Yıl: 2014

Aşere-i Mübeşşere:

 

Hayatta iken Hz. Peygamber (s.a.s.)
tarafından Cennet’le müjdelenen ashabın ileri gelenlerinden on kişi için
kullanılan bir tabir.

Kur’an-ı Kerîm’de bu hususta
herhangi bir delil mevcut olmamakla birlikte, Rasulullah’ın sahîh hadisleriyle
sabit olan bu ashabın Cennetlik oluşları, İslâm’ın genel prensipleri dahilinde
gayet tabi bir olaydır. Aşere-i Mübeşşere tabirinin yanısıra “el-mubeşşirun
bi’l-Cenneh” tabiri de bu sahabeler hakkında kullanılmıştır. Bu meşhur on sahabi
şunlardır: Hz. Ebû Bekr (ö. 634), Hz. Ömer (ö. 643), Hz. Osman (ö. 655). Hz. Ali
(ö. 660), Hz. Abdurrahman b. Avf (ö. 652), Hz. Ebû Ubeyde b. el-Cerrâh (ö. 639),
Hz. Talha b. Ubeydullah (ö. 656), Hz. Zubeyr b. Avvam (ö. 656), Hz. Sa’d b. Ebi
Vakkâs (ö. 674), Hz. Said b. Zeyd (ö. 671).

Bu büyük sahabilerin kendilerine
has özellikleri vardır. Meselâ: Mekke’de ilk müslüman olan bu şahsiyetler Hz.
Peygamber’e ve İslâm davasına büyük katkıları olan kişilerdir. Bu büyük
sahabilerin hepsi İslâm devletinin müşriklere karşı giriştiği ilk büyük cihat
hareketi olan Bedir gazvesinde bulundukları gibi, Hz. Peygamber’e, O’nu ve
İslâm’ı sonuna kadar koruyacaklarına dair Hudeybiye gününde ağaç altında Bey’at
etmişlerdir. İslâm akidesi için Allah yolunda en yakın akrabalarına karşı
çarpışmaktan geri durmamışlardır. Hadis âlimlerinden bazıları eserlerine bu on
sahabinin rivayet ettikleri hadîslerle başlamışlardır. Ayrıca sırf Aşere-i
Mübeşşere’nin hayatlarını konu alan müstakil eserler kaleme alınmıştır. Bunların
faziletleri ve Rasulullah tarafından Cennet’le müjdelendikleri sahih hadis
kaynak ve mecmualarında sabittir.[1]

Asr-ı Saâdet:

 

Peygamber Efendimiz (s.a.s.)’in dönemi.

Peygamber Efendimiz’den itibaren İslâm Tarihi,
Hz. Peygamber dönemi, Hulefâ-i Râşidûn, Emevîler, Abbâsîler, Selçuklular,
Osmanlılar gibi muhtelif dönemlere ayrılmıştır. İşte bu dönemlerin başında yer
alan Hz. Peygamber dönemine müslüman âlimler “Asr-ı Saâdet” adını vermişlerdir.

“Mutluluk Devri” manasını ifade eden bu terkip,
gerçekten de o dönemin bir kelimeyle ifade edilmesini sağlayan isabetle seçilmiş
bir terkiptir.

Çünkü Peygamber Efendimiz (s.a.s.) döneminde
bizzat O’nun rehberliği ve liderliğinde ashab-ı kirâm, İslâm’ın dînî-dünyevî
bütün emirlerini anlamış, yaşamış ve yaşatmışlardı. Hz. Peygamber’in eğitiminden
geçmiş olan ashab-ı kirâm, İslâm davasına gönülden bağlı idiler. Samimiyet ve
ihlâs içerisinde yalnız bir Allah’a kul olmuşlar, O’nun Resûlüne gönül
vermişlerdi. Ruhlarını, düşüncelerini, davranış ve yaşayışlarını Allah ve
Rasulunun istediği şekilde şekillendirmişlerdi; Kitap ve Sünnet, onlara yön
veriyordu. Bu sebeple de inandıkları ulvî davalarını her şeyin üstünde tutuyor;
dinleri uğruna mallarını, hatta canlarını feda etmede zerre kadar tereddüt
göstermiyorlardı.

