Ana Sayfa Arapça Gramer Kitabı Online Fihrist Arapça Dil Bilgisi Tef’il babı

Tef’il babı

52883

تفعيل TEF‘ÎL BÂBI
Tef‘îl bâbında baştaki te ve sondan bir önceki ye harfi eklemedir. Üç harfli kökün başına te getirilir.
Kökün ikinci harfi ile üçüncü harfi arasına da ye getirilir. Bu ye harfi kendisi okunmaz kendisinden önceki
harfi uzun î şeklinde okutur.
1. Tef‘îl bâbı genellikle ettirgenlik belirtir. Geçişsiz fiilleri geçişli yapar.
فهم fehime anladı تفهيم tefhîm anlatmak
علم’ alime bildi تعليم ta’lîm bildirmek, öğretmek
2. Tef‘îl bâbı nispet bildirir. Bir hal ve keyfiyetin isnâdına yarar.
(صوب) (doğru (śavâb صواب

تصویب taśvîb – doğru saymak
کذب kizb (yalan) تکذیب tekzîb – yalan saymak
3. Tef‘îl bâbı sayı isimlerinden yeni mastarlar yapmak için de kullanılır.
(وحد) (bir(vâĥid واحد

توحيد tevĥîd – birlemek, birleştirmek, Tevhîd

عشره’ aşere (on) تعشير ta‘şîr – onda birini almak
Osmanlıcada kullanılan tef‘îl bâbındaki bazı kelimeler şunlardır.
teşdîd تشدید ’teşcî تشجيع tesvîd تسوید teskîn تسکين
taŧbîķ تطبيق taśvîr تصویر taśmîm تصميم teşvîķ تشویق
تطهير taŧhîr تعجيز ta’cîz تعطيل ta’ŧîl تعمير ta‘mîr
تعييب ta’yîb تفتيش teftîş تفصيل tafśîl تفویض tefvîż
tevķîf توفيق tevcîh توجيه tekfîr تکفير taķsîm تقسيم

TEF‘ÎL BABININ İSM-İ F‘İL ve İSM-İ MEF‘ÛLÜ
Tef‘îl bâbında da ism-i fâ‘il ve ism-i mef‘ûl yapmak için:
1. Ekleme te ve ye atılır, üç harfli kök bulunur.
2. Üç harfli kökün başına mim getirilir. Mimin harekesi her zaman ötredir. Son harf sakin olarak okunur.
3. Sondan bir önceki harf şeddeli okunur.
4. Şeddeli harf esre okunursa ism-i fâ‘il, üstün okunursa ism-i mef‘ûl yapılmış olur.
تعليم ta‘lîm علم معلم mu‘allim – öğreten (i.fâ‘il)
mu‘allem – öğretilmiş (i. mef‘ûl)

محرر حرر taĥrîr تحریر

muĥarrir – yazı yazan (i. fâ‘il)
muharrer – yazılmış (i. mef‘ûl)

Aşağıdaki kelimeler tef‘îl bâbının ism-i fâ‘iline örnektir:
مصور muśavvir مؤلف mü’ellif مؤذن mü’ezzin مجدد müceddid
müfettiş مفتش müdeķķıķ مدقق muĥaķķıķ محقق muĥaśśıl محصل
Aşağıdaki kelimeler tef‘îl bâbının ism-i mef‘ûlüne örnektir.
müzeyyen مزین mürekkeb مرکب mübeşşer مبشر
müsellaĥ مسلح muķaddem مقدم mükedder مکدر

تفعل TEFE‘‘ÜL BÂBI

Kelimenin kök üç harfinin başına te eklenir. Kökün ikinci harfi şeddeli olarak ötre okunur. Aslî sülâsî   mastarın veya tef’îl bâbındaki bir fiilin dönüşlülüğü içindir ve geçişsizdir.
شکر şükr minnet, şükran تشکر teşekkür şükranını bildirmek
جسم cism تجسم tecessüm cisimlenmek
جمع cem’ toplama تجمع tecemmu’ toplanmak
Tef‘îl Bâbı Tefe‘‘ül Bâbı
تأخير te’hir geciktirmek تأخر te’ahhur gecikmek
توجيه tevcîh yöneltme توجه teveccüh yönelme
Kök harflerinden biri illetli olan tefe‘‘ül bâbındaki kelimelere örnekler:
تجلی tecelli, تعدی ta‘addî, تمنی temennî, توقی tevaķķî, تسلی tesellî, تأنی te’ennî

Tefe’’ül bâbında örnek kelimeler:
تعدد ta‘addüd çoğalma تعهد ta‘ahhüd söz verme
تعلق ta‘alluķ ilişiği olma تعرض ta‘arruż düşmana saldırma
تغلب taġallüb zorla hüküm sürme تغير taġayyur değişme
تخلل tahallül bozulma, halel bulma تحمل taĥammül dayanma
تحير taĥayyür hayrete düşme تکرر tekerrür tekrarlanma
تکثر tekessür çoğalma تکون tekevvün var olma

