Munfasıl Zamirler
MUNFASIL (AYRI) ZAMİRLER
| Müfred | Tesniye | Cemi | |
|---|---|---|---|
| Gâib | هُوَ o | هُمَا o ikisi | هُمْ onlar |
| Gâibe | هِيَ o | هُمَا o ikisi | هُنَّ onlar |
| Muhâtab | أَنْتَ sen | أَنْتُمَا ikiniz | أَنْتُمْ siz |
| Muhâtaba | أَنْتِ sen | أَنْتُمَا ikiniz | أَنْتُنَّ siz |
| Mütekellim | أَنَا ben | نَحْنُ biz | |
Herhangi bir kelimeye bitişmeksizin ayrı yazılan zamirlerdir. İki ayrı munfasıl zamir türü vardır. Birisi fâil olarak diğeri de meful olarak kullanılır:
a) Fâil yerine geçen munfasıl zamirler:
Aşağıdaki munfasıl zamirler cümlede ismin yerini tutup fâil yerine geçerler:
| Çekim Tablosu | ||||
| Cemi | Müsennâ | Müfred | ||
| Müzekker | هُمْ | هُمَا | هُوَ | Gâib |
| Onlar | O ikisi | O | ||
| Müennes | هُنَّ | هُمَا | هِيَ | Gâibe |
| Müzekker | أَنْتُمْ | أَنْتُمَا | أَنْتَ | Muhâtab |
| Siz(ler) | İkiniz | Sen | ||
| Müennes | أَنْتُنَّ | أَنْتُمَا | أَنْتِ | Muhâtaba |
| Müz + Müe | نَحْنُ | نَحْنُ | أَنَا | Mütekellim |
| Biz | İkimiz | Ben |
Cümle Örnekleri:
| هَلْ أَنْتَ مُدَرِّسٌ ؟ | Sen öğretmen misin? |
| لاَ ، أَناَ طاَلِبٌ. | Hayır, ben öğrenciyim. |
| مَنْ ذَهَبَ إلَى الْمَدْرَسَةِ ؟ | Okula kim gitti? |
| هُوَ ذَهَبَ. | O gitti. |
| أَنْتُمَا ذَهَبْتُمَا. | Siz ikiniz gittiniz. |
| هُوَ مَريِضٌ فيِ الْمَنْزِلِ. | O evde hastadır. |
| ماَذاَ فَعَلَتْ فاَطِمَةُ ؟ | Fatıma ne yaptı? |
| هِيَ كَتَبَتْ رِساَلَةً إِلَى خاَلَتِهاَ. | O, teyzesine bir mektup yazdı. |
| أَناَ كَتَبْتُ رِساَلَةً إِلَى جَديِّ. | Ben dedeme bir mektup yazdım. |
| هُنَّ حَفِظْنَ الْقُرْآنَ. | Onlar Kur’ân’ı ezberlediler. |
| هُمْ دَرَسُوا الْعَرَبِيَّةَ. | Onlar Arapça okudular (tahsil ettiler). |
| هُوَ رَكِبَ الْحاَفِلَةَ. | O otobüse bindi. |
| هُنَّ شَرِبْنَ الْعَصيِرَ. | Onlar meyve suyu içtiler. |
* Görüldüğü gibi bu fâil zamirler fiille birlikte kullanıldıklarında fiilin önüne geçerler. Normal kullanımın dışında fiilden sonra geldikleri takdirde fâiline vurgu kazandırırlar:
| كَتَبْتَ أَنْتَ لِواَلِدِكَ. | Babana (baban için) sen yazdın. |
| غَسَلْتِ أَنْتِ الْمَلاَبِسَ. | Sen elbiseleri yıkadın (sen). |
| شَرِبْتِ أَنْتِ الشاَّيَ. | Sen çay içtin (sen) ya da “Çayı sen içtin sen”. |
* Zamirlerin pekiştirilmesi tekrar edilmek suretiyle olur.