İşte bu anlayış ve yaşayışa sahip bulunan
fertlerden oluşan İslâm toplumunda, tam bir birlik ve beraberlik, âhenk ve uyum,
dayanışma ve yardımlaşma, kaynaşma ve aktivite hakimdi. Müslümanlar, idarî,
siyasî, ictimaî, iktisadî, ilmî, askerî, adlî gibi çok muhtelif yönlerden
olgunluğun zirvesinde idiler. Belki idarî müesseseler gelişmemişti, ama idarenin
en mükemmeli veriliyordu. Henüz dünya imparatorlukları dize getirilmemişti
müslümanlar dünyanın dört bir tarafına hâkimiyetlerini götürememişlerdi, ama
bunun temelleri sağlam bir şekilde ve muvaffakiyetle atılmıştı. Müslümanların
hayat standardı ve refah seviyesi pek yüksek değildi ama, zaten onlar müreffeh,
mutantan ve lüks ve israfa yönelik bir hayatın arayıcıları değillerdi. Muhtelif
ilimlere dair muntazam, sistemli eserler yazılmamıştı ama, ashab-ı kirâm, gerçek
bilgiye yani vahye sahip çıkmış, ilmin önem ve değerini gayet iyi anlamışlardı.
Henüz o dönemde devamlı silâh altında tutulan ve talim yaptırılan teçhizatlı
ordular yoktu ama; İslâm cemiyetinin her bir ferdi, gözünü budaktan esirgemeyen
ve şehidliği mertebelerin en yücesi bilen cesaret timsali mücahid bir kişiliğe
sahipti. Adliye sarayları, mahkeme salonları, adliyeye dair diğer
organizasyonlar henüz mevcut değildi ama; “Hırsızlık yapan, kızını Fâtıma da
olsa elini keserdim.” diyen bir peygamberin tabîleri, adaletin eşsiz
örneklerini sergilemişlerdi.

Yani cemiyetin her köşesinde huzur, güven,
emniyet, asayiş, nizam, intizam ve istikrar vardı. Bu dönem, daha sonraki
müslüman nesillere örnek teşkîl eden mutluluk ve saâdet dönemiydi.

Bundan dolayı da elbette ki bu dönem “Âsr-ı
Saâdet” diye anılacaktı.[1]

 

7- Sahabelerle İlgili Literatür:

 

Sahabe neslini tanıtan hal tercümesi kitapları
pek çoktur. Ancak bunlardan üç tanesi pek meşhur ve yaygındır. Şimdi bunları
sırasıyla tanıyalım:

1)
İbn Abdilberr el-Kurtubi (463/1071)’nin “el-İstiab fi ma’rifeti’l-ashab”ı 3500
kadar biyografiyi ihtiva eden bu eser, el-İsabe kenarında ve müstakillen
basılmış bulunmaktadır.

2)
İbnu’l-Esir el-Cezeri (630/1233)’nin “Üsdü’l-ğabe fi ma’rifeti’s-sahabe” 8000
kadar biyografiyi ihtiva eden bu değerli eserin son 7. cildi hanımlara tahsis
edilmiştir.

3)
İbn Hacer el-Askalani (852/1448)’nin “el-İsabe fi temyizi’s-sahabe”si 12279
biyografiyi tetkik eder. El-İsabe, konuya ait eserlerin en hacımlısı olması
yanında farklı tertibi ile de dikkat çekmektedir. Kendisinden önceki iki eser
gibi alfabetik olma genel özelliği içinde her harf için dört kısım düşünülmüş ve
uygulanmıştır.

