İsm-i Mensub Arapça Dersleri
İSM-İ MENSÛB
Bir yer, bir varlık veya bir işle ilgiyi ona aidiyeti, nisbeti bildiren isimdir. İsm-i mensûb yapmak için o ismin son harfini esre yapar, yanına şeddeli bir يّilave ederiz[3].
| شَامُ | Şam → | شَامِيٌّ | Şam’lı |
| حَلَبُ | Haleb → | حَلَبِيٌّ | Halep’li |
| إزْمِيرُ | İzmir → | إزْمِيرِيٌّ | İzmir’li |
Müennesi için tâ-i merbûta (ة) getiririz:
| هُوَ شاَمِيٌّ ث هِيَ شاَمِيَّةٌ | O Şam’lıdır. |
İsm-i mensûb şu hususlardan birine aidiyeti belirtmek için kullanılır:
a) Cinsiyet;
| تُرْكِيٌّ | Türk | فَرَنْسِيٌّ | Fransız | عَرَبِيٌّ | Arab |
b) Memleket;
| إِزْمِيرِيٌّ | İzmir’li | بَغْداَدِيٌّ | Bağdad’lı | قاَهِرِيٌّ | Kahire’li |
c) Din;
| مَسِيحِيٌّ | Hristiyanlığa ait, Hristiyanlığa mensûb |
| إِسْلاَمِيٌّ | İslâm’a ait , İslâm ile ilgili |
d) Kabile, bir sınıf ya da topluluk;
| قُرَشِيٌّ | Kureyş kabilesine mensûb (Kureyş kabilesinden) |
| هاَشِمِيٌّ | Haşîmi (kabilesine mensûb) |
| صَحاَبِيٌّ | sahabeye mensûb, sahabi |
e) Meslek;
| تِجاَرِيٌّ | ticârete ait, ticâretle ilgili | زِراَعِيٌّ | ziraate ait, ziraatle ilgili |
f) Sanat;
| فِضِّيٌّ | gümüşçü | ذَهَبِيٌّ | altıncı | سُكَّرِيٌّ | şekerci |
g) Durum ve keyfiyet, herhangi bir sıfat;
| تَجْرِيبِيٌّ | tecrübeye ait |
İsm-i Mensûbla İlgili Diğer Özellikler
*İsmin sonunda ةvarsa mensûbunu yaparken atarız:
| مَكَّةُ | Mekke | مَكِّيٌّ | Mekke’li |
| اَلْبَصْرَةُ | Basra | اَلْبَصْرِيُّ | Basra’lı |
| جِدَّةُ | Cidde | جِدِّيٌّ | Cidde’li |
*(فَعِيلَةٌ) veya (فُعَيْلَةٌ) vezninde olan ismin ortasındaki ي atılır, ikinci harfi fethalanır:
| مَدِينَةٌ | Medine | مَدَنِيٌّ | Medine’li |
*Sonunda elif-i memdûde olanın hemzesinin yerine vâv getiririz:
| سَماَءٌ | gök | سَماَوِيٌّ | göğe ait, gökle ilgili |
| بَيْضاَءُ | beyaz | بَيْضاَوِيٌّ | beyazla ilgili |
*Sonunda elif-i maksûre (-َى..ا) bulunanın elifini vâv’a çeviririz:
| دُنْياَ | (dünya) | دُنْيَوِيٌّ | dünyevî | اَلْمَعْنَى- مَعْنىً | (mana) | مَعْنَوِيٌّ | manevi |
*(قَرْيَةٌ) (köy) ve (عُرْوَةٌ)(kulp) gibi kelimelerin ism-i mensûbunu yaparken yâ’lı olanı vâv’a çevirir, vâv’lı olanı aynen bırakırız. Ancak ikinci harflerini fethalarız[4].
