İşaret İsimleri Arapça Dersleri

İŞARET İSİMLERİ

İşaret isimleri Türkçe’mizde (bu, şu, o) dur. Arapça’da ise:

Cem	Müsennâ	Müfred
هَؤُلاَءِ	هَذَانِ – هَذَيْنِ	هَذاَ	Müzekker
Bunlar	Bu ikisi	Bu
هَؤُلاَءِ	هَاتَانِ -هاَتَيْنِ	هَذِهِ	Müennes

أُولَئِكَ	ذَانِكَ – ذَيْنِكَ	ذَلِكَ	Müzekker
Şunlar, Onlar	Şu ikisi, O ikisi	Şu, O
أُولَئِكَ	تَانِكَ – تَيْنِكَ	تِلْكَ	Müennes

هذَا الرَّجُلُ	bu adam	هذِهِ الْبِنْتُ	bu kız
ذَلِكَ الرَّجُلُ	şu adam, o adam	تِلْكَ الْبِنْتُ	şu kız, o kız
هَؤُلاَءِ الرِّجَالُ	bu adamlar	أُولَئِكَ الرِّجَالُ	şu adamlar, o adamlar

Bazen ذَلِكَ yerine ذَاكَ de kullanılır:

ذَاكَ الرَّجُلُ şu adam

أُولَئِكَ kelimesindeki vâv yazıldığı halde okunmaz. İşaret isimlerinden yalnızca tesniye halleri mu’rabdır, yani merfû ve mansûb ya da mecrûr oluşuna göre değişir. Diğerleri ise mebnidir. İşaret isimleri normal olarak isimlerden önce gelirler. Sayı yönünden ve müzekkerlik müenneslik bakımından önüne geldiği kelimelerle tam bir uyum halindedirler.

*Her cansız çoğul tek bir müennes hükmünde olduğundan insana işaret olmadığı takdirde cemi yerine müfred müennes işareti kullanılır:

هَذِهِ الْكُتُبُ

bu kitaplar

تِلْكَ الْكُتُبُ

şu kitaplar

هَذِهِ الأَقْلاَمُ

bu kalemler

*İşaret isimlerine harf-i cer birleştiğinde harf-i cer işâret isimli kelimenin önünde yazılır:

فيِ هَذاَ الْكِتاَبِ

bu kitapta

*Bir yeri göstermek için (burası, burada) manasına kullanılan işaret sıfatıهُنَا dır.

هُنَا بَيْتُنَا.	Burası evimizdir..
Haber Mübtedâ
مَنْ جَلَسَ هُنَا؟	Burada kim oturdu?

Uzak bir yeri göstermek için ise هُنَا sıfatının sonuna كَ takısı gelir: (هُنَاكَ) orası, orada

هُنَاكَ مَدْرَسَتُنَا.

Orası okulumuzdur.

هُنَالِكَ ise “taa orada” manasına gelir (çok uzakta):

أَيْنَ رَأَيْتَهُ ؟	Onu nerede gördün ?
رَأَيْتُهُ هُنَالِكَ.	Onu taa orada gördüm.

*İşaret isimlerinden müfred ve cemilerin harekesi mebnidir. Yani cümle içindeki hali ne olursa olsun bu kelimelerin sonunda bir değişiklik olmaz:

Merfû (ötre) durumu
جَاءَ هَذَا الْوَلَدُ.		Bu çocuk geldi. (Fâil)
جَاءَتْ هَذِهِ الْبِنْتُ.		Bu kız geldi.
جَاءَ هَؤُلاَءِ الأَوْلاَدُ.		Bu çocuklar geldi.
جَاءَتْ هَؤُلاَءِ الْبَنَاتُ.		Bu kızlar geldi.
Mansûb (üstünlü) durumu
رَأَيْتُ هَذَا الْوَلَدَ.		Bu çocuğu gördüm.(Mef’ûl)
رَأَيْتُ هَذِهِ الْبِنْتَ.		Bu kızı gördüm
رَأَيْتُ هَؤُلاَءِ الأَوْلاَدَ.		Bu çocukları gördüm
رَأَيْتُ هَؤُلاَءِ الْبَنَاتِ.		Bu kızları gördüm.
Mecrûr (esre) durumu
سَلَّمْتُ عَلَى هَذَا الْوَلَدِ.		Bu çocuğa selâm verdim. (Mecrûr)
سَلَّمْتُ عَلَى هذِهِ الْبِنْتِ.	Bu kız çocuğuna selâm verdim.
سَلَّمْتُ عَلَى هؤُلاَءِ الأَوْلاَدِ.	Bu çocuklara selâm verdim.
سَلَّمْتُ عَلَى هَؤلاَءِ الْبَنَاتِ.	Bu kızlara selâm verdim.

–Tesniye oldukları zaman işaret isimleri cümledeki duruma göre şekil alır:

	Merfû (ötre) durumu
	جَاءَ هَذَانِ الْوَلَداَنِ.	Bu iki çocuk geldi. (Fâil)
	جَاءَتْ هَاتاَنِ الْبِنْتَانِ.	Bu iki kız geldi.

	Mansûb (üstün) durumu
	رَأَيْتُ هَذَيْنِ الْوَلَدَيْنِ.	Bu iki çocuğu gördüm. (Mef’ûl)
	رَأَيْتُ هَاتَيْنِ الْبِنْتَيْنِ.	Bu iki kızı gördüm.
	Mecrûr (esre) durumu
أَخَذْتُ الْفُلُوسَ مِنْ هَذَيْنِ الوَلَدَيْنِ.			Paraları bu iki çocuktan aldım. (Mecrûr)
	أَخَذْتُ الْفُلُوسَ مِنْ هَاتَيْنِ الْبِنْتَيْنِ.			Paraları bu iki kızdan aldım.

İşaret isimlerinden sonra gelen marife kelime o işaret isminin bedeli[1] ya da sıfatıdır.

هَذَا الْكِتَابُ جَمِيلٌ.	Bu kitap güzeldir.
هَذِهِ الْبِنْتُ جَمِيلَةٌ.	Bu kız güzeldir.
Haber Mübtedâ

İşaret isimlerinden sonra nekre kelime gelirse haber olur.

كِتاَبٌ.	هَذَا	Bu bir kitaptır..
بِنْتٌ.	هَذِهِ	Bu bir kızdır.
Haber	Mübtedâ

Genel Cümle Örnekleri

هَلْ هَذِهِ ساَعَتُكَ ؟	Bu senin saatin midir?
لاَ ، هَذِهِ لَيْسَتْ[2] ساَعَتيِ.	Hayır, bu benim saatim değildir.
هَذاَنِ الرَّجُلاَنِ رَكِباَ السَّياَّرَةَ.	Bu iki adam arabaya bindi.
هَلْ شاَهَدْتَ هاَتَيْنِ الْمَرْأَتَيْنِ.	Bu iki kadını gördün mü?
هَلْ شاَهَدْتِ تِلْكَ الْمَرْأَةَ.	O kadını gördün mü?
ذَهَبْتُ مَعَ هَذاَ الرَّجُلِ فِي تِلْكَ الرِّحْلَةِ.	O geziye bu adamla beraber gittim.
رَكِبَتْ هاَتاَنِ الْبِنْتاَنِ تِلْكَ الْحَافِلَةَ.	Bu iki kız o otobüse bindi.
لَعِبَتِ الطاَّلِبَتاَنِ فِي ذَلِكَ الْمَلْعَبِ.	İki kız öğrenci o oyun sahasında oynadı.
مِنْ أَيْنَ جاَءَ أُولَئِكَ الرِّجَالُ؟	O adamlar nereden geldi?
جاَؤُوا مِنْ بَلَدِهِمْ.	Memleketlerinden geldiler.
هَذاَ أَخيِ . هُوَ مُهَنْدِسٌ.	Bu benim kardeşimdir. O mühendistir.
هَذِهِ أُمِّي . هِيَ مُدَرِّسَةٌ.	Bu benim annemdir. O öğretmendir.
كَيْفَ رَسَمَتِ التِّلْميِذَةُ هَذِهِ الصُّورَةَ ؟	Öğrenci bu resmi nasıl çizdi?
لِمَنْ هَذاَ الْقَلَمُ ؟ هَذاَ الْقَلَمُ لِصَديِقَتيِ.	Bu kalem kimindir? Bu kalem arkadaşımındır.
لِمَنْ هَذِهِ الْحَقيِبَةُ ؟	Bu çanta kimindir?
هَذِهِ حَقيِبَتيِ.	Bu benim çantamdır.
هَذاَ الْقَلَمُ لِصَديِقِي.	Bu kalem arkadaşımındır.
هَؤُلاَءِ الطُّلاَّبُ ذَهَبُوا إِلَى الْجاَمِعَةِ.	Bu öğrenciler üniversiteye gittiler.
هَؤُلاَءِ الرُّكاَّبُ ذَهَبُوا إِلَى الْمَحَطَّةِ.	Bu yolcular istasyona gittiler.
هَؤُلاَءِ اللاَّعِبُونَ ذَهَبُوا إِلَى الْمَلْعَبِ.	Bu oyuncular oyun sahasına gittiler.
كُلُّ هَؤُلاَءِ الْمُساَفِرِينَ[3] ذَهَبُوا إِلَى إِزْمِيرَ.	Bütün bu yolcular İzmir’e gittiler.
هَلْ عَرَفْتَ ذَلِكَ ؟	Onu tanıdın mı? (Bildin mi?)
اِشْتَرَيْتُ تِلْكَ النَّظاَّرَةَ.	O gözlüğü satın aldım.
ماَ سَأَلْتُ عَنْ ذَلِكَ.	Onun hakkında sormadım.
تَذَكَّرْتُ ذَلِكَ جَيِّداً.	Onu iyice hatırladım[4].
كُتِبَ اسْمُكَ عَلَيْهاَ.	İsmin onun üzerine yazıldı.
هَلْ عَرَفْتَ هَذاَ التِّلْميِذَ ؟	Bu öğrenciyi tanıdın mı?
نَعَمْ ، عَرَفْتُهُ ، هَذاَ أَحْمَدُ.	Evet O’nu tanıdım. Bu Ahmed’dir.
اِشْتَرَكَ هَذاَنِ الْمُجاَهِداَنِ فِي الْمَعْرَكَةِ.	Bu iki mücâhid savaşa katıldı[5].

هَلْ هَذاَنِ الْكِتاَباَنِ كَبِيراَنِ ؟	Bu iki kitap büyük müdür?
نَعَمْ ، هَذاَنِ الْكِتاَباَنِ كَبِيراَنِ.	Evet, bu iki kitap büyüktür.
هاَتاَنِ الدَّراَّجَتاَنِ رَخِيصَتاَنِ.	Bu iki bisiklet ucuzdur.
هَؤُلاَءِ مَشْغُولُونَ.	Bunlar meşguldürler.
وَ لَقَدْ أَمَرَكُمُ اللَّهُ بِذَلِكَ.	Muhakkak ki Allah size bunu emretmiştir([6]).
جَعَلَ اللَّهُ فِي ذَلِكَ خَيْراً كَثِيراً.	Allah onda çok hayır kılmıştır (yapmıştır).
هَلْ هَذاَ كِتاَبُكَ ؟	Bu senin kitabın mıdır?
لاَ ، هَذَا لَيْسَ كِتاَبيِ، كِتاَبيِ أَبْيَضُ[7]. Hayır, bu benim kitabım değildir, benim kitabım beyazdır
هَلْ أَنْتَ مُتَأَكِّدٌ ؟ نَعَمْ أَناَ مُتَأَكِّدٌ.	Emin misin? Evet, eminim.
تِلْكَ شَقَّتيِ. – هَذِهِ شَقَّتُهُ. O benim (apartman) dairemdir. Bu onun dairesidir.

¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯

KONULARLA İLGİLİ AYETLER

1- وَجُمِعَ الشَّمْسُ وَ الْقَمَرُ.

(75/KIYAMET, 9) Güneş ve ay biraraya getirildi(ği zaman)…

جَمَعَ

topladı, biraraya getirdi

2- وَ ضُرِبَتْ عَلَيْهِمُ الذِّلَّةُ وَ الْمَسْكَنَةُ.

(2/BAKARA, 61) (Bu hadiseden sonra) üzerlerine aşağılık ve yoksulluk (damgası) vuruldu.

اَلذِّلَّةُ

aşağılık, zillet, alçaklık

اَلْمَسْكَنَةُ

yoksulluk, fakirlik

3- فَغُلِبُوا هُناَلِكَ وانْقَلَبُوا صاَغِرِينَ.

(7/A’RÂF, 119)(Firavun ve kavmi) orada yenildiler ve küçük düşerek geri döndüler.

غَلَبَ

galib geldi

غُلِبَ

galib gelindi: yenildi

اِنْقَلَبَ

geri döndü

صَاغِرٌ

küçük düşen

4- …كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِصاَصُ فِي الْقَتْلَى . الْحُرُّ بِالْحُرِّ وَ الْعَبْدُ بِالْعَبْدِ وَ الْأُنْثَى بِالْأُنْثَى..

(2/BAKARA, 178) (Ey iman edenler!) Öldürülenler hakkında size kısas farz kılındı: Hürle

hür, köleyle köle, kadınla kadın…

اَلْقَتْلَى

öldürülenler

اَلْعَبْدُ

kul, köle

اَلْأُنْثَى

kadın

اَلْحُرُّ

hür

5- أُولَئِكَ عَلَى هُدىً مِنْ رَبِّهِمْ وَ أُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ.

(2/BAKARA, 5) Onlar Rablerinden bir hidayet üzeredirler ve işte onlar kurtuluşa erenlerdir.

هُدىً

hidayet, doğru yol (sonu illet harfli ve tenvinli olduğu için merfû, mansûb mecrûr durumların aynen bu şekilde değişmeden gelir. İleride açıklanacaktır.)

اَلْمُفْلِحُ

kurtuluşa eren. [Burada (أُولَئِكَ) mübtedâ (الْمُفْلِحُونَ) kelimesi haberdir. Haberin önemini vurgulamak üzere haber harf-i tarifli olarak da gelir. O zaman haberin sıfat zannedilmemesi için müfred ya da cemi cümlenin siygasına uygun olarak arada ( هُوَ هِيَ هُمْ هُنَّ gibi) bir zamir bulunur. Buna fasıl (ayırma) zamiri denir.]