a)
Herhangi bir hadis ya da haberde sahabi olduğu açık ya da kapalı şekilde
belirtilmiş olanlar, (Elif harfinden bu gruba girenler 1/13-93’dedir)

b)
Sahabe arasında zikredilen çocuklar. Bunlar, Hz. Peygamber vefat ettiğinde
temyiz yaşının altında bulunmaktadırlar. Hz. Peygamberin onları görmüş olması
ihtimalinden dolayı sahabiler arasında zikredilirler (bk. 1/93-99)

c)
Hem İslamdan önce hem de İslam döneminde yaşadıkları bilinen fakat Hz.
Peygamberle görüşmemiş kimselerdir. Bunlara, “sahabi olduklarına bazı kitaplarda
işaret edilenler” denebilir (bk. 1/99-117)

d)
Daha önceki biyografik eserlerde yanlışlıkla sahabi olarak zikredilenler (bk.
117-136). Bu dördüncü gruba dair ilk çalışmayı İbn Hacer yapmıştır. O, bu
noktayı özellikle vurgular.

Sahabi biyografisi ile ilgili Türkçe’de bazı
teşebbüsler olmuşsa da hiç biri tamamlanamamıştır.[1]
  

6- En Son Vefat Eden Sahabe:

 

Ashab’tan en son hayatta kalan Ebu’t-Tufeyl Âmir
İbnu Vâsile el-Leysî (radıyallahu anh)’dir. Vefat tarihi ihtilaflıdır: 100-110
arasında değişmektedir. Kûfe’de yaşamış ise de Mekke’de vefat ettiği kabul
edilmektedir. Medîne’de en son vefat eden hususunda ihtilaf edilmiştir: Sâib
İbnu Yezîd veya Câbir İbnu Abdillah veya Sehl İbnu Sa’d veya Mahmud İbnu’r-Rebî
(radıyallahu anhüm)’dir. Mekke’de en son ölenin Abdullah İbnu Ömer (radıyallahu
anh) olduğu da söylenmiştir. Basra’da Enes İbnu Mâlik (90-93 yıllarından
birinde) veya Abdullah İbnu’l-Hâris (85-89); Kûfe’de Abdullah İbnu Ebî Evfa (86
veya 88 yılında) veya Amr İbnu Hureys (95 veya 98 yılında); Şam’da Abdullah İbnu
Busr Mâzinî (88); Dımeşk’te Vâsile İbnu Eska el-Leysî (85 veya 86); Cezîre’de
Urs İbnu Umeyre el-Kindî; Filistin’de Kays İbnu Sa’d İbnu Ubâde (85); Yemame’de
Hirmâs İbnu Ziyâd Bâhilî; Bâdiye’de Seleme İbnu’l-Ekva l64) en son vefat eden
sahabe(radıyallahu anhüm ecmain)dir.[1]

4- Abadile (Abdullahlar):

 

Yukarıda ismi geçen âlim sahâbilerden bazılannın
adı Abdullah olduğu için, onların Abâdile (Abdullahlar) diye ayrıca gruplanması
eskiden beri âdet olmuştur. Bunlar: Abdullah İbnu Ömer, Abdullah İbnu Abbas,
Abdullah İbnu’z-Zübeyr, Abdullah İbnu Amr İbni’l-Âs.

Abdullah İbnu Mes’ud bunlar arasında
zikredilmez. Çünkü öbürleri abâdile diye şöhrete erdikleri sırada Abdullah İbnu
Mes’ud vefat etmiş bulunuyordu. Öbürleri, imamların kendilerine muhtaç olup
müracaat edecekleri vakte kadar yaşadılar.

Bunlar bir meselede görüş birliğine varınca: “Bu
Abâdile’nin görüşüdür” denir. Bazıları İbnu Zübeyr’i buraya dahil etmez.

