Yardımcı Fiil Olarak Kane كاَنَ Arapça Dersleri

YARDIMCI FİİL OLARAK KÂNE (كاَنَ)

Türkçe’de …idi, …mıştı ile biten fiiller Arapça’daكَانَ  (oldu, idi) yardımcı fiili ile mâzî fiili yanyana getirmekle yapılır. Türkçe’de …yordu ile biten fiillerكَانَ fiili ile muzâri fiili yanyana getirmekle gerçekleşir. Fiilleri bu tarzdaki geçmiş zamana göre söylemeye hikâye denir.

Diğer fiillerle birlikte kullanacağımız için önce yardımcı fiil olan  (كَانَ) … idi, oldu fiilinin çekimini yapalım:

F كَانَ   fiilinin muzâri çekiminde orta harf (يَكُونُ )  zamme olduğundan gâibe cemi müennes de ötre olarak (كُنَّ şeklinde) bağlanır. Çünkü Arapça kaideye göre illet harfleri dediğimiz uzatan  و ي ا  den sonra cezim getirilmez. İllet harfi atılarak yanındaki harfe cezm konur. Fiilin geriye kalanındaki zamirler, gâibe cemi müennesteki değişiklikten sonra aynen ilave edilir(كُنْتَ)    gibi.

FŞayet orta harfi illetli olan mâzî fiilin muzârisi, (orta harfinde) esre ya da üstün harekeli ise; mâzîdeki gâibe cemi müennes  nûnuna  esre ile bağlanır[1]. Özet olarak;

Orta harfi illetli (ecvef) fiillerin muzârisi üç şekilde gelir. Örnekler:

1- (كاَنَ) benzeri muzâri orta harfi zamme olanlar:

Bu fiillerin de mâzî ve muzâri çekimi (كاَنَ يَكُونُ) gibidir. Muzâri orta harfi zamme olduğundan gâibe cemi müennes nûnundan itibâren mâzîde zamme ile bağlanıp illet harflerini düşürürler:

2- Muzâri orta harfi üstün olanlar

Bu fiillerin muzâri orta harfi üstün olduğu için gâibe cemi müennes nûnundan itibâren mâzîde esre ile bağlanırlar:

3- Muzâri orta harfi esre olanlar

Bu fiillerin de muzâri orta harfi esre olduğu için gâibe cemi müennes nûnundan itibâren mâzîde esre ile bağlanırlar:

(كاَنَ) yi tanıtmak için zorunlu olarak kısaca açıklama verdiğimiz bu orta harfi illetli fiillerin mâzîsinin muzâri orta harfine göre cemi müennes nûnu’ndan itibaren çekime girdiği unutulmamalıdır:

 كَانَyardımcı fiili ile kurulan birleşik fiillerin çekim tablosu aşağıdaki gibidir:

Mâzî Hikaye: كَانَ كَتَبَ   yazdıydı, yazmıştı

Muzâri Hikaye:  كَانَ يَكْتُبُ  yazıyordu

Olumsuz şekli

Gelecek zamanın hikayesi

Gelecek zamanın hikayesinin olumsuzu

F  كَانَ   fiiline قَدْ (gerçekten, hakikaten) eklenirse manayı kuvvetlendirir:

 كاَنَile ifade edilen hikayeli fiillerin başına إنْ şart  edatı getirilebilir. Fakat araya   كَانَ   girdiğinde muzâri fiilin sonu cezimli olmaz.  Şart cümlesinin başına nevâsihtan (inne ve kardeşleri, kâne ve kardeşleri gibi) birisi gelirse şart edatı cezmetmez.

Olumsuzu:                     إنْ كَانَ مَا كَتَبَ   yazmadıysa, yazmamışsa

F   كَانَ kullanıldığı zaman gelecek zamanın hikayesi şartlı yapılabilir:

Olumsuzu:

Cümle Örnekleri

1- كاَنَ صَديِقيِ يَجْلِسُ وَسَطَ حَديِقَةِ الْمَدْرَسَةِ.

2- كاَنَ التَّلاَميِذُ يَرْكَبوُنَ حاَفِلَةً سَريِعَةً.

3- سَتَكوُنُ الصَّلاةُ فِي الْمُصَلَّى – سَيَكوُنُ الْمُدَرِّسُ فيِ الصَّفِّ .

4- إنْ كَانَ عمِّي رَجَعَ مِنَ السُّوقِ لاَ أَذْهَبُ إليْكُمْ.

5- إنْ كَانَ أَخُوكَ لَمْ يَرْجِعْ مِنَ الْمَدِينَةِ فَاكْتُبْ إِلَيَّ رِسَالَةً (فَاكْتُبْ = فَ +  اُكْتُبْ).

6- إنْ كَانَ مَا كَتَبَ أَبِي رِساَلةً إلى عَمِّي فَسَأَكْتُبُ.

7- إنْ كَانَ ذَهَبَ أبِي إلى المَدْرَسَةِ لاَ أَذْهَبُ.

Tercüme:

1- Arkadaşım okulun bahçesinin ortasında oturuyordu.

2- Öğrenciler hızlı bir otobüse biniyorlardı.

3- Namaz musallâda (namaz kılınan büyük yer) olacak. Öğretmen sınıfta olacak.

4- Amcam çarşıdan dönmüşse size gitmem.

5- Kardeşin şehirden dönmediyse hemen bana bir mektup yaz.

6- Babam amcama bir mektup yazmadı idiyse hemen yazacağım.

7- Babam okula gitmişse ben gitmem.