| عُرْوَةٌ | عُرَوِيٌّ | kulba ait | قَرْيَةٌ | قَرَوِيٌّ | köye ait (köylü) |
Cümle Örnekleri
| خاَلِدٌ طاَلِبٌ باَكِسْتاَنِيٌّ. | Hâlit Pâkistan’lı bir öğrencidir. |
| فاَطِمَةُ مُعَلِّمَةٌ سُورِيَّةٌ. | Fâtıma Sûriye’li bir öğretmendir. |
| حَضَرَ عُمَرُ إِلَى بَلَدٍ إِسْلاَمِيٍّ. | Ömer İslâmi bir ülkeye geldi. |
| اَلْمَوْلَوِيَّةُ وَ الْبَكْتاَشِيَّةُ طَرِيقَتاَنِ. | Mevlevîlik ve Bektaşîlik iki tarikattır. |
| مَكَّةُ فِي الْمَمْلَكَةِ الْعَرَبِيَّةِ السُّعُودِيَّةِ. | Mekke Suudi Arabistan Krallığı’ndadır. |
| شَهْرُ الْمُحَرَّمِ أَوَّلُ الْعاَمِ الْهِجْرِيِّ. | Muharrem ayı hicrî yılın başıdır. |
- İsm-i mensûb nasıl yapılır?حَلَبُ → حَلَبِيٌّ: son harf esre, ardından şeddeli yâ (yâ-i nisbet).
- حَلَبُ (Halep) kelimesinin ism-i mensûbu hangisidir?Son harf esrelenip şeddeli yâ eklenir: حَلَبِيٌّ 'Halepli'.
- شَامِيٌّ (Şamlı) kelimesinin müennesi hangisidir?İsm-i mensûbun müennesi tâ-i merbûta ile yapılır; yâ şeddeli kalır: شَامِيَّةٌ.
- Reklam
- مَكَّةُ kelimesinin ism-i mensûbu hangisidir?İsmin sonundaki ة ism-i mensûb yapılırken atılır: مَكَّةُ → مَكِّيٌّ.
- إِسْلَامِيٌّ ve مَسِيحِيٌّ ism-i mensûbları neye aidiyet bildirir?Derste ism-i mensûb türleri arasında din örneği olarak إِسْلَامِيٌّ ve مَسِيحِيٌّ verilir.
- اَلْقَاهِرَةُ (Kahire) kelimesinin ism-i mensûbu hangisidir?Sondaki ة atılır, son harf esrelenip şeddeli yâ eklenir: قَاهِرِيٌّ 'Kahireli'.
- دُنْيَا kelimesinin ism-i mensûbu hangisidir?Dört harfli olup elif-i maksûre ile biten دُنْيَا'da elif vâv'a çevrilir: دُنْيَا → دُنْيَوِيٌّ (dünyevî).
- بَيْضَاءُ (beyaz) kelimesinin ism-i mensûbu hangisidir?Sonu te'nis için gelen elif-i memdûde olan isimde hemze vâv'a çevrilir: بَيْضَاوِيٌّ.
- Reklam
- مَعْنًى kelimesinin ism-i mensûbu hangisidir?Elif-i maksûre ile biten dört harfli مَعْنًى'da elif vâv'a çevrilir: مَعْنًى → مَعْنَوِيٌّ (manevî).
- 'Fâtıma Suriyeli bir öğretmendir.' → فَاطِمَةُ مُعَلِّمَةٌ ___İsm-i mensûb sıfat olarak müennes, nekre ve merfû مُعَلِّمَةٌ'ye uyar: سُورِيَّةٌ.
- Aşağıdakilerden hangisi yanlış yazılmıştır?Harf-i tarifli isim tenvin almaz; doğrusu اَلْبَصْرِيُّ veya بَصْرِيٌّ olmalıdır.
- Hangi ism-i mensûbda asıl kelimenin sonundaki ة atılmıştır?اَلْبَصْرَةُ → بَصْرِيٌّ: ة atılmıştır. سَمَاوِيٌّ'de hemze, دُنْيَوِيٌّ'de elif vâv'a çevrilmiştir.
- 'Ömer İslâmî bir ülkeye geldi.' → حَضَرَ عُمَرُ إِلَى بَلَدٍ ___Sıfat olan ism-i mensûb, mecrûr, nekre ve müzekker بَلَدٍ'e her yönden uyar.
- Reklam
- Hangi ism-i mensûb bir topluluğa/sınıfa aidiyet bildirir?صَحَابِيٌّ 'sahabe topluluğuna mensup'; زِرَاعِيٌّ meslek, بَغْدَادِيٌّ memleket, مَسِيحِيٌّ din bildirir.
- مَدِينَةٌ kelimesinin ism-i mensûbunu yazın ve hangi değişikliklerin olduğunu söyleyin.Cevabı önce aklından söyle, sonra kontrol et.Cevap: مَدَنِيٌّ — ة atılır, ortadaki ي düşer, د üstün okunur ve sona şeddeli ي eklenir.فَعِيلَةٌ veznindeki isimlerde nisbet فَعَلِيٌّ olur: مَدِينَةٌ → مَدَنِيٌّ.Bildin mi?