Ashab arasında 220-300 kadar başka Abdullah’lar
da mevcuttur ancak Abâdile denince onlar kastedilmez.[1]

Adları Abdullah olan fakîh ve muhaddis dört
sahâbî. Abâdile, Abdullah kelimesinin çoğulu olup “Abdullahlar” anlamına
gelmektedir. Ashâb içinde iki yüz kadar Abdullah adında sahâbî bulunduğu halde
Abâdile denilince fıkıh ve hadîs’te Abdullah adını taşıyan üç veya dört sahâbî
kasdedilmiş ve bunlar bu isimle şöhret bulmuşlardır. Bunlar; Abdullah İbn Abbâs
(ö. 65/687-688), Abdullah İbn Ömer (ö. 74/693), Abdullah İbn Amr (ö. 65/687-688)
ve Abdullah İbn Zübeyr (ö. 73/692)’dir (r.anhum). İslâm âlimlerinden bazıları
Abdullah İbn Zübeyr yerine Abdullah İbn Mes’ud (ö. 32/652-653)’u Abâdile’den
kabul etmektedirler. Fakat İbn Mes’ud’un Abâdile’den olmadığı kanaati daha
yaygındır.[2]

Bu büyük sahabîler İslâm fıkhına olan
vukûfiyetleri ve verdikleri fetvalarla meşhurdurlar. Bu sahâbîler Hz. Peygamber
(s.a.s.) devrinin genç, dinamik, gayretli, ilim ve ibâdete son derece düşkün
kimseleriydi. Bu Abdullahlar, Cenâb-ı Allah’ın bir lûtfu olarak Rasûlullah’tan
sonra uzun müddet yaşamış ve diğer büyük sahâbilerden de öğrendiklerini
kendilerinden sonra gelen nesillere öğretmişlerdir. Abâdile herhangi bir İslâmî
problemin çözümünde aynı görüşü belirtmiş ve aynı paralelde ictihâd etmişlerse
onların bu görüşüne “Abâdile’nin görüşü” denir. Bu tabir fıkıh usûlünde
yerleşmiş bir tabirdir.[3]

5- Sahabelerin Sayısı:

 

Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm) vefat ettiği
zaman hayatta olan Sahâbelerin miktarı hususunda bazı tahminler yürütülmüştür.
Bunlar arasında epeyce bir fark gözükmektedir. Sözgelimi Ebu Zür’ati’r-Râzi, o
sıralarda Mekke-Medine havâlisinde 114 bin müslüman bulunduğunu söyler. Ali
İbnu’l.-Medînî yüzbinden fazla der. er-Râfi’î 30 bin kadar Medine ve 30 bin
kadar da Arap kabilelerinde olmak üzere toplam 60 bin kadar müslüman bulunduğunu
kaydeder. Sahâbe hayatlarını incelemek üzere te’lif edilen kitaplârda ismen
zikredilenler onbini bulmaz. Bunların en hacimlisi olan el-İsabe’de İbnu Hacer
12.293 adet tercüme verir ise de bunlardan bir bölümü, kitabın el-Kısmu’r-Râbî
bölümlerinde kaydedilen ve sahabe sayılmayan şahıslardır, bir kısmı da Künâ
bölümünde, ismi göstermek üzere mükerreren kaydedilen şahıslardır. Şu halde
ismen bilinen sahabeler onbin civarında kalmaktadır.[1]

Sahabilerin sayısını kesin olarak belirtmeye
imkan yoktur. 40-120 bin arasında değişen rakamlar kitaplarda yer almaktadır.
Ashabın biyografisine tahsis edilmiş eserlerde ise, 10-12 bin sahabi
tanıtılmaktadır. Hicretin bir veya ikinci yılında bizzat Hz. Peygamber’in
emriyle yapılmış ilk nüfus sayımı dışında, bilhassa son yıllarda
gerçekleştirilmiş herhangi bir nüfus sayımından bahsedilmemektedir. Bu sebeple
istatistiğe dayalı dayalı rakam vermek imkanı yoktur.[2]

3. Âlim Sahabeler:

 

