ONIKINCI BOLÜM… 1

HZ. YUSUF. 1

A. Yusuf
(A.S.) Kıssası 1

B. Yusuf
(A.S.)’ın Rüyası 3

C. Yusuf
(A.S.)’ın Kuyuya Atılması Ve Ardından Köle Olarak Satılması 4

D. Hz. Yusuf
(A.S.)’ın Aziz’in Karısı Yüzünden Çektiği Sıkıntı 7

E. Olayın
Mısır Sosyetesi Arasında Duyulması 10

F. Zindan
Hayatı 12

G. Kralın
Rüyası 14

H. Zindandan
Çıkarılması-Mısır’da Vezirlik Veya Maliye Bakanlığına Getirilmesi 15

I. Kardeşleri
Yusuf’un Huzurunda. 17

İ. Hz. Yusuf
(A.S.)’ın Kardeşleri Babalarının Huzurunda. 18

K. Kardeşleri
İkinci Defa Yusuf’un Huzurunda. 20

L. Hz. Yusuf
(A.S.)’ın Kardeşleri Babaları Hz. Yakub (A.S.)’In Huzurunda. 22

M. Kardeşleri
Üçüncü Defa Hz. Yusuf (A.S.)’ın Huzurunda. 23

N. Hz. Yakub
(A.S.), Oğlu Hz. Yusuf (A.S.)’ın Sağ Olduğunu Öğreniyor. 24

O. Büyük
Buluşma Ve Hz. Yusuf (A.S,)’ın Rüyasının Gerçekleşmesi 24

Ö. Hz. Yusuf
(A.S.)’ın Evliliği Ve Çocukları 26

P. Yusuf
(A.S.) Kıssasından Bazı Mesajlar. 26

1. İman Ve Tevekkül 26

2. İffet Ve
Sabır. 27

3. Güçlü İken
Affetme. 27

R. Yusuf
Sûresinin Sonunda Rasülullah (S.A.V.)’e Mesajlar. 27

 

 

 

ONIKINCI
BOLÜM

 

HZ. YUSUF

 

A. Yusuf (A.S.) Kıssası

 

Kur’ân-ı Kerim’de
diğer peygamberlerin kıssaları, muhtelif sûrelerde, özünde bir, ancak bâzı
farklılıklarla kısa kısa anlatıl­mış ve öğüt alınması için bir kaç yerde tekrar
edilmiş bulunmak-‘tadır. Buna karşılık, Yusuf (a.s.) kıssası, 111 âyetten
müteşekkil Yusuf sûresinin baştan 101 âyetinde tek kıssa halinde, baştan-sona
ve ayrıntılı bir biçimde anlatılmış ve başka bir sûrede tek­rar edilmemiştir.

Adını bu kıssadan alan
Yusuf sûresi, İslâm davetinin Mek­ke döneminde, 
Mekke müşriklerinin Peygamberimiz (s.a.v.) ve ashabına karşı
yürüttükleri eziyet ve işkence faaliyetinin had safhaya ulaştığı bir sırada
nazil olmuştur. Bu sûrenin, Hz. Hati­ce ile Ebu Talib’in vefatlarının ardından
indiği zikredilir.[1] Bilin­diği gibi bu
günlerde müşrikler işi iyice azıtarak şiddete başvur­muşlar, hatta bir kaç defa
Peygamberimiz (s.a.v.)’i öldürme te­şebbüsünde bulunmuşlardı. Bu zor şartların
yaşandığı günlerde inen sûrede Hz. Yusuf (a.s.)’m karşılaşmış olduğu sıkıntılar
ve bu sıkıntılara sabretmesi ve sonunda ulaştığı zafer anlatılarak
Peygamberimiz (s.a.v.) ve arkadaşları teselli edilmiştir. Sûrenin kıssanın
bitiminden sonraki son yedi âyeti de, peygamberlerin karşılaştığı sıkıntılar ve
sonunda ulaşılan mutlu son hakkında Önemli bir mesaj Özelliği taşımaktadır.

Bilindiği gibi, Mekke
döneminde nazil olan sûre ve âyetler-deki ağırlıklı konulardan biri,
Peygamberimiz (s.a.v.) ve arkadaş­larını teselli maksadıyla indirilmiş olan
peygamber kıssalarıydı. Bu kıssalarda, önceki peygamberlerin de büyük
sıkıntılarla kar­şılaştıkları, müşriklerin büyük kötülüklerine mâruz kaldıkları,
buna rağmen mücâdeleyi bırakmayıp görevlerini sürdürdükleri ve neticede zafere
ulaştıkları anlatılıyor, başlangıçta topluma hâ­kim olan küfür ehlinin ise
sonunda hep mağlup ve perişan düş­tüğü vurgulanıyordu. Dolayısıyla bu kıssalar,
Hz. Peygamber (s.a.v.) ve ashabı için önemli bir moral kaynağı teşkil ediyordu.
İbn îshak’tan nakledildiğine göre, Yusuf sûresinin iniş sebebi de, Rasülullah
(s.a.v.)’in teselli edilmesi idi. Allah Teâlâ, Yusuf (a.s.)’ m karşılaştığı
sıkıntıları ve sonunda ona bahşettiği ikram ve ih­sanını anlatarak, Rasülullah
(s.a.v.)’i teselli etmek istemişti.[2]

Hz. Yusuf (a.s.)
kıssası, az önce belirttiğimiz gibi, araya ko­pukluk girmeden birbirini takip
eden olaylar halinde anlatılmış­tır. Bu münasebetle gerek muhtevası, gerekse
üslûbu bakımın­dan ruhları son derece etkileyen bir kıssadır. Kıssada anlatılan
Hz. Yusuf (a.s.), karşımıza iffet ve imanın en canlı bir sembol ve âbidesi
olarak çıkmaktadır. Onun hayatı ve başından geçenler, teferruatlı bir şekilde
bütün insanlığın ibret nazarlarına sunul­muştur. Sûrede tefsir ve açıklamayı
gerektiren, anlaşılması zor bir kapalılık yok gibidir. Olaylar, açık bir tarzda
anlatıldığından, ilâve bilgilere neredeyse hiç gerek kalmamıştır. Bu yüzden
olma­lıdır ki, kıssa hakkında Peygamberimiz (s.a.v.)’den nakledilen rivayetler
de yok denecek kadar azdır. Ne var ki, bütün bu açık­lığa rağmen, kısas-ı
enbiyâ, tarih ve tefsir kitaplarında, bu kıs­sayla ilgili olarak, Kur’ân-ı
Kerim ve hadis-i şeriflerde bulunma­yan pek çok rivayet yer almaktadır. Bu
rivayetlerin büyük bölü­münün aslı ve esası yoktur. Önemli kısmıyla Allah’ın
has kulla­rına ve bilhassa peygamberlere İsnad edilmesi mümkün olmayan bu
rivayetler, Tevrat ve Ehl-i Kitab’m elindeki diğer dînî metin­lerden
alınmıştır.[3]

Hz. Yusuf (a.s.)
kıssası, Tevrat’ın Tekvin kitabının 37-45. babları arasında da geniş bir
şekilde anlatılmıştır. Tevrat’taki bu bilgiler, büyük ölçüde Kur’ân-ı Kerim’de
verilen bilgilere mu­tabıktır. Ancak aralarında küçük görünmekle birlikte
neticeyi değiştirici önemli farklar bulunmaktadır. Öncelikle belirtmek gerekir
ki, Tevrat kıssayı romantik bir hikâye tarzında anlatır­ken, Kur’ân-ı Kerim,
“Hoşunuza gitmeyen bir şey, belki de sizin için bir hayır; hoşlandığınız
şey de sizin için bir serdir. Onu Allah bilir siz bilemezsiniz.[4] âyetinde
vurgulanan hakikate bir Örnek olarak, üzerinde hiç bir değişiklik yapmadan
yaşandığı şekliyle takdim etmektedir.[5]Bu
farklılıklar, Kur’ân-ı Kerim’in korunmuş lugunu, buna karşılık Tevrat’taki
tahrifatı açıkça ortaya kov maktadır. Yeri geldikçe Kur’ân-ı Kerim ile Tevrat’m
verdiği bilgi ler arasındaki bu farklılıklara işaret etmeye çalışacağız.

Yusuf sûresinin ilk üç
âyeti kıssaya giriş mahiyetindedir Uçuncu ayette kıssa, “en güzel
kissa/ahsenü’l-kasas” olarak nitelendirilmiştir.[6] Bu üç
âyetin meali şöyledir:

“Elif, Ldm, Râ.
Bunlar apaçık kitabın âyetleridir. Biz, muhakkak bu kitabı okuyup anlamanız
için Arapça bir Kur’ân olarak indir­dik. Ey peygamber! Biz, bu Kur’ân’ı
indirmek suretiyle, sana ahsenü’l-kasas’ı/kıssaların en güzelim nakletmiş
oluyoruz. Hal­buki, daha önce senin bunlardan haberin yoktu.” [7]

 

B. Yusuf (A.S.)’ın Rüyası

 

Yusuf sûresinde
dördüncü âyetten itibaren Hz. Yusuf (a.s.)’ m gördüğü bir rüya ile kıssanın
anlatımına başlanmaktadır. Bu­rada bildirildiğine göre Hz. Yusuf (a.s.),
rüyasında onbir yıldız ile güneş ve aym kendisine secde ettiklerini görmüş, bu
düşünü babası Hz. Yakub (a.s.)’a anlatmıştı. Hz. Yakub (a.s.), bu rüyayı
Allah’ın; oğlu Hz. Yusuf (a.s.)’ı seçkin bir kul yapacağı, ona rüya tâbiri
ilmini öğreteceği, hayatın problemlerini anlama ve onlara çözüm bulma
kabiliyetini lütfedip onu yüksek makamlara çıka­racağı ve sonunda peygamber
olarak görevlendireceği, ayrıca onun soyuna da büyük nimetler vereceği şeklinde
yorumladı. Bunun farkına varmalarından ve şeytanın tahrik ve kışkırtma­sıyla
ona bir kötülük yapmalarından korkarak rüyasını kardeş­lerine anlatmamasını
tembihledi. Sûrede Hz. Yusuf (a.s.)’m rü­yası, babasının bu yorum ve tavsiyesi
şöyle anlatılmaktadır:

“Hani bir zaman
Yusuf, babasına, ‘Babacığım, ben rüyam­da, onbir yıldız, güneş ve ayın, bana
secde ettiklerini gördüm.’ demişti.

(Yakub), ‘Yavrum,
düşünü kardeşlerine anlatma, sonra sana bir tuzak kurarlar. Çünkü şeytan apaçık
bir düşmandır! Böylece Rabbin seni seçecek ve sana rüyaların yorumundan bir
parça öğretecek, sana ve Yakub soyuna nimetini tamamlayacaktır. Nasıl ki, daha
önce ataların İbrahim’e ve İshak’a da nimetini tamamla­mıştı. Şüphesiz Rabbin,
bilendir, hikmet sahibidir.’ dedi.[8]

Tarih kaynaklarında
Hz. Yusuf (a.s.)’m bu rüyayı 12 veya 17 yaşında iken gördüğü zikredilir. Daha
sonra geleceği gibi, rüyasında kendisine secde ederken gördüğü onbir yıldız
kardeşleri, güneş ve ay ise babasıyla annesi olarak tezahür etmiş ve onlar
Mısır’a yanına geldiklerinde onun önünde saygılarını sun­mak için şükür
secdesine kapanmışlardır. Hz. Yakub (a.s.)’m sözleri, kardeşlerinin Hz. Yusuf
(a.s.)’ı daha önceden de kıskan­dıkları İzlenimini vermektedir. Önce geçtiği
gibi, Hz. Yakub (a.s.)’ in dört ayrı hanımından 12 oğlu olmuştu. Bunların en
küçükleri olan Hz. Yusuf (a.s.) ile Bünyâmin aynı anadan, yani Rahel’den
doğmuşlardı. Bünyâmin, Hz. Yusuf (a.s.)’dan küçüktü ve anne­leri onu doğururken
ölmüştü. Hz. Yakub (a.s.), diğer on oğlunun karakterlerine pek güvenemiyor,
küçük kardeşleri Hz. Yusuf (a.s.) ve Bünyamin’i kıskanmaları dolayısıyla
onlardan o ikisi için endişe duyuyordu. Hz. Yusuf (a.s.) ile Bünyamin’in
babaları tarafından daha fazla sevildiğine inanan ve bunu bir türlü içle­rine
sindiremeyen kardeşleri, özellikle çok güzel bir çocuk olan Hz. Yusuf (a.s.)’ı
kıskanıyorlardı.