بِبَعْضٍ.	بَعْضَهُمْ	فَتَناَّ		كَذَلِكَ	6- وَ
câr-mecrûr	Mef’ûl	Fiil+fâil+mef’ûl	câr-mecrûr		Harfu isti’naf
				(yeni cümleye başlangıç için)

(6/EN’ÂM, 53) …İşte böyle onların bazısını bazısıyla imtihan ettik..

كَذَلِكَ

işte böyle, öyle. Cümledeki duruma göre bazen aynı anlamda (كَذَلِكِ) (ذَلِكَ)(ذَلِكِ) (ذَلِكُماَ) (ذَلِكُمْ) (ذَلِكُنَّ) vb. şeklinde gelir.

فَتَنَ

imtihan etti, sınadı.

7- وَ تِلْكَ حُجَّتُناَ آتَيْناَهاَ إِبْراَهِيمَ عَلَى قَوْمِهِ.

(6/EN’ÂM, 83) (İşte) bu, kavmine karşı İbrahim’e verdiğimiz delilimizdir…

آتَى

verdi

حُجَّةٌ

delil

8- وَ أَنَّ هَذاَ صِراَطِي مُسْتَقِيماً.

(6/EN’ÂM, 153) Şüphesiz bu benim dosdoğru yolumdur..

اَلصِّراَطُ

yol

مُسْتَقِيمٌ

dosdoğru

إِنَّ = أَنَّ

şüphesiz, gerçekten, hakikaten. İsmin önüne gelen ve “harfu te’kîd ve nasb” (te’kîd ve nasb harfi) şeklinde irabını yaptığımız (إِنَّ) önüne geldiği kelimeyi üstün yapar.Haberi olduğu gibi bırakır. Burada olduğu gibi bir önceki ayetin devamı olarak cümle ortasında geldiği zaman (أَنَّ) şeklinde hemzesi üstünlü olarak gelir. Esasen (إِنَّ) ileride işlenecek müstakil bir konudur. Fakat ayetlerde çok sık geçtiği için açıklama yapmak zorunlu hale gelmiştir: (إِنَّ) Mübtedâ haber şeklindeki isim cümlelerinin önüne gelir. Mübtedâ’ya artık mübtedâ değil, (إِنَّ)nin ismi, habere de (إِنَّ)nin haberi denir. Bu ayetde (وَ) harfu atıf, (أَنَّ) harfu te’kid ve nasb, (هَذاَ) ism-i işaret olarak (أَنَّ)nin ismidir. Zâhir olarak fetha harekesi alması gerekirken sukûn (harekesiz yani cezm ya da uzatma hali) üzere mebnidir. (صِراَطِي) ise (إِنّ) nin haberi olarak merfûdur.

لَشَهِيدٌ.

ذَلِكَ

عَلَى

إِنَّهُ

9- وَ

(إِنَّ) nin haberi

(merfû)

(لَ) te’kîd lâmı

İsmu işaret

(mahallen mecrûr)

Harfi cer

(إِنَّ) harfu te’kid ve nasb Harfu atıf

(هُ)muttasıl zamir olarak inne’nin ismi (mahallen mansûb)

(100/ADİYAT, 7) Şüphesiz o ona şâhittir.
شَهِيدٌ	şâhit

Ek anlatım: İşaret isimleri

Herhangi bir şeyi veya kimseyi gösterip hakkında bilgi vermek için kullandığımız isim cinsinden kelimelere işaret ismi denir. Türkçede “Bu, bunlar, şu, şunlar” anlamlarına karşılık gelirler.

Arapçada üç çeşit işaret ismi vardır:

1- Yakın için olan işaret isimleri

2- Orta uzaklık için olan işaret isimleri

3- Uzak için olan işaret isimleri.

Bunlardan en çok kullanılanları; yakın için ve uzak için kullanılan işaret isimleridir. Biz de konu olarak bunları ele alacağız.

Yakın için kullanılan işaret isimleri

Yakındaki bir şeyi veya kimseyi göstermek için kullandığımız işaret isimlerine “Yakın için kullanılan işaret isimleri” denilir. Âkil için şunları kullanırız:

Cemi	Müsenna	Müfred
هؤُلاَءِ	هذَانِ	هذَا	Müzekker
هؤُلاَءِ	هتَانِ	هذِهِ	Müennes
Bunlar	Bu ikisi	Bu

Gayr-ı âkil, yani akıl sahibi olmayanlar için ise şunları kullanırız:

Cem’i	Müsenna	Müfred
هذِهِ	هذَانِ	هذَا	Müzekker
هذِهِ	هتَانِ	هذِهِ	Müennes
Bunlar	Bu ikisi	Bu

Uzak için kullanılan işaret isimleri:

Uzaktaki bir şeyi veya kimseyi göstermek için kullandığımız işaret isimlerine “Uzak için kullanılan işaret isimleri” denilir. Âkil için şunları kullanırız:

Cem’i	Müsenna	Müfred
اُولئِكَ	ذَانِكَ	ذلِكَ	Müzekker
اُولئِكَ	تَانِكَ	تِلْكَ	Müennes
Şunlar	Şu ikisi	Şu

Gayr-ı âkil için de şunları kullanırız:

Cem’i	Müsenna	Müfred
تِلْكَ	ذَانِكَ	ذلِكَ	Müzekker
تِلْكَ	تَانِكَ	تِلْكَ	Müennes
Şunlar	Şu ikisi	Şu

Şu kaidelere dikkat edelim:

1- İşaret isimlerinin müfred ve cemilerinin sonları her zaman aynıdır. Cümledeki yerlerine göre sonları değişmez. Yani bu kelimeler mebnidir.

2- Müsennaları ref durumunda “elif” alır. Nasb ve cer durumunda ise (ىْ ) alırlar. Buna göre ref durumuyla, nasb ve cer durumlarını şöyle gösterebiliriz:

تَانِكَ	ذَانِكَ	هتَانِ	هذَانِ	Ref durumu
تَيْنِكَ	ذَيْنِكَ	هتَيْنِ	هذَيْنِ	Nasb ve cer durumu

Mazi Fiilin Meçhulü Arapça Dersleri

MÂZİ FİİLİN MEÇHÛLU

Fiiller aktif ve pasif olmak üzere ikiye ayrılır. Fâili belli olana Arapça’da ma’lûm fiil (aktif, etken fiil) denir.

ضَرَبَ بَكْرٌ الْحِصَانَ. Bekir ata vurdu.

İşi yapan fâil (Bekir) bu cümlede bellidir. Fiili ma’lûmdur. Fâili belli olmayan (pasif, edilgen) fiile ise meçhûl fiil denir.

ضُرِبَ الْحِصَانُ. Ata vuruldu.

Fâil belli olmadığından bu cümledeki fiil meçhûldür.

Mâzî ma’lûm fiili meçhûl yapmak için üç harfli fiilin baş harfi ötre, ikinci harfi esre okunur:

ضَرَبَ	vurdu →	ضُرِبَ	Vuruldu	كَتَبَ	yazdı →	كُتِبَ	Yazıldı
عَلِمَ	bildi →	عُلِمَ	Bilindi	فَتَحَ	açtı →	فُتِحَ	Açıldı
أَكَلَ	yedi →	أُكِلَ	Yenildi	شَرِبَ	içti →	شُرِبَ	İçildi

Meçhûl fiil cümlesinde, fâil olmadığı için cümlenin mef’ûlü, fâil yerine geçer. Arapça’da buna nâib-i fâil denir ve son harfi fâil gibi ötre okunur

كُتِبَ الدَّرْسُ.			Ders yazıldı.
Naibu fâil (son harekesi ötre)
	Çekim Tablosu
	Cem	Müsennâ		Müfred
Müzekker	ضُرِبُوا	ضُرِبَا		ضُرِبَ	Gâib
	Onlar dövüldü	İkisi dövüldü		O dövüldü
Müennes	ضُرِبْنَ	ضُرِبَتَا		ضُرِبَتْ	Gâibe

Müzekker		ضُرِبْتُمْ		ضُرِبْتُمَا	ضُرِبْتَ		Muhâtab
	Sizler dövüldünüz		İkiniz dövüldünüz			Sen dövüldün
Müennes		ضُرِبْتُنَّ		ضُرِبْتُمَا	ضُرِبْتِ		Muhâtaba

Müz + Müe		ضُرِبْنَا		ضُرِبْنَا	ضُرِبْتُ		Mütekellim
	Bizler dövüldük		İkimiz dövüldük			(Ben) dövüldüm

رَسَمَ الطاَّلِبُ الصُّورَةَ فِي الْحَدِيقَةِ.	Öğrenci resmi bahçede çizdi.
Câr-mecrûr Mef’ûl Fâil Fiil-i Mâzî Ma’lûm
رُسِمَتِ الصُّورَةُ فِي الْحَدِيقَةِ.	Resim bahçede çizildi.
Naibu fâil Fiil-i Mâzî Meçhûl

Görüldüğü gibi birinci cümlenin mef’ûlü ikinci cümlede nâibu fâil olmuş, dolayısıyla meçhûl fiil de ona uygun olarak müennes siyga ile kurulmuştur.

Cümle örnekleri:

أَخَذَتِ الْمُعَلِّمَةُ الدَّفْتَرَ مِنَ التِّلْمِيذِ.	Öğretmen defteri öğrenciden aldı.
أُخِذَ الدَّفْتَرُ مِنَ التِّلْمِيذِ.	Defter öğrenciden alındı.
كَسَبَ الْفَرِيقُ الْمُباَراَةَ فِي آخِرِ لَحْظَةٍ.	Takım maçı son anda kazandı.
كُسِبَتِ الْمُباَراَةُ فِي آخِرِ لَحْظَةٍ.	Maç son anda kazanıldı.
شَرِبَتِ الْمَرِيضَةُ الدَّواَءَ.	Hasta ilacı içti.
شُرِبَ الدَّواَءُ.	İlaç içildi.
مِنْ أَيْنَ أُخِذَتْ هَذِهِ الصُّورَةُ ؟	Bu resim nereden alındı?
شَكَرَ حَسَنٌ الْمُدَرِّسِينَ.	Hasan öğretmenlere teşekkür etti.
شُكِرَ الْمُدَرِّسُونَ.	Öğretmenlere teşekkür edildi.

رَكِبَ عُمَرُ الدَّراَّجَةَ.	Ömer bisiklete bindi.
رُكِبَتِ الدَّراَّجَةُ.	Bisiklete binildi.
فَهِمَ التَّلاَمِيذُ الدُّرُوسَ.	Öğrenciler dersleri anladı.
فُهِمَتِ الدُّرُوسُ.	Dersler anlaşıldı.
كَتَبَتْ لَيْلَى رِساَلَتَيْنِ.	Leyla iki mektup yazdı.
كُتِبَتْ رِساَلَتاَنِ.	İki mektup yazıldı.
فَتَحَ مَحْمُودٌ الْباَبَ.	Mahmud kapıyı açtı.
فُتِحَ الْباَبُ.	Kapı açıldı.
أَكَلَ أَحْمَدُ التُّفاَّحَةَ.	Ahmed elmayı yedi.
أُكِلَتِ التُّفاَّحَةُ.	Elma yenildi.
كَتَبَتْ فاَطِمَةُ الدَّرْسَيْنِ.	Fatıma iki ders yazdı.
كُتِبَ الدَّرْساَنِ.	İki ders yazıldı.
مَسَحَ خاَلِدٌ السَّبُّورَةَ.	Halit tahtayı sildi.
مُسِحَتِ السَّبُّورَةُ.	Tahta silindi.
أُخِذَ الْكِتاَبُ.	Kitap alındı.
فُهِمَتِ الْقِصَّتاَنِ.	İki hikaye anlaşıldı.
قَرَأَ الطُّلاَّبُ الْقِصَّةَ.	Öğrenciler hikayeyi okudu.
قُرِئَتِ الْقِصَّةُ.	Hikaye okundu.
شَرَحَتِ الْأُسْتاَذَةُ الدَّرْسَيْنِ.	Hoca iki dersi şerhetti (açıkladı).
شُرِحَ الدَّرْساَنِ.	İki ders açıklandı.
فَرَضَ اللَّهُ الصَّلاَةَ عَلَى الْمُسْلِمِينَ.	Allah namazı müslümanlara farz kıldı.
فُرِضَتِ الصَّلاَةُ عَلَى الْمُسْلِمِينَ.	Namaz müslümanlara farz kılındı.
فَحَصَ الطَّبِيبُ الْمَرِيضاَتِ.	Doktor bayan hastaları muayene etti.
فُحِصَتِ الْمَرِيضاَتُ.	Bayan hastalar muayene edildi.
كَتَبَ أَخِي الرِّساَلَتَيْنِ.	Kardeşim iki mektubu yazdı.
كُتِبَتِ الرِّساَلَتاَنِ.	İki mektup yazıldı.
شَكَرَ الْقاَئِدُ الْمُجاَهِدِينَ.	Komutan savaşçılara teşekkür etti.
شُكِرَ الْمُجاَهِدُونَ.	Mücahitlere teşekkür edildi..
تُرِكَ الْعَمَلُ لِلصَّلاَةِ.	İş namaz için terk edildi.
جَعَلَ اللَّهُ الْأَرْضَ مَسْكَناً لِلْإِنْساَنِ.	Allah yeryüzünü insan için mesken kıldı.
جُعِلَتِ الْأَرْضُ مَسْكَناً لِلْإِنْساَنِ.	Yeryüzü insan için mesken kılındı.

Cemi Mükesser – Kırık Çoğullar Arapça Dersleri

CEMİ MÜKESSER (Kırık Çoğul)

Müfredin (tekil halin) şekli bozularak yapılan çoğullardır. Belli bir kâidesi yoktur. Araplardan işittiğimiz gibi kullanılır veya sözlüklere bakarak tesbit edilir. Dolayısıyla mu’rabdırlar. Yani merfû, mansûb, mecrûr durumlarında kelimenin sonunda zâhir (açıkça görünen) hareke alırlar.

