İdgam ve Çeşitleri -17

İdgam; lügatta: “Bir şeyi başka bir şeye girdirmek,
katmak, şedde ile iki harfi bir harf yapmak” demektir. Tecvid ilminde ise:
“Sakin bir harfi, kendisinden sonra gelen harekeli ikinci bir harfe idhal
edip(girdirip) şeddeli bir harf yaparak okumaya denir. İdgamı gerektiren
bir sebep bulunmadıkça, idgam yapılmaz. Şimdi bunları teker teker
inceleyelim. 

 Sözlükte: Bir şeyi bir şeyin içine katmak, dâhil etmektir.

           Istılah’ta: İdğâm, birincisi sâkin, ikincisi harekeli olan iki harfi aynı sesle şeddeleyerek okumaktır.

اَلإِدْغَامُ هُوَ اِلْتِقَاءُ حَرْفِ سَاكِنٍ بِمُتَحَرِّكٍ حَيْثُ يَصِيرَانِ حَرْفًا مُشَدَّدًا

اَلإِدْغاَمُ إِدْخاَلُ أَحَدِ الْحَرْفَيْنِ الْمُتَماَثِلَيْنِ أَوِ الْمُتَجَانِسَيْنِ أَوِ الْمُتَقاَرِبَيْنِ فِي الْآخَرِ

1.     Ya hem mahreci hem sıfatı aynı (misleyn),

2.     Ya mahrecleri aynı fakat sıfatları farklı (mütecaniseyn)

3.     Ya da mahrec ve sıfatları birbirine yakın (mütekaribeyn) iki harfin birbirine katılması ve ikisinin sanki aynı harfmiş gibi şeddelenerek okunması şeklinde karşımıza çıkarlar ve her biri ayrı isimde anılırlar.

            İdğâmın Rükünleri: İdğâmda iki tane rükün vardır

Müdğâm: İdğâmda, idğâm olunan birinci sâkin harfe müdğam denir.

Müdğâmün Fîh: İdğâmda, İdğâmın kendisinde icra edildiği ikinci ve harekeli olan harfe de müdğâmün fîh denir.

İDĞÂMIN ŞARTLARI

            1. Müdğâm ile müdğâmün fîh olan harflerin yazıda peşpeşe gelmesi ve ikisinin arasına idğâmı engelleyen bir harfin girmemesi gerekir. Müdğâm ve müdğâmün fîhin  ( يَوَدُّ ) aynı kelimede veya  ( إِنْ نَسِينَا ) ayrı kelimede olması durumu değiştirmez.

            2. Müdğâm olan harfin kesinlikle sakin (cezimli), müdğâmün fîhin ise mutlaka harekeli olması lâzımdır.

            3. Müdğâm med harfi olmamalıdır.( الَّذِي يُوَسْوِسُ ) ve ( آمَنُوا وَعَمِلُوا ) örneklerinde birinci kelimelerin son harfleri med harfidir, idğâm yapılamaz.

İDĞÂM YAPMANIN SEBEBİ

            Okuyuşta kolaylığı sağladığı için müdğamla müdğamun fih arasındaki temasül, tecanüs ve tekarub sebebiyle yapılır.

YAPILIŞ BAKIMINDAN İDĞÂMLAR

1.     TAM İDĞAM (Kamil İdğam): Müdğam, zat ve sıfatlarıyla birlikte, müdğâmün fîhin içinde tamamen kayboluyorsa (ikisi şeddeli bir harfmiş gibi okunuyorsa) buna tam idğam denir.

( إِظَّلَمُوا )   إِذْ ظَلَمُوا, قُلْ رَبِّ ( قُرَّبِّ ) , وَدَّتْ طَائِفَةٌ (وَدَّطَّائِفَةٌ )

2.  NAKIS İDĞAM : İdğâm edilen iki harften birincisi olan müdğâm, çeşitli sıfat yönünden müdğâmün fîh içinde tamamen erimiyor ve kaybolmuyor, sıfatlarından biri açıkta kalıyor ise buna da nâkıs idğâm denir. ( أَلَمْ نَخْلُقْكُمْ )sâkin vaziyette bulunan kaf ( ق )harfi, kendisinden sonra gelen ve harekeli olan kef  ( ك )harfine idğâm edilmelidir. Ancak müdğâm olan kaf harfi (istîlâ sıfatı sebebiyle ) müdğâmün fîh olan kef harfi içinde tamamen eriyip kaybolmamaktadır.

 –