Ahenk Ve Uyuşmazlık Hz. Muhammedin Hayatı

41442

 

39.    AHENK
VE UYUŞMAZLIK

 

Peygamber (s.a.v.)
yeni aldığı bahçeye bir cami yapıl­masını istedi.. Kuba’daki gibi hemen yapıma
başladılar. Binanın çoğunu briketlerden yaptılar, fakat kuzeydeki du­varın,
yani Kudüs’e yönelik olan duvarın ortasındaki na­maz kılınan oyuğun iki
tarafına taş koydular. Bahçedeki hurmaları kestiler ve kerestelerini, hurma
dallarından olu­şan çatıya destek yapmakta kullandılar. Bahçenin hepsinin
üstünü kapatmadılar, büyük bir kısmı çatısızdı.

Peygamber Cs.a.v.)
Medine’li müslümanîara yardımcı­lar anlamına gelen Ensar, kendi yurdunu bırakıp
vadiye göç eden Kureyşlilere ve diğer kabilelerden müslümanîara da, göç edenler
anlamına gelen Muhacir adını verdi. Pey­gamber (s.a.v.) de dahil hepsi yapımda
çalıştılar. Çalış­tıkları sırada sürekli şu beyiti tekrarlıyorlardı:

«Alah’ım, Ahiret
gününden ‘başka iyi gün yoktur.

Ensar ve Muhacirine
yardım et».

Veya:

«Ahiret yurdundan
başka gerçek hayat yoktur

Allah’ım, Ensar ve
Muhacirine merhamet et».

Bu iki grubun bir
üçüncü ile güçlendirileceği ümit edi­liyordu. Sonunda Peygamber (s.a.v,),
Yahudilerle müslü-manlar arasında, iki grubu bir toplum haline getiren, fa­kat
dinlerinde serbest bırakan karşılıklı bir anlaşma, imzaladı. Müslümanlar ve
yahudiler eşit statülere sahip ola­caklardı. Eğer bir Yahudiye zarar verilirse,
ona hem müslûmanlar hem de yahudiler yardım edecekti. Aynı durum bir müslüman
için de sözkonusuydu. Putperestlere karşı bir tek topluluk olarak savaşacaklar
ve ne müslümanlar ne de yahudiler birbirlerinden ayrı banş yapamayacaklar­dı.
Eğer görüş farklılıkları, tartışmalar, anlaşmazlıklar or­taya çakarsa bu mesele
Resulullah s.a.v.) aracılığıyla Allah’a götürülecekti. Bununla birlikte,
anlaşma metninde Muhammed (s.a.v.)’e hep Allah’ın Rasulü olarak değinilmeşine
rağmen, yahudilerin normal olarak onun Allah’ın elçisi olduğunu kabul etmek
zorunda olduklarını ifade eden bir madde yoktu.

Yahudiler bu anlaşmayı
politik nedenlerden ötürü  kabul
etmişlerdi. Peygamber (s.a.v.) Medine’nin en güçlü ada­mı olmuştu ve gücü daha
da artacağa benziyordu. Kabui etmekten başka seçenekleri yoktu; fakat yine de
araların­dan çok azı Allah’ın yahudi olmayan bir peygamber gön­dereceğine
inanıyordu, ilk önceleri dışa karşı samimî gö­rünüyorlardı. Buna rağmen kendi
seçilmiş topluluklarının üstünlüğünün bilincindeydiler ve bu konuyu kendi arala­rında
konuşuyorlardı. Yeni dine karşı şüpheli tavırlarını gizli tutmalarına rağmen,
bu tavrı vahyin ilahî kaynağın­dan şüphe duyan Araplarla paylaşmaya hazırdılar.

İslam, Evs ve Hazreç
kabilelerinde hızla yayılmaya de­vam etti. Bazı mü’minler artık vadiye,
yahudilerin de an­laşmaya katılmasıyla ahenkli bir bütün olarak bakıyor­lardı.
Fakat vahy onları gizli uyuşmazlık ve ihanetlere kar­şı uyarmaya başladı. Bu
sıralarda, Kur’an’m en uzun sû­resi olan ve Fatiha’dan sonra ikinci sırayı alan
Bakara sü­resi indirilmeye başlandı. Sûre doğru yolda olanların ta­nımlanmasıyla
başlıyordu:

«Elif, Lâm, Mim. Bu
kendisinde şüphe olmayan, ntuttakiter (Allah’tan korkup sokmanlar) içinde kılavuz
olan bir kitaptır. Ki otar, gayba inanırlar, namazt dosdoğru kılarlar ve
kendilerine olarak perdfkterimizden infak ederler. Ve (yine) onlar, şarta
indirilene, senden önce indirilenlere iman ederler ve ahirete de ke­sin
bilgiyle inanırlar, işte bunlar, Rablerinden olan bir hidayet üzcredirler ve
kurtuluşa erenler de bunlardır».          
(Bakara: 2-5).

