Vasıl Hemzesi Arapça Dersleri

 

Vasıl Hemzesi

Belirtme takısı olan harf-i tarif yani اَلْ takısının hemzesi söz başlarında okunur.  Örnek:

اَلْوَلَدُ   ذَهَبَ. (el-veledü zehebe) Çocuk gitti.

Bu cümlede fâil başta geldiğinden اَلْ takısı olduğu gibi okunmuştur. Aynı اَلْ takısı söz arasında gelirse elifi, yazıldığı halde okunmaz. Geçişte yazıldığı halde okunmayan bu hemzeye hemze-i vasıl denir.

Kelime başındaki vasıl hemzesinin elifinin üzerine (أ ء) işareti konmaz. Yani (أَ إِ أُ) şeklinde değil (اَ اِ اُ) şeklinde yazılır (اَلتِّلْمِيذُ – اَلْوَلَدُ)  gibi.

Bu konuyla ilgili kaideleri şöyle özetleyebiliriz:

1) a- Vasıl hemzesiyle başlayan kelimeden önce, yaniاَلْ  takısından önce (üstün, esre, ötre şeklinde) hareke varsa geçişte اَلْ takısının hemzesi (أَ) harekelenmez. Harekeden sonra gelen elif lâm’lı (harf-i tarifli) kelime, kamerî harflerden biriyle başlıyorsa doğrudan evvelki kelimenin harekesiyle lâm’a (لْ) cezim verilir. Örnek:

b- Harekeden sonra gelen elif lâm’lı (harf-i tarifli) kelime, şemsî harflerden biriyle başlıyorsa doğrudan önceki kelimenin harekesiyle şemsi harf şeddelenir. Harf-i tarif yazılı olduğu halde okunmaz. Örnek:

2) Vasıl hemzesiyle başlayan kelimelere kendilerinden önce sonu sâkin (cezimli) bir kelime birleştirilirken esre ile geçiş yapılır.

İlk harf-i kamerî olan bir kelimede geçiş:

İlk harfi şemsî olan bir kelimede geçiş:

Ancak  تُمْ zamirinde geçiş ötre ile yapılır ve bu kaideden hariçtir:

  

3) Harf-i tariften önce tenvinli (nekre) bir kelime yer alırsa geçiş, tenvinin nûnuna esre vermek suretiyle gerçekleşir:

Ek anlatım: Vasıl Hemzesi

Elif harfi kısa sesli okunduğu zaman hemze adını alır ve bu elife hemze elifi denilir. Eğer elif-lam ile başlayan bir isimden önce bir kelime “isim, fiil veya harf olabilir” gelirse o halde elif-lam’lı ismin elif harfi yazılmasına rağmen okunmaz. Bu okunmayan hemze, kendinden önce gelen kelimenin son harekesi nedeniyle okunmaz. Yani bir nevi ulama söz konusudur. İşte bu okunmayan ama yazılan hemzeye vasıl hemzesi denilir. 

فِي الْبَيْتِ fi-lbeyti / evde	اَلْبَيْتُ el-beytu / ev
مِنَ الْمَسْجِدِ mine-lmescidi	اَلْمَسْجِدُ el-mescidu / cami
فَوْقَ الشَّجَرَةِ fevka-şşecerati / Ağacın üstü	اَلشَّجَرَةُ e-şşeceratu / ağaç
إِلَى السَّمَاءِ ilâ-ssemai / Göğe	اَلسَّمَاءُ e-ssemau / gök

Misallerdeki gibi okunmayan “geçişte” ama yazılan hemzeye vasıl hemzesi veya vasıl elifi denilir. Bu durumun tam aksi olan yazılan ve okunan hemzeye ise kesme hemzesi veya kati hemze denilir. 

Bazı isimlerde elif harfi olmamasına rağmen bazı harfleri sanki elif varmış gibi “a” sesi ile okunur. Tabloda görelim;

إِلَهٌ ilahun	اَلرَّحْمَنُ er-rahmanu
ذَلَكَ zalike	هَذَا haza
اِسْحَقُ ishaku	هَذِهِ hazihi
حَيَوةٌ hayatun	ثَلَثٌ selasun
اَللهُ Allahu	ثَلَثَةٌ selasetun
لِلَّهِ lillahi	صَلَوةٌ salatun

Eğer elif-lam’lı bir isime sebebiyet “için” bildiren lâm harfi bitişirse o zaman o elif-lam’lı isimden elif harfi düşer, yazılmaz ve okunmaz.

اَلْوَلَدُ el-veledu	اَلْبَيْتُ el-beytu	اَلشَّجَرَةُ eş-şeceratu
لِلْوَلَدِ lilveledi	لِلْبَيْتِ lilbeyti	لِلشَّجَرَةِ lişşecerati