Müfred		Cem
كِتَابٌ	kitap	كُتُبٌ	kitaplar
رَجُلٌ	adam	رِجَالٌ	Adamlar
عِلْمٌ	ilim	عُلُومٌ	ilimler
وَرَقٌ	kağıt	أَوْرَاقٌ	kağıtlar
اَلْمَرْأَةُ	kadın	اَلنِّسَاءُ	kadınlar
اَلتِّلْمِيذُ	öğrenci	اَلتَّلَامِيذُ	öğrenciler
اَلطَّالِبُ	öğrenci	اَلطُّلَّابُ	öğrenciler (üniversite)
اَلْبِنْتُ	kız	اَلْبَنَاتُ	kızlar
قَلَمٌ	kalem	اَلْأَقْلَامُ	kalemler
اَلْجَبَلُ	dağ	اَلْجِبَالُ	dağlar
مَدْرَسَةٌ	okul	اَلْمَدَارِسُ	okullar

Görüldüğü gibi hangi ismin sâlim hangi ismin mükesser olduğunu kendimiz tesbit edemeyiz.

Mükesser çokluklar esas olarak semâîdir, yani hangi kelimenin hangi kalıba
göre çokluk yapılacağını Arapça konuşan halkların asırlar öncesinde oluşmuş
uzlaşmaları belirlemiştir. Biz bunları sözlüklerden öğreniriz.
Cem’-i mükesserler (=bükünlü çokluk), cinsiyet kategorisinde dişil
(müennes) sayılırlar.

Başlıca cem’-i mükesser kalıpları şunlardır:

Ef’âl افعال vezni:
keder كدر “keder” ج ekdâr اكدار “kederler”, sebeb سبب “sebep” ج esbâb
اسباب “sebepler”, şahs شخص “şahs” ج eşhâs اشخاص “şahıslar”, nehr نهر
“nehir” ج enhâr انهار “nehirler”, şekl شكل “şekil” ج eşkâl اشكال “şekiller”
vs.

Fu’ûl فعول vezni:
emr امر “iş, emir” ج umûr امور “işler, emirler”, ilm علم “ilm” ج ulûm علوم
“ilimler”, deyn دين “borç” ج düyûn ديون “borçlar”, melik ملك “hükümdar” ج
mülûk ملوك “hükümdarlar”, fenn فن “bilim, bilgi” ج fünûn فنون “fenler,
bilimler”, akl عقل “akl” ج ukūl عقول “akıllar” vs.

Fu’ul فعل vezni:
كتاب kitâb “kitap” ج كتب kütüb “kitaplar”, رسول resûl “elçi” ج رسل rusül
“elçiler”, طريق tarîk “yol” ج طرق turuk “yollar”, سفينه sefîne “gemi” ج
سفن süfün “gemiler” vs.
Bu vezni, okuyuşta fu’ûl فعول vezniyle karıştırmayınız.

Fu’al فعل vezni:
امت ümmet ج امم ümem “ümmetler”, دولت devlet ج دول düvel “devletler”,
صورت sûret ج صور suver “resimler, suretler” vs.

Fi’al فعل vezni:
نعمت ni’met ج نعم ni’am “nimetler”, محنت mihnet ج محن mihen “mihnetler”,
ملت millet ج ملل milel “milletler”, حكمت hikmet ج حكم hikem
“hikmetler” vs.
Fu’ul, fu’al ve fi’al vezinlerinin Osmanlı alfabesinde aynı şekilde yazıldığına
dikkat ediniz. Metinleri doğru okumak ve anlamlandırmak için bu yapıların
arasındaki fark da bilinmelidir.

Fi’âl فعال vezni:
جبل cebel “dağ” ج جبال cibâl “dağlar”, رجل racül “adam” ج رجال ricâl
“adamlar”, بلده belde ج بلاد bilâd “beldeler”, عبد abd “kul” ج عباد ibâd”kullar”, كبير kebîr “büyük” ج كبار kibâr “büyükler”, عظيم azîm “büyük,
ulu” ج عظام izâm “büyükler, ulular” vs.

Fu”âl فعال vezni:
Fâ’il فاعل veznindeki bazı kelimelerin çokluğu bu vezinde olur:
حاكم hâkim ج حكام hükkâm “hâkimler”, كاتب kâtib ج كتاب küttâb
“kâtipler”, تاجر tâcir ج تجار tüccâr “tâcirler”, طالب tâlib ج طلاب tullâb
“tâlipler, öğrenciler”, كافر kâfir ج كفار küffâr “kâfirler” vs.

Fa’ale فعلة vezni:
فاعل fâ’il veznindeki birçok kelimenin çokluğu bu vezinde olur:
طالب tâlib “öğrenci” ج طلبه talebe “öğrenciler” ; عاجز âciz “güçsüz” ج عجزه
aceze “güçsüzler”; جاهل câhil ج جهله cehele “câhiller”; ظالم zâlim ج ظلمه
zaleme “zâlimler”; تابع tâbi’ “bağlı” ج تبعه tebe’a “bağlılar, uyruklar” vs.
Fu’alâ فعلاء vezni:

Fâ’il فاعل ve fa’îl فعيل veznindeki bazı kelimelerin çokluğu bu vezinde gelir.
Veznin sonundaki hemze genellikle yazılmaz:
عالم âlim ج علما ulemâ “âlimler” , شاعر şâir ج شعرا şu’arâ “şairler”, فاضل fâzıl
ج فضلا fuzalâ “fazıllar, erdemliler”, جاهل câhil ج جهلا cühelâ “câhiller”, سفير
sefîr “elçi” ج سفرا süferâ “elçiler”, فقير fakîr ج فقرا fukarâ “fakirler”, وزير
vezîr ج وزرا vüzerâ “vezirler”, شهيد şehîd ج شهدا şühedâ “şehitler” vs.

Fe’â’il فعائل vezni:
صحيفه sahîfe “sayfa” ج صحائف sahâ’if “sayfalar”, رساله risâle ج رسائل resâ’il
“risâleler”, حقيقت hakîkat ج حقائق hakā’ik “hakikatler”, فضيلت fazîlet ج
فضائل fazâ’il “faziletler, erdemler”, عقيده akîde “inanç” ج عقائد akā’id
“inançlar”, لطيفه “latîfe” ج لطائف letâ’if “latifeler, şakalar”, وظيفه vazîfe ج
وظائف vazâ’if “vazifeler, ödevler”, نتيجه netîce ج نتائج netâ’ic “neticeler,
sonuçlar” vs.

Fevâ’il فواعل vezni:
جامع câmi’ ج جوامع cevâmi’ “câmiler”, حادثه hâdise ج حوادث havâdis
“hadiseler”, قاعده kā’ide ج قواعد kavâ’id “kaideler”, عالم âlem ج عوالم avâlim
“âlemler”, شاهد şâhid ج شواهد şevâhid “şahitler”, ساحل sâhil ج سواحل sevâhil
“sâhiller”, تابع tâbi’ ج توابع tevâbi’ “tâbi olanlar, uyruklar” vs.

Fevâ’îl فواعيل vezni:
قانون kānûn ج قوانين kavânîn “kanunlar”, تاريخ târîh ج تواريخ tevârîh “tarihler”,
خاقان hâkān ج خواقين havâkîn “hakanlar” vs.

Efâ’il افاعل vezni:
Daha çok ef’al افعل veznindeki kelimelerin çokluğunu yapmak için kullanılır:
اكبر ekber “en büyük” ج اكابر ekâbir “büyükler, ulular”, اعظم a’zam “en yüce”
ج اعاظم e’āzım “yüceler, ulular”, ارذل erzel “pek rezil” ج اراذل erâzil
“reziller, alçaklar”, اقرب akreb “en yakın” ج اقارب ekārib “en yakınlar” vs.

Efâ’îl افاعيل vezni:
اقليم iklîm “ülke, diyar” ج اقاليم ekālîm “ülkeler”, حديث hadîs ج احاديث
ehâdîs “hadisler”, استاذ üstâz “üstâd” ج اساتيذ esâtîz “ustalar” vs.

Ef’ilâ افعلاء vezni:
Fa’îl فعيل vezninin nâkısı fa’î şeklini alır. Bu tür kelimelerin çokluğu ef’ilâ
افعلاء veznindedir (Osmanlı Türkçesinde sondaki hemzeler düşürülür): نبى
nebî “peygamber” ج انبيا enbiyâ “peygamberler”, ولى velî ج اوليا evliyâ
“velîler”, ذكى zekî ج اذكيا ezkiyâ “zekiler” vs.

Ef’ile افعلة vezni:
جواب cevâb ج اجوبه ecvibe “cevaplar”, زمان zamân ج ازمنه ezmine “zamanlar”,
سلاح silâh ج اسلحه esliha “silahlar”, لسان lisân ج السنه elsine “lisanlar,
diller”, متاع metâ’ ج امتعه emti’a “metalar, mallar” vs.

Mefâ’il مفاعل vezni:
مفعل mef’al, مفعلة mef’alet, مفعل mef’il, مفعلة mef’ilet veznindeki kelimelerin
çokluğu bu vezinde yapılır:
مكتب mekteb ج مكاتب mekâtib “mektepler, okullar”, مذهب mezheb ج
مذاهب mezâhib “mezhepler, görüşler”, مقصد maksad ج مقاصد mekāsıd
“maksatlar”, مصرف masraf ج مصارف mesârif “masraflar”, مجلس meclis ج
مجالس mecâlis “meclisler”, منْزل menzil ج منازل menâzil “menziller”, مدرسه
medrese ج مدارس medâris “medreseler”, معرفت ma’rifet ج معارف me’ârif,
منفعت menfa’at ج منافع menâfi’ “menfaatler” vs.

Mefâ’îl مفاعيل vezni:
مفعول mef’ûl , مفعل mef’al ve مفعال mif’âl veznindeki kimi kelimelerin çokluğu
bu vezinde yapılır:
مجنون mecnûn ج مجانين mecânîn “mecnunlar, deliler”, مكتوب mektûb ج مكاتيب
mekâtîb “mektuplar”, مفتاح miftâh “anahtar” ج مفاتيح mefâtîh “anahtarlar” vs.

Tefâ’îl تفاعيل vezni:
Bilhassa tef’îl تفعيل veznindeki pek çok kelimenin çokluğu bu vezinde gelir:
تصوير tasvîr ج تصاوير tesâvîr “tasvirler, resimler”, تركيب terkîb ج تراكيب
terâkîb “terkibler”, تكليف teklîf ج تكاليف tekâlîf “yükümlülükler” vs.

Ef’ul افعل vezni:
نجم necm “yıldız” ج انجم encüm “yıldızlar”, نفس nefs ج انفس enfüs “nefsler,
ruhlar” vs.
Bazı kelimelerin birden fazla vezinde çokluk yapıldıkları görülür. Vezinler
kimi zaman anlam farklılığına sebep olurken kimi zaman anlamda bir değişme
olmaz.
طالب tâlib “isteyen, öğrenci” ج طلبه talebe ~ طلاب tullâb “öğrenciler” ; كافر
kâfir ج كفره kefere ~ كفار küffâr “kâfirler” örnekleri birbiri yerine kullanılabilirken
نفس nefs “ruh, can” ج انفس enfüs ~ نفوس nüfûs “ruhlar, canlar”
her zaman birbirinin yerine kullanılamaz.

Cümle örnekleri:

فَهِمَ التَّلَامِيذُ الدُّرُوسَ.	Öğrenciler dersleri anladı.
عَلَّمَ الرَّجُلُ أَبْنَاءَهُ.	Adam oğullarına öğretti.
ذَهَبَ الْأَنْبِيَاءُ.	Peygamberler gitti.
اِنْتَظَرْتُ الرِّجَالَ فِي الْمَطَارِ.	Adamları hava alanında bekledim.
خَلَقَ اللَّهُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ.	Allah gökleri ve yeri yarattı.
اَلْآبَاءُ كَتَبُوا رَسَائِلَهُمْ.	Babalar mektuplarını yazdılar.
اَلْمُدَرِّبُونَ أَحْضَرُوا الْمَلَابِسَ.	Antrenörler elbiseleri getirdiler.
مَنْ أَصْدِقَاؤُكَ فِي الْمَدْرَسَةِ ؟	Okuldaki arkadaşların kimlerdir?
مَنْ أَصْدِقَاؤُكَ فِي الْحَيِّ ؟	Mahalledeki arkadaşların kimlerdir?
سَافَرَ الْوَلَدَانِ أَمْسِ.	İki çocuk dün yolculuk yaptı.
كَيْفَ وَصَلَ الْحُجَّاجُ إِلَى السُّعُودِيَّةِ ؟
Hacılar Suudi (Arabistan)a nasıl vardılar?
وَصَلَ الْحُجَّاجُ إِلَى السُّعُودِيَّةِ بِالْحَافِلَاتِ وَالسَّيَّارَاتِ وَالسُّفُنِ.
Hacılar Suudi (Arabistan)a otobüslerle arabalarla ve gemilerle vardılar.
مَاذَا أَخَذَ الْحُجَّاجُ مَعَهُمْ فِي سَفَرِهِمْ؟
Hacılar yolculuklarında beraberlerine ne aldılar?
هَذَا الْمَالُ صَدَقَةٌ مِنِّي لِلْفُقَرَاءِ وَالْمَسَاكِينِ[3].
Bu mal fakirler ve yoksullar için benden sadakadır.
اَلْمُدَرِّسُ سَأَلَ التَّلَامِيذَ عَنْ مُسْتَقْبَلِهِمْ.
Öğretmen öğrencilere gelecekleri hakkında sordu.

¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯

KONULARLA İLGİLİ AYETLER

1- وَجَعَلْنَا فِيهَا جَنَّاتٍ مِنْ نَخِيلٍ وَأَعْنَابٍ وَفَجَّرْنَا فِيهَا مِنَ الْعُيُونِ.

(36/YÂSÎN, 34). Biz orda (yeryüzünde) hurmadan ve üzüm bağlarından (oluşan) bahçeler yaptık ve (yine) orada pınarlar fışkırttık.