Bunun arkasından
Hakk’a karşı kör ve sağır olan müş­rikleri tanımladıktan sonra üçüncü bir grup
insandan bahsediliyordu :

«insanlardan öyleleri
vardır fet: ‘Biz Allah’a ve Ahiret gönüne intan ettik’ derler, oysa onlar
inanmış değildirler… îman edenlerle karşılaştıkları zaman ? «İman ettik»
derler. Şeytanlartyla haşhaşa kaldıklarında ise, derler kî: «Kuşku yok, sizinle
beraberiz. Biz (on­larla) yalnızca alay edicileriz». (Bakara: 8, 14).

Bunlar Evs ve Hazreç’ten
çeşitli samimiyetsizlik derece­sinde şüpheciler, kararsızlar ve ikiyüzlüler
(münafıklar) idi. Onların şeytanları ise, onlardaki bu şüphe tohumunu sürekli
besleyen inkarcılardı. Peygamber (s.a.v.) burada, Mekke’de hiç bir zaman
karşılaşmadığı bir olaya karşı uyarılıyordu. Orada müslüman olanların
samimiyetinden hiçbir zaman şüphe edilemezdi. Yeni dine girmelerinin se­bebi
sadece inanmaları ve samimiyetleriydi; çünkü yeni dine giriş dünyevi hayatla
ilgili insana birşeyler kazan­dırmıyor, belki de kayıplara uğratıyordu. Fakat
şimdi, Me­dine’de yeni dine girmenin sağlayacağı dünyevi yararlar vardı, hem de
bu yararlar sürekli artış yolundaydı. Müs­lüman safları arasında hiçbir
ikiyüzlünün bulunmadığı o günler artık geride kalmıştı.

Ayette değinilen
şeytanlardan bazıları yahudilerdi. Yi­ne aynı sûrede şöyle deniyordu:

«Kitap (İncil)
ehlinden çoğu, kendilerine gerçek (hak) apaçık belli olduktan sonra,
nefislerini (kuşatan) kıskançlıktan dolayt, ima­nınızdan sonra sizi küfre
döndürmek arzusunu duydular». (Baka­ra : 109).

Yahudiler Peygamber
ts.a.v.)’in gelişini ruhi ve ma­nevi aydınlanma için değil, Yesrib’de daha önce
sahip oldukları üstünlüğü tekrar ele geçirmek için sabırsızlıkla bekliyorlardı.
Fakat onların ümitlerinin tersine, gelen pey­gamber, İshak’in değil, İsmail’in
soyundandı. Bir Allah’a inanan bu peygamberin başarıları, ilahî kaynaktan
destek gördüğünü gösterecek şekilde çoğalıyordu. Yahudiler, onun gerçekten hak
Peygamber olmasından korktular ve bu yüz­den, onun gönderildiği topluluğa karşı
kıskançlık duyma­ya başladılar. Bununla birlikte yine de onun gerçek Pey­gamber
olmadığına kendi kendilerini ikna -ediyorlar ve başkalarına da onun semavî bir
elçi’nin Özelliklerini ta­şımadığım söylüyorlardı; «Muhammed (s.a.vj kendisine
gökten haber indirildiğini iddia ediyor, halbuki O daha devesinin nerde
olduğunu bilmiyor». Peygamber fs.a.vJ’in devesinin kaybolduğu bir gün-bir
yahudi bdyle demişti. Peygamber (s.a.v.) bunu duyunca şöyle dedi; «Ben ancak
Allah’ın bana bildirdiklerini bilirim. Şimdi O, bana göster­di: deve size
söylediğim gibi yuları ağaca bağlı duru­yor.»[1].
Ensar’dan bir grup adam gittiler ve deveyi onun söylediği yerde buldular.