Ashâb’tan bazıları ilimleriyle meşhur olmuştur.
Bunlardan bir kısmı Kur’an-ı Kerîm’i, Sünnet’i, fıkhı, câhiliye edebiyatını,
ensâbı, eyyâmu’l-Arab denen târihi iyi bilen kimselerdîr. Bilhassa fetvaları ve
Kur’an’la ilgili açıklamalarıyla tanınmışlardır. Kendisinden en ziyade fetva
rivâyet edilen kimse İbnu Abbâs’tır. Sonra Hz. Ömer, Hz. Ali, Ubey İbnu Ka’b,
Zeyd İbnu Sâbit, Ebu’d-Derda, İbnu Mes’ud, İbnu Ömer, Hz. Aişe (radıyallahu
anhüm ecmaîn) gelir. Mesruk şöyle der: “Sahâbe’nin ilmi altı kişide
toplanmıştır: Ömer, Ali, Ubey, Zeyd, Ebu’d-Derdâ, İbnu Mes’ûd. sonra bu altının
ilmi de Hz. Ali ve Abdullah İbnu Mes’ud’da toplanmıştır”. Irâkî: “Hz. Ali ile
İbnu Mes’ûd hususî gayretle, öbürlerinin ilmini de kendi ilimlerine
katmışlardır” diyerek, Mesrûk’un sözünü açıklığa kavuşturur.

Bunlardan sonra şu yirmi kişi gelir:

Hz. Ebu Bekr, Hz. Osman, Ebu Mûsa, Muâz İbnu
Cebel, Sa’d İbnu Ebi Vakkâs, Ebu Hüreyre, Enes, Abdulah İbnu Amr İbni’l-Âs,
Selmân, Câbir, Ebu Saîd, Talha, ez-Zübeyr, Abdurrahmân İbnu Avf, İmrân İbnu
Husayn, Ebu Bekre, Ubâdetu’bnu’s-Sâmit, Muâviye, İbnu’z-Zübeyr, Ümmü Seleme Hz.
(radıyallahu anhüm ecmaîn).

Suyutî, Tedrîb’de ilk gruba girenlerin
fetvalarından birer iri cild teşkîl etmenin mümkün olduğunu, ikinci
grubtakilerden birer cüz (küçük çapta risâle) teşkil etmenin mümkün olduğunu
belirtir.[1]

Hadis Rivayeti ve Sahabiler:

 

Tebliğ görevi ve fazileti yanında “bile bile
Rasulullah’a yalan isnad etmenin cehennemdeki yerine hazırlanmak” anlamına
geldiği gerçeği ashab-ı kiram’da “ihtiyatlı davranıp kesin kanaat edinmedikçe
hadis rivayet etmemeyi (tesebbüt)” prensip haline getirmiştir. Buna halifelerin
meseleyi takibi, sahabilerin birbirlerini kontrolleri, şüphelendikleri konularda
onu en iyi bilene götürmeyi alışkanlık haline getirmiş olmalarını da ilave etmek
gerekmektedir. Ashab-ı kiram’da Hz. Peygamber’in hadislerini bellemek ve yaşamak
için ne derece ciddi ve samimi bir istek varsa, O’ndan bir bilgi nakletmekte de
o derece bir titizlik görülmektedir. Bu titizliktir ki, onlardan kimilerini bir
aylık yolu teperek bildikleri hadisleri tekid etmeye veya bilmediklerini
öğrenmeye sevketmiş, “rihle” denen ilim yolculuklarını, ilk kaynağından ilim
alma usulünü başlatmalarına vesile teşkil etmiştir. Bütün bu gayretlerin
temelinde yatan dini hamiyeti, dine hizmet ve sağlam bilgi edinme niyet ve
disiplinini görmekteyiz.

[1] 
        

Sahabelerin Değişik Sayıda Hadis Rivayet
Etmesine Etki Eden Sebepler:

 

Sahabilerin değişik sayıda hadis rivayet etmiş
olmalarının pek tabii olarak muhtelif sebepleri bulunmaktadır. Bu sebepleri
sıralamaya geçmeden önce şu noktanın öncelikle bilinmesi gerekmektedir.
Sahabelerin sünnet bilgisi, rivayet ettikleri hadis sayısıyla ölçülemez. Çünkü
hadis rivayeti konusuna etki eden bir çok sebep bulunmaktadır. Bazılarını
şöylece sıralayabiliriz:

1)
Ashabın hepsi aynı anda müslüman olmamışlardır.

