cemi	Tesniye	Müfred
كَانُوا كَتَبُوا	كَانَا كَتَبَا	كَانَ كَتَبَ	Gâib
(Onlar) yazdıydı	(O ikisi) yazdıydı	(O) yazdıydı

	كُنَّ كَتَبْنَ	كَانَتَا كَتَبَتَا	كَانَتْ كَتَبَتْ	Gâibe
	كُنْتُمْ كَتَبْتُمْ	كُنْتُمَا كَتَبْتُمَا	كُنْتَ كَتَبْتَ	Muhatap
(Sizler) yazdıydınız	(Siz ikiniz) yazdıydınız	(Sen) yazdıydın
	كُنْتُنَّ كَتَبْتُنَّ	كُنْتُما كَتَبْتُمَا	كُنْتِ كَتَبْتِ	Muhâtaba
	كُنَّا كَتَبْنَا	كُنَّا كَتَبْنَا	كُنْتُ كَتَبْتُ	Mütekellim
	(Bizler) yazdıydık	(İkimiz) yazdıydık	(Ben) yazdıydım

Muzâri Hikaye: كَانَ يَكْتُبُ yazıyordu

	Çekim Tablosu
	Cemi	Tesniye	Müfred
	كَانُوا يَكْتُبُونَ	كَانَا يَكْتُبَانِ	كَانَ يَكْتُبُ	Gâib
	(Onlar) yazıyordular	(O ikisi) yazıyordu	(O ) yazıyordu
	كُنَّ يَكْتُبْنَ	كَانَتَا تَكْتُبَانِ	كَانَتْ تَكْتُبُ	Gâibe
	كُنْتُمْ تَكْتُبونَ	كُنْتُمَا تَكْتُبَانِ	كُنْتَ تَكْتُبُ	Muhatap
(Sizler) yazıyordunuz	(İkiniz) yazıyordunuz		(Sen) yazıyordun

كُنْتُنَّ تَكْتُبْنَ	كُنْتُمَا تَكْتُبَانِ	كُنْتِ تَكْتُبِينَ	Muhâtaba
كُنَّا نَكْتُبُ	كُنَّا نَكْتُبُ	كُنْتُ أَكْتُبُ	Mütekellim
Bizler yazıyorduk	İkimiz yazıyorduk	(Ben) yazıyordum

Olumsuz şekli

مَا كَانَ كَتَبَ

yazmadıydı, yazmamıştı

مَا كَانَ يَكْتُبُ

yazmıyordu

Gelecek zamanın hikayesi

كَانَ سَيَكْتُبُ	yazacaktı	كُنَّا سَنَكْتُبُ	yazacaktık
كَانُوا سَيَكْتُبُونَ	yazacaktılar	كُنَّا سَنُكْتَبُ	yazılacaktık

Gelecek zamanın hikayesinin olumsuzu

كُنْتُ لاَ أَكْتُبُ	yazmayacaktım	كُنْتَ لاَ تَكْتُبُ	yazmayacaktın
لَنْ أَكتُبَ	hiç yazmayacağım	كُنْتُ لَنْ أَكْتُبَ	hiç yazmayacaktım

F كَانَ fiiline قَدْ (gerçekten, hakikaten) eklenirse manayı kuvvetlendirir:

كَانُوا قَدْ كَتَبوُا

gerçekten yazdıydılar, cidden yazmıştılar

كاَنَile ifade edilen hikayeli fiillerin başına إنْ şart edatı getirilebilir. Fakat araya كَانَ girdiğinde muzâri fiilin sonu cezimli olmaz. Şart cümlesinin başına nevâsihtan (inne ve kardeşleri, kâne ve kardeşleri gibi) birisi gelirse şart edatı cezmetmez.

إنْ كَانَ كَتَبَ	yazdıysa,yazmışsa	إنْ كَانَ يَكْتُبُ	yazıyor idiyse
إنْ كَانُوا كَتَبُوا	yazdıysalar,yazmışlarsa	إنْ كَانُوا يَكْتُبُونَ	yazıyor idiyseler

Olumsuzu: إنْ كَانَ مَا كَتَبَ yazmadıysa, yazmamışsa

إنْ كَانَ لاَ يَكْتُبُ

yazmıyor idiyse

F كَانَ kullanıldığı zaman gelecek zamanın hikayesi şartlı yapılabilir:

إنْ كَانَ سَيَكْتُبُ	yazacak idiyse
إنْ كَانُوا سَيَكْتُبوُنَ	yazacak idiyseler

Olumsuzu:

إنْ كَانَ لاَ يَكْتُبُ	yazmayacak idiyse
إنْ كَانَ لَنْ يَكْتُبَ	asla yazmayacak idiyse
إنْ كَانَ مَا كَتَبَ	yazmadıysa, yazmamışsa
إنْ كَانَ لَمْ يَكْتُبْ	yazmadıysa, yazmamışsa

Cümle Örnekleri

1- كاَنَ صَديِقيِ يَجْلِسُ وَسَطَ حَديِقَةِ الْمَدْرَسَةِ.

2- كاَنَ التَّلاَميِذُ يَرْكَبوُنَ حاَفِلَةً سَريِعَةً.

3- سَتَكوُنُ الصَّلاةُ فِي الْمُصَلَّى – سَيَكوُنُ الْمُدَرِّسُ فيِ الصَّفِّ .

4- إنْ كَانَ عمِّي رَجَعَ مِنَ السُّوقِ لاَ أَذْهَبُ إليْكُمْ.

5- إنْ كَانَ أَخُوكَ لَمْ يَرْجِعْ مِنَ الْمَدِينَةِ فَاكْتُبْ إِلَيَّ رِسَالَةً (فَاكْتُبْ = فَ + اُكْتُبْ).

6- إنْ كَانَ مَا كَتَبَ أَبِي رِساَلةً إلى عَمِّي فَسَأَكْتُبُ.

7- إنْ كَانَ ذَهَبَ أبِي إلى المَدْرَسَةِ لاَ أَذْهَبُ.

Tercüme:

1- Arkadaşım okulun bahçesinin ortasında oturuyordu.

2- Öğrenciler hızlı bir otobüse biniyorlardı.

3- Namaz musallâda (namaz kılınan büyük yer) olacak. Öğretmen sınıfta olacak.

4- Amcam çarşıdan dönmüşse size gitmem.

5- Kardeşin şehirden dönmediyse hemen bana bir mektup yaz.

6- Babam amcama bir mektup yazmadı idiyse hemen yazacağım.

7- Babam okula gitmişse ben gitmem.

Kendini deneBu dersi ne kadar öğrendin?3 seviye, her birinde 5 soru. Önce kendin cevapla, sonra açıklamayı oku. Sonuçların yalnız bu tarayıcıda saklanır.

كَانَ يَكْتُبُ ne demektir?
كَانَ كَتَبَ ne anlama gelir?
Türkçedeki '-yordu' anlamı Arapçada nasıl kurulur?
Reklam
كَانَ fiilinde 'ben idim' anlamındaki siga hangisidir?
كَانَ fiilinin muzârisi hangisidir?

🎯 Seviye tespit testi →6 seviye, her denemede farklı sorular. Nereden başlaman gerektiğini gösterir.📖 Kur'an'da en sık 500 kelime →İlk 50 kelime Kur'an'daki her 100 kelimeden 45'i. Kartlar ve testlerle.