Yahudilerin çoğu ilk
önceleri vadide iç savaşın sona ermesine neden olan bu birliğe sevinmişlerdi.
Bununla bir­likte vadide çatışma olmasından onların daha büyük çı­karları
oluyordu. Araplar arası bir çatışma, Arap olma­yanların değerini artırıyordu,
çünkü onlara müttefik ola­rak ihtiyaç duyuluyordu. Evs’le Hazreç’in birleşmesi
bir taraftan Ye”srib Araplanna büyük bir güç vermiş, diğer ta­raftan bu
tür müttefiklere duyulan ihtiyacı da ortadan kal­dırmıştı. Anlaşmaya giren
yahudilerin de bu güçten pay­lan olacaktı. Fakat bu, aynı zamanda, vadi
..dışındaki Arap­lara karşı açılan savaşta onlara zorunluluklar yükleyen bir
anlaşma idi. Henüz denemedikleri bu yerii yaşamda, on­lar için daha başka
tehlikeler de ortaya çıkarabilirdi. Oy­sa eski yaşamlarına alışmışlardı, bu
yüzden çoğu tekrar eski yaşamlarına dönmek istediler. Beni Kaynuka’li, Evs’le
Hazreç arasındaki anlaşmazlığı körüklemede usta bir po­litikacı olan yaşlı bir
yahudi, bu iki kabilenin birleşmesine çok kızmıştı. Bu yüzden sesi güzel olan
bir gence, Ensar toplu halde otururken, yanlarına gidip bir önceki İç sa­vaştan
(Buas) önce ve sonra, iki tarafın karşılıklı birbir­lerini suçlama ve aşağılama
için yazdığı şiirlerden bölüm­ler okumasını söyledi. Genç söylenenleri aynen
yaptı ve orada bulunanların hepsini geçmişe aktaran, büyük bir il­gi topladı.
Evs’liler kendi şiirlerini, Hazreçliler de kendi şiirlerini alkışladılar; daha
sonra bu iki taraf birbirine ba­ğırmaya, hakaret etmeye başladı. Sonunda:
«Silahlanan! Silahlanın!» sesleri yükseldi. Kayalıklara gidip tekrar sa­vaşmak
için yola çıktılar. Bu haberler Peygamber (s.a.v.î’e ulaştığında Peygamber
(s.a.v.) bütün muhacirleri topladı ve aceleyle çatışma yerine gitti: «Ey
müslürnanlar!» dedi ve sonra iki kez: «Allah, Allah” dedi. «Cahiliye
devrinde­ki gibi mi davranacaksınız?» diye devam etti, «Aranızda ol­mama,
Allah’ın sizi doğru yola ulaştırıp şereflendirmiş, böylece sizi putperest
adetlerden, küfürden korumuş ve kainlerinizi birleştirmiş olmasına rağmen hâlâ
bunu mu yapıyorsunuz?» Ensar, hata ettiklerini ve yoldan çıktıkla­rını kabul
ettiler. Ağlayarak birbirleriyle-kucaklaştılar ve Peygamber (s.a.v.)’le
birlikte, onun sözlerini dinlemek ve itaat etmek üzere Medine’ye döndüler[2].

Mü’minler topluluğunu
daha çok birbirine bağlamak istediği için Peygamber (s.a.v.), Ensar İle
Muhacirler ara­sında kardeşlik kurumunu ortaya koydu. Böylece Ensar’-dan
herbiri, kendisine diğer Ensar’m tümünden daha ya­kın bir Muhacir kardeşe,
Muhacirlerden her biri de ken­disine diğer Muhacirlerin tümünden daha yakın bir
Ensar kardeşe sahip oluyordu. Fakat Peygamber {s.a.v.) kendi­sini ve ailesini
bundan ayrı tuttu, çünkü Ensar’dan birini diğerine tercih edip kendisine kardeş
seçmek çok zor bir iti. Bu yüzden Ali Cr.) ‘nin elini tuttu ve: «Bu benim kar­deşimdir»
dedi. Hamza <r.) ile de Zeyd (r.)’i kardeş yaptı.