2) Hz.
Peygamber’i bir iki kere görüp yurduna dönen bedevi müslümanlar olduğu gibi,
O’ndan hemen hiç ayrılmayanlar da vardı.

3)
Ashabın bir çoğu iş-güç sahibi idiler. İşlerinde çalışıyorlardı. Kimileri de
karın tokluğuna Hz. Peygamber’in meclisinde bulunuyor, adeta yatılı okul
öğrencileri gibi bütün vakitlerini Mescidde geçiriyorlardı.

4)
Kimileri hadisleri yazıyor, kimileri ise ezberlemekle yetiniyordu.

5)
Bazı sahabiler hakkında Hz. Peygamber ilim-irfan sahibi olması için dua etmişti.

6)
Sahabelerin vefat tarihleri de farklıydı. Kimileri daha Hz. Peygamber
hayattayken vefat etmiş kimisi Hz. Peygamberden hemen sonraki yıllarda, kimileri
de uzun yıllar sonra vefat etmişlerdi.

7) Hz.
Peygamberden sonra sahabeler değişik ülkelere dağılmışlardı. Bazıları da
Mekke-Medine gibi İslam’ın merkezlerinde kalmışlardı.

8)
Herkesin ilim öğrenmek ve öğretmekteki kabiliyeti aynı değildir. Bu da rivayet
sayısına tesir etmektedir.

9)
Bazı sahabiler bildiklerini ancak ihtiyaç halinde ve ihtiyacı karşılayacak
miktarda söylemekle yetinirlerdi.

10)
Ayrıca her sahabinin rivayet ettiği her hadisin, hadis kitaplarına intikal
ettiği de mutlak olarak söylenemez.

11)
Kimileri de yönetimin çeşitli kademelerinde görev aldıkları için meşgaleleri
gereği hadis rivayetine fazla vakit bulamamışlardır.

Bütün bu tabii sebepleri görmezden gelerek,
büyük sahabelerin daha fazla hadis rivayet etmiş olmaları gerektiği
varsayımından hareketle, genç sahabilerden bazılarının fazla hadis rivayet etmiş
olmasını şüphe ve tereddütle karşılamak doğru değildir. Hele böyle bir oluşumu
“hadis uydurduğu” şeklinde yorumlamaya hiç imkan yoktur.

Rivayet sayıları ne olursa olsun sahabiler derin
bir sorumluluk duygusu, ilmi titizlik ve dini dikkat içinde olmuşlardır. O
neslin özellikleri kavranmadan, bugünlerin anlayışıyla hüküm vermeye kalkışmak
asla bilimsel bir davranış olamaz.

Ehli sünnetçe, sahabilerin hadis rivayetinde
udul kabul edilerek tenkid dışı tutulmalarının gerekçeleri de budur. Unutma ve
yanılma cinsinden önüne geçilmez insani haller dışında, sahabilerin sonraki
nesillerde görüldüğü gibi yalancılık vs. cerh sebeplerinden uzak kaldıkları
kesindir. Aslında şiiler, ehl-i beyte mensup olanları hadis rivayetinde adil
kabul ederler. Diğerleri için böyle bir adalet vasfı düşünmezler.[1] 

b) Az Rivayet Eden Sahabeler (Mukillûn):

 

Binden az hadis rivayet eden sahabîler.