تفعل TEFE‘‘ÜL BÂBININ İSM-İ F‘İL ve İSM-İ MEF‘ÛLÜ
Tefe‘‘ül bâbının ism-i fâ‘il متفعل mutafa‘‘il: ism-i mef‘ûlü mutafa‘‘al olarak gelir. Pratik yol: Tefe‘‘ül
bâbındaki kelimenin başına mim getirilir. Ve kural uygulanır. Mimin harekesi her zaman ötre, son harf
sükûndur. Sondan bir önceki harf (şeddeli harf) esre okunursa ism-i fâ‘il, üstün okunursa ism-i mef‘ûl olur.
tecessüs تجسس
متجسس
mütecessis (i.f.) araştıran
mütecesses (i.m.) araştırılan şey

teşebbüs تشبث

متشبث
müteşebbis (i.f.) teşebbüs eden, girişen
müteşebbes (i.m.) teşebbüs olunan

teveccüh توجه
متوجه
müteveccih (i.f.) yönelen
mütevecceh (i.m.) kendisine yönelinen
تبسم tebessüm متبسم mütebessim gülümseyen
تشکر teşekkür متشکر müteşekkir teşekkür eden
تفکر tefekkür متفکر mütefekkir düşünen, düşünür
تردد tereddüd متردد mütereddid tereddüd eden, kararsız
تولد tevellüd متولد mütevellid doğan, ileri gelen

 

 

Tef’il babı, sülasi fiillerde orta harfini şeddelemek suretiyle yapılır. Fiil böylece dört harfe çıkar. Şimdi örnek fiillerde bu babı inceleyelim:

 

Mastar

Muzari

Mazi

Manası

Sülâsi bab

VEZİN

تَفْعِيلٌ

يُفَعِّلُ

فَعَّلَ

 

فَعَلَ

İndirdi

تَنْزِيلٌ

يُنَزِّلُ

نَزَّلَ

İndi

نَزَلَ

İkram etti

تَكْرِيمٌ

يُكَرِّمُ

كَرَّمَ

Cömert oldu

كَرُمَ

Girdirdi

تَدْخِيلٌ

يُدَخِّلُ

دَخَّلَ

Girdi

دَخَلَ

Öğretti

تَعْلِيمٌ

يُعَلِّمُ

عَلَّمَ

Bildi

عَلِمَ

Bindirdi

تَرْكِيبٌ

يُرَكِّبُ

رَكَّبَ

Bindi

رَكِبَ

Yaklaştırdı

تَقْرِيبٌ

يُقَرِّبُ

قَرَّبَ

Yaklaştı

قَرُبَ

Tef’il babının özellikleri:

1- Tef’il babı, lazım fiili müteaddi yapar. Mesela: نَظُفَ الْبَيْتُ   cümlesi “Ev temiz oldu.” manasındadır. نَظُفَ   fiilini tef’il babına sokarak:  نَظَّفْنَا الْبَيْتَ   dediğimizde ise mana “Evi temizledik.” şeklinde olur. Gördüğünüz gibi, lazım fiil tef’il babı ile müteaddi olmuştur.

2- Tef’il babı, müteaddi fiilin müteaddiliğini artırır. Mesela: عَلِمَ أَحْمَدُ الدَّرْسَ   dediğimizde mana “Ahmed dersi bildi.” şeklinde olur.   عَلِمَ  fiilini tef’il babına sokarak   عَلَّمَ الْمُعَلِّمُ أَحْمَدَ الدَّرْسَ  dediğimizde ise mana “Öğretmen Ahmed’e dersi öğretti.” şeklinde olur. Bu cümlede  أَحْمَدُ  kelimesi 1. mefulün bih;  الدَّرْسَ  kelimesi ise 2. mefulün bihtir. Gördüğünüz gibi,  عَلِمَ  fiili tef’il babına sokularak عَلَّمَ   olduğunda müteaddiliği artmış ve iki mefulün bih almıştır.

3- Tef’il babı, bir işin çok kuvvetli ve fazla yapıldığını ifade eder. Mesela:  مَزَقَ الْوَلَدُ الْجَرِيدَةَ  dediğimizde mana “Çocuk gazeteyi yırttı.” şeklinde olur.  مَزَقَ  fiilini Tef’il babına sokarak مَزَّقَ الْوَلَدُ الْجَرِيدَةَ    dediğimizde ise mana: “Çocuk gazeteyi parçaladı.” şeklinde olur. Gördüğünüz gibi, fiil tef’il babına sokularak مَزَّقَ   olduğunda bir işin çok kuvvetli bir şekilde yapıldığını ifade etmiştir.

 

 

Önceki İçerikİf’al babı
Sonraki İçerikİnfial babı