جَعَلَ

kıldı, yaptı

جَنَّةٌ ج جَنَّاتٌ

ağaçlı bahçe, bahçeler, cennet

نَخِيلٌ

hurma

عِنَبٌ ج أَعْنَابٌ

üzüm, üzüm bağı

فَجَّرَ

fışkırttı, kaynattı

اَلْعَيْنُ ج اَلْعُيُونُ

pınar, su pınarı

2- وَالْقَمَرَ قَدَّرْنَاهُ مَنَازِلَ …

(36/YÂSÎN, 39). Aya (birtakım) yörüngeler (menziller) tayin ettik.

اَلْقَمَرُ

ay. (Burada الْقَمَرَ kelimesi önemi vurgulamak için öne geçmiş mef’ûldür).

قَدَّرَ

takdir etti, tayin etti, ölçüp biçti. (Mef’ûl, fiilden önce geldiğinde, fiilde ona dönen bir zamir bulunur).

مَنْزِلٌ ج مَنَازِلُ

menzil, yörünge.

3- هُمْ وَأَزْوَاجُهُمْ فِي ظِلَالٍ عَلَى الْأَرَائِكِ …

(36/YÂSÎN, 56). Kendileri (onlar) ve eşleri gölgelerde tahtlar üzerinde…

زَوْجٌ ج أَزْوَاجٌ

eş, zevce

ظِلٌّ ج ظِلَالٌ

gölge, gölgelik

أَرِيكَةٌ ج اَلْأَرَائِكُ

koltuk, taht, yatak, divan, üzerine oturulan her çeşit eşya

4- …خَلَقَ الْمَوْتَ وَالْحَيَاةَ…

(67/MÜLK, 2). …ölümü ve hayatı yarattı..

الْمَوْتُ

ölüm

خَلَقَ

yarattı

5- وَلَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسَانَ مِنْ سُلَالَةٍ مِنْ طِينٍ.

(23/MÜ’MİNÛN, 12). Andolsun biz insanı, çamurdan (süzülüp, çıkarılmış) bir özden yarattık.

لَقَدْ

Andolsun, gerçekten, hakikaten. (Baştaki lâm yemin ifade eder. قَدْ ise mâzî fiilin önünde tahkik (pekiştirme), kuvvetlendirme görevi yapar.

سُلَالَةٌ

öz, hülasa, süzme, döl, nutfe

طِينٌ

çamur

6- …أَنْشَأَكُمْ وَجَعَلَ لَكُمُ السَّمْعَ وَالْأَبْصَارَ وَالْأَفْئِدَةَ…

(67/MÜLK, 23). (O ki), sizi yarattı, size (işitecek) kulak, (görecek) gözler ve (hissedecek) gönüller verdi.

أَنْشَأَ

yarattı, inşa etti

اَلسَّمْعُ

kulak

اَلْبَصَرُ ج اَلْأَبْصَارُ

göz

اَلْفُؤَادُ ج اَلْأَفْئِدَةُ

gönül

7- …إِنَّمَا الْعِلْمُ عِنْدَ اللَّهِ وَإِنَّمَا أَنَا نَذِيرٌ ..

(67/MÜLK, 26). (De ki:) İlim ancak Allah’ın katındadır, (yanındadır), ben ancak bir uyarıcıyım.

إِنَّمَا

ancak, yalnız, (hasr edatı)

عِنْدَ اللَّهِ

Allah’ın katında (yanında)

نَذِيرٌ

uyarıcı

8- وَخَلَقْنَاكُمْ أَزْوَاجاً.

(78/NEBE, 8). Sizi çift çift (çiftler olarak) yarattık.

أَزْوَاجٌ

eşler, çiftler

9- وَجَعَلْنَا نَوْمَكُمْ سُبَاتاً.

(78/NEBE, 9). Uykunuzu bir dinlenme yaptık.

اَلسُّبَاتُ

istirahat rahatlık, sükûnet, ölüm

نَوْمٌ

uyku

10- وَجَعَلْنَا اللَّيْلَ لِبَاساً.

(78/NEBE, 10). Geceyi bir örtü yaptık.

لِبَاسٌ

elbise, örtü

جَعَلَ

kıldı, yaptı, yarattı

11- وَجَعَلْنَا النَّهَارَ مَعَاشاً.

(78/NEBE, 11). Gündüzü bir geçim kaynağı kıldık.

مَعَاشٌ

geçim kaynağı, geçim sağlama vakti

12- وَبَنَيْنَا فَوْقَكُمْ سَبْعاً شِدَاداً.

(78/NEBE, 12). Ve üstünüzde yedi sağlam (gök) bina ettik.

بَنَى

bina etti, yaptı

سَبْعٌ

yedi

شِدَادٌ

sağlam

13- وَسِعَ كُرْسِيُّهُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ.

(2/BAKARA, 255). Onun (Allah’ın) kürsüsü gökleri ve yeri kuşatmıştır.

وَسِعَ

içine aldı, kapladı, (sardı, kuşattı)

كُرْسِيٌّ

taht, sandalye, koltuk, kürsü

اَلسَّمَاءُ ج اَلسَّمَاوَاتُ

gök

14- اَلرَّحْمَنُ . عَلَّمَ الْقُرْآنَ . خَلَقَ الْإِنْسَانَ . عَلَّمَهُ الْبَيَانَ.

(55/RAHMÂN, 1, 2, 3, 4). Çok merhametli (Allah) Kur’ân’ı öğretti, insanı yarattı, ona açıklamayı öğretti.

اَلرَّحْمَنُ

çok merhametli (Yalnız Allah’a ıtlak edilir)

عَلَّمَ

öğretti

الْبَيَانَ

konuşmak, düşünceleri dile getirmek

15- وَالسَّمَاءَ رَفَعَهَا وَوَضَعَ الْمِيزَانَ

(55/RAHMÂN, 7). Göğü (Allah) yükseltti ve mîzanı (dengeyi) o koydu.

اَلسَّمَاءُ

gök. (Semâi müennes olan bu kelime burada öne geçmiş mef’ûldür. Kendinden sonra gelen fiilde ona dönen bir zamir vardır).

رَفَعَ

yükseltti, kaldırdı

وَضَعَ

koydu, hüküm koydu

اَلْمِيزَانَ

ölçü, denge, tartı

16- وَالْأَرْضَ وَضَعَهَا لِلْأَنَامِ.

(55/RAHMÂN, 10). Yeri mahlûkat için koydu (yarattı).

اَلْأَرْضُ

arz, dünya, yer, toprak

اَلْأَنَامُ

halk, mahlûkât

17- كُلَّ يَوْمٍ هُوَ فِي شَأْنٍ.

(55/RAHMÂN, 29). Her gün O (Allah) bir iştedir.

كُلَّ يَوْمٍ

her gün. (كُلَّ den sonra gelen ismin esre olduğunu hatırlayınız.)

شَأْنٌ

iş, hal, durum (ehemmiyetli ve büyük işler için kullanılır)

18- كَذَّبَتْ عَادٌ الْمُرْسَلِينَ.

(26/ŞUARÂ, 123). Ad (milleti)[4] peygamberleri yalanladı.

اَلْمُرْسَلُ

peygamber, elçi

19- كَذَّبَتْ ثَمُودُ الْمُرْسَلِينَ.

(26/ŞUARÂ, 141). Semud (milleti de) peygamberleri yalanladı.

20- فَعَقَرُوهَا فَأَصْبَحُوا نَادِمِينَ.

(26/ŞUARÂ, 157). Akabinde onu (mucize deveyi) kestiler, arkasından pişman oldular.

عَقَرَ

kesti

أَصْبَحَ

oldu

نَادِمٌ

pişman

21- قَالُوا إِنَّمَا أَنْتَ مِنَ الْمُسَحَّرِينَ.

(26/ŞUARÂ, 185). Sen ancak büyülenmişlerdensin dediler.

اَلْمُسَحَّرُ

büyülenmiş

إِنَّمَا

ancak

22- فَجَعَلْنَاهُمْ سَلَفاً وَمَثَلاً لِلْآخِرِينَ.

(43/ZUHRUF, 56). Onları sonrakiler için bir geçmiş ve (ibret için) bir örnek kıldık.

سَلَفٌ

geçmiş

مَثَلٌ

misal, örnek

اَلْآخِرِينَ

sonrakiler

23- ثُمَّ أَنْزَلَ اللَّهُ سَكِينَتَهُ عَلَى رَسُولِهِ وَعَلَى الْمُؤْمِنِينَ.

(9/TEVBE, 26). Sonra Allah Resûlü ve müminler üzerine sekînetini (sukûnet ve huzur duygusunu) indirdi.

24- إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ.

(49/HUCURAT, 10). Mü’minler ancak kardeştirler.

أَخٌ ج إِخْوَةٌ

kardeş

25- إِنَّكَ لَمِنَ الْمُرْسَلِينَ.

(36/YÂSÎN, 3). Sen şüphesiz peygamberlerdensin.

26- إِذْ جَاءَهَا الْمُرْسَلُونَ.

(36/YÂSÎN, 13). Hani onlara (şehir halkına) peygamberler gelmişlerdi.

إِذْ

hani, bir zamanlar

27- … غَفَرَ لِي رَبِّي وَجَعَلَنِي مِنَ الْمُكْرَمِينَ.

(36/YÂSÎN, 27). Rabbim(in) beni bağışladı(ğını) ve beni ikram edilenlerden kıldı(ğını)[5] (keşke bilselerdi)…

غَفَرَ لِ

bağışladı

الْمُكْرَمُ

ikram edilen

28- وَآيَةٌ[6] لَهُمُ اللَّيْلُ … فَإِذَا هُمْ مُظْلِمُونَ.

(36/YÂSÎN, 37). Gece de onlar için bir işarettir.. Birden onlar karanlıklara gömülmüşlerdir.

مُظْلِمٌ

karanlıkta kalan

فَإِذَا هُمْ

bir de bakmışsın onlar. [(إِذَا) yanında zamirle yer aldığı zaman izâ fücâiyye dediğimiz “bir de bakmışsın, birden, ansızın” manasını verir, (فَإِذَا هُوَ) bir de bakmışsın o, (فَإِذَا هُمْ) bir de bakmışsın onlar gibi] .

29- قَالُوا يَا وَيْلَنَا مَنْ بَعَثَنَا مِنْ مَرْقَدِنَا … وَصَدَقَ الْمُرْسَلُونَ.

(36/YÂSÎN, 52). (İşte o zaman) “Eyvah! Yazıklar olsun bize, kabrimizden bizi kim kaldırdı? .. (Demek) peygamberler doğru söylediler” derler.

يَا وَيْلَنَا

eyvah, yazıklar olsun bize (tabir)

مَرْقَدٌ

yatılan yer, mezar

بَعَثَ

diriltti, kaldırdı

صَدَقَ

doğru söyledi

30- هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ.

(7/A’RÂF, 42). Onlar (inanıp iyi işler yapanlar) orada (cennette) ebedîdirler.

خَالِدٌ

ebedî

31- وَجَعَلَ الظُّلُمَاتِ وَالنُّورَ.

(6/EN’ÂM, 1). Karanlıkları ve aydınlığı yarattı.

قَدِيرٌ.

شَيْءٍ

كُلِّ

عَلَى

اللَّهُ

وَ

نَذِيرٌ

وَ

بَشِيرٌ

جَاءَكُمْ

32-..فَقَدْ

Haber

Câr-mecrûr

Mübtedâ

İsti’naf

Ma’tûf

Harfu Atıf

Fâil

Fiil+Mef’ûl

(فَ) Atıf harfi

(başlangıç) harfi

(قَدْ)Tahkik (te’kîd) harfi

(5/MÂİDE, 19). Muhakkak ki size bir müjdeleyici ve bir uyarıcı gelmiştir. Allah herşeye kâdirdir.

قَدِيرٌ

kâdir, gücü yeten

بَشِيرٌ

müjdeleyici

نَذِيرٌ

uyarıcı

Cemi Müennes Salim Arapça Dersleri

CEMİ MÜENNES SÂLİM

a) Müennes bir ismin çoğul ve merfû olması gereken durumda müfred ismin sonuna ـَاتُ (ـَاتٌ) getirilerek çoğul yapılır. Eğer ismin sonunda tâ-i te’nis (müennes tâ’sı) varsa kalkar.

اَلْخَالَةُ	teyze	اَلْخاَلاَتُ		teyzeler (marife)
اَلْمُعَلِّمَةُ	bayan öğretmen		اَلْمُعَلِّمَاتُ	öğretmenler
اَلْمُسلِمَةُ	müslüman	اَلْمُسْلِماَتُ		müslüman (bayanlar)
اَلْمُؤْمِنَةُ	mümin (bayan)		اَلْمُؤْمِناَتُ	mümin (bayanlar)
مَجَلَّةٌ	dergi	مَجَلاَّتٌ		dergiler (nekre)

Cümle Örnekleri:

جَاءَتِ الْمُعَلِّمَاتُ إِلىَ الْمَدْرَسَةِ.	Bayan öğretmenler okula geldi.
أَناَ مُؤْمِنَةٌ.	Ben mü’minim.
هُنَّ مُؤْمِناَتٌ.	Onlar mü’minlerdir.
أَنْتُنَّ مُؤْمِناَتٌ.	Sizler mü’minlersiniz.
أَنْتُنَّ طاَلِباَتٌ.	Sizler öğrencilersiniz.
حَضَرَتِ الطاَّلِباَتُ.	Öğrenciler geldi (müe).
اَلْبَناَتُ مُساَفِراَتٌ.	Kızlar yolcudur.
ذَهَبَتِ التِّلْمِيذاَتُ.	Öğrenciler gitti.
جَلَسَتِ الطِّفْلاَتُ.	Kız çocuklar oturdu.
اَلْبَناَتُ أَكَلْنَ السَّمَكَ.	Kızlar balığı yedi.

b) Müennes bir ismin çoğulunun mansûb (üstünlü) ya da mecrûr (esreli) olması gereken durumda müfred ismin sonuna ـَاتِ (ـَاتٍ) getirilerek çoğul yapılır. Yani mansûb ve mecrûr halleri aynıdır. Yanılarak mansûb durumunda üstün hareke konmamalıdır:

خَالَةٌ den	خَالاَتٍ		اَلْمُسْلِمَةُ den	اَلْمُسْلِمَاتِ
اَلْمُعَلِّمَةُ den	اَلْمُعَلِّمَاتِ		المُؤْمِنَةُ den	الْمُؤْمِنَاتِ

ذَهَبْنَا إلىَ الْمَدْرَسَةِ مَعَ الْمُعَلِّمَاتِ.	Okula bayan öğretmenlerle gittik.
شاَهَدْتُ الْمُعَلِّمَاتِ في الْمَدْرَسَةِ.	Öğretmenleri okulda gördüm.
مَتَى قَرَأَ عاَدِلٌ الْكُتُبَ والْمَجَلاَّتِ؟	Adil kitap ve dergileri ne zaman okudu?
قَرَأَ عاَدِلٌ الْكُتُبَ والْمَجَلاَّتِ لَيْلاً.	Adil kitap ve dergileri geceleyin okudu.