Sahabe, Hadis ve Sünnet bilgisi yönünden farklı
olduğu gibi, kendilerinden rivayet edilen hadislerin azlığı ve çokluğu
bakımından da aralarında fark vardır. Daha sonraki asırlarda, takriben beş ve
altıncı asırlarda Sahabilerden nakledilen hadislerin yekünü tesbit edilmeye
çalışılmış, rivayetleri binden çok olanlara “Müksirûn”; rivayeti binden az
olanlara da “Mükillûn” (az rivayet edenler) denilmiştir. Fakat böyle bir tasnif
ve tesbit, sahabenin hadis bilgisini tam olarak yansıtmada kesin bir ölçü
değildir. Toplam sayıları tahminen yüz binin üzerinde olan sahabeden ancak
bin-binbeşyüz kadarından hadis rivayet edilmiştir. Hadis rivayeti Hz. Peygamber
(s.a.s)’in vefatından sonra başladığı, zamanla arttığı ve her sahabinin, çok
çetin bir iş olan sağlam bir hadis bilgisi, kuvvetli bir hafıza, bilinen
hadisleri ifade, güç ve yeteneği… gibi rivayet şartlarını taşıyamaması,
bazılarının Rasûlullah (s.a.s)’ı bir-iki defa görüp memleketlerine dönmüş
olması, bazılarının O’ndan (s.a.s) önce vefat etmiş bulunması gibi sebeplerle,
hadis rivayet edenlerin toplam sayısı bin civarında kalmıştır.

Bu sahabilerin yedisinden rivayet edilen
hadisler binin üzerinde, bunların dışında kalanlardan rivayet edilenler ise,
binin altındadır. Mukillûndan olan dokuz yüz civarındaki sahabiden rivayet
edilen hadis, kişi başına 25 veya daha az sayıdadır. Mukillûnden sayılan bazı
sahabiler ve rivayet ettikleri hadis sayıları şöyledir: Abdullah İbn Mesud:
Sekizyüz kırk sekiz hadis; Abdullah b. Amr, yediyüz hadis; Hz. Ömer ve Hz. Ali,
beşyüzer hadis; Ümmü Seleme, üçyüz yetmiş sekiz hadis; Hz. Osman, yüz kırkaltı
hadis; Hz. Ebu Bekir, yüzkırk iki hadis…

Rasûlullah (s.a.s) ile çok daha uzun süre sohbet
ve beraberliği olan pek çok Sahabe, hatta Sahabenin en ileri gelenleri; Hz. Ebu
Bekir, Hz. Ömer, Hz. Osman ve Hz. Ali başta olmak üzere, Cennet’le müjdelenmiş
on sahabi Abdullah İbn Mesud, Abdullah İbn Amr, Hz. Aişe dışındaki zevcât-ı
tâhirat… vb. mukillûn arasında sayılmaktadır. Sünnet bilgisi hayli zengin olan
bu sahabilerden daha fazla hadis rivayet edilememesinin sebepleri şunlar
olabilir: Yanlış veya hatalı rivayet ederek Rasûlullah (s.a.s)’a iftira etme
durumuna düşebilirim endişesiyle pek çok sahabi, kesin olarak bilmedikleri
hadisleri rivayet etmemişler veya ancak çok mecbur olduklarında ihtiyaç duyulan
kadar rivayet etmişlerdir. Bazı sahabiler Hz. Peygamber (s.a.s) hayattayken veya
O’ndan az bir zaman sonra vefat ettikleri için rivayetleri hiç olmamış[1]
veya az olmuştur. Rasûlullah (s.a.s)’dan sonra bazı Sahabiler devlet idaresi ve
cihadla daha fazla ilgilendiği için rivayete fazla zaman ayıramamışlardır. Hz.
Peygamber (s.a.s)’den sonra bazıları, Mekke, Medine… gibi ilim merkezlerinde
kalırken, bazıları daha ücra yerlere yerleşmişler, böylece buralarda bulunan
sahabilerden yapılan rivayetler azalmıştır. Ashab içinde en çok hadis rivayet
eden Ebu Hüreyre’nin, kendisinden daha fazla hadis bildiğini ikrar ettiği tek
sahabi olan Abdullah b. Amr, Mısır’a yerleştiği için kendisinden daha fazla
rivayet edilememiştir. Her sahabinin hadisleri belleme ve rivayet etmede fıtrî
kabiliyeti aynı değildi. Bu farklılık da rivayete etki etmiştir. Sahabeden
rivayet edilen hadislerin hepsi güvenilir hadis kaynaklarına ulaşmamıştır.[2]