İslâm’ın en büyük
düşmanlarından ikisi, babaları tara­fından biri Hazreç’li, biri Evs’li anne
tarafından ise kuzen

olan ve kabilelerinde
büyük nüfuza sahip olan iki adamdı. Evs’li Ebu Amir’e, tüy bir elbise giydiği
ve ara-sira inziva­ya çekildiği için bazan «Rahip» derlerdi. Ebu Amir, İbra­him’in
dinine bağlı olduğunu söylerdi; bu şekilde Yesribler arasında prestij ve dinî
otorite kazanmıştı. Peygam­ber (s.a.v.) Medine’ye geldiğinde, Ebu Amir ona
gitmiş ve yeni dinle ilgili sorular sormuştu. Peygamber (s.a.v.) ona bu vahyin,
İbrahim’in dininin (Bakara: 135) devamı oldu­ğunu anlatan bir âyetle cevap
verdi. Ebu Amir: «Fakat ben o dine bağlıyım» dedi ve inkârda direnerek, Peygam­ber
(s.a.v.)’i İbrahim’in dinini yalanladığını ve bozduğu­nu iddia ederek suçladı.
Peygamber (s.a.v.) : «Hayır, ben onu bozmadım, temiz ve pak olarak getirdim»
dedi. Ebu Amir: «Allah yalancıyı yalnız bir sürgün olarak öldürsün» dedi. Buna
karşı Peygamber (s.a.v.) şu cevabı verdi; -öy­le olsun! Allah O söylediğini
yalancının üzerine döndür­sün»[3]

Ebu Amir daha sonra
otoritesinin gittikçe azaldığını farketti. Oğlu Hanzala’nın da müslüman olup,
Peygamber (s.a.v.)’e bağlanmasıyla prestiji daha da azaldı. Bundan, kı­sa bir
süre sonra, zaten çok az olan -on kişi- adamlarını toplayıp Mekke’ye gitti. Bu
onun kendi kendine uyguladığı sürgünün başlangıcıydı.

Onun kuzeni olan
Hazreç’li Abdulah İbn Ubey de, Pey­gamber (s.a.v.)’in gelişine sevinmemişti.
Onun gelişiyle Ab­dulah fbn Ubey’in politik otoritesi sarsıldı; oğlu Abdullah
ve kızı Cemile’nin de Peygamber (s.a.v.)’e tabi olduğunu görünce daha çok
sinirlendi. Fakat Ebu Amir’in aksine İbn Ubey, yeni gelen adamın etkisinin er
geç söneceğini dü­şünerek bekliyordu. O sırada uyguladığı politika karşı çık­mamaktı,
fakat bazen buna rağmen duygularını ele veri­yordu.

Hazreç’in ileri
gelenlerinden biri olan Sa’d İbn Muaz (r.)’ın hastalanması üzerine Peygamber
(s.a.v.) onu ziya­rete gitmişti. Vadideki bütün zengin adamlar evlerini kale şeklinde
yaparlardı. Peygamber (s.a.v.) Sa’d’ı ziyarete gi­derken, bahçe duvarının
önünde çevresinde diğer Hazreç-lilerle oturan Abdullah tbn Ubey’in evinin
(Muzahem) önünden geçiyordu. Bahçe duvarının dışında bineğinden indi ve ona
selam verdikten sonra    aralarında         biraz oturup onlara Kur’an okumak ve
İslam’ı anlatmak istedi. Fakat tam anlatmaya başlayacağı sırada Abdullah îbn
Ubey ona döndü ve şöyle dedi: «Senin anlatacakların ger­çekse, hiçbir şey
onlardan daha iyi olamaz. O halde evde, kendi evinde otur. Sana gelenlere
anlat. Fakâtt sana gel­meyeni konuşmalarınla rahatsız etme ve istemediği halde
topluluğuna girme». «Hayır» dedi bir ses, «bize onu anlat, topluluklarımıza,
mahallelerimize ve evlerimize gir. Çün­kü biz onu seviyoruz, Allah bize
merhamet etti ve bizi doğ­ru yola ulaşıtrdı». Konuşan Abdullah Îbn Ubey’in her
za­man için kendisine güvenebileceğini düşündüğü bir adam olan Abdullah îbn
Revaha idi. Hayal kırıklığına uğrayan lider tîbn Ubey), suratını asarak,
arkadaşları tarafından terkedilen bir adamın yenilmeye mahkûm olduğunu anla­tan
bir beyit okudu. Artık karşı koymanın anlamsız oldu­ğunu anlamıştı. Peygamber
(s.a.v.) ise Abdullah’ın tamir edici çabalarına rağmen çok üzgün bir şekilde
yoluna de­vam etti. Hasta adamın evine vardığında reddedilmenin üzüntü izleri
hâlâ yüzünden okunuyordu. Sa’d hemen onu üzen meselenin ne olduğunu sordu.
Peygamber (s.a.v.) Ab­dullah îbn Ubey’in küfrünün üzülmesine sebep olduğunu
söylediğinde Sa’d: «Ey Allah’ın Rasulü, ona nazik davran, çünkü Allah seni bize
verene delç biz ona taç giydirip, onu kral yapmayı tasarlıyorduk. Şimdi o kendi
krallığını se­nin çaldığını sanıyor» dedi.