F Bu şekildeki cemilerde cemi ismin şekli düzenli olduğu ve değişmediği için sâlim denmiştir.

فَحَصَ الطَّبِيبُ الْمَرِيضاَتِ.	Doktor, bayan hastaları muayene etti.
فَحَصَ الطَّبيِبُ التِّلْميِذاَتِ.	Doktor, kız öğrencileri muayene etti.
فَحَصَتِ الطَّبيِبَةُ التِّلْميِذاَتِ.	(Bayan) doktor, kız öğrencileri muayene etti.
نَصَحَتِ الْمُعَلِّمَةُ التِّلْمِيذاَتِ.	(Bayan) öğretmen kız öğrencilere nasihat etti.
اَلْمُمَرِّضَةُ بَدَأَتْ عَمَلَهاَ فِي نَشاَطٍ.	Hemşire işine neşe içinde başladı.
اَلْمُمَرِّضاَتُ بَدَأْنَ عَمَلَهُنَّ فِي نَشاَطٍ.	Hemşireler işlerine neşe içinde başladılar.
اَلرَّجُلُ وَ ابْنُهُ حَمَلاَ الْخَضْرَواَتِ.	Adam ve oğlu yeşillikleri (sebzeleri) taşıdılar.
اَلْمُدَرِّسَةُ شَكَرَتِ الطاَّلِباَتِ.	Öğretmen öğrencilere teşekkür etti.
مَنْ أَرْسَلَ الْحَقاَئِبَ إِلَى الْمَطاَرِ ؟	Çantaları hava alanına kim gönderdi?
اَلْمُساَفِراَتُ.	(Bayan)Yolcular.
ماَذاَ أَرْسَلْنَ ؟ أَرْسَلْنَ الْحَقاَئِبَ.	Ne gönderdiler? Çantaları gönderdiler.
مَتَى أَرْسَلْنَ الْحَقاَئِبَ ؟	Çantaları ne zaman gönderdiler?
أَرْسَلْنَهاَ بَعْدَ ساَعَتَيْنِ.	Onları iki saat sonra gönderdiler.
إِلَى أَيْنَ أَرْسَلْنَ الْحَقاَئِبَ ؟	Çantaları nereye gönderdiler?
أَرْسَلْنَهاَ إِلَى الْمَطاَرِ.	Onları hava alanına gönderdiler.
هُنَّ مُمَرِّضاَتٌ.	Onlar hemşiredirler.
ساَفَرَتِ الْمُدَرِّساَتُ فِي الْعُطْلَةِ.	(Bayan) öğretmenler tatilde yolculuk yaptı.
نَحْنُ مَشْهُوراَتٌ.	Bizler meşhuruz.
هُنَّ مُدَرِّساَتٌ.	Onlar öğretmendirler.
أَنْتُنَّ مَرِيضاَتٌ.	Sizler hastasınız.
جَلَسَ الْمُهَنْدِسُونَ أَماَمَ الْعِماَراَتِ.	Mühendisler apartmanların önünde oturdular.
وَقَفَتِ الْمُعَلِّمَةُ بَيْنَ التِّلْمِيذاَتِ.	Öğretmen öğrencilerin arasında durdu.
وَصَلَ الْعُماَّلُ بِالدَّراَّجاَتِ.	İşçiler bisikletlerle geldiler.
قاَلَ الْمُديِرُ : اَلْمُدَرِّساَتُ وَالتِّلْميِذاَتُ ذَهَبْنَ إِلَى الْحَديِقَةِ بالسَّياَّراَتِ.
Müdür (şöyle) dedi: Öğretmenler ve öğrenciler bahçeye arabalarla gittiler.

Cemi Müzekker Salim Arapça Dersleri

İSİMLERİN CEMİ (ÇOĞUL) HALİ

İsimlerin cemi (çoğul) hali üç türlüdür:

1) Cemi Müzekker Sâlim (müzekker için)

2) Cemi Müennes Sâlim (müennes için)

3) Cemi Mükesser (düzensiz çoğullar için)

1) CEMİ MÜZEKKER SÂLİM

a) Müzekker bir ismin fâil ya da mübtedâ haber gibi merfû (ötre) olması gereken durumlarda müfred (tekil) ismin sonuna (ُونَ-) takısı eklenir. Kelimenin başında harf-i tarif olursa o kelime marife, olmazsa nekredir.

اَلْمُعَلِّمُ		öğretmen	اَلْمُعَلِّموُنَ				öğretmenler (ma’rife)
اَلْمُؤْمِنُ		mü’min	مُؤْمِنوُنَ				müminler (nekre)
جَاءَ الْمُعَلِّمُونَ إلىَ الْمَدْرَسَةِ.				Öğretmenler okula geldi.
Mef’ûl b. gayr-i sarih Fâil Fiil
اَلْمُدَرِّسوُنَ شَرِبوُا الشَّايَ .						Öğretmenler çay içti.
Mef’ûl b. Fiil Mübtedâ Haber (fiil cümlesi)
اَلصَّائِمُ صاَبِرٌ.	Oruçlu sabırlıdır.				هُمْ مَشْغُولُونَ.			Onlar meşguldür.
اَلصَّائِمُونَ صاَبِرُونَ.	Oruçlular sabırlıdır.				أَنْتُمْ سَرِيعُونَ.			Siz hızlısınız.
اَلْمُهَنْدِسُونَ كَثِيرُونَ.	Mühendisler çoktur.				نَحْنُ مَسْؤُولُونَ.			Bizler mesulüz.
وَصَلَ الْمُشْرِفُونَ.	Yöneticiler geldi.

صَلَّى الْمُسْلِمُونَ.	Müslümanlar namaz kıldı.
وَصَلَ الْمُساَفِرُونَ أَمْسِ.	Yolcular dün geldi.
فَتَحَ الْمُسْلِمُونَ مَكَّةَ وَ دَخَلُوهاَ.	Müslümanlar Mekke’yi fethettiler ve oraya girdiler.
مَتَى أَرْسَلَ الصَّحَفِيُّونَ الْخِطاَباَتِ ؟	Gazeteciler mektupları ne zaman gönderdiler?
أَرْسَلُوهاَ بَعْدَ أُسْبُوعَيْنِ.	Onları iki hafta sonra gönderdiler.
رَجَعَ الْمُهَنْدِسُونَ إِلَى الْمَكْتَبِ بِالْحاَفِلَةِ.	Mühendisler büroya otobüsle döndü.
اَلْأَطْفاَلُ مَسْرُورُونَ بِالْعِيدِ.	Çocuklar bayram (dolayısıyla) sevinçlidir.
اَلصاَّئِمُونَ حَوْلَ الْماَئِدَةِ.	Oruçlular sofranın etrafındadır.
صَلَّى الْمُدَرِّسُونَ الْعَصْرَ فِي الْمَسْجِدِ.	Öğretmenler ikindiyi mescidde kıldı.
اِنْتَظَرَ الْمُساَفِرُونَ فِي الْمَسْجِدِ.	Yolcular mescidde bekledi.
اَلْمُهَنْدِسُونَ ساَفَرُوا أَمْسِ.	Mühendisler dün yolculuk yaptı.

b) Müzekker bir ismin mecrûr (esreli) veya mansûb (üstün) okunması gereken durumlarda müfred (tekil) ismin sonu esre yapılarak (يِنَ) takısı eklenir. Yani mansûb ve mecrûr halleri aynıdır:

اَلْمُؤْمِنِينَ	müminler	اَلْمُعَلِّمِينَ	öğretmenler (marife)
اَلصَّائِمِينَ	oruçlular	مُسْلِميِنَ	müslümanlar (nekre)

شَاهَدْتُ الْمُعَلِّمِينَ فِي الْمَدْرَسَةِ.	Okulda öğretmenleri gördüm.
صَلَّيْتُ فِي الْمَسجِدِ[2] مَعَ الْمُسْلِمِينَ.	Camide müslümanlarla beraber namaz kıldım.
شَكَرَ عاَدِلٌ الْمُدَرِّسِينَ.	Adil öğretmenlere teşekkür etti.
فَرَضَ اللَّهُ الصَّلاَةَ عَلَى الْمُسْلِمِينَ.	Allah namazı müslümanlara farz kıldı.
شَكَرَ الْقاَئِدُ الْمُجاَهِدِينَ.	Komutan savaşçılara teşekkür etti.
اِسْتَقْبَلَ الْمُدِيرُ الْمُدَرِّسِينَ.	Müdür öğretmenleri karşıladı.
شاَهَدَ الطُّلاَّبُ اللاَّعِبِينَ فِي الناَّدِي.	Öğrenciler oyuncuları kulüpte gördü.

Ek anlatım: Cemi Müzekker Salim

Öğretmenler (Muallimûne)	مُعَلِّمُونَ	Öğretmen (Muallim)	مُعَلِّمٌ
Öğretmenler (Muderrisûne)	مُدَرِّسُونَ	Öğretmen (Muderris)	مُدَرِّسٌ
Mühendisler (Muhendisûne)	مُهَنْدِسُونَ	Mühendis (Muhendis)	مُهَنْدِسٌ
Müslümanlar (Muslimûne)	مُسْلِمُونَ	Müslüman (Muslim)	مُسْلِمٌ
İman edenler (Mu’minûne)	مُؤمِنُونَ	İman eden (Mu’min)	مُؤمِنٌ
Müşrikler (Muşrikûne)	مُشْرِكُونَ	Müşrik (Muşrik)	مُشْرِك
Kâfirler (Kâfirûne)	كَافِرُونَ	Kâfir (Kâfir)	كَافِرٌ
İyi insanlar (Sâlihûne)	صَالِحُونَ	İyi insan (Sâlih)	صَالِح
Zulmedenler (Zâlimûne)	ظَالِمُونَ	Zulmeden (Zâlim)	ظَالِم
Memurlar (Muvazzafûne)	مُوَظَّفُونَ	Memur (Muvazzaf)	مُوَظَّف
Aşçılar (Tabbâhûne)	طَبَّاخُونَ	Aşçı (Tabbâh)	طَبَّاخ
Müdürler (Mudîrûne)	مُدِيرُونَ	Müdür (Mudîr)	مُدِير
Sanatçılar (Fennânûne)	فَنَّانُونَ	Sanatçı (Fennân)	فَنَّان
Mısırlılar (Mısriyyûne)	مِصْرِيُّونَ	Mısırlı erkek (Mısriyy)	مِصْرِيّ
Iraklılar (Irâkiyyûne)	عِرَاقِـيُّونَ	Iraklı erkek (Irâkiyy)	عِرَاقِيّ

KURALSIZ ERİL ÇOĞULLAR

Bazı eril isimler üstteki kurala uymazlar. Kelimelerin tekilinin şekli değiştirilerek çoğul hale gelir. Sözlüğe bakarak öğrenilir.

Profesörler (Esâtize)	أَسَاتِذة	Profesör (Ustâz)	أُسْتَاذ
Öğrenciler (Tullâb)	طُلَّاب	Öğrenci (Tâlib)	طَالِب
Öğrenciler (Telâmîz)	تَلَامِيذ	Öğrenci (Tilmîz)	تِلْمِيذ
Oğlanlar (Evlâd)	أَوْلَاد	Oğlan çocuk (Veled)	وَلَد
Doktorlar (Etibbâ’)	أَطِبَّاء	Doktor (Tabîb)	طَبِيب
İmamlar (Eimme)	أَئِمَّة	İmâm (İmâm)	إِمَام
Adamlar (Ricâl)	رِجَال	Adam (Racul)	رَجُل
Bilginler (Ulemâ’)	عُلَمَاءُ	Bilgin (Âlim)	عَالِم
Bakanlar (Vuzerâ’)	وُزَرَاءُ	Bakan (Vezîr)	وَزِير
Başkanlar (Ruesâ’)	رُؤسَاء	Başkan (Reîs)	رَئِيس
Erkek torunlar (Ahfâd)	أَحْفَاد	Erkek torun (Hafîd)	حَفِيد
Bebekler, çocuklar (Etfâl)	أَطْفَال	Bebek, çocuk (Tıfl)	طِفْل
Dedeler (Ecdâd)	أَجْدَاد	Dede (Cedd)	جَدّ
Babalar (Âbâ’)	آبَاء	Baba (Eb)	أَب
İşçiler (Ummâl)	عُمَّال	İşçi (Âmil)	عَامِل
Hakemler (Hukkam)	حُكَّام	Hakem (Hakem)	حَكَم

A) Kurallı eril kelimeler, cümlede (ismin yalın halinde) ve özne olarak gelirse,

sonu (ûne) olarak biten şekli kullanılır.

1. İsim cümlesinde kullanımı:

Müslümanlar camidedir.

El- muslimûne fi’l-mescid

اَلْمُسْلِمُونَ فِي الْمَسْجِدِ

2. Fiil cümlesinde kullanımı:

Müslümanlar gitti

Zehebe’l-muslimûne

ذَهَبَ الْمُسْلِمُونَ

B) Bu kelimeler, cümlede (ismin -i, -e, -de, -den hali ve iyelik halinde) olarak kullanılacaksa üstteki şekilleri kullanılmaz.

( ون) (ûne) ekindeki (vav) harfi atılarak (uzatma ye’si) konur ve kelimenin sonu ( ين) (îne) olarak okunur.