Tevrat’ta da, Hz.
Yakub (a.s.)’ın Hz. Yusuf (a.s.}’ı diğer oğul­larından fazla sevmesi, bu yüzden
kardeşlerinin onu kıskanması ve Hz. Yusuf (a.s.)’m rüyası hakkında bilgi
verilir. Ancak orada bir değil iki rüyadan, Hz. Yusuf (a.s.)’m rüyalarını
kardeşlerine de anlattığından ve onların rüyaları aynen babalan gibi yorum­ladığından
söz edilir. Bunun yanında Hz. Yakub (a.s.)’m tepkisi, Kur’ân-ı Kerim’de
bildirildiğinden çok farklı gösterilmiştir. O, oğlu Hz. Yusuf (a.s.)’ı tebrik
etmemiş; aksine annesi, babası ve kardeşlerinin, kendisinin önünde eğilerek diz
çöktüklerini gör­mesi yüzünden onu şiddetle azarlamıştır.[9]

Görüldüğü gibi, Hz.
Yakub (a.s.)’ın, Hz. Yusuf (a.s.)’in rü­yasına gösterdiği tepki hususunda,
Kur’ân ve Tevrat’ta verilen bilgiler taban tabana zıttır. Kur’ân’da açıklanan
tepkinin, Hz. Yakub (a.s.J’a, yani yüce bir peygamber ve asil bir babaya
yakışır bir davranış olduğu açıktır. Ancak Tevrat’ta bahsedilen tepki, değil
bir peygambere, aklı başında herhangi bir adama dahi ya­kışmayan bir
davranıştır. Tevrat’ta zikredilen bu tavrın asla doğ­ru olamayacağı ortadadır.
Bu fark üzerinde hassasiyetle duran Mevdüdî, sözlerini şöyle bitirmektedir:

“Kaldı ki, Hz.
Yusuf (a.s.), herhangi bir şahsî hırsa kapıl­mamış, yalnızca rüyasını
anlatmıştı. Eğer rüya sâdık bir rüya idiyse, şüphesiz ki, Hz. Yakub (a.s.),
doğruluğuna inanarak onu yorumlayacaktı. Dolayısıyla oğlunu azarlaması İçin
hiçbir sebep yoktu. Zira besbelli ki rüya, oğlunun bir gün gelip yükseleceği yo­lundaki
bir tutkusunu değil, doğrudan Allah’ın isteğim dile getiri­yordu.”[10]   [11]

 

C. Yusuf (A.S.)’ın Kuyuya Atılması Ve Ardından Köle Olarak
Satılması

 

Yusuf sûresinde, Hz.
Yusuf (a.s.)’m meşhur rüyası ve onu babasına anlatmasının ardından, Hz. Yusuf
(a.s.) ile kardeşleri­nin hikâyesinin ibretlerle dolu olduğuna işaret edilmiş,
daha sonra, hikâyeye devam edilmiştir. Buna göre, babalarının Hz. Yusuf
(a.s.)’ı ve onun ana-baba bir kardeşi Bünyamin’i kendile­rinden daha fazla
sevdiğine inanan ve bu yüzden o ikisini kıska­nan ve babalarına kızgınlık
besleyen diğer kardeşler, şeytanın iğvasma kapılarak Hz. Yusuf (a.s.)’a bir
komplo kurmaya karar verdiler. Yaptıkları toplantıda babalarının Hz. Yusuf
(a.s.)’ı daha fazla sevmekle yanlışlık yaptığını dile getirerek onun sevgisini
kazanabilmek için Hz.  Yusuf (a.s.)’ı
devreden çıkarmanın şart olduğunda görüş birliğine vardılar. Kardeşlerinden
bâzıları onu öldürmeyi teklif etmişlerdi; ancak içlerinden biri, onu
öldürme-yip bir kuyuya atmalarının daha doğru olacağını ileri sürdü. Bu
teklifin sahibi kuyuya uğrayan bir kervanın onu alıp gideceğini ve böylece
kardeş katili olmadan da Hz. Yusuf (a.s.)’dan kurtu­labileceklerini söyledi.
Onun teklifini uygun bulan kardeşler, Hz. Yusuf (a.s.)Ji bir kuyuya atmayı
kararlaştırdılar ve onun kaybol­masından sonra babalarının sevgisini kazanacaklarını
söyleye­rek bu olayın ardından iyi birer insan olmaya çalışacaklarına söz
verdiler.

Kardeşler,  hazırladıkları senaryoyu uygulamak için önce
babalarına gittiler ve ondan Hz. Yusuf (a.s.)’ı kendileriyle birlikte koyun
otlatmaya göndermesini istediler. Onun Hz. Yusuf (a.s.)’ı kendilerine emânet
etmekten çekindiğini farkedince, onu ikna edebilmek için Hz. Yusuf (a.s.)’a iyi
bakacaklarına ve her husus­ta ona yardımcı olacaklarına söz verdiler. Babaları,
buna rağmen Hz. Yusuf (a.s.)’a bir kötülük gelmesinden ve onu kurtlara kap­tırmalarından
korktuğunu söyleyince, gidip dönene kadar ona göz-kulak olacaklarına yemin
ettiler. Neticede Hz. Yakub (a.s.), kardeşlerinin Hz. Yusuf (a.s.)’ı
götürmelerine izin verdi.[12]
Kardeşler, yanlarında koyun otlatmaya götürdükleri Hz. Yusuf (a.s.)’ı
plânladıkları şekilde bir kuyuya attılar. Ancak Yüce Allah, o sıkıntılı anda
onun yardımına yetişti ve kalbine bir kuvvet ve­rerek gönlünü hoş tutup
üzülmemesini ve bu durumdan rahat bir şekilde kurtulacağını müjdeledi. Ayrıca
ona daha sonraları kardeşlerine karşı kendisinin derecesini yükselteceğini ve
bir gün gelip kardeşlerinin yaptığı bu kötülüğü onların yüzüne söy­leme
imkânını bahşedeceğini haber verdi.[13]

Hz. Yusuf (a.s.)’ı
kuyuya atan kardeşleri, babalarını kandı-rabilmek için akşamleyin ağlaşarak eve
geldiler ve bir yalan uy­durup aralarında düzenledikleri bir yarış sırasında
eşyalarının başında bıraktıkları Hz. Yusuf (a.s.)’ı kurtların yediğini söyledi­ler.
Onu kurtların yediğine inandırmak için gömleğini kestikleri bir hayvanın kanma
batırmış olarak getirmişlerdi. Hz. Yusuf (a.s.)’m rüyasının bir gün
gerçekleşeceğinden emin olan ve göm­leğinin yırtılmamış olduğunu da görerek
oğullarının “onu kurt kaptı” şeklindeki yalanlarına inanmayan Hz.
Yakub (a.s.), “Ha-yır! Herhalde nefisleriniz sizi aldatıp yanlış bir işe
sürükledi.” dedi ve kendisine düşenin güzelce sabretmek ve bu acıya da­yanmak
için Allah’tan yardım dilemek olduğunu söyledi. Kur’ân-ı Kerim, bu yaşananları
şöyle aktarmıştır :

“Muhakkak, Yusuf
ve kardeşlerinin kıssasında bunu soran­lar için birçok ibretler vardır: Bir
zaman Yusufun kardeşleri, ken­di aralarında şöyle konuştular. ‘Yusuf ve
ana-baba bir kardeşi, babamızın yanında bizden daha çok sevgilidir. Halbuki
biz, güçlü bir topluluğuz. Şüphesiz ki babamız, bu davranışıyla açık bir hak­sızlığa
düşüyor. Yusufu öldürün veya onu uzak bir yere atın da, babanız size kalsın.
Bundan sonra yine sâlih kimselerden olursu­nuz.’

içlerinden biri de
şöyle dedi: ‘Yusuf’u Öldürmeyin. Issız bir kuyunun derinliklerine atın. Oradan
geçen bir yolcu kafilesi, onu bulsun. Eğer yapacaksanız böyle yapın,’ Yusufu
uzaklaştırmayı kararlaştırınca, babalarına gelip şöyle dediler: ‘Ey babamız!
Sana ne oluyor da, Yusuf’u bize emânet etmiyorsun? Halbuki biz, Yu­suf’un
iyiliğini diler, ona Öğüt veririz. Yarın onu bizimle birlikte kıra gönder de
yesin, içsin ve oynasın. Mutlaka biz onu koruruz.’

Yakub, ‘onu alıp
götürmeniz beni üzer. Korkarım ki, siz gaf­letteyken kurt onu kapar!’ dedi.

Yusuf’un kardeşleri,
‘Yemin ederiz ki, biz kuvvetli bir toplu­luk olduğumuz halde onu kurt kaparsa O
takdirde biz hüsrana uğrayanlardan oluruz.’ dediler. Yusuf u alıp
götürdüklerinde, onu kuyunun dibine atmaya karar verdiler. Biz de, Yusuf a,
‘Kardeşle­rin hiç farkında olmadan, sen onlara, sana yaptıklarını haber ve­receksin.
‘ diye vahyettik. Akşamleyin ağlayıp sızlanarak babala­rına geldiler.
Babalarına, ‘Ey babamız! Biz aramızda yanş yapı­yorduk, Yusuf u da beklemesi
için eşyalarımızın başında bırak­mıştık. Onu kurt yemiş. Ne kadar doğru olsak
da, sen bize inan­mazsın. ‘ dediler.

Üzerine başka bir
canlının kanını bulaştırdıkları Yusuf’un, gömleğini, ona gösterdiler. Yakub,
‘Hayır, herhalde nefisleriniz sizi aldatıp yanlış bir işe sürükledi. Artık bana
düşen güzelce sab­retmektir. Dediğiniz karşısında ancak Allah’tan yardım
istenir.’ dedi”[14]

Hz, Yakub (a.s.)’m
evinde bunlar yaşanırken, diğer tarafta ise, kuyuya atılmış olmakla birlikte
Allah’tan gelen müjde ile gönlü rahat olan Hz. Yusuf (a.s.), bir veya iki gün
sonra Med-yen’den Mısır’a gitmekte olan bir kervanın sucusu tarafından ıfark
edildi. Su çekmek için kuyuya gelen bu şahsın sarkıttığı ikovanm ipine yapışıp
kuyudan çıktı. Bu arada, Hz. Yusuf (a.s.)’ı jkuyuya attıktan sonra onun başına
gelecekleri takip etmek iste-jyen kardeşleri, aralarından birini kuyuyu
gözetlemek için gön­dermişlerdi. Bu gözcü kardeş, Hz. Yusuf (a.s.)’m
Kervancılar ta­rafından kuyudan çıkarıldığını görünce durumu diğerlerine bil­dirdi.  Bunun üzerine hemen oraya giden kardeşler,
kuyudan çıkarılan çocuğun kendilerine ait bir köle olduğunu ve bir kaç gün önce
kaçtığını, bu yüzden de onu satmak istediklerini söyle­diler. Öldürmelerinden
korktuğu için, kendisinin onların kardeşi lduğunu söyleyemeyen Hz. Yusuf
(a.s.)’ı ucuz bir fiyata kervan­cılara sattılar.[15] Onu
Mısır’a götüren kervancılar, köle pazarına çıkararak önemli bir devlet adamına
sattılar. Sürede Hz. Yusuf (a.s.)’ın kuyudan çıkarılışı ve köle olarak satılışı
hakkında şöyle denilmektedir:

“O sırada bir
kervan geldi ve kervancılar sucularım kuyuya gönderdiler. Sucu kovasını kuyuya
sarkıttı. O anda Yusuf’u gö-rün-ce, ‘Müjdeler olsun! İşte bir oğlan çocuğu!’
diye bağırdı. Yu­suf u bir ticaret malı gibi gizlediler. Halbuki Allah onların
yaptıkla­rını çok iyi bilir. Nihayet onu düşük bir fiyatla bir kaç paraya sat­tılar.
Onlar Yusuf’u önemsemiyorlardı.”[16]

Mısır’da Yusufu satın
alan şahıs, Tevrat’ta    bildirildiğine
göre, kralın veziri Potifar’dır. Ancak Kur’ân-ı Kerim, ondan sade­ce
“el-Aziz” diye bahseder. Bu şahıs, kralın veziri, muhafız birlik­lerinin
komutanı veya kraliyet hazinelerinin başkanı olarak tanı­tılmıştır. Keskin
ferâsetiyle ünlenen bu Aziz, köle pazarında kar­şılaştığı, o sırada henüz 12
veya 17 yaşlarında olan Hz. Yusuf (a.s.)’in iyi bir insan olduğunu anlamış ve
ondaki kabiliyeti fark etmiştir. İlk günlerde kölesi hakkında hanımına söylemiş
olduğu sözler, bunu açıkça göstermektedir: “Ona iyi davran, ikram et ki,
bizimle oturmaktan hoşlansın. Belki bize faydası-dokunur, ya da onu evlat
ediniriz.” Nitekim o, Hz. Yusuf (a.s.)’daki kabiliyeti fark etmesiyle,
ferasette misal olarak dilden dile dolaşan üç kişiden biri sayılmıştır. Bu
darbımeselde zikredilen keskin feraset sahibi diğer iki şahıs ise, Hz. Musa
(a.s.)’ı keşfetmesi bakımından Hz. Şuayb {a.s.J’ın kızı ve Hz. Ömer’deki devlet
başkanlığı kabiliyetini önceden görmesi bakımından Hz. Ebu Bekir’dir.[17]