Peygamber (s.a.v.) bu
sözleri hiç unutmadı, îbn Ubey’e gelince O, bir zamanlar çok büyük olan
prestijinin gün geçtikçe azaldığını ve İslam’a girmezse tamamen yok ola­cağını
anladı. Diğer taraftan islam’ı sözde kabul etmiş görünmesi onun otoritesini
güçlendirirdi; çünkü Araplar, büyük bir sebep olmadıkça eski anlaşma bağlarını
kopar­ın azlardı. Bu yüzden kısa bir süre  
sonra  islam’a   girdi.

Normal olarak
Peygamber Cs.a.v.)*e Mat etmesine ve na­mazlara devam etmesine rağmen,
mü’minler ondan hiçbir zaman emin olmadılar. Şüphe duydukları başka kişiler de
vardı, fakat İbn Ubey farklı biriydi. Onun etkisiyle sami­mî olmaksızın yeni
dine girdiğini açıklayan grup gittikçe artıyor, bu da onun tehlikesini
artırıyordu.

Caminin henüz yapım
halinde olduğu ilk aylardan bi­rinde cemaat büyük bir kayıpla karşılaştı:
Vadide Peygam­ber (s.a.vj’e ilk biat eden adam olan Es’ad Ölmüştü. O, iki Akabe
biati arasında Mus’ab’a ev sahipliği yapmışta Peygamber (s.a.v.) şöyle dedi:
«Yahudiler ve Arap ikiyüz­lüler benim hakkımda şöyle diyecekler: ‘Eğer o
gerçekten peygamber olsaydı arkadaşı ölmezdi. Halbuki ben Allah’­ın isteği
dışında ne kendime, ne de arkadaşım için birşey dileyemem».

Belki de Esad’m cenaze
töreninde Selman’la Peygam­ber (s.a.v.) ikinci defa karşılaştılar, çünkü
sonraki yıllar­da Selman bu olayı şöyle anlatıyor  «Allah’ın Rasulü, Ba­ki El-Garkad’da[4] iken
yanma gittim; orada bir arkadaşının tabutu başındaydı». Selman Peygamber
(s.a.v.)’in oraya ge­leceğini biliyordu, bu yüzden zamanında oraya ulaşabil­mek
için işini bıraktı ve Peygamber (s.a.v.)’i Ensar ve Mu­hacirlerden bir grupla
oturur buldu. Onu selamladım» de­di Selman, «daha sonra Peygamberlik mührünü
görme ümidiyle arkasına dolandım. Benim isteğimi anladı. Cüb-besini sıyırarak
sırtını açtı. Hocamın -bana anlattığı şekil­de mührü gördüm. Eğildim, mührü
Öptüm ve ağladım. Son­ra Peygamber (s.a.v.) bana yanma gelmemi söyledi. Önü­ne
oturdum, ve başımdan geçenleri anlattım. Hikâyemi ar­kadaşlarının da
dinlemesini istedi. Daha sonra müslüman oldum.»[5]
Selman bir köle olduğu için Beni Kuray’zalılar arasında yaşıyor ve çok sıkı
.çalıştırılıyordu. Bu yüzden, bu olaydan sonraki dört yıl boyunca müslümanlarla
çok az ilişki kurabildi.