| هُوَ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ. | O, O gafurdur, rahimdir. |
Aynı şekilde muttasıl zamir birleşmiş bir isimden sonra o muttasıl zamirin mukabili olan munfasıl zamir getirilirse manayı pekiştirmiş olur:
| هَذِهِ حَقيِبَتِي أَناَ. | Bu benim çantamdır benim. |
| هَذاَ كِتاَبُكَ أَنْتَ. | Bu senin kitabındır senin. |
Görüldüğü gibi, (حَقيِبَتِي) kelimesindeki mütekellim ya’sına uygun munfasıl zamir (أَناَ), (كِتاَبُكَ) kelimesinin sonundaki muttasıl zamirin mukabil munfasıl zamiri de (أَنْتَ) dir.
Not: هُمْ ve أَنْتُمْ munfasıl zamirlerinden sonra hemze-i vasıl (elif-lâmlı kelime) gelirse sonlarındaki cezimli mimler zamme ile harekelenir:
| هُمُ الْفُقَراَءُ. | Onlar fakirdir. |
| أَنْتُمُ الْأَغْنِياَءُ. | Sizler zenginsiniz. |
b) Mef’ûl yerine geçen munfasıl zamirler:
Aşağıdaki munfasıl (ayrı) zamirler cümlede mef’ûl yerine geçerler.
| Cemi | Tesniye | Müfred | ||
|---|---|---|---|---|
| Müzekker | إيَّاهُمْ | إيَّاهُمَا | إِياَّهُ | Gâib |
| onları, onlara | o ikisini, o ikisine | onu, ona | ||
| Müennes | إيَّاهُنَّ | إيَّاهُمَا | إيَّاهَا | Gâibe |
| Müzekker | إيَّاكُمْ | إيَّاكُمَا | إيَّاكَ | Muhâtab |
| sizi, size | siz ikinizi, ikinize | seni, sana | ||
| Müennes | إيَّاكُنَّ | إيَّاكُمَا | إيَّاكِ | Muhâtaba |
| Müz-Müe | إيَّانَا | إيَّانَا | إيَّايَ | Mütekellim |
| bizi, bize | ikimizi, ikimize | beni, bana |
Cümle Örnekleri
| أنَا رَأَيْتُكَ وَ إيَّاهُ فِي السُّوقِ. | Ben seni ve onu çarşıda gördüm. |
| ظَنَّ الرَّجُلُ خاَلِداً إِياَّكَ. | Adam Halit’i sen zannetti. |
| ظَنَّتِ الْمَرْأَةُ عاَئِشَةَ إِياَّهاَ. | Kadın Aişe’yi o sandı. |
| عَلَّمَهُ الْمُعَلِّمُ إِياَّهُ. | Öğretmen onu ona öğretti. |
| هَلْ عَلَّمَكَ الْمُعَلِّمُ إياَّهُ ؟ | Öğretmen onu sana öğretti mi? |
| رَأَيْتُ خاَلِداً وَ إِياَّكُنَّ فِي السُّوقِ. | Halit’i ve sizi çarşıda gördüm. |
| زاَرَناَ وَ إِياَّهُمْ. | (O) bizi ve onları ziyaret etti. |
| وَجَدْنَا إِخْواَنَكُمْ وَإيَّاكُمْ أَغْنِيَاءَ. | Kardeşlerinizi ve sizi zengin bulduk. |
*Mef’ûl munfasıl zamirler başa geldikleri takdirde vurguyu kuvvetlendirmek amacıyla “yalnız, ancak sana, ancak ona..” manası verirler:
| إِياَّكَ عَبَدْتُ ياَ رَبِّي! | Yalnızca sana ibadet ettim ey Rabbim! |
| إِياَّهُ قَصَدْتُ. | Ben ancak onu kastettim. |
| إِياَّكِ مَدَحَ الْمُدِيرُ وَ الْمُعَلِّمُ. | Müdür ve öğretmen yalnız seni methetti. |
| إِيَّايَ مَدَحَ الْأُسْتاَذُ. | Hoca yalnız beni methetti. |
| إِياَّهُمْ مَدَحَ الْمُدَرِّسُ. | Öğretmen yalnız onları methetti. |
Ek anlatım: Munfasıl Zamirler
Zamirler, ismin yerini tutan kelimelerdir. Örneğin, “Öğrenciler okula gitti.” cümlesinde, “öğrenciler” ikinci bir cümlede kullanılacaksa kolaylık olsun diye “öğrenciler” yerine “onlar” ifadesini kullanırız. Mesela: “Öğrenciler okula gitti, onlar sınıfa girdi.” deriz. Buradaki “onlar” zamirdir. Bu izahtan da anlaşılıyor ki, bir zamiri kullanabilmemiz için onunla ilgili bir ismin önceden geçmesi gerekir.