Allah Teâlâ, vezirin
evinde Hz. Yusuf (a.s.)’a iyi bir mevki vermiş, önemli bir devlet adamının
eğitiminden geçmesini sağ­lamıştı. Böylece Hz. Yusuf (a.s.), zamanın’en önemli
ve en mede­nî ülkesinde, hem de vezir veya Maliye vekilinin gözetiminde ola­rak
devlet işlerinde iyi bir şekilde yetişti, ülke yönetimi hakkında yeterli bilgi
sahibi oldu. Hatta efendisi, ona mallarında tam ta­sarruf yetkisi dahi
vermişti. Allah Teâlâ, ileride peygamber ola­rak görevlendireceği Hz. Yusuf
(a.s.)’a, ülke yönetimi hususun­daki bu kabiliyeti yanında rüya tâbiri ilmini
de öğretti. Sonunda onu peygamber olarak görevlendirdi. Hz. Yusuf (a.s.)’m
vezir ta­rafından satın alınıp yetiştirilmesi ve ona Allah tarafından lütfe­dilen
kabiliyetler ve peygamberlik görevi hakkında sürede şöyle denilmektedir:

“Mısır’da onu
satın alan adam, karısına dedi ki: ona değer ver ve güzel bak! Umulur ki, bize
faydası olur. Ya da onu evlat ediniriz. İşte böylece olayların yorumunu
Öğretmemiz için Yusuf’u o yere yerleştirdik. Allah, emrini yerine getirmeye
kadirdir. Fakat insanların çoğu bilmezler. 
Yusuf kemal çağına ulaştığında, ona hüküm ve ilim verdik.[18]
İşte, güzel davrananları biz böyle mükâ­fatlandırırız.”[19]  

 

D. Hz. Yusuf (A.S.)’ın Aziz’in Karısı Yüzünden Çektiği
Sıkıntı

 

Kuyudan çıkarılmak,
Aziz Potifar tarafından satın alınması ve onun yanında iyi bir şekilde
yetiştirilmesiyle büyük lütuflara mazhar olan Hz. Yusuf (a.s.), efendisi olan
bu şahsın karısı yü­zünden büyük bir imtihan ile karşı-karşıya kaldı. Rivayete
göre, Allah Teâlâ, ona çarpıcı bir güzellik vermişti. Ahlâk ve karakteri gibi
bedenen de mükemmeldi.[20] Onun
bu çarpıcı güzelliği, ken­disi için bir imtihan vesilesi oldu. Azizin hanımı,
onun güzelliği­ne hayran kalmış, şiddetli bir şekilde ona tutulmuştu. Bu ka-ra
sevda, genç ve güzel bir kadın olan Züleyha’yı yakıp kül ediyor­du.

Uzun bir süre
duygularına hâkim olan bu kadın, köşkte köle Hz. Yusuf (a.s.) ile baş başa
kaldığı bir gün duygularını ona açtı. Kapıyı üstüne kilitledikten sonra, onu
tahrik için elinden geleni yaparak onu kendisiyle birlikte olmaya çağırdı.
Ancak Hz. Yusuf (a.s.), bu şiddetli fitne karşısında, iffetini korudu ve efen­disinin
hanımını bu çirkin teklifinden dolayı öfkeyle azarladı. Yaptığı işin son derece
kötü olduğunu ve kendisinin böyle bir günahı işlemekten Allah’a sığındığını
söyledi. Onu bu işten vaz-geçirebilmek için, güzel bir üslup ile efendisi olan
kocasının kendisine büyük itinâ gösterdiğini ve önemli ikramlarda bulun­duğunu
hatırlattı. İyiliğe karşı kötülük yaparak onun haremine göz koymanın ancak
zâlimlerin işi olduğunu, zalimlerin ise asla felah bulmayacağını söyledi.

Bütün bu ikazlara
rağmen kadın üzerine gelmeye devam edince, Hz Yusuf (a.s.), ondan kurtulmak
niyetiyle kapıya doğru koştu. Peşinden gelen kadın ona yetişip eliyle
gömleğinden yaka­layınca gömlek arka tarafından yırtıldı. Bu sırada ikisi
kapının önüne varmışlardı ki, tam o anda kadının kocasıyla karşılaştılar. Bu
durum karşısında kadın, kocasının kıskançlık ve intikamın­dan kurtulmak için
yalan ve iftiraya başvurdu. Hz. Yusuf (a.s.)’m kendisine tecavüz etmek
istediğini, kendisinin ise ona engel ol­maya çalıştığını söyledi. Onun hapse
atılmasını ve ayrıca ona işkence yapılmasını istedi. Hz. Yusuf (a.s.) ise, onun
söyledikle­rinin yalan olduğunu belirterek, aksine kadının kendisiyle birlik­te
olmak için yaptığı teklifi reddettiğini, bunun için ondan kaçtı­ğını ve
kovalamacamn bundan çıktığını söyledi. 
Bu yüzleşme esnasında kadının akrabalarından biri de oraya gelmiş,
konuşu­lanları duymuştu. Kur’ân-ı Kerim’de kadının yakınlarından biri olduğu
belirtilen bu kimse, kadının kocasına dönerek, Hz. Yusuf (a.s.)’m yırtılan
gömleğinin suçluyu ele vereceğini söyledi. Ona göre, gömlek ön tarafından
yırtılmışsa kadının söyledikleri doğru olmalıydı. Çünkü saldırgan   Hz. Yusuf (a.s.) olduğu takdirde, O’ nun
karşısında olan ve ona karşı koymaya çalışan kadın, onun gömleğini ön
tarafından yırtacaktı. Bunun aksine gömlek arka taraftan yırtılmış ise, Hz.
Yusuf (a.s.)’m söyledikleri doğruydu. Çünkü bu durumda, sarkıntılık ederek
kendisinden kaçan Hz. Yusuf (a.s.)’m peşinden koşup onu yakalayan kadın, onun
göm­leğini arka tarafından çekip yırtmış olacaktı. Aziz Potifar, bu tek­lifi
yerinde bulunca gömlek kontrol edildi ve arka taraftan yırtıl­mış olduğu
görüldü. Bunun üzerine o, hanımının yalan söyledi­ğini anladı ve Hz. Yusuf
(a.s.)’m suçsuz olduğunu kabul etti. Hanımını azarlayarak, bu işin onun tuzağı
olduğunu, bu yüzden büyük bir günaha girdiğini söyledi ve ona günahı için
Allah’tan af dilemesini tavsiye etti. Bu rezaleti örtmek için de, Hz. Yusuf (a.s.)’a
bu olayı gizli tutmasını ve kimseye anlatmamasını emret­ti. Kur’ân-ı Kerim, Hz.
Yusuf (a.s.)’m başından geçen bu önemli imtihanı şöyle anlatmaktadır:

“Evinde bulunduğu
kadın, onun nefsinden murad almak is­tedi, evin kapılarını iyice kapattı ve,
‘Haydi gel, beraber olalım!’ dedi. O ise, ‘Bundan Allah’a sığınırım! Hem
kocanız olan efendim, banagüzel davrandı.[21]
Doğrusu, zalimler asla felah bulmaz’ dedi.

Andoîsun ki, kadın ona
meyletti? Eğer Rabbinin burhanını görmeseydi, o da kadına meyledecekti. İşte,
böylece biz, kötülük ve fuhşu Yusuf’tan uzaklaştırmak için delillerimizi
gösterdik. Şüp­hesiz o, ihlâsa erdirilmiş kullarumzdandı. İkisi de kapıya koştu­lar?
Kadın onun gömleğini arkadan tutup yırttı. Kapının yanında kadının kocasına
rastladılar. Kadın dedi ki: ‘Senin ailene kötülük etmek isteyenin cezası,
zindana atılmaktan ya da acıklı bir işken­ceden başka ne olabilir?’

Yusuf, ‘Asıl kendisi
benim nefsimden murad almak istedi.’ dedi Kadının akrabalarından biri, şöyle
hakemlik etti: ‘Eğer onun gömleği önden yırtılmışsa kadının sözleri doğrudur, o
ise yalancı­lardandır. Eğer gömleği arkadan yırtıldıysa, kadın yalan söylüyor,
Yusuf ise doğru söylüyor, demektir.’

Efendisi,   Yusuf’un gömleğinin arkadan yırtılmış
olduğunu görünce, karısına, ‘Şüphesiz bu, siz kadınların tuzağından başka bir
şey değildir. Doğrusu sizin tuzağınız büyük olur. Ey Yusuf. Sen bu işi gizle!
Ey kadın! Sen de günahının affını dile! Çünkü sen günahkarlardan oldun!’
dedi.”[22]

Yirmi dördüncü âyette,
kadın teklifte bulununca, H2. Yusuf (a,s.)’m beşer tabiatı icâbı, azim ve kasıt
olmaksızın kadını ak­lından geçirdiği, eğer Rabbinin kendisine lütfettiği selim
akıl ve peygamberlik nuru olmasaydı, o kadına yaklaşmaya niyet edece­ği, ancak
bu ışık sayesinde kendisinde böyle bir niyetin meyda­na gelmediği ve bu teklife
şiddetle karşı çıktığı bildirilmiştir. Ne var ki, buna rağmen bazı insanlar
tarafından bir peygambere nisbeti asla düşünülemeyecek yakışıksız hikâyeler
uydurulmuş ve Hz. Yusuf (a.s.) hakkında hoş olmayan sözler söylenmiştir.
Ebu’s-Suud, bu tür hikayeleri uyduranlar veya bu hikayelerde anlatılanların
doğru olabileceği ihtimalini düşünenler hakkında şöyle demiştir:

“Yusuf’un o
kadına yaklaşma niyeti, insanın yaratılışı gere­ği ona tabîî bir meyil
manasınadır. Yoksa Hz. Yusuf, serbest İradesiyle kadınla birlikte olmaya niyet
etmiş değildir. Onun daha önce geçen, bu işe karşı tam isteksizliğini ve
nefretini gösteren ve zâlimlerin iflah bulmayacağına dair hükmünü ifade eden
Allah’a sı-ğınmasına baksanıza! Onun bu ifadesi, böyle bir niyetinin mümkün
olmadığını gösteren sağlam bir delilden başka bir şey değildir. “[23]

İbn Kesir ise, Hz.
Yusuf (a.s.)’in bu hâlinin, Rasülullah (s.a.v)’in müjdelediği, Allah’ın
gölgesinden başka hiçbir gölgenin bulunmadığı bir günde bu gölgede
barındırılacak yedi sınıftan birinin durumuna örnek olduğuna işaretle, bu âyeti
tefsir eder­ken şu hadisi nakletmiştir:

“Yedi sınıf
vardır ki, Allah Tedlâ, kendi gölgesinden başka bir gölge olmayacak günde,
onlan kendi gölgesinde banndıracak-tır:

1. Adil
devlet başkanı,

2. Allah’a
ibâdet ederek yetişen delikanlı,

3. Gönlü
mescid ve camilere bağlı olan kimse,

4. Birbirlerini
Allah nzası için seven ve bunun üzerine topla­nan ve ayrılan iki kimse,

5. Şeref ve
makam sahibi bir kadın kendisine birlikte olmak teklifinde bulunduğu halde, ‘Allah’tan
korkarım’ diyerek bu teklifi reddeden kimse,

6. Sağ
elinin verdiğini sol eli duymayacak şekilde gizli sa­daka veren kimse,

7. Kimsenin
bulunmadığı yerde Allah’ı hatırlayıp da gözleri yaşla dolup taşan kimse. “[24]

Zemahşerî de, bu konu
dolayısıyla, iffetli ve erdemli olma­nın gerçek anlamının, insanın içinde kötü
arzuların hiç uyanma­ması değil, fakat kişinin uyanan bu arzulara yenik
düşmemesi olduğunu, ifade etmiştir. Bu durum, kötü bir işe niyetlenip onu terk
etmekten bahseden Buharı hadisinde anlatılan durumdur:

“Allah,
iyiliklerin ve kötülüklerin yazılmasını emretti sonra şunları açıkladı: Bir
kimse, bir iyilik yapmaya niyetlenir de yapamazsa, Allah kendi nezdinde o kimse
için tam bir iyilik sevabı yazar. Eğer hem niyetlenir, hem de o iyiliği yaparsa,
on iyilik se­vabı yazar ve bu sevabı yedi yüze ve daha fazlasına kadar çıka­rır.
Ve eğer bir kimse bir kötülük yapmaya niyetlenir de sonra vazgeçerse, Allah,
onun için tam bir iyilik sevabı yazar. Eğer kötü işe hem niyetlenir, hem de onu
yaparsa, Allah o kimse için bir günah yazar. “[25]