1. İsmin –i hali:

Müslümanları gördüm.

Raeytu’l-muslimîne

رَأَيْتُ الْمُسْلِمِينَ

2. İsmin –e hali:

Müslümanlara baktım.

Nazartu ile’l-muslimîne

نَظَرْتُ إِلَى الْمُسْلِمِينَ

3. İsmin –de hali:

Müslümanlarda

Fi’l-muslimîne

فِي الْمُسْلِمِينَ

4. İsmin –den hali:

Müslümanlardan

Mine’l-muslimîne

مِنَ الْمُسْلِمِينَ

5. İyelik hali (Arapça isim tamlamasında, soldaki kelime olunca)

Müslümanların kitabı

Kitâbu’l-muslimîne

كِتَابُ الْمُسْلِمِينَ

KELİMELERİN ÇOĞULLARINI SÖZLÜKTE BULMAK:

Kurallı eril kelimelerin çoğulları sözlükte ( ج ــون ) olarak gösterilir. Cim harfi (Çoğul:cemi جمع) kelimesini simgeler.

Eğer kurala uymayan bir kelime ise, çoğulu parantez içinde ayrı bir kelime olarak verilir.

Örnek:

1. مُعَلِّم kelimesi kurala uyan bir kelimedir. Yanına ( ج ــون) konmuş. Yani bu kelimenin sonuna (ــون) ekleyip çoğul yaparız.

مُعَلِّمُون(Muallimûne) Erkek hocalar (ilkokul hocaları)

2. مُدَرِّس kelimesi kurala uyan bir kelimedir. Yanına ( ج ــون ) konmuş. Yani bu kelimenin sonuna (ــون) ekleyip çoğul yaparız.

مُدَرِّسُون(Muderrisûne) Erkek hocalar

3. أُسْتَاذkelimesi kurala uymayan bir kelimedir. Yanına (أَسَاتذة) konmuş. Yani bu kelimenin çoğuludur. (ـون) ile çoğul yapılmaz.

أَسَاتذة: (Esâtize) Öğretmenler, profesörler

İsimlerde Tesniye Arapça Dersleri

I) İSİMLERDE TESNİYE

Daha önce gördüğümüz gibi mâzî fiilleri tesniye yaparken (iki kişiye çevirirken) gâibte elif (اَ ) muhatapta (تمُاَ ) mütekellimde ise ناَ getiriyorduk:

كَتَبْناَ

كَتَبْتُماَ

كَتَبَتاَ

كَتَباَ

İsimlerin tesniye durumu ise fiillerinkinden başkadır:

İsimlerin tesniye yapılmasında kaide:

a) Fâil ya da mübteda haber gibi merfû (ötre) olması gereken durumlarda müfred (tekil) ismin sonuna (آنِ-) takısı eklenir. Örnekler:

	اَلْبَيْتُ	ev		اَلْبَيْتاَنِ	iki ev
	اَلْبِنْتُ	kız		اَلْبِنْتاَنِ	iki kız
	اَلْمَرْأَةُ	kadın		اَلْمَرْأَتاَنِ	iki kadın
	خَالِدٌ	Halit		خاَلِداَنِ	iki Halit
	اَلْاِبْنُ	oğul		اَلْاِبْناَنِ	iki oğul
	اَلرَّجُلُ	adam		اَلرَّجُلاَنِ	iki adam
	فَرَسٌ	kısrak		فَرَساَنِ	iki kısrak
	حِصاَنٌ	at		حِصاَناَنِ	iki at
	فَاطِمَةُ	Fatma		فاَطِمَتاَنِ	iki Fatma
	وَلَدٌ	çocuk		وَلَداَنِ	iki çocuk
ذَهَبَ الْوَلَدانِ هُنَاكَ.			İki çocuk oraya gitti.
اَلْوَلَداَنِ صَغِيرَانِ.			İki çocuk küçüktür.

Not: Kelimenin başında harf-i tarif olursa o kelime marife, olmazsa nekredir.

هُماَ مُؤْمِناَنِ.	O ikisi mü’mindir.	أَنْتُماَ مُؤْمِناَنِ.	İkiniz müminsiniz (müz).
Haber Mübtedâ		Haber Mübtedâ

Genel Cümle Örnekleri:

	هُوَ مُؤْمِنٌ.	O mü’mindir.				أَنْتَ مُؤْمِنٌ.			Sen mü’minsin (müz).
	هِيَ مُؤْمِنَةٌ.	O mü’mindir (müe).					أَنْتِ مُؤْمِنَةٌ.		Sen mü’minsin (müe).
	هُماَ مُؤْمِنَتاَنِ.	O ikisi mü’mindir.				أَنْتُماَ مُؤْمِنَتاَنِ.			İkiniz müminsiniz (müe).
	أَناَ مُؤْمِنٌ.	Ben mü’minim.			أَنْتُماَ طاَلِباَنِ.				İkiniz öğrencisiniz.
	نَحْنُ مُؤْمِناَنِ.	İkimiz mü’miniz.				أَيْنَ الْقَلَماَنِ ؟			İki kalem nerede?
	أَيْنَ التِّلْميِذاَنِ ؟	İki öğrenci nerede?				أَيْنَ السَّياَّرَتاَنِ؟			İki araba nerdedir?
	أَيْنَ التِّلْميِذَتاَنِ ؟	İki öğrenci nerede? (müe)						هُماَ مُساَفِراَنِ.	O ikisi yolcudur.
	اَلْمُديِراَنِ جَديِداَنِ.	İki müdür yenidir.		اَلْحَقيِبَتاَنِ جَديِدَتاَنِ.					İki çanta yenidir.
	هَذاَنِ كِتاَباَنِ.	Bu iki kitaptır.	وَصَلَتْ تِلْمِيذَتاَنِ أَمْسِ.							İki öğrenci dün vardı (ulaştı).
أَيْنَ الْوَلَدُ وَ واَلِدُهُ ؟					Çocuk ve babası nerede?
هُماَ فِي الصَّيْدَلِيَّةِ.					O ikisi eczanededir.
اَلتِّلْميِذاَنِ فَهِماَ الدَّرْسَ.					İki öğrenci dersi anladı.
فَهِمَ التِّلْميِذاَنِ الدَّرْسَ.					İki öğrenci dersi anladı.

b) Tesniye ismin mecrûr (esreli) veya mansûb (üstün) okunması gereken durumlarda müfred (tekil) ismin sonu üstün yapılarak (يْنِ- ) eklenir.

اَلْبَيْتُ	ev	اَلْبَيْتَيْنِ	iki ev
اَلْبِنْتُ	kız	اَلْبِنْتَيْنِ	iki kız
اَلْمَرْأَةُ	kadın	اَلْمَرْأَتَيْنِ	iki kadın
خَالِدٌ	Halit	خاَلِدَيْنِ	iki Halit
اَلْاِبْنُ	oğul	اَلْاِبْنَيْنِ	iki oğul
اَلرَّجُلُ	adam	اَلرَّجُلَيْنِ	iki adam
فَرَسٌ	kısrak	فَرَسَيْنِ	iki kısrak
حِصاَنٌ	at	حِصاَنَيْنِ	iki at
فَاطِمَةُ	Fatma	فاَطِمَتَيْنِ	iki Fatma

Cümle Örnekleri:

	كَتَبْتُ دَرْسِي بِقَلَمَيْنِ.	Dersimi iki kalemle yazdım.
	شاَهَدْتُ الْوَلَدَيْنِ فِي السُّوقِ.	İki çocuğu çarşıda gördüm.
	جَلَسَ الْوَلَدَانِ عَلَى الْكُرْسِيَّيْنِ.	İki çocuk iki sandalyeye oturdular.
	أَخَذْتُ كِتاَباً مِنَ الرَّجُلَيْنِ.	İki adamdan bir kitap aldım.
	وَجَدَ الْمَرْأَتَيْنِ.	İki kadını buldu.
	قَرَأْتُ كِتاَبَيْنِ فيِ الشَّهْرِ.	Ayda iki kitap okudum.
	ذَهَبْتُ فيِ الشَّهْرِ اِلَى صَديِقَيْنِ.	(Bir) Ayda iki arkadaşa gittim.
	حَضَرَ أَخِي قَبْلَ سَنَتَيْنِ.	Kardeşim iki sene önce geldi.
	شَرَحَتِ الْأُسْتاَذَةُ الدَّرْسَيْنِ.	Öğretmen iki dersi açıkladı.
	كَتَبَتْ فاَطِمَةُ الدَّرْسَيْنِ.	Fatıma iki ders yazdı.
	شَكَرَتِ الْمُدِيرَةُ الطاَّلِبَتَيْنِ.	Müdür iki öğrenciye teşekkür etti.
	أَخِي كَتَبَ رِساَلَتَيْنِ فِي الشَّهْرَيْنِ.	Kardeşim iki ayda iki mektup yazdı.
ذَهَبَتِ الْمُدِيرَةُ إِلَى الْمَدْرَسَةِ مَعَ الْمُدَرِّسَتَيْنِ. Müdür okula iki öğretmenle gitti.

¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯

İSİMLERİN TESNİYESİYLE İLGİLİ AYETLER

1- مَثَلُ الْفَرِيقَيْنِ كاَلْأَعْمىَ وَاْلأَصَمِّ وَالْبَصِيرِ وَالسَّميِعِ.

(11/HÛD 24). Bu iki zümrenin (müminlerle kâfirlerin) durumu, kör ve sağır ile gören ve işiten kimseler gibidir.

اَلْمَثَلُ

misal, örnek, durum

كَ

gibi

اَلْفَرِيقُ

grup, zümre

اَلْأَعْمَى

âma, kör. (Sonu illet harfi ile bittiği için esre almaz)

اْلأَصَمُّ

sağır

اَلْبَصِيرُ

gören

اَلسَّميِعُ

işiten

2- وَدَخَلَ مَعَهُ السِّجْنَ فَتَيَانِ.

(12/YÛSUF 36). Onunla birlikte zindana iki delikanlı (daha) girdi.

السِّجْنُ

hapishane, zindan

فَتَيَانِ

iki genç, iki delikanlı

اَلْفَتَى

genç, delikanlı

3- وَمِنْ كُلِّ الثَّمَراَتِ جَعَلَ فِيهاَ زَوْجَيْنِ اثْنَيْنِ.

(13/RA’D 3). ( ..ki O) orada bütün meyvelerden çifter çifter yarattı. ..

اَلثَّمَراَتُ

meyveler, ürünler

زَوْجَيْنِ

(iki) çift

جَعَلَ

yarattı, kıldı, yaptı

زَوْجَيْنِ اثْنَيْنِ

çifter çifter

كُلُّ

her, bütün

اِثْنَيْنِ

iki

4- وَسَخَّرَ لَكُمُ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ دَائِبَيْنِ وَسَخَّرَ لَكُمُ الَّليْلَ وَالنَّهاَر.

(14/İBRÂHÎM 33). Düzenli seyreden güneşi ve ayı sizin için boyun eğdirdi; geceyi ve gündüzü de istifadenize verdi.

سَخَّرَ

boyun eğdirdi, faydalı kıldı, istifadesine verdi

دَائِبٌ

devamlı ve düzenli olan, istirahate çekilmeyen

5- وَضَرَبَ اللهُ مَثَلاً رَجُلَيْنِ…

(16/NAHL 76). Allah, (şu) iki kişiyi misal verir..

ضَرَبَ مَثَلاً

misal verdi

رَجُلٌ

adam, kişi (Kur’ân’da durum anlatan birçok mevzu da mâzî fiil kullanılır, Türkçe’ye geniş zaman olarak tercüme edilir).

6- …هَذاَنِ خَصْماَنِ اخْتَصَمُوا فيِ رَبِّهِمْ …

(22/HACC 19). Şu iki (gurup), Rabb’leri hakkında tartıştı (Şu iki grub Rabb’leri hakkında çekişen iki hasımdır.).

خَصْمٌ

hasım, düşman

اِخْتَصَمَ

tartıştı, çekişti

هَذاَنِ

bu ikisi

هَذاَ

bu

7- إذْ أَرْسَلْناَ إِلَيْهِمُ اثْنَيْنِ فَكَذَّبوُهُماَ..

(36/YÂSÎN 14). İşte o zaman biz, onlara iki elçi göndermiştik. Onları yalanladılar…

إذْ

işte o zaman, hani bir zamanlar (Mâzî fiilin önünde mişli geçmiş zaman ifadesini verir).

أَرْسَلَ إِلَى

elçi gönderdi

اِثْنَيْنِ

iki

كَذَّبَ

yalanladı

8- وَ هَدَيْناَهُ النَّجْدَيْنِ.

(90/BELED 10). Ona (insana) iki yolu (doğru ve eğriyi) gösterdik.

هَدَي

hidayet etti, yol gösterdi

النَّجْدُ

açık yol / yüksek yer

Atıf Edatları Arapça Dersleri

ATIF: Atıf harfleri denen harflerle kelime veya cümleleri aynı hükme bağlamaya atıf denir. İleride müstakil konu başlığı altında işleyeceğimiz, ancak çok gerekli olduğu için ara ara kelimeler ve dipnotlarda işlediğimiz atıf bahsinden şimdilik şu kadarını öğrenmemiz yeterlidir:

Atıf harflerinden önceki kelimeye ma’tûfun aleyh, sonraki kelime ya da cümleye de ma’tûf denir. Ma’tuf, i‘rabda ma’tuf’un aleyh’e tâbi olur (onun i‘rabını alır).

نَجَحَتْ فاَطِمَةُ وَ أُخْتُهاَ.

Fâtıma ve kardeşi başardı.

Bu cümlede فاَطِمَةُ ma’tufun aleyh, وَ atıf harfi, أُخْتُهاَ da ma’tuf’dur (atfedilen). أُخْتُ kelimesi matufun aleyh olan فاَطِمَةُ kelimesinin merfû olması sebebiyle merfûdur. Atıf vâvı ma’tuf ile ma’tûfun aleyh’in aynı hükümde ortak olduğunu göstermiştir.