Arapçada iki çeşit zamir vardır: 1- Munfasıl zamir. 2- Muttasıl zamir.
Munfasıl zamir: Hiçbir kelimeye bitişmeden ayrı bir kelime olarak yazılan zamirlerdir. Bu zamirler kendi arasında ikiye ayrılırlar: 1- Merfu munfasıl zamir. 2- Mensub munfasıl zamir.
Zamirlerin sonu aslında cümledeki yerlerine göre değişmez. Yani mebni kelimelerdir. Hemen mebninin manasını izah edelim.
Mebni: Bir kelime, cümledeki yeri ne olursa olsun, mesela ister fail olsun, ister meful olsun, isterse muzafun ileyh olsun her zaman tek hal üzere bulunan kelimelere denir.
Merfu munfasıl zamirler: Ref olmayı gerektiren durumlarda kullanılan ve ayrı yazılan zamirlerdir. Bu durumda zamir çoğu zaman karşımıza isim cümlesinin ögesi olan mübteda olarak çıkar. Munfasıl zamirler, Türkçede yalın halde gelen “ben, sen, o, biz, siz, onlar” kişi zamirleridir. Merfu munfasıl zamirleri şu tabloda toplu olarak gösterebiliriz.
| Cemi | Müsenna | Müfred | |
| هُمْ | هُمَا | هُوَ | Gaib |
| Onlar | O ikisi | O | |
| هُنَّ | هُمَا | هِىَ | Gaibe |
| Onlar | O ikisi | O | |
| أَنْتُمْ | أَنْتُمَا | أَنْتَ | Muhatab |
| Siz | Siz ikiniz | Sen | |
| أَنْتُنَّ | أَنْتُمَا | أَنْتِ | Muhataba |
| Siz | Siz ikiniz | Sen | |
| نَحْنُ | نَحْنُ | أَنَا | Mütekellim |
| Biz | Biz ikimiz | Ben |
Mansub munfasıl zamirler: Cümlede daha çok meful olarak kullanılır. Mefuller nasb durumunda olduğundan bu zamirlere mensub munfasıl zamirler denir. Mensub munfasıl zamirleri şu tabloda toplu olarak gösterebiliriz:
| Cemi | Müsenna | Müfred | |
| إِيَّاهُمْ | إِيَّاهُمَا | إِيَّاهُ | Gaib |
| Onlara, onları | O ikisine, o ikisini | Ona, onu | |
| إِيَّاهُنَّ | إِيَّاهُمَا | إِيَّاهَا | Gaibe |
| Onlara, onları | O ikisine, o ikisini | Ona, onu | |
| إِيَّاكُمْ | إِيَّاكُمَا | إِيَّاكَ | Muhatab |
| Size, sizi | Siz ikinize, siz ikinizi | Sana, seni | |
| إِيَّاكُنَّ | إِيَّاكُمَا | إِيَّاكِ | Muhataba |
| Size, sizi | Siz ikinize, siz ikinizi | Sana, seni | |
| إِيَّانَا | إِيَّانَا | إِيَّاىَ | Mütekellim |
| Bize, bizi | Biz ikimize, biz ikimizi | Bana, beni |