Hz. Yusuf (a.s.)’m
kadına karşı meylinin, “nefsin kişiye ha­tırlattığı şeylerden ibaret
olduğu”nu müdekkik alimlerden aktar­dığını söyleyen BegavI de, aynı hadisi
nakletmiştir.[26]

Âyetin devamında, “İşte
böylece biz, kötülük ve fuhşu on­dan uzaklaştırmak için (delillerimizi
gösterdik). Şüphesiz o, ihlûsa erdirilmiş kullanmızdandı.” buyurulmasi da,
Hz. Yusuf (a.s.)’ın böyle bir günâha niyet etmediğini kesin bir şekilde ortaya
koy­maktadır. Çünkü şeytanın, Allah’ın elçilik için seçtiği sâlih kul­larını
aldatması ve onlar üzerinde hükümran olması mümkün değildir. Allah, onları her
türlü kötülük ve çirkinliklerden koru­muştur. [27]

 

E. Olayın Mısır Sosyetesi Arasında Duyulması

 

Aziz Potifar’m işi
örtbas etmek istemesine rağmen, olay sosyete arasında duyulmuştu. Üst tabaka
kadınları, onun karı­sının bir köleye tutulmasını dillerine dolamışlardı.
Arkadaşları­nın diline düşen ve onların dedikodularından bir türlü kurtula­mayan
kadın, bir gün onlar için bir parti düzenledi. Rahat bir şekilde yaslanıp
oturacakları koltuklar hazırlattı, masaların üze­rine çeşitli meyveler ve
meyveleri soymaları için bıçaklar koydur­du. Ziyafete çağırdığı kadınlar
koltuklara yaslanmış bir halde meyvelerini soymaya başladıklarında, dillerinden
düşmeyen kö­lesi Hz. Yusuf (a.s.)’ı içeriye çağırdı. Salona giren Hz. Yusuf
(a.s.)’ ı görür görmez âdeta çarpılan kadınlar, şaşkınlıklarından ellerindeki
bıçaklarla meyveler yerine ellerini kestiler ve büyük bir hayranlık içinde bir
ağızdan, “Bu bir insan değil, bir melektir!” dediler. Aziz Potifar’m
hanımı kendince maksadına ulaşmış, ona aşık olup onunla birlikte olmayı
istemekte ne kadar haklı oldu­ğunu arkadaşlarına ispat etmişti. Zafer kazanmış
bir kahraman edasıyla, o yakışıklı köle ile birlikte olmayı tekrar deneyeceğini
ve isteğini yine reddettiği takdirde onu zindana attıracağını söy­ledi.

Ancak Hz. Yusuf
(a.s.), bu konuda kendisine yapılan teklifi yine şiddetle reddederek zindana
atılmayı, bu kadınların çağırdı­ğı çirkin işe tercih etti. Allah’a sığınarak
kendisini bu kötülüğe düşmekten korumasını istedi. Yüce Allah, onun duasını
kabul etti ve onu kadınların tuzağına düşmekten korudu. Bu olayın ardından o,
suçsuz olduğu kesinlikle bilindiği halde kadının ıs­rarları sonucu zindana
atıldı. Yusuf sûresi, bu sahneyi şöyle an­latmaktadır:

“Şehirdeki bâzı
kadınlar dediler ki: ‘Azizin karısı, kölesinin nefsinden murad almak
istiyormuş; Yusuf un sevdası onun kalbi­ne işlemişi Biz onu gerçekten açık bir
sapıklık içinde görüyoruz.’

Kadın, onların
dedikodusunu duyunca, onlara dâvetçi gön­derdi, onlar için dayanacak yastıklar
hazırladı. Her birinin eline bir bıçak verdi. Yusuf’a, ‘Çık karşılarına!’ dedi.
kadınlar onu gö­rünce, ellerini kestiler ve dediler ki: ‘Hâşâ! Bu bir insan
değil! Bu ancak değerli bir melektir!’

Kadın dedi ki: ‘İşte,
hakkında beni kınadığınız şahıs budur. Ben, onun nefsinden murad almak istedim.
Fakat o, şiddetle sa­kındı. Andolsun, eğer o kendisine emredeceğimi yapmazsa,
mut­laka zindana atılacak ve elbette zelillerden olacaktır.’

Yusuf, ‘Ey Rabbim!
Benim için zindan, bunların benden is­tediklerinden daha iyidir! Eğer sen,
onların hilelerini benden çe­virmezsen, onlara meyleder ve cahillerden olurum!’
dedi. Rabbi onun duasını kabul etti ve onların hilesini uzaklaştırdı. O, çok
iyi işiten, pek iyi bilendir. Neticede kesin delilleri gördükten sonra onu bir
zamana kadar mutlaka zindana atmaları kendilerine uy­gun görüldü.[28]

Zamanın yüksek
sosyetesini temsil eden bu kadınlar, anla­şıldığına göre, hoşlarına giden
yabancı bir erkeğe sahip olma ar­zularını saklama ihtiyacını dahi
duymuyorlardı. Müfessirler, bu ahlâkî düşüklüğün, doğru yoldan çıkmış bütün
toplumlardaki sosyete sınıfı arasında yaygın bir Özellik olduğunu söylemişler­dir.
Mevdûdî, bu hususa işaret ederken şöyle demektedir:

“Kadının şehevî
ihtirasını açıkça ilan edip, gayr-i ahlâkî ni­yetini rahatça açığa vurması,
zamanın Mısır yüksek sosyete sını-.  
finin ahlaken en aşağı dereceye düştüğünü gösterir. Besbelli ki, kadının
davet ettiği bayanlar da, bu yüksek sosyeteye mensup olmalıdır. Aşkına müptela
olduğu kimsenin ne kadar genç ve ya­kışıklı olduğunu göstermek amacıyla,
tutulduğu genci hiç çekin-meden 
misafirlerinin  huzuruna
çıkarması,   bu gösteride  iştirak edilmeyen hiçbir şeyin olmadığını
gösterir. Hoş, davetli bayanlar, kadını tekdir etmemişlerdir; öyle görünüyor
ki, kadının yerinde kendileri de olsa aynı şeyi yapacaklarmış! Hepsinden öte,
ev sa­hibesinin açıkça, ‘Kuşkusuz, onu kendime râm etmek istedim a-ma o benden
kurtulmayı başardı. Fakat ondan vazgeçecek deği­lim. Eğer istediğim şeyi
yapmazsa, onu zindana attıracağım ve küçük düşenlerden olacak!’ şeklindeki
sözlerinin hayâsızlık ifâde ettiğini hissetmemişlerdi bile! Aynca hu, Modern
Batı toplumunun ve onun Batılılaşmış doğulu takipçilerinin, kadına ‘özgürlük’
ver­mekle övünmelerini de haksız çıkarmaktadır. Çünkü bu ‘ilerleme’ yeni bir
hadise değildir. Çünkü bu moda, bundan binlerce yıl ön­ce, Mısır’da tüm
haşmetiyle yürürlükteydi. “[29]

Seyyid Kutup da,
kadının kocası Aziz Potifar’ın tutumu hakkında şöyle der:

“Burada, Cahili
toplumdaki yüksek tabakanın bir durumu ortaya çıkmaktadır. Bu durum, cinsel
rezillikler karşısında gev­şeklik göstererek onu toplumdan gizleme eğilimidir.
Çünkü Aziz, suçsuz Yusuf’a dönerek, ona olayı gizlemesini ve kimseye açma­masını
emrediyor. Sonra da kendisine ihanet eden eşine, damar-lordaki kam harekete
geçirecek bu olay karşısında yumuşak bir üslupla hitap ediyor ve/Bu günahın
için tevbe et, affını dile!’ de­mekle iktifa ediyor. Sanki, zahiri kurtarmak
için önemli olan bu imiş gibi, böyle hareket ediyor. “[30]

Bu olay, diğer yönüyle
de, Hz. Yusuf (a.s.)’m ne büyük bir imtihana tâbi tutulduğunu gösterir. Çünkü
o, 20 yaşlarında bir delikanlı iken, köle olarak bulunduğu evin güzelliğiyle
meşhur genç hanımının birlikte olma teklifiyle karşılaşmıştır. Üstelik, gayr-i
meşru cinsel ilişkilerin çığırından çıktığı, bu tür ilişkilerin neredeyse
normal ilişkiler haline geldiği bir toplumda yaşamak­tadır. Ayrıca onun
yakışıklılığı, tüm şehirde duyulmuş, kadınla­rın hayranlığının da boy hedefi
olmuştur. Kısacası, şartlar, bü­yük bir baskıyla onu günaha teşvik etmektedir.
Ancak, Yüce Allah tarafından seçilmiş ve güzel ahlâk ile donatılmış bu genç
adam, onun yardım ve inâyetiyle, durumunda olanlar için en zor imtihan çeşidi
olan bu imtihanı başarıyla geçmiştir. Asla şeyta­nın tahriklerine boyun
eğmemiştir. Bu şartlar içinde, insanlık zafiyetini de unutmamış, bu
tahriklerden etkilenip günah işle­mekten korktuğunu ileri sürerek Cenabı
Hak’tan, bu tehlikeye karşı kendisinin zindana konulmasını istemiştir. Neticede
Yüce Allah, kendisine sığınan sevgili kulunu, ona pusu kuranların tuzaklarından
uzaklaştırmış, sebeplerini halk ederek, ona zin­dan kapılarını açmıştır.
Böylece, ilk imtihanını kardeşleri tara­fından kuyuya atılmak, ikinci
imtihanını köle olarak satılmak, üçüncü imtihanını ise kadınların tuzağına
mâruz kalmakla ya­şayan Hz. Yusuf (a.s.), bilinen son imtihanını zindanda
geçirmiş­tir. [31]

 

F. Zindan Hayatı

 

Hz. Yusuf (a.s.)’ın
geçirdiği büyük imtihanların dördüncü­sü ve sonuncusu zindan hayatı oldu.
Suçsuz olduğu kesin delil­lerle ortaya çıktığı halde, Züleyha’nm kocası Aziz
Potifar tarafın­dan süresiz olarak hapse atılmıştı, onun zindana atıldığı
günler­de, Mısır sarayındaki aşçıbaşı ve sâkî kralı zehirlemek için komplo
hazırladıkları ithâmıyla tevkif edilmişlerdi. Kısa sürede idareciler dahil
herkesin sevip takdir ettiği bir mahkûm hâline gelen Hz. Yusuf (a.s.)’m zindan
arkadaşı olan bu iki şahıs, aynı gecede birer rüya görmüşlerdi. Saki, rüyasında
üzüm sıkıp şarap yaparak onu krala sunmuştu. Aşçıbaşı ise, rüyasında başının
üstünde ekmek taşımış, bu esnada kuşlar bu ekmekten yemişti. Hz. Yusuf (a.s.)’m
rüyaları iyi tâbir ettiğini ve tâbirlerinin doğru çıktığını öğrenmiş olan bu
iki adam, ondan rüyalarını yorumlamasını istediler. Onların bu tutumundan da
anlaşıldığına göre, Hz. Yusuf (a.s.), bir mahkûm olmasına rağmen zindanda da
yüksek bir saygınlık kazanmış bulunuyordu. Aktarılan bâzı haberlere göre,
sadece mahkûmlar değil, zindandaki müdür ve gardiyanlar da, ona büyük değer
veriyorlardı. Hatta, Tevrat’ta, zindan müdürünün, bütün mahkûmları ona teslim
ettiğinden bahsedilmektedir.[32]

Hz. Yusuf (a.s.),
rüyalarının tâbirine başlamadan önce, bu iki şahsı Allah’ın birliğini kabule
çağırmak ve onları hidâyete ulaştırmak istedi. Buna zemin hazırlamak
maksadıyla, Allah’ın kendisine bahşettiği bâzı mucizeleri onlara anlattı.
Konuyu daha müşahhas hâle getirebilmek için örnekler göstermek maksadıyla
onlara, az sonra kendilerine getirilecek olan yemeği ve bu yeme­ğin özelliğini,
getirilmeden önce bilebileceğini söyledi. Onları ha­taya düşmekten kurtarmak için
bu şekilde gayb hakkında bilgi vermesinin, ancak Allah’ın kendisini
bilgilendirmesiyle olduğu­nu, dolayısıyla yaptıklarının kehânet veya
müneccimlikle alâka­sının bulunmadığını belirtti.  Rabbinin kendisine bu lütfü, Al­lah’a ve
ahiret gününe inanmayan müşrik bir kavmin dinini bı­rakarak ataları Hz. İbrahim
(a.s.), Hz. İshak ve Hz. Yakub pey­gamberlerin dinine tâbi olması dolayısıyla
verdiğini açıkladı. O . sırada peygamberlikle 
görevlendirilmiş  olduğunu  gösteren 
bu sözlerinden sonra, peygamberler ve onlara tâbi olan mü’minler
cemaatına, herhangi bir şeyi Allah’a ortak koşmanın yakışmaya­cağını
söyledi.   Peygamberler göndererek
insanlan  doğru yola çağırmanın Allah’ın
büyük bir nimeti olduğunu; ancak insanla­rın çoğunun peygamberlere inanmayıp bu
nimete şükürden ka­çındıklarını belirtti. Daha sonra onları, hiç bir menfaat
veya za­rar veremeyen ve kendilerine dua edenlerin duasını yerine getirmekten
aciz olan putlarıyla, azamet ve yücelikte eşsiz Yüce Allah arasında mukayese
yapmaya ve ibadet edilmeye lâyık olanı bulmak için düşünmeye çağırdı.
Akıllarını erdirmek için Allah dışında taptıklarının bir takım kuru isimlerden
ibaret olduğunu, o isimleri atalarının ve kendilerinin taktığını, Allah’ın bu
sahte ilâhlara hiç bir güç vermediğini, hükmün ancak Allah’a ait oldu­ğunu ve
onun kendisinden başkasına tapılmamasını emrettiğini söyledi.