Atıf harfleri 10 tanedir. Kelime ezberler gibi ezberleyebileceğimiz bu harflerin cümle içindeki kullanılışları şöyledir:

وَ

ve

رَجَعَ الْيَوْمَ مُحَمَّدٌ وَ خاَلِدٌ.

Muhammed ve Hâlit bugün döndüler.

فَ

akabinde, hemen

Ma’tufla ma’tûfun aleyh arasında zaman bakımından aralarında bir gecikme olmasa da tertip ve sıra gözetir.

دَخَلَ الْمُدَرِّسُ فَوَقَفَ التَّلاَمِيذُ.

Öğretmen girdi akabinde öğrenciler ayağa kalktı.

دَخَلَ الْمَدْرَسَةَ عَلِيٌّ فَخاَلِدٌ.

Ali sonra da Hâlid okula girdi.

ثُمَّ

sonra

اَلرِّجاَلُ أَكَلُوا الطَّعاَمَ ثُمَّ شَرِبوُا الْقَهْوَةَ.

Erkekler yemek yediler sonra kahve içtiler.

أَوْ

veya, ya da

أَكَلَ بُرْتُقاَلاً أَوْ تُفاَّحاً.

Portakal veya elma yedi.

نَقَلَ الْخَبَرَ عَلِيٌّ أَوْ فَرِيدٌ.

Haberi Ali ya da Ferid nakletti.

أَمْ

yoksa

أَ تُفاَّحاً أَكَلْتَ أَمْ بُرْتُقاَلاً ؟

Elma mı yoksa portakal mı yedin?

إِمَّا

ya… ya.…ya da, ister (vav ile tekrarlanarak kullanılır)

كَتَبَ إِلَيْكُمْ إِمَّا حَسَنٌ وَ إِماَّ صاَلِحٌ.

Size ya Hasan ya Salih yazdı.

حَتَّى

… bile, dahil

أَكَلَ السَّمَكَةَ حَتَّى رَأْسَهاَ.

Balığı başı da dahil (başını bile) yedi.

لاَ

değil, olmadı (nefy, olumsuzluk anlatır)

خَليِلٌ كاَتِبٌ لاَ شاَعِرٌ.

Halil yazardır şair değil.

لَكِنْ

fakat, bunun aksine

ماَ جاَءَ السَّيِّدُ لَكِنْ خاَدِمُهُ.

Bey gelmedi fakat hizmetçisi geldi.

ماَ ذَبَحَ الْجَزاَّرُ الْبَقَرَةَ لَكِنْ شاَةً.

Kasap sığır boğazlamadı fakat bir koyun boğazladı.

بَلْ

belki, bilakis, hayır, öyle değil..

خَرَجَ مِنَ الِامْتِحاَنِ يُوسُفُ بَلْ عُثْماَنُ.

İmtihandan Yusuf, hayır Osman çıktı.

Müstetir Zamir Arapça Gizli Zamir

III) MÜSTETİR (GİZLİ ZAMİR)

Telaffuzda ya da yazıda görülmeyip fiilde var olduğu düşünülen zamirdir. Mâzî fiilde müstetir yani örtülü (ya da gizli olan) zamir هُوَve هِيَ dir. Zira diğer siygalarda geçen fiillerin fâil zamirleri bizzat fiilde görülür:

Örneğin; (Biz) yazdık كَتَبْناَ ve (Ben) yazdım كَتَبْتُ fiilindeki تُ ve ناَ zamirleri fâildir. Ancak كَتَبَ dendiğinde fiile birleşen herhangi bir zamir görülmemektedir. Telaffuzda yer almasa da burada fiilde var olduğu düşünülen zamir هُوَ (o) dir. Aynı şekilde كَتَبَتْ fiilinin sonundaki تْ fâil değil, fâilin müennes olduğunu gösteren alâmettir. Bu fiilde var olduğu düşünülen zamir هِيَ dir. Özet olarak; bütün mâzî fiillerin müfred müzekker gâib ve müfred müennes gâibelerinin fâilleri müstetir (gizli) olan هُوَ ve هِيَ zamirleridir.

وَجَدَ أُمَّهُ (Annesini buldu) cümlesinde fâil; kim buldu sorusunun cevabı olan ve fiilin altında gizli olduğu düşünülen هُوَ zamiridir.وَجَدَتْ أُمَّهاَ (Annesini buldu) cümlesinde fâil; kim buldu sorusunun cevabı olan ve fiilin altında gizli olduğu düşünülen هِيَzamiridir.

Karşılaştırmalı Genel Cümle Örnekleri:

إِياَّكُنَّ سَاَلَ الرَّجُلُ.				Adam yalnız sizi sordu.
أَخَذْتُ الْفُلوُسَ مِنْ واَلِديِ.				Paraları babamdan aldım.
هُنَّ عَرَفْنَ الْبَيْتَ.				Onlar evi tanıdı.
نَحْنُ عَرَفْناَ الْمُديِرَ.				Bizler müdürü tanıdık.
أَنْتُماَ حَمَلْتُماَ الْبُرْتُقاَلَ.				İkiniz portakalı taşıdınız.
هُمْ أَكَلوُا الْحَلْوَى.				Onlar tatlıyı yediler.
هُمْ فَهِموُا الْقِصَّةَ.				Onlar hikayeyi anladılar.
ذَهَبَتْ عاَئِشَةُ إِلَى غُرْفَتِهاَ.				Aişe odasına gitti.
نَحْنُ لَعِبْناَ مَعَهُمْ كُرَةَ السَّلَّةِ[.				Biz onlarla basketbol oynadık.
أَنْتَ شَرِبْتَ الشاَّيَ مَعَ صَديِقيِ.				Sen arkadaşımla çay içtin.
أَنْتِ كَتَبْتِ رِساَلَةً إِلَى عَمَّتِكِ.				Sen halana bir mektup yazdın.
	نَحْنُ كَتَبْناَ رِساَلَةً إِلَى مُدَرِّسَتِناَ.			Biz öğretmenimize bir mektup yazdık.
رَجَعَ أَحْمَدُ مَعَ أُخْتِهِ إِلَى الْبَيْتِ.				Ahmet eve kız kardeşiyle döndü.
		هِيَ ذَهَبَتْ إِلَى السوُّقِ مَعَ صَدِيقَتِهاَ.		O çarşıya kız arkadaşıyla gitti.
أَنْتَ حَمَلْتَ دَفْتَراً.				Sen bir defter taşıdın.
نَزَلَ أَحْمَدُ مِنَ الطاَّئِرَةِ وَحَمَلَ حَقيِبَتَهُ. Ahmet uçaktan indi ve çantasını yüklendi (taşıdı).
أَيْنَ حَقيِبَتُهاَ ؟حَقيِبَتُهاَ فيِ الْغُرْفَةِ. Onun çantası nerede ? Onun çantası odadadır.
أَناَ كَتَبْتُ لِأَخي. لِمَنْ كَتَبْتَ أَنْتَ ؟ Ben kardeşim için (kardeşime) yazdım. Sen kime yazdın?
هَلْ كَتَبَ الدَّرْسَ بالْقَلَمِ ؟ نَعَمْ ، كَتَبَ بِهِ. Dersi kalemle mi yazdı? Evet onunla yazdı.

هُوَ كَتَبَ لَهُمُ الرَّساَئِلَ وَ هُمْ كَتَبوُا لَهُ أَيْضاً O, onlara mektuplar yazdı, onlar da ona yazdılar.
		إِياَّىَ أَمَرَ واَلِدِي.	Babam yalnız bana emretti.
		إِياَّهُ مَدَحَ الرَّئِيسُ.	Başkan yalnız onu methetti.
		ماَ اسْمُكَ ؟ اِسْميِ عاَدِلٌ.	İsmin nedir? İsmim Adil’dir.
		ماَ اسْمُكِ ؟ اِسْميِ زَيْنَبُ.	İsmin nedir? İsmim Zeynep’tir.
		مِنْ أيْنَ أَنْتَ ؟	Sen neredensin? (Nerelisin)
		أَناَ مِنْ إِزْميِر وَ أَنْتِ؟	Ben İzmir’denim (İzmir’liyim. Ya) sen?
		أَناَ مِنْ إِسْتَانْبُول.	Ben İstanbul’danım.
		ماَ جِنْسِيَّتُكَ ؟	Milliyetin nedir?
		جِنْسِيَّتيِ تُرْكِيَّة.	Milliyetim Türk’tür.
		لِماَذاَ أَخَذَ أَحْمَدُ كِتاَبيِ ؟	Niçin Ahmet kitabımı aldı ?
		رَأَيْتُكَ أَنْتَ.	Seni seni gördüm.
		ذَهَبْتُ أَناَ إِلَى الْمَدْرَسَةِ.	Okula ben gittim (ben).
كَيْفَ حاَلُكَ ؟			Nasılsın?
اَلْحَمْدُ لِلَّهِ أَناَ بِخَيْرٍ. وَ أَنْتَ ؟			Elhamdülillah iyiyim. (Ya) sen?
شُكْراً جَزِيلاً. كَيْفَ أَوْلاَدُكَ ؟			Çok teşekkür ederim. Çocukların nasıl?
هُمْ ذَهَبُوا إِلَى السُّوقِ مَعَ أُمِّهِمْ.			Onlar anneleriyle çarşıya gittiler.
أَناَ شَرِبْتُ الشاَّىَ مَعَ صَديِقيِ.			Ben arkadaşımla çay içtim.
كَيْفَ أَنْتِ الْآنَ ياَ أُمِّي؟			Şimdi nasılsın ey anneciğim?
بِخَيْرٍ ياَ بِنْتيِ.			İyiyim ey kızım.
أَناَ وَ أَنْتَ ذَهَبْناَ إِلَى الْمَدْرَسَةِ.			Ben ve sen okula gittik.

هُمْ وَ جِيراَنُهُمْ جَلَسُوا فِي الْحَدِيقَةِ.			Onlar ve komşuları bahçede oturdular.
هُمْ حَفِظُوا الْقُرْآنَ.			Onlar Kur’ân’ı ezberlediler.
أَناَ وَ صَدِيقَتِي رَجَعْناَ مِنَ الْمَدْرَسَةِ.			Ben ve arkadaşım okuldan döndük.
أَنْتُنَّ كَتَبْتُنَّ الدَّرْسَ.			Siz dersi yazdınız.
هُمْ شاَهَدوُا الْمُباَراَةَ.			Onlar maç seyrettiler.
هُنَّ أَكَلْنَ الْحَلْوَى.			Onlar tatlıyı yediler.
أَنْتُمْ شَرِبْتُمُ الْعَصيِرَ.			Sizler meyve suyu içtiniz.
أَنْتُماَ نَجَحْتُماَ فِي الْإمْتِحاَنِ.			İkiniz imtihanda başardınız.
كَتَبَ خاَلِدٌ هَذِهِ الرِّساَلَةَ إِلَى صَديِقِهِ.			Halit bu mektubu arkadaşına yazdı.
ذَهَبَ صاَدِقٌ مَعَ واَلِدِهِ إِلَى الْمَطْعَمِ.			Sadık babasıyla lokantaya gitti.
أَكَلَ واَلِدُهُ طَعاَماً مِنَ الْمَطْعَمِ.			Babası lokantadan yemek yedi.
أَكَلَ خاَلِدٌ الْفَطوُرَ مَعَ واَلِدِهِ وَ أَكَلَ الْغَداَءَ مَعَ واَلِدَتِهِ.
Halit kahvaltıyı babasıyla yedi ve öğle yemeğini annesiyle yedi.

Not:فَ harfi basit cümlelerin birbirine bağlanışında kullanılan harflerdendir: Ve, ardından, akabinde, bu sebeple, hemen manalarında tercüme edilir. Netice sebebe genellikle bu harfle bağlanır.

سَقَطَ الرَّجُلُ فَذَهَبَ إِلَى الطَّبِيبِ.

Adam düştü ve (bu sebeple) doktora gitti

¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯

KONULARLA İLGİLİ AYETLER

1- خَلَقَ الْإِنْساَنَ مِنْ عَلَقٍ.

Mecrûr Câr Mef’ûl Fiil

(96/ALAK 2) (Allah) insanı bir alakdan yarattı.

اَلْعَلَقُ

asılı duran şey, alaka, embriyo, kan pıhtısı

خَلَقَ

yarattı

2- مِنْ نُطْفَةٍ خَلَقَهُ فَقَدَّرَهُ.

Mef’ûl Fiil Mef’ûl Fiil Mecrûr Câr

(80/ABESE 19) Bir nutfeden yarattı onu (insanı) ve akabinde takdir etti (şekil verdi)

نُطْفَةٌ

nutfe, sperma

قَدَّرَ

takdir etti, ölçtü

فَ…

akabinde, bunun üzerine, bu sebeple, bunun için (harekeye tesiri yoktur).

3- وَ ضَرَبَ لَناَ مَثَلاً وَ نَسِيَ خَلْقَهُ.

Mef’ûl (isim tamlaması) Fiil Mef’ûl Mec.Câr Fiil

(36/YÂSÎN 78) Bize bir misal verdi ve yaratılışını unuttu.

ضَرَبَ مَثَلاً

misal verdi. ضَرَبَ fiili yalnız kullanıldığında vurmak, dövmek vs. manasındadır. Aynı cümlede مَثَلاً kelimesi de yer alırsa misal vermek anlamına gelir. Bu şekilde Arapça’da pek çok örnek vardır.

نَسِيَ

unuttu. (Sonu illet harfleriyle gelen fiillerin çekimi daha sonra işlenecektir.)

خَلْقٌ

yaratma, yaratılış, halk etme. (خَلَقَ) fiilinin masdarıdır. Arapça’da masdarlar isimdir, yani başlarına harf-i tarif veya sonlarına tenvin alırlar. Cümledeki fiillerin fâilleri müstetir (gizli) olup gâib fiilin mukâbili olan (هُوَ) zamiridir.

4- ماَ وَدَّعَكَ رَبُّكَ وَ ماَ قَلَى.

Fiil Harfu nefy Fâil Mef’ûl-Fiil Harfu nefy

(93/DUHÂ 3) Rabbin seni terketmedi ve darılmadı.

