el-Cemhere Arapça Sözlük الجمهرة في اللغة

44074

 

 

Ebû Bekr Muhammed b. el-Hasan b. Dureyd (ö. 321/931) tarafından

 

telif edilmiş olan bu sözlüğe el-Cemhere fi’l-Lüğa veya

 

Cemheretu’l-Lüğa da denilmektedir. Sözlükteki kelimelerin tertibi

 

alfabetik sıralama esasına göredir. Ayrıca kalb sistemi ile anlamı

 

verilen kelimenin harflerinin yer değiştirilmesi ile meydana gelen

 

yeni kelimeleri de ele almaktadır. Bu esasa göre kelimeler, önce

 

sunâî, sülâsî, rubâî, humâsî, lefif, nevâdir vb. bâblara ayrılmış,

 

daha sonra bu bâblardaki kelimeler hemze’den yâ harfine kadar

 

alfabetik sıraya göre dizilmiştir37. Aslî harflerine göre sıralanmış

 

olan kelimelerle bunlardaki harflerin yerlerinin değişmesiyle

 

meydana gelen kelimelerin mânâları, aynı yerde bulunmaktadır.

 

Mesela ( ذَهَبَ) maddesinde önce bu kök, sonra da kalb sistemine

 

göre elde edilen maklublarından ( بَذَهَ) ve ( ذَبَهَ) maddeleri incelenmiş,

 

ardından ( ذَهَبَ) ve ( بَذَه)َ maddelerinin alfabetik sıraları geldiğinde

 

de sadece daha önce geçtikleri yerlere işaret etmekle yetinilmiştir.

 

Eser 13 bölümden oluşmaktadır. Son bölümde Arap

 

dili meselelerine temas edilmiştir.

 

Ali Cüneyt EREN