Hz. Yusuf, davet için
yaptığı bu girizgâhın ardından, iki zindan arkadaşının rüyalarını tâbire geçti.
Rüyasında üzüm sı­kıp şarap yaptığını gören sakinin, zindandan çıkacağını ve
tekrar efendisine şarap sunacağını, diğerinin ise idam edileceğini ve kuşların
onun başının etinden yiyeceğini söyledi. Ayrıca kralın hizmetine dönecek olan
sakiden, efendisinin yanında kendisin­den bahsetmesini ve durumunu ona
anlatmasını rica etti. Hz. Yusuf (a.s.)’m yorumu aynen çıktı. Bundan kısa bir
süre sonra hapisten çıkarılıp saraya götürülen bu iki şahıstan aşçıbaşı
a-sılmış, saki ise saraydaki görevine yeniden başlamıştı. Ancak şeytan, ona,
Hz. Yusuf (a.s.) hakkında krala bilgi vermeyi unut­turdu. Neticede Hz. Yusuf
(a.s.), kendisine sahip çıkacak bir ya­kını olmadığından birkaç yıl daha
zindanda kaldı. Rivayete göre, onun zindan hayatı, 7 yıl sürmüştü. Zindandaki
iki şahsın rüya­ları, Hz. Yusuf (a.s.)’ın önce onları dinine çağırıp daha sonra
rü­yalarını yorması ve yorumunun doğru çıkması Kur’ân’da şöyle anlatılmaktadır:

“Onunla birlikte
zindana iki delikanlı daha atılmıştı. Onlar­dan biri, ‘Ben rüyada, şarap
sıktığımı gördüm.’ diğeri ise, ‘Ben de rüyamda başımın üstünde bir ekmek
götürüyorum, ondan kuşlar yiyor. Bize bunun tâbirini yap. Çünkü biz seni, güzel
tabir yapan­lardan görüyoruz.’ dediler.

Yusuf dedi ki: ‘Size
yedirilecek yemeğin hangi çeşit bir ye­mek olduğunu size gelmezden önce bilir
size haber veririm. Bu, Rabbimin bana öğrettiklerindendir. Çünkü ben, Allah’a
inanma­yan ve ahirete inanmayan kavmimin dinini terk ettim. Atalarım İbrahim,
İshak ve Yakub’un dinine uydum. Allah’a herhangi bir şeyi ortak koşmamız bize
yaraşmaz.  Bu,  bize ve insanlara Allah’ın lütfundandır.
Fakat insanların çoğu şükretmezler. Ey zin­dan arkadaşlarım! Çeşitli ilahlar mı
daha iyi yoksa her şeye kd-dir olan bir tek Allah mı? Sizin Allah’ı bırakıp da
taptıklarınız, si­zin ve atalarınızın taktığı bir takım isimlerden başka bir
şey de­ğildir. Allah, onlar hakkında herhangi bir delil indirmemiştir. Hü­küm
sadece Allah’a aittir. O, size kendisinden başkasına ibâdet etmemenizi
emretmiştir. İşte dosdoğru din budur. Fakat insanla­rın ço-ğu bilmezler. Ey
zindan arkadaşlarım! Biriniz efendisine tekrar şarap sunacak; diğeriniz ise
asılacak ve kuşlar onun başı­nın etinden yiyecekler. Tâbiri hakkında sorduğunuz
iş kesinleş­miştir. ‘

Onlardan kurtulacağına
inandığı kimseye dedi ki: ‘Beni e-fendinin yanında an!’ Fakat şeytan ona,
efendisinin yanında Yu­suf’tan bahsetmesini unutturdu. Dolayısıyla Yusuf, birkaç
sene daha zindanda kaldı.”[33] 

G. Kralın Rüyası

 

Hz. Yusuf (a.s.)’m
zindandaki iki şahsın gördüğü rüyalarla ilgili yorumu doğru çıkmış, onlardan
biri kral tarafından idam cezasına çarptırılmış, diğeri ise yeniden eski görevine
getirilmişti. Ne var ki, eski görevine getirilen sâkî, krala kendisinden bah­setmesine
dâir Hz. Yusuf (a.s.)’a verdiği sözü unuttu. Kendisiyle ilgilenen başka biri
olmayınca Hz. Yusuf (a.s.)’m hapis hayatı, kralın gördüğü bir rüya dolayısıyla
bu şahsın, onu hatırlamasına kadar, yedi yıl daha devam etti. Kralın gördüğü
rüya, onun zin­dandan çıkarılmasına bir vesile teşkil etti. Kral, bu rüyasında
yedi zayıf ineğin yedi besili ineği yediğine şahit olmuş ve ayrıca yedi yeşil
yedi de kuru başak görmüştü. Kendisini telaşlandırıp korkutan bu rüyayı tâbir
ettirmek için, en meşhur rüya yorum­cularının huzuruna getirilmesini emretti.
Ancak toplanan yo­rumcular, bu rüyanın karışık bir rüya olduğunu söylemekten
başka bir şey yapamadılar.

İşte rüya tâbircilerin
kralın bu rüyasını yorumlamaktan a-ciz kalışı, kralın sakisinin eski
hâtıralarını canlandırdı ve kendi­sine zindan arkadaşı Hz. Yusuf (a.s.)’m rüya
tâbiri hususundaki kabiliyetini hatırlattı. Kralın huzuruna çıkarak, bu rüyayı
doğru bir şekilde tâbir edebilecek birini tanıdığını, zindanda bulunan bu
kişiyle görüşmesine izin verildiği takdirde, rüyanın tâbirini öğrenip
geleceğini söyledi. Onun teklifinden ümitlenen kral, sa­kisini derhal zindana
gönderdi. Zindana giderek Hz. Yusuf (a.s.)la görüşen bu şahıs, eski arkadaşına
kralın rüyasını anla­tarak onu yorumlamasını istedi. Hz. Yusuf (a.s.), yakında
baş-gösterecek sıkıntı ve felâketlerin habercisi olduğunu anladığı bu rüyayı
yorumlamakla kalmayıp, bu sıkıntılara karşı alınması ge­reken tedbirleri de
açıklamıştı. Rüyayı, Mısır’da yedi sene bolluk olacağı, bu bolluk yıllarından
sonra ortaya çıkacak kıtlığın da yedi sene süreceği şeklinde yorumlamıştı. Kral
ve halkına, bolluk yıllarında topraklarına imkân ölçüsünde ekin ekmelerini ve
ye­tiştirdikleri mahsulün her yıl ancak geçinebilecekleri kadarını tüketerek
geri kalanını başaklarında olduğu halde muhafaza etmelerini tavsiye etti. Yedi
yıl sürecek kıtlık yıllarında başakla­rında beklettikleri ürünleri yemelerini
ve geriye sadece tohumluk bırakmalarını söyledi. Bu kuraklık döneminin ardından
tekrar bolluk günlerinin geleceğini, bol yağmur yağacağını ve bol ürün elde
edileceğini müjdeledi. Kralın rüyası ve Hz. Yusuf (a.s.)’m o-nu tâbiri,
Kur’ân-ı Kerim’de şöyle anlatılmıştır:

“Kral dedi ki:
‘Ben rüyamda yedi besili inek gördüm, onları yedi zayıf inek yedi. Ayrıca, yedi
yeşil yedi de kuru başak gör­düm. Ey ileri gelenleri Eğer rüya tâbirini
biliyorsanız, bu rüyamı tâbir ediniz.’

Rüya tâbirinden
anlayanlar dediler ki: ‘Bunlar karışık rüya­lardır, biz böyle rüyaların tâbirini
bilmeyiz.’

Yusufun zindandaki iki
arkadaşından kurtulmuş olanı, a-radan uzun bir zaman geçtikten sonra Yusufu
hatırlayarak hü­kümdara şöyle dedi: ‘Rüyanızın tâbirini ben yaptırayım.
Zindanda rüya tâbir eden biri var, beni hemen ona gönderin!’

(Hz. Yusuf’a gelen bu
adam şöyle dedi:) ‘Ey Yusuf! Ey doğru sözlü arkadaşım! Rüyada görülen yedi
semiz ineği yedi zayıf ine­ğin yemesi, yedi yeşil başak ve bir o kadar da kuru
başak ne de­mek, bunu bize tâbir et. Umanm ki, yaptığın tâbiri insanlara götü­rünce,
ne demek olduğunu anlarlar.’

Yusuf, şöyle cevap
verdi: Yedi sene, âdetiniz üzere zirâat yapın, sonra da yiyeceğiniz az bir
miktar hariç, biçtiğiniz ekinleri başaklarında bırakın. Sonra bu yedi yılın
ardından yedi yıl kıtlık olacak, tohumluk için saklayacağınız az bir miktar
hariç olmak üzere, önceden biriktirdiklerinizi yiyip bitirecek. Sonra bunun ar­dından
da, bir yıl gelecek ki, o yılda insanlar, bol yağmura kavu­şacaklar ve o yılda
(üzüm-zeytin gibi mahsulleri) sıkıp faydalana­caklardır. “[34] 

 

H. Zindandan Çıkarılması-Mısır’da Vezirlik Veya Maliye
Bakanlığına Getirilmesi

 

Hz. Yusuf (a.s.)’m
rüya tâbirini beğenen kral, onun derhal huzuruna getirilmesini emretmişti.
Ancak Hz. Yusuf (a.s.), ken­disini zindandan çıkarmak için gelen görevlilere
şaşırtıcı bir ce­vap verdi. Onlara zindandan çıkmak için, oraya konulmasına
sebep olan Aziz Potifar’m karısıyla ilgili konuda, suçsuzluğunun şahitlerin
dinlenilme siyle açık bir şekilde ortaya konulmasını şart koştu.[35]
Kendisine iftira etmiş kadınların sorguya çekilip gerçeğin ortaya
çıkarılmasını, böylece zindana, herhangi bir suç dolayısıyla değil, bîr iftira
yüzünden konulduğunun herkes tara­fından öğrenilmesini istedi, onun bu isteğini
haklı bulan kral, huzurunda kurulan mahkemede o kadınların ifadelerini aldı.
Sorguya çekilen bu kadınlar, kral ve adamlarının Önünde, Hz. Yusuf (a.s.)’ı
masumluğunu itiraf ederek ona iftira ettiklerini açıkladılar. Aziz Potifar’ın
hanımı da, suçluluğunu kabul etti. Hz. Yusuf (a.s.)la birlikte olmak
istediğini, ancak onun bunu şiddet­le reddettiğini, dolayısıyla Hz.Yusuf
(a.s.)’ın suçsuz ve sözlerinde sadık olduğunu söyledi. Nefsine uyarak işlediği
bu günah için Allah’tan bağışlanma diledi. Bu duruşmanın ardından Hz. Yusuf
(a.s.), zindandan çıkmayı kabul etti ve getirildiği sarayda kral tarafından
ülkenin maliye işlerini tedvirle görevlendirildi. Yusuf sûresinde zindandan
çıkarılma olayı hakkında şu bilgi verilir:

“Hükümdar,
‘Yusuf’u buraya getirin!’ dedi. Hükümdarın elçi­si gelince Yusuf ona, ‘Efendine
dön! Ona, ellerini bıçakla kesen hanımların maksatları ne imiş diye sor.
Şüphesiz ki rabbim, o ka­dınların tuzağını gayet iyi bilir.’ dedi.

Hükümdar kadınlara
sordu: ‘Yusufun nefsinden murad al­mak istediğiniz zaman, ne müşahede ettiniz?’
Kadınlar, ‘Hâşâ! Biz ondan bir kötülük görmedik.’ dediler. O zaman Aziz’in
kansı, ‘Şimdi gerçek ortaya çıktı. Onun nefsinden ben murad almak is­temiştim.
Yusuf ise, hiç şüphesiz doğru söyleyenlerdendir.’ dedi.