وَدَّعَ

terketti, ayrıldı, yüzüstü bıraktı

قَلَى

darıldı, buğzetti

5- وَ وَجَدَكَ ضاَلاًّ فَهَدَى.

(93/DUHÂ 7) Ve seni şaşırmış buldu bunun üzerine hidayet etti.

ضاَلٌّ

hayrette kalan, şaşıran, şaşırmış

هَدَى

hidayet etti, yol gösterdi

6- وَ وَجَدَكَ عاَئِلاً فَأَغْنَى.

(93/DUHÂ, 8) Seni yoksul buldu, bu sebeple zenginleştirdi.

عاَئِلٌ

yoksul

أَغْنَى

zenginleştirdi

7- وَوَضَعْناَ عَنْكَ وِزْرَكَ.

(94/İNŞİRAH, 2) Yükünü senden (hafifletip) kaldırdık.

وَضَعَ

koydu, kaldırdı

وِزْرٌ ج أَوْزاَرٌ

ağır yük, vebal

8- وَ رَفَعْناَ لَكَ ذِكْرَكَ.

(94/İNŞİRAH, 4) Ve senin için şanını (zikrini, anılmanı) yükselttik.

رَفَعَ

kaldırdı, yükseltti

ذِكْرٌ

zikir, anma, anılma

9- قاَلَ رَبِّ إِنَّ قَوْمِي كَذَّبُونِ.

(26/ŞUARÂ, 117) (Nuh:) Rabbim dedi, gerçekten kavmim beni yalanladı.

قاَلَ

dedi, söyledi

إِنَّ

gerçekten, muhakkak (te’kid edatı)

رَبِّ

Rabbim (Sondaki esre (رَبِّي) kelimesindeki mütekellim ya (ي) sını temsil eden sembol kısaltmadır.

كَذَّبَ

yalanladı, yalan isnad etti, inanmadı

نِ (كَذَّبُونِ)

(ن) nûnu vikâye, (ن) harfinin altındaki esre mütekellim yâ (ي) sının kısaltılmış halidir. (كَذَّبُوا) yalanladılar fiiline nûnu’l-vikâye ve mütekkelim yâ’sı birleşince cemî vavının elifi düşmüş ve (كَذَّبُونِ) olmuştur.

10- لَقَدْ حَقَّ الْقَوْلُ عَلَى أَكْثَرِهِمْ …

(36/YÂSÎN, 7).Onların çoğunun (ekseriyetinin) üzerine (azabla ilgili) söz hak oldu.

لَقَدْ

gerçekten, hakikaten, and olsun (te’kid edatı)

الْقَوْلُ

söz (azab sözü)

أَكْثَرُ

ekseriyet, çok, en çok, daha çok

حَقَّ

hak oldu, gerçek oldu, hak etti

Olumsuz Mazi Fiil Arapça Dersleri

OLUMSUZ MAZİ FİİL

Öğrendiğimiz mâzî fiilin başına ماَ olumsuz takısı (harfu nefy) eklenirse mâzî fiilini olumsuzlaştırır. Örnek:

كَتَبْتُ	yazdım		مَا كَتَبْتُ	yazmadım
عَلِمُوا	bildiler		مَا عَلِمُوا	bilmediler
شَرِبْتُمْ	içtiniz		ماَ شَرِبْتُمْ	içmediniz
مَا نَصَرْتَ	yardım etmedin		مَا نَصَرْتُمْ	yardım etmediniz
مَا نَصَرْتُمَا	ikiniz yardım etmediniz
ماَ فَتَحْتُمُ الْبَابَ.		Kapıyı açmadınız.
ماَ ضَرَبْتَ الْحِصَانَ.		Ata vurmadın.
ضَرَبْتَ الْحِصَانَ.		Ata vurdun.
وَجَدْنَا الْقَلَمَ.		Kalemi bulduk.
مَا وَجَدْنَا الْقَلَمَ.		Kalemi bulmadık.
خاَلِدٌ ماَ كَتَبَ الرِّساَلَةَ.		Halit mektubu yazmadı.
عاَدِلٌ ماَ قَرَأَ الصَّحيِفَةَ.		Adil gazeteyi okumadı.
إِبْراَهيِمُ ماَ أَخَذَ الْقَلَمَ.		İbrahim kalemi almadı.
خَديِجَةُ ماَ فَتَحَتِ الْكِتاَبَ.		Hatice kitabı açmadı.
ماَ وَجَدْنَ الْحَقيِبَةَ.		Çantayı bulmadılar.
ماَ فَهِمْتُمُ الْقُرْآنَ.		Kur’ân’ı anlamadınız.
هَلْ عَمِلْتِ الْواَجِبَ أَمْسِ؟		Dün ödevi yaptın mı?
لاَ ، ماَ عَمِلْتُ الْواَجِبَ أَمْسِ.		Hayır, dün ödevi yapmadım.

Mazi Fiillerde Cemi-Çoğul Hali Arapça Dersleri

MAZİ FİİLLERDE CEMİ (ÇOĞUL) HALİ

Bir işi ikiden fazla kişi yaptığı zaman müzekker gâib için fiilin sonuna (ُوا) eklenip cemi müzekker gâib yapılmış olur. Örnekler:

ضَرَبَ den →	ضَرَبُوا	Onlar dövdüler
شَرِبَ den →	شَرِبُوا	Onlar içtiler
den →عَلِمَ	عَلِمُوا	Onlar bildiler
أَكَلَ den →	أَكَلوُا	Onlar yediler

Cemi müennes gâibe‘de (yani o kadınlarda) fiilin son harfi cezimlenip -ْنَ eklenir:

→ أَكَلَ	أَكَلْنَ	(O bayanlar) yediler	→ عَلِمَ	عَلِمْنَ	bildiler
→ شَرِبَ	شَرِبْنَ	(O bayanlar) içtiler	→كَتَبَ	كَتَبْنَ	yazdılar
→ وَجَدَ	وَجَدْنَ	(O bayanlar) buldular	→ ضَرَبَ	ضَرَبْنَ	vurdular

Muhâtab çoğulda; fiilin sonundaki cezimden sonra müzekkerlerde تُمْ müenneslerde تُنَّ eklenir. Örnekler:

Müennes		Müzekker
ضَرَبْتُنَّ	dövdünüz	ضَرَبْتُمْ
عَلِمْتُنَّ	bildiniz	عَلِمْتُمْ
أَكَلْتُنَّ	yediniz	أَكَلْتُمْ
نَصَرْتُنَّ	yardım ettiniz	نَصَرْتُمْ
وَجَدْتُنَّ	buldunuz	وَجَدْتُمْ
دَخَلْتُنَّ	girdiniz	دَخَلْتُمْ

Mütekellimin çoğulu: Birinci şahsın (ben’in) çoğulunda kaide, fiilin sonuna cezimden sonra tesniye için de cemi için de نَا zamirinin eklenmesidir. Erkek ve dişi için aynıdır.

	den →وَجَدَ	وَجَدْنَا		(Biz-İkimiz) bulduk
	den →أَكَلَ	أَكَلْنَا		yedik
	den → فَتَحَ	فَتَحْنَا		açtık
	den → عَلِمَ	عَلِمْنَا		bildik
	den → شَرِبَ	شَرِبْناَ		içtik
هَلْ فَتَحْتُمُ الْباَبَ ؟			Kapıyı açtınız mı?
هَلْ سَمِعْتُنَّ الْخَبَرَ ؟			Haberi işittiniz mi?
نَعَمْ ، سَمِعْناَ الْخَبَرَ.			Evet haberi işittik.

Son iki konuyu özetlersek fiillerin tesniye ve cemi halinin tablosu şöyledir:

Cemi	Tesniye
كَتَبُوا		كَتَبَا	Gâib
كَتَبْنَ		كَتَبَتَا	Gâibe
كَتَبْتُمْ		كَتَبْتُمَا	Muhatap
كَتَبْتُنَّ		كَتَبْتُمَا	Muhâtaba
كَتَبْنَا		كَتَبْنَا	Mütekellim

F Arapça cümle kuruluşunda fâil, fiilden sonraya kalırsa fiil daima tekil olur. Sadece fiilin müzekker mi yoksa müennes mi olduğu belirtilir. Yani, fâilin ortada geldiği gâib fiil cümlesinde; fâil bizzat cümlede yer aldığında söz konusu fâil, ister tesniye ister cemi olsun baştaki fiil daima tekil yani müfrettir.

الْبِنْتاَنِ الحِْصَانَ. رَكِبَتِ	(İki kız ata bindi).
الْبَنَاتُ الحِْصَانَ. رَكِبَتِ	(Kızlar ata bindi).

İsim cümlesinde ise durum farklıdır:

İsim cümlesinde fâil başa geldiğinde ortaya konulan fiil, fâilin durumuna göre ya tesniye ya da cemi olarak çekimli halde gelir.

اَلْبِنْتاَنِ رَكِبَتاَ الحِْصَانَ.	(İki kız ata bindi).
الحِْصَانَ. رَكِبْنَ اَلْبَنَاتُ	(Kızlar ata bindi).

Fâil, tesniye ya da cemi olarak bizzat gâib cümlede yer almadığında ise başa gelen fiil çoğul olur:

رَكِبَتاَ الحِْصَانَ.	İkisi ata bindi (müennes).
الحِْصَانَ. رَكِبْنَ	Ata bindiler (müennes).
كَتَبوُا الدَّرْسَ.	Dersi yazdılar (müzekker).

Mâzî fiillerle ilgili genel cümle örnekleri:

	لَبِسْناَ الْمَلاَبِسَ.	Elbiseleri giydik.
	سَمِعْناَ النَّصيِحَةَ.	Nasihatı işittik.
	عَلِمْتُمُ السُّؤاَلَ.	Soruyu bildiniz (müz.).
	أَكَلْتُنَّ الْبُرْتُقاَلَ.	Portakalı yediniz (müe.).
	فَتَحُوا الْحَقيِبَةَ.	Çantayı açtılar (müz.).
	فَتَحَ الْحَقيِبَةَ.	Çantayı açtı.
	قَرأْتُمْ قِصَّةً وَ لَعِبْتُمُ الْكُرَةَ.	Bir kıssa okudunuz ve top oynadınız.
	دَخَلْناَ الْمَطْبَخَ وَ عَمِلْناَ الْقَهْوَةَ.	Mutfağa girdik ve kahve yaptık.
	عَمِلْتُنَّ الطَّعاَمَ الْيَوْمَ.	Bugün yemeği yaptınız.
	هَلْ رَسَمْتَ الصُّورَةَ.	Resmi çizdin mi? (müz.)
	نَعَمْ ، رَسَمْتُ الصُّورَةَ.	Evet, resmi çizdim.
	وَجَدْتُمُ الْكِتاَبَ.	Kitabı buldunuz (müz.).
	هَلْ سَمِعْنَ الْخَبَرَ ؟	Haberi işittiler mi?
	نَعَمْ سَمِعْنَ الْخَبَرَ.	Evet, haberi işittiler.
	هَلْ عَمِلُوا الْواَجِبَ ؟	Ödevi yaptılar mı?
	لاَ ، قَرَأُوا الْكِتاَبَ.	Hayır, kitap okudular.
	حَمَلْنَ الدَّفاَتِرَ.	Defterleri taşıdılar.
	سَمِعْتُمُ النَّصيِحَةَ.	Nasihatı işittiniz.
عاَئِشَةُ وَ فاَطِمَةُ وَ زَيْنَبُ دَخَلْنَ الْمَطْبَخَ.		Aişe, Fatıma ve Zeynep mutfağa girdiler.
دَخَلَتْ عاَئِشَةُ وَ فاَطِمَةُ وَ زَيْنَبُ الْمَطْبَخَ.		Aişe, Fatıma ve Zeynep mutfağa girdi.
خاَلِدٌ وَ عاَدِلٌ وَ عُمَرُ دَخَلُوا الْمَطْبَخَ.		Halit, Adil ve Ömer mutfağa girdiler.
دَخَلَ خاَلِدٌ وَ عاَدِلٌ وَ عُمَرُ الْمَطْبَخَ.		Halit, Adil ve Ömer mutfağa girdi.
اَلنِّساَءُ أَكَلْنَ الطَّعاَمَ.		Kadınlar yemeği yediler.
أَكَلَتِ النِّساَءُ الطَّعاَمَ.		Kadınlar yemeği yedi.
اَلرِّجاَلُ سَمِعُوا الْخَبَرَ.		Erkekler haberi işittiler.
سَمِعَ الرِّجاَلُ الْخَبَرَ.		Erkekler haberi işitti.

Yıl: 2012

İşaret İsimleri Arapça Dersleri

İŞARET İSİMLERİ

Ek anlatım: İşaret isimleri

Mazi Fiilin Meçhulü Arapça Dersleri

MÂZİ FİİLİN MEÇHÛLU

Cemi Mükesser – Kırık Çoğullar Arapça Dersleri

Cemi Müennes Salim Arapça Dersleri

CEMİ MÜENNES SÂLİM

Cemi Müzekker Salim Arapça Dersleri

İSİMLERİN CEMİ (ÇOĞUL) HALİ

1) CEMİ MÜZEKKER SÂLİM

Ek anlatım: Cemi Müzekker Salim

İsimlerde Tesniye Arapça Dersleri

I) İSİMLERDE TESNİYE

Atıf Edatları Arapça Dersleri

Müstetir Zamir Arapça Gizli Zamir

III) MÜSTETİR (GİZLİ ZAMİR)

Olumsuz Mazi Fiil Arapça Dersleri

OLUMSUZ MAZİ FİİL

Mazi Fiillerde Cemi-Çoğul Hali Arapça Dersleri

MAZİ FİİLLERDE CEMİ (ÇOĞUL) HALİ

Maksur İsimlerin Tesniyesi

Marife Nekra

Nahiv İlminin Doğuşu

Nahiv Kelimesinin Sözlük ve Terim Anlamı

Kinaye

Emsile Çekimi Emsilei Muhtelife 24 Siga

Müennes İsim Nedir

Muzari Fiil Gizli Zamir Çekimi

Mazi Fiilde Gizli Zamirler Müstetir Zamirler

Emsile-i Muhtelifedeki Müstetir Zamirler