Ehli Kitap’tan İslama
giren diğer bir adam da Beni Kaynuka’mn dini lideri Hüseyin İbn Selâm idi.-îbn
Selâm (r.) gizlice Peygamber (s.a.v.)’e gelmiş ve biat etmişti. Bu­nun üzerine
Peygamber (s.a.v.) ona Abdullah ismini ver­mişti. Abdullah, halkının kendisinin
müslüman olduğunu duymadan önce, onlara kendi konumu hakkında sorular
sorulmasını önerdi. Peygamber (s.a.v.) onun evine gitti ve Beni Kaynuka’mn
ileri gelenlerini eve çağırdı. Onlara İbn Selâm’m onlar arasındaki konumunu
sordu. Beni Kaynu-kalılar: «O bizim başkanımız ve başkanımızın oğlu; o bi­zim
hahamımız ve en bilgili adamımızdır» diye cevap ver­diler. Abdullah ortaya çıktı
ve onlara: «Ey Yahudiler, Allah’tan korkun ve O’nun size gönderdiği şeyi kabul
edin Çünkü siz bu adamın Allah’ın Rasulü olduğunu biliyor­sunuz» dedi. Daha
sonra kendisinin ve ailesinin Müslü­man olduğunu açıkladı. Bunun üzerine halk,
o.nun, daha önce tasdikledikleri konumunu reddettiler.

îslâm, artık vahada
tüm teşkilatıyla yerleşmişti. Vahy zekât vermeyi, Ramazan ayında oruç tutmayı
farz kılmış, helâller ve haramları belirlemişti. Günde beş vakit namaz cemaatle
kılmıyordu. Her namaz vakti müslümanlar yap­tıkları mescidin önünde
toplanıyorlardı. Herkes namaz vaktini gökte güneşin konumuna, onun doğu
ufkundaki ilk ışıklarına veya batıda güneşin batış şekline göre belirliyordu.
Fakat kişiler farklı farklı vakitler belirleyebiliyor-du. Bu yüzden Peygamber
(s.a.v,), namaz vakti geldiğinde müslümanları namaza çağıracak bir alete
ihtiyaç duydu. İlk anda aklına yahudilerin borusu gibi boru öttürecek bir adam
tayin etmek geldi. Sonradan fikrini değiştirdi ve o zamanki Hristiyanların
kullandığı nakus adı verilen tah­ta çan kullanmaya karar verdi. Fakat bu iki
aleti de hiç bir zaman kullanmadılar. Çünkü, İkinci Akabe’de biat eden bir
Hazreç’Ii Abdullah îbn Zeyd (r.), bir rüya görmüş ve onu ertesi gün Peygamber
(s.a.v.)’e anlatmıştı: «Üstünde iki parça kumaştan yeşil elbiseli bir adam
yanımdan geç­ti, elinde bir nakus vardı. Ben: «Ey Allah’ın kulu, o naku-su bana
satar mısın?» dedim. ‘Onunla ne yapacaksın?’ diye sordu. ‘Onunla insanları
namaza çağıracağız?’ dedim. ‘Sana bundan daha iyi bir yol göstereyim mi?’ Ben:
«Ne­dir o yol?» diye sordum. Adam: Allahu Ekber, Allah Bü­yüktür, demelisin’
dedi. Ve bu ibareyi dört kez tekrarla­dı. Sonra ikişer kere de aşağıdakileri
okudu: «Allah’tan başka ilah olmadığına şehadet ederim, Muhammed’in Al­lah’ın
Basulü olduğuna şehadet ederim, Haydi namaza. Haydi kurtuluşa, Allah Büyüktür’.
Daha sonra bir kez Al­lah’tan başka gühah yoktur» dedi».

Peygamber (s.a.v.)
bunun hak bir rüya olduğunu söy­ledi. Abdullah îbn Zeyd (r.)’den, sesi çok
güzel olan Bi­lal (t.)’e rüyasında duyduğu sözlerin aynısını öğretmesini
istedi. Camiye yakın en yüksek evlerden biri Neccar ka­bilesinden bir düğünde
ellerini yukarı kaldırır ve şöy­le dua*ederdi: Allah’ım, Sana hamdediyorum ve
Kureyş’m müslüman olması için senden onlara yardım etmen; isti­yorum. Daha
sonra ayağa kalkar ve ezan okurdu. kadına aitti. Bilâl fr.) oraya her gün
şafaK-tan önce gelir ve şafağın ilk ışıklarını beklerdi. Doğuda ilk solgun
ışığı gör

 

 



[1]  1.1. 361.

 

[2] 1.1. 386.

[3] 1.1.411-12

 

 

[4] Medine’nin güney-doğu köşesindeki mezarlık.

[5] 1.1. 141.