Hz. Yusuf, (tekrar
kendisine gelen hükümdar elçisine) şöyle dedi: ‘Bunu, gıyabında kendisine
ihanette bulunmadığımı eski efendim Aziz’in bilmesi için yaptım. Zâten Allah,
hâinlerin tuzağını boşa çıkarır. Bununla beraber nefsimi temize çıkaramam.
Çünkü Rabbimin acıyıp koruduğu hariç, nefis kötülüğü şiddetle emredici­dir.
Şüphesiz Rabbim, çok bağışlayan, çok merhamet edendir.[36]

Hz. Yusuf (a.s.)’m
engin ilmine, rüya tâbirindeki başarısı­na, iffetine, suçsuzluğuna ve yüksek
şahsiyetine hayran kalan kral, onu kendisine danışman yapmaya karar vermişti.
Kralın emri üzerine adamları Hz. Yusuf (a.s.)’ı onun huzuruna getirdi­ler.
Kral, âyette işaret edildiği gibi, onunla konuştuktan sonra, onu yakından
tanıdı; keskin zekâsı ve engin ilmi karşısında, ona duyduğu güven ve hayranlığı
daha da arttı. Hz. Yusuf (a.s.)’a kendisine güvendiğini ve en yüksek seviyede
bir memur olarak görevlendirdiğini söyledi. Bunun üzerine Hz. Yusuf (a.s.),
ondan kendisini hazinenin başına getirmesini istedi. Hazineyi iyi idare
edeceğini, devlet malını iyi koruyacağını ve bu hususları iyi bil­diğini
söyledi. Neticede teklifi kabul edildi ve eski vezir veya ha­zine bakanı Aziz
Potifar’ın yerine bu göreve atandı. Kur’ân-ı Ke­rim, Hz. Yusuf (a.s.)’m bu
teklifinin kral tarafından nasıl karşı­landığından bahsetmez. Ancak onun önceki
sözlerinden ve mü­teakip âyetlerden, bu teklifi memnuniyetle kabul ettiği
anlaşıl­maktadır.[37]
Nitekim sonraki âyetlerde, Allah Teâlâ, 
Hz. Yusuf (a.s.)’a o ülkede iktidar ve mevki verdiğini, onun bu sayede
ülke­de dilediği yerde konakladığını ve dilediği gibi tasarrufta bulun­duğunu
bildirmekte, ardından iyileri ve takva sahiplerini hem dünyada hem de âhirette
mükafatlandırdığını hatırlatmaktadır. Buna göre, onu hazinenin başına atayan
kral olmakla birlikte, sebeplerini hazırlayarak kralın ona meyletmesini ve bu
göreve getirmesini sağlayan Yüce Allah’tır. Yüce Allah, onu örnek gös­tererek,
kendisine iman edip güzel bir hayat yaşayan ve her tür­lü kötülüklerden uzak
duranları, Hz. Yusuf (a.s.) gibi, dünyada güç ve iktidar mevkiine getireceğini,
onlar için daha büyük mü­kâfatın ise âhirette olacağını haber vermiştir.
Kralın, Hz. Yusuf (a.s.)’i görevlendirmesi ve bunun gerçekte Cenab-i Hakk’m bir
lütfü olduğu sürede şöyle ifade edilmektedir:

“Kral, ‘Yusuf u
bana getirin, onu kendime danışman edine­yim.’ dedi. Onunla konuşunca da şöyle
dedi: ‘Bugün sen yanı­mızda yüksek makam sahibi ve güvenilir birisin.’

Yusuf, ‘Beni bu
ülkenin hazineleri üzerine memur tâyin et! Çünkü ben, onları çok iyi korur ve
idaresini çok iyi bilirim.’ dedi. Ve böylece Yusuf a o ülkede iktidar verdik.
Orada dilediği yerde konaklardı. Biz, dilediğimiz kimseye rahmetimizi
ulaştırırız, güzel davrananların mükâfatını zayi etmeyiz. îman edip de
kötülükler­den korunanlar için elbette âhiret mükâfatı daha hayırlıdır. “[38] 

 

I. Kardeşleri Yusuf’un Huzurunda

 

Hz. Yusuf (a.s.)’m
Mısır’da vezirliğe veya tam yetkili olarak hazinenin başına getirilmesinden
sonra, bolluk yıllarında, kıtlık yıllarına hazırlık olmak üzere başlattığı
tasarruf tedbirleri ve bu maksatla başaklarında bırakılmak suretiyle yapılan
ürün stoku dışında neler yaptığı hakkında bilgimiz yoktur. Kur’ân-ı Kerim, bolluk
yıllarının ne şekilde geçirildiği ve kıtlık yıllarına nasıl gi­rildiğini de
anlatmamıştır. Verilen bilgiler kıtlığın başlamasından sonraya aittir. Bu
bilgilere göre, kıtlığın başlamasıyla, sâdece Mısır’da değil komşu ülkelerde de
açlık başgöstermiştir. Hz. Yakub (a.s.) ve diğer oğullarının yaşamakta olduğu
Filistin ve civarı da açlıkla yüzyüze gelmiştir. Hz. Yusuf (a.s.)’m aldığı ted­birler
sayesinde sadece Mısır, bu kıtlık yıllarını büyük bir açlıkla karşılaşmadan
atlatmayı başarmıştır. Hatta Mısır, yapılan zahire stoklarıyla komşu ülkelerin
ihtiyacını da karşılayabilecek bir durumdadır.

İşte kıtlığın gittikçe
arttığı bu yıllarda şiddetli bir geçim sı­kıntısına düşen Hz. Yakub (a.s.},
Mısır’da zahire bulunduğunu öğrenince, Bünyamin hariç diğer on oğlunu Mısır’a
buğday ve arpa almaya gönderdi. Yanlarındaki ticaret mallarıyla Mısır’a gelen
kardeşleri, erzak dağıtımını organize eden Hz.Yusuf (a.s.)’ın huzuruna
çıktılar. Onu kuyuya atmalarının üzerinden en az 20 yıl geçtiği için ve üstelik
onun o makama çıkabileceğini hiç düşünmediklerinden Hz. Yusuf (a.s.)’ı
tanıyamadılar. Hz. Yusuf {a.s.) ise onları ilk anda tanımıştı; ancak bunu
onlara a-çıklamadı. Bununla beraber, onlara yakınlık gösterdi ve çeşitli
sorular sorarak babası ve ailenin diğer fertleri hakkında bilgi aldı. Ardından
onlara istedikleri zahireyi verdikten sonra, gele­cek sefer, bahsettikleri
“baba bir kardeşlerini” de yanlarında ge­tirmelerini emretti; aksi
takdirde kendilerine bir ölçek dahi zahi­re verilmeyeceğini söyledi. Onlar, bu
hususta babalarını ikna etmeye çalışacaklarını ve muhtemelen buna muvaffak
olacakla­rını söyleyerek tanıyamadıkları kardeşlerinin huzurundan mem­nun bir
halde ayrıldılar. Onları tekrar huzurunda görmek iste­yen Hz. Yusuf (a.s.),
görevlilere, getirmiş oldukları para ve diğer ticaret eşyalarını da onlardan
habersiz buğday yüklerinin içine koymalarını emretmişti. Ailelerine dönünce bu
ürün bedellerinin geri verildiğini görmelerinin tekrar gelmelerine bir vesile
olacağı­nı düşündü. Sûrede, kardeşlerin bu ilk buluşması ve aralarında geçenler
hakkında şu bilgi verilmektedir;

“Yusuf’un
kardeşleri, yiyecek temini için Mısır’a varıp Yusuf un huzuruna çıkınca, Yusuf
kardeşlerim tanıdı; ama onlar Yusuf’u tanımadılar. Yusuf yüklerini
hazırlatınca, onlara şöyle dedi: ‘Bir daha gelişinizde, “baba bir
kardeşinizi” de bana getirin. Görmü­yor musunuz, ben ölçüyü bol tutuyorum,
misafirlere ikram edenle­rin hayırlısıyım. Eğer onu bana getirmezseniz, artık
benden size bir ölçek bile tahıl yok! O zaman bana yakın olmayın.’ dedi

Kardeşleri, Yusuf’a,
‘Onu babasından istemeye ve babasını ikna etmeye çalışacağız. Bu hususta
elimizden geleni yapacağız.’ dediler. Kardeşleri ülkelerine dönme hazırlığına
başlayınca, Yu­suf, adamlarına, ‘Satın aldıkları malların bedellerini yüklerine
ko­yun; belki, ailelerine döndüklerinde bunu anlarlar da tekrar gelir­ler.
‘dedi.”[39]

 

İ. Hz. Yusuf (A.S.)’ın Kardeşleri Babalarının Huzurunda

 

Mısır’dan dönen
kardeşler, yurtlarına ulaşıp babaları Hz. Yakub (a.s.)’m huzuruna
çıktıklarında, hal-hatır sormanın ar­dından, ona Mısır hazine vekili ile
aralarında geçenleri anlatma­ya başladılar. Ondan gördükleri ikram ve ilgiyi
açıkladılar; ancak bu ikramın devamının kardeşleri Bünyamin’i de onun huzuruna
götürmeye bağlı olduğunu söylediler. Vekilin, ikinci defa Mısır’a geldiklerinde,
ilk seferlerinde babalarının yanında bıraktıkları Bünyamin’i de getirmezlerse,
kendilerine hiç zahire vermeyeceği ihtarında bulunduğunu bildirdiler.
Babalarından Mısır’a ikinci gidişlerinde Bünyamin’i de beraberlerinde
göndermesini istediler ve onu koruyacaklarına söz verdiler.

Oğullarının kardeşleri
Bünyamin’i götürme isteği, yıllardır Hz. Yusuf (a.s.)’ın hasretiyle yanıp
tutuşan Hz. Yakub (a.s.)’m acısını yenilemişti. Onlara Hz. Yusuf (a.s.)’ı
götürürlerken de, onu koruyacaklarına teminat verdiklerini, ancak buna rağmen
sözlerine sahip çıkmadıklarını hatırlattı. Ardından Bünyamin’e de bir kötülük
yapmalarından korktuğunu; onun hakkında sa­dece Allah’ın korumasına güvendiğini
söyledi. Bu konuşmalar esnasında Mısır’dan getirilen zahire çuvalları henüz
açılmamıştı. Çuvallar açılınca, buğday almak için ödedikleri para ve malların
da çuvallara konulmuş olduğunu gördüler ve buna çok sevindi­ler. Çünkü,
götürdükleri para ve malların kendilerinin haberi bile olmadan geri verilmesi
gibi büyük bir iyiliği, babalarını Bün­yamin’i göndermeye razı etmekte
kullanabilirlerdi. Ailenin erzak ihtiyacını temin zorunda olduklarını belirtip,
Bünyamin’i de teh­likelerden koruruz diyerek babalarından tekrar izin
istediler. Her şahsa bir deve yükü tahıl verildiğini de hatırlatarak, onu götür­dükleri
takdirde bir deve yükü fazla tahıl getireceklerini söyledi­ler. Hz. Yakub
(a.s.), sonunda, kurtaramayacak bir duruma düşmeleri hariç Bünyamin’i koruyup
geri getireceklerine dair oğullarından Allah adına yemin etmelerini istedi. Söz
vermeleri üzerine onu götürmelerine izin verdi ve onlara, Mısır’a vardıkla­rında
başkente ayrı kapılardan girmelerini tavsiye etti. Müfessir-ler, ayrı
kapılardan girmelerini istemesiyle ilgili bu tedbiri, oğul­ları boylu-boslu ve
gösterişli oldukları için, Hz. Yakub (a.s.)’m toplu halde görülmeleri durumunda
onlara nazar değmesinden, ya da onların çete veya casus sanılıp saldırıya mâruz
kalmala­rından duyduğu endişeye bağlarlar.[40]
Neticede, Bünyamin de dahil onun onbir oğlu göçlerini bağlayıp yola çıktılar.
Mısır’a vardıklarında, babalarının emrine uyup şehre ayrı kapılardan girdiler
ve ikinci defa tanıyamadıkları kardeşleri Hz. Yusuf (a.s.)’ m huzuruna
çıktılar. Sûrede Bünyamin için alınan izin ve Mısır’ a ikinci yolculuk şöyle
anlatılmaktadır:

“Bahalarına
döndüklerinde dediler ki: ‘Ey babamız! Bize er­zak verilmesi yasaklandı.
Kardeşimizi de bizimle beraber gönder ki, erzak alabilelim. Biz onu mutlaka
koruyacağız.’

Yakub, onlara şöyle
cevap verdi: ‘Ben bu oğlumu, size daha önce kardeşi (Yusuf’u) emanet ettiğim
gibi mi, emanet edeyim? Allah en iyi koruyucudur. O, merhametlilerin en
merhametlisidir.’

Yusuf’un kardeşleri,
(Mısır’dan getirdikleri) yüklerim açtıkla­rında, zahirelere karşılık olarak
verdikleri para ve eşyaların da çuvallara konulup geri verildiğini gördüler.
Bunun üzerine şöyle dediler: ‘Ey babamız! Daha ne isteriz! îşte sermayemiz de
bize geri verilmiş. Yine ailemize erzak getiririz, kardeşimizi de muhafa­za
ederiz, hem bir deve yükü fazla alınz. Bu kral için az bir mik­tardır. ‘

Yakub, oğullarına
şöyle dedi: ‘Tamamen kuşatılmanız ve ça­resiz kalmanız durumu hariç, onu bana
mutlaka geri getireceğini­ze dair Allah adına bana kesin bir söz vermediğiniz
takdirde, onu sizinle birlikte göndermemi’ Onlar yemin edince,
‘Söylediklerimize Allah şahittir.’ dedi.

Sonra şöyle dedi: ‘Ey
oğullarım! Mısır’a hepiniz bir kapıdan girmeyin de ayrı ayn kapılardan girin.
Bununla beraber ben, Al­lah’tan gelecek hiç bir şeyi sizlerden savamam. Hüküm
ancak Allah’ındır. Ben, yalnız O’na tevekkül ettim. Tevekkül edecekler de hep
O’na tevekkül etmelidirler.’

Onlar, şehre
babalarının emrettiği şekilde ayn kapılardan girdiler. Fakat bu şekilde
girmeleri, Allah’tan gelecek hiçbir şeyi onlardan uzaklaştıramazdı. Ancak bu
tedbir, Yakub’un nefsindeki bir dileği yerine getirmiş oldu. Şüphesiz o, ilim
sahibiydi, çünkü ona biz Öğretmiştik. Fakat insanların çoğu bunu
bilmezler.”[41] [42]

 

K. Kardeşleri İkinci Defa Yusuf’un Huzurunda

 

Bünyamin’i de
beraberlerinde götüren kardeşler, babaları­nın tavsiyesine uyarak başkente ayrı
kapılardan girdiler ve şehir içinde buluşarak Hz. Yusuf (a.s.)’m huzuruna
çıktılar. Bünya-min’i tek başına kabul eden Hz. Yusuf (a.s.}, başbaşa kaldıkla­rında,
ona sırrını açıp kendisinin kuyuya atılmış olan kardeşleri Yusuf olduğunu
söyledi ve ona sarılıp hasret giderdi. Ondan bu durumu diğer kardeşlerinden
gizlemesini istedi. Onların geçmiş­te kendisine yaptıkları dolayısıyla da
üzülmemesini söyledi. Ay­rıca ona, onu yanında alıkoymak istediğini ve bunun
için bir çare düşündüğünü bildirdi. Bu tedbir, Bünyamin’in yükünün içine bir su
kabı koydurmak, sonra da yükünü aratıp içinde bu­lunacak bu kabı çaldığını
tespit ettirerek, Hz. Yakub (a.s.)’m şe­riatına göre ceza olarak onu yanında
alıkoymaktı. Hırsızlara ve­rilen bu ceza Mısır hukukunda olmayan bir ceza idi.[43] Hz.
Yusuf (a.s.J, kardeşlerinin yükleri hazırlanırken, Bünyamin’e söylediği gibi,
onun yükünün İçine bir tas koydurdu. Tam ayrılacakları sırada, Hz. Yusuf
(a.s.)’ın emriyle bir münâdi onları hırsızlıkla itham etti. Onlara karşı
başkalarından farklı davranarak onları saraya aldıklarını, dolayısıyla tası
onlardan başkasının çalması­nın mümkün olmadığını söyledi. Kardeşler, bunu
şiddetle red­dettiler. Görevlilerin ısrarı sonunda kaybedilen su kabı içlerin­den
birinin .yükünde bulunacak olursa, şeriatları gereği ceza olarak onu Hz. Yusuf
(a.s.)’ın yanında bırakacaklarını söylediler. Yapılan aran?.ada çalındığı
söylenen su kabı Bünyamin’in yü­künde bulunmuştu. Bu durum karşısında onu su
kabının sahi­bi Maliye vezirine köle olarak bırakmaya mecbur kaldılar. Bu
hırsızlıktan dolayı başlarını önlerine eğdiler ve Bünyamin’i şid­detle
kınadılar. Hatta daha da ileri gittiler ve henüz vezir olarak bildikleri Hz.
Yusuf (a.s.)’ı kastederek, onun “baba bir kardeşi­nin” de böyle bir
hırsızlık yaptığını söylediler. Ancak o, kendini tanıtıp yalanlarını yüzlerine
vurmadı ve anlattıklarının mahiyetini Allah’ın bildiğini söylemekle yetindi.[44]
Babalarına verdikleri sözü gündeme getiren kardeşler, Hz. Yusuf (a.s.)’a
yalvararak Bünyamin’in yerine içlerinden başka birini alıkoymasını istedi­ler.
Ancak Hz. Yusuf (a.s.), birinin suçu yüzünden bir başkasını cezalandırmanın
ancak cahillerin işi olduğunu söyleyerek bu tekliflerini reddetti. Bunun
üzerine, meseleyi aralarında görüş­mek isteyen kardeşlerin en büyüğü,
diğerlerine daha önce Hz. Yusuf (a.s.)’a yaptıklarını hatırlatarak, babası
kendisinden razı olduğunu açıklayıp geriye dönmesine izin vermedikçe veya
Bünyamin kurtulmadıkça Mısır’dan ayrılmayacağına yemin etti. Kardeşlerinden
durumu babalarına anlatmalarını istedi.

Yusuf ile kardeşleri
arasında gerçekleşen ikinci buluşma esnasında yaşananlar, sürede  şöyle anlatılmıştır:

“Yusufun yanına
girdiklerinde, “anne-baba bir” kardeşini (Bünyamin’i) yanına aldı.
‘Şüphesiz ben, senin kardeşinim, onla­rın yaptıklarına üzülme!’ dedi.

Yusuf, onların yükünü
hazırladığı zaman, bir su kabını bu kardeşinin yükünün içine koydu. Sonra onun
görevlendirdiği bir tellâl, arkalarından onlara şöyle bağırdı: ‘Ey kafile, siz
gerçekten hırsızlarsınız!’

Yusufun kardeşleri,
görevlilere dönerek, ‘Ne kaybettiniz?’ diye sordular.

Bunun üzerine Yusuf’un
adamları, ‘Kralın su kabını yitirdik, onu getirene bir deve yükü erzak var!’
dediler. Başkanları da, ‘Ben bu mükâfatın verileceğine kefilim.’ dedi.

Kardeşleri şöyle
dediler: ‘Allah’a andolsun ki, bizim bu ül­keye fesat çıkarmak için
gelmediğimizi siz de biliyorsunuz. Biz, hırsız da değiliz.’

Yusufun adamları,
‘Peki siz yalancıysanız, sizde hırsızın cezası nedir?’ dediler.

Kardeşler, ‘onun
cezası, kayıp eşya yükünün içinde bulu­nan kimsenin kendisidir. Çaldığı eşya
karşılığında alıkonulması onun cezasıdır. Biz zâlimleri böyle cezalandırırız!’
dediler.

Bunun üzerine Yusuf,
önce diğerlerinin yüklerini aradı. So­nunda aradığı su kabım “anne-baba
bir” kardeşinin yükünden çıkarttı. İşte biz, Yusuf’a böyle bir tedbir
öğrettik. Yoksa Allah di­lemedikçe, kralın kanununa göre kardeşini yanında
alıkoyama-yacaktı.[45] Biz,
kimi dilersek onu derece derece yükseltiriz. Zîrâ her ilim sahibinin üstünde
daha iyi bilen biri vardır.

Kardeşleri, ‘Eğer o
çaldıysa, ki daha önce onun bir kardeşi de hırsızlık etmişti.’ dediler. Yusuf
onların bu sözünü sineye çek­ti, bildiği gerçeği onlara açmadı ve şöyle dedi:
‘Siz daha kötü du­rumdasınız! Allah, sizin anlatmakta olduğunuzun mahiyetini
çok iyi biliyor.’

Kardeşleri şöyle
dediler: ‘Ey Aziz! Gerçekten onun çok yaşlı bir babası var. Onun yerine bizden
birimizi alıkoy. Şüphesiz biz, seni iyilik edenlerden görüyoruz.’

Yusuf ‘Eşyamızı
yükünde bulduğumuz kimseden başkasını yakalamaktan Allah’a sığınırız; çünkü o
takdirde biz gerçekten zalimler oluruz.’ dedi.

Ondan ümitlerini
kesince, kardeşler, aralarında gizli görüş­mek üzere ayrılıp çekildiler.
Büyükleri dedi ki: Babanızın sizden Allah adına söz aldığını, daha önce de
Yusuf hakkında işlediğiniz kusuru bilmiyor musunuz? Ben, babam bana izin
verinceye veya benim için Allah hükmedinceye kadar bu yerden asla ayrılmaya­cağım!
Allah, hükmedenlerin en hayırlısıdır. Siz babanıza dönün ve deyin ki: Ey
babamız! Şüphesiz oğlun hırsızlık etti. Biz, bildi­ğimizden başkasına şahitlik
etmedik. Biz gaybın bekçileri değiliz,

İçinde bulunduğumuz
şehire ve aralarında geldiğimiz kafileye de sor. Biz, gerçekten doğru
söylüyoruz.”[46]

 

L. Hz. Yusuf (A.S.)’ın Kardeşleri Babaları Hz. Yakub
(A.S.)’In Huzurunda

 

Bünyamin’in Mısır’da
alıkonulmasından sonra, diğer kar­deşler, babaları Hz. Yakub fa.s.)’a döndüler
ve başlarına geleni ona anlattılar. Hz. Yusuf (a.s.)’m bir kurt tarafından
yenildiğini söylediklerinde olduğu gibi, bu defa da onlara inanmayan ve yine
nefislerine uyup bir hata işlediklerini söyleyen Hz. Yakub (a.s.}, artık
kendisine güzelce sabretmek ve oğullan Hz. Yusuf (a.s.) ile Bünyamin’i
kendisine döndürmesi hususunda Allah’tan ümitvar olmaktan başka yapılacak bir
şey kalmadığını ifade etti. Hz. Yakub (a.s.), Bünyamin dolayısıyla da çok
üzülmüş, bu üzüntüsü eski derdini de depreştirmiş, Hz. Yusuf (a.s.) için duy­duğu
acıları daha da şiddetlendirmişti. 
Kederinin şiddetinden gözlerine ak düştü ve bir süre sonra göremez oldu.
Derin üzün­tüsünü oğullarından gizlese de, onlar bunu fark ederek kendisi­ne
gelip Hz, Yusuf (a.s.J’a üzülmekten vazgeçmesini yoksa bu yüzden hayatını
kaybedeceğini söylüyorlardı. Hz. Yakub (a.s.), onlara, hüznünü ancak Allah’a
arzettiğini ve Allah’ın kendisine onların bilmediği bâzı şeyleri bildirdiğini
ve bu bilgiler sayesinde O’nun rahmetinden ve kendisini teselli edip rahata
kavuşturma­sından ümitvar olduğunu 
söyledi.   O,  kendisine lütfedilen bu bilgiler sayesinde,
anlaşıldığı gibi, hâlâ   Hz. Yusuf
(a.s.)’dan ü-midini kesmemişti. Onun gördüğü rüyanın zamanı gelince ger­çekleşeceğine
ve Allah’ın onu yükseltip Özel bir görev için seçece­ğine kesin olarak
inanıyordu. Kendisini teselliye çalışan oğulla­rına,   Hz.  
Yusuf  (a.s.)   ile  
Mısır’da   bıraktıklarını   söyledikleri Bünyamin hakkında araştırma
yapmalarını emretti. Onlara da Allah’ın rahmetinden ümit kesmemelerini tavsiye
etti ve Allah’ın rahmetinden sadece kâfirlerin ümit kestiğini hatırlattı:

“Babalan dedi ki:
‘Hayır, nefisleriniz sizi bir işe sürükledi. Artık bana güzelce sabretmek
gerek. Belki de Allah, onların hep­sini bana getirir. Çünkü O, çok iyi bilendir,
hikmet sahibidir. Ve yüzünü onlardan öteye çevirdi de, ‘Ey Yusuf üzerindeki
tasam!’ dedi ve tasasından gözleri ağardı; acısını yutkunuyordu.

Oğulları, ‘Vallahi
sen, Yusuf’u düşüne, düşüne hasta ola­caksın, yahut öleceksin!’ dediler.

Yakub, ‘Ben üzüntü ve
tasamı yalnızca Allah’a arz ederim ve sizin bilemeyeceğiniz şeyleri Allah
tarafından bilirim. Ey oğul­larım! Gidin de Yusuf’u ve kardeşini iyice
araştırın. Allah’ın rah­metinden ümit kesmeyin; zîrâ kâfirler güruhundan
başkası Al­lah’ın rahmetinden ümit kesmez!’ dedi.”[47] 

 

M. Kardeşleri Üçüncü Defa Hz. Yusuf (A.S.)’ın Huzurunda

 

Hz. Yakub (a.s.)’in
oğulları, onun Hz. Yusuf (a.s.) İle Bün­yamin’i aramaları hususundaki isteğini
kabul ettiler. Hem ikisi hakkında bilgi edinmek, hem de muhtaç oldukları zahireyi
ala­bilmek için, tekrar Bünyamin’in alıkonulduğu Mısır’a gittiler. Henüz
tanımadıkları Mısır hazine vekili Hz. Yusuf (a.s.)’in huzu­runa çıkarak, ondan
kardeşleri Bünyamin’i serbest bırakmasını istirham ettiler. Onun kalbini
yumuşatabilmek için, ailelerinin içine düştüğü darlık ve sıkıntıdan
bahsettiler. Az bir sermaye ile gelebildiklerini belirterek, kendilerine tam
ölçek ve hatta daha fazla verilmesi ümidinde olduklarını ve bu hususta onun cö­mertliğine
güvendiklerini söylediler. Kardeşlerinin bu perişan durumundan etkilendiği
anlaşılan Hz. Yusuf (a.s.), artık kendi­sini tanıtma zamanının geldiğine karar
verdi. Bir anda onlara, Yusuf ve Bünyamin’e cahillikleri yüzünden hangi
kötülüğü yap­tıklarını soruvermişti. Hiç beklemedikleri bu soru, onların kafalannı
allak-bullak etti. Şaşkınlık içinde “Yoksa sen Yusuf mu­sun?”
dediler. Bunun üzerine o, “Evet ben Yusuf’um, bu da kar­deşim
Bünyamin!” dedi. Ardından Allah’ın kendisini ve Bünyamin’i helakten
kurtardığını ve ikisine de büyük lütufta bulunduğunu, Allah’ın kendisinden
korkan, sabreden ve güzel işler yapanları mükâfatlandırdığını söyledi.

Karşılarındaki Maliye
bakanının kardeşleri Hz. Yusuf (a.s.) olduğunu öğrenen ve onu kuyuya atmakla
işledikleri büyük su­çun pişmanlığı altında ezilen kardeşleri, utançlarından
başlarını önlerine eğdiler. Beyan edecekleri hiç bir mazeretlerinin de bu­lunmadığı
bu noktada, suçlarını itiraf ederek, Allah’ın onu, tak­va, sabır, ilim ve
yumuşak huyluluk ile kendilerinden üstün kıl­dığını söylediler. Muhtemelen
çarptırılacakları cezanın ne olaca­ğını düşündükleri bir anda, akıllarından
geçenlerin aksine, kar­deşleri Hz. Yusuf (a.s.)’m kendilerine olan üstünlüğünün
derece­sini gösterecek yüce bir davranışıyla karşılaştılar. Söze başlayan Hz.
Yusuf (a.s.), onları cezalandırmaktan falan bahsetmi-yor; aksine onları
affettiğini, yaptıkları dolayısıyla onlara karşı gön­lünde bir ayıplama ve
kınamanın dahi olmadığını, üstelik onlar için merhamet sahiplerinin en
merhametlisi olan Allah’tan af ve mağfiret dilediğini söylüyordu.

Hz. Yusuf (a.s.), daha
sonra babasının durumunu sorup, kendisi ve Bünyamin için duyduğu üzüntüden
dolayı ağlaya, ağlaya gözlerini kaybettiğini öğrendi. Bunun üzerine gömleğini
onlara verdi ve gömleği babalarının yüzüne koydukları takdirde, onun gözlerinin
açılacağını söyledi. Ayrıca onlardan babaları başlarında olmak üzere aile
fertlerinin tamamını alarak hemen Mısır’a gelmelerini istedi. Hz. Yusuf (a.s.)
ve kardeşleri arasında geçenler Yusuf sûresinde şöyle anlatılmıştır:   

“Yusuf’un yanına
girdiklerinde şöyle dediler: ‘Ey Azizi Bizi ve ailemizi kıtlık bastı ve biz
sana değersiz bir sermaye ile de gel­dik. Ama sen bize ölçeği tam ver, aynca
tasadduk eyle; çünkü Allah tasadduk edenleri mükâfatlandırır.

Yusuf, ‘Sizler
cahilliğiniz yüzünden Yusuf ve kardeşine neler yaptığınızı biliyor musunuz?’
diye soruverdi

Onlar, ‘Yoksa sen
gerçekten Yusuf musun?’ dediler.

Yusuf ‘Ben Yusuf’um,
bu da kardeşimdir. Allah bize lütfetti. Çünkü kim Allah’tan korkar ve
sabrederse, şüphesiz Allah, güzel davrananların mükâfatlarını zayi etmez.’
dedi.

Kardeşleri, ‘Allah’a
andolsun, hakikaten Allah seni bize üs-, tün kılmış. Doğrusu biz, gerçekten
hatalıyız, suç işleyen kimsele­riz. ‘ dediler.

Yusuf, ‘Bugün sizi
kınama yok, Allah sizi affetsin! Şüphesiz ki Allah, merhamet sahiplerinin en merhametlisidir.
Şu gömleğimi götürün, onu babamın yüzüne koyun da gözleri açılsın. Ve bütün
aile fertlerinizle birlikte bana gelin.”[48]

 

N. Hz. Yakub (A.S.), Oğlu Hz. Yusuf (A.S.)’ın Sağ Olduğunu
Öğreniyor

 

Hz. Yakub (a.s.)’ın
oğulları, atmış oldukları kuyudan ve daha sonra da konulduğu zindandan
kurtularak, Allah’ın lütfuyla Mısır hazinelerinin başına getirilmiş kardeşleri
Hz. Yusuf (a.s.) tarafından affedilmenin sevinciyle, ülkeleri Filistin’e hare­ket
ettiler. Hz. Yakub (a.s.) ise, oğullarının Mısır’dan ayrılmasın­dan hemen
sonra, kendisine bunak diyebileceklerini de göze alarak, yanında bulunanlara
oğlu Hz. Yusuf (a.s.)’ın kokusunu hissettiğini açıklamıştı. Endişesinde haksız
da değildi, nitekim yanında bulunan ve Hz. Yusuf (a.s.)’ın öldüğüne inananlar,
o-nun hâlâ eski şaşkınlığı içinde bulunduğunu söylediler. Ancak bir süre sonra
asıl şaşkın olanlar belli oldu. Kervan gelmiş, müj­deci Hz. Yusuf {a.s.)’m
gömleğini babası Hz. Yakub (a.s.)’ın yü­züne koymuştu. Bu esnada Allah’ın izni
ile onun uzun bir süre­dir görmeyen gözleri açıldı. Alman mutlu haber
dolayısıyla ailede büyük bir sevinç yaşandı. Bütün ailenin Mısır’a Hz. Yusuf
(a.s.)’ın ülkesine gideceği haberi de Hz. Yakub (a.s.) başta olmak üzere aile
fertlerini ayrıca mutlu etmişti.

Hz. Yakub (a.s.), bu
manzara karşısında, oğullarına ve ya-nında bulunan diğer kimselere, Allah
katından kendisine, baş­kalarının bilemeyeceği bir takım bilgilerin
vahyedildiğini öncedende söylediğini hatırlattı. Oğullan ise suçlarını itiraf
ederek, on­dan, affedilmeleri için Allah’a duâ etmesini istediler. Hz. Yakub
(a.s.), onlar için mağfiret dileyeceğini söyledi. Kur’ân-ı Kerim, bu mutluluk
tablosunu şöyle anlatmaktadır:

“Kafile
ayrılınca, babalan, ‘Eğer bana bunak demezseniz, inanın ben Yusuf’un kokusunu
alıyorum!’ dedi.

Yanındakiler,
‘Vallahi, sen hâlâ eski şaşkınlığının içindesin!’ dediler.

Müjdeci gelip de,
Yusuf’un gömleğini Yakub’un yüzüne ko­yunca, derhal gözleri görür oldu, o zaman
şöyle dedi: ‘Ben size, Allah’ın bügilendirmesiyle sizin bilemeyeceğiniz şeyleri
bilirim, demedim mi?’

Oğulları, ‘Ey babamız!
Allah’tan bizim günahlarımızın affını dile! Çünkü biz gerçekten günah işledik!’
dediler.

Yakub, ‘Sizin için
Rabbimden af dileyeceğim, şüphesiz O, bağışlayandır, esirgeyendir.’ dedi.”[49]

 

O. Büyük Buluşma Ve Hz. Yusuf (A.S,)’ın Rüyasının
Gerçekleşmesi

 

Hz. Yusuf (a.s.)’m sağ
olduğunu öğrenen ve bu haberin se­vinciyle gözleri açılan Hz. Yakub (a.s.), ona
bir an önce kavuş­mak için, oğullarına hemen yol hazırlıklarına başlamalarını
em­retti. Bunun üzerine başta oğullan olmak üzere bütün aile men­supları, bu
uzun ve mutlu yolculuk için gereken hazırlıklarını tamamladılar ve ardından
Mısır’a doğru yola çıktılar.

Hz. Yusuf (a.s.),
babası ve yakınlarının yolda olduklarını öğrenince, kralın kendisine eşlik
etmelerini istediği devlet ricali ve Mısır’ın ileri gelenleriyle birlikte
onları karşılamaya çıktı. Mısır hudutlarında karşılaştıklarında şüphesiz
gözleri yaşartan man­zaralar yaşanmış olmalıdır. Çünkü baba-oğul buluşması,
evlât hasretiyle dökülen hesapsız gözyaşlarının, baba hasretiyle geçen uzun
yılların ardından gerçekleşen bir buluşma idi. Hz. Yusuf (a.s.), babasını ve
annesinin ölümünden sonra babasıyla evlen­miş olan teyzesini bağrına bastı,
onlara büyük saygı ve hürmet gösterdi. Ülkesinde emniyet içinde
kalabileceklerini söyledi ve onlardan bundan sonra aile olarak Mısır’da
oturmalarını istedi.

Hz. Yusuf (a.s.},
babası, kardeşleri ve diğer yakınlarını, be­raberinde başkente götürdü. Hükümet
konağına girildiğinde, babasına ve üvey annesine en güzel ikramını, o ikisini
tahtının üstüne oturtmak suretiyle yaptı. İşte bu esnada babası, annesi ve
kardeşleri, ona hürmet için önünde eğilip secdeye kapandı­lar.[50] Bu
manzara, Hz. Yusuf (a.s.)’a, küçükken görmüş olduğu meşhur rüyayı
hatırlatmıştı; babasına hitap ederek, önünde eği­lip secdeye kapanmalarının,
rüyasının tâbiri olduğunu, Allah’ın babasını yorumunda haklı çıkardığını ve
kendisine büyük lütuf-ta bulunduğunu söyledi. Bu iyilikler içinde, zindandan
çıkarıl­masını, şeytanın kardeşleriyle kendisinin arasını bozmasından sonra,
onların uzak çölden huzuruna getirilmelerini hatırlattı ve Allah’ın dilediği
kimselere lütfettiğini ifâde etti. Kendisine verdiği saltanat, rüya tâbiri ilmi
ve devamlı destek için Allah’a şükretti ve kendisini bir Müslüman olarak
öldürmesi ve salihler zümre­sine katması için duâ etti. Kur’ân-ı Kerim, bu
önemli buluşma hakkında şöyle demektedir:

“Yusuf un yanına
girdikleri zaman, Yusuf, anne ve babasını kucakladı ve onlara, ‘Allah’ın
dileğiyle güven içinde Mısır’a girin!’ dedi. Anne ve babasını tahtının üstüne
çıkartıp oturttu ve bu sıra­da hepsi onun önünde, saygılarını sunmak için yere
kadar eğilip onun için secdeye kapandılar. Yusuf dedi ki: ‘Ey babacığım! îşte
bu, daha önce gördüğüm rüyanın tâbiridir. Rabbim onu gerçekleş­tirdi ve bana
iyilik etti. Şöyle ki, beni zindandan çıkardı; şeytan, benimle kardeşlerim
arasına fitne soktuktan sonra, sizi çölden getirerek benimle buluşturdu.
Gerçekten rabbim, dilediğine lütfe-dicidir. O, bilendir, hikmet sahibidir. Ey
Rabbim! Sen bana bir parça mülk verdin ve bana düşlerin yorumunu öğrettin. Ey
gökle­rin ve yerin yaratıcısı! Dünyada da, âhirette de benim yârim sen­sin!
Beni Müslüman olarak öldür ve beni iyilere kat!”[51]

Müfessirler, Hz. Yakub
(a.s.)’m Mısır’da 24 yıl daha yaşadı­ğını ve orada 147 yaşında iken vefat
ettiğini, vasiyeti gereğince oğlu Hz. Yusuf (a.s.) tarafından babası Hz. İshak
(a.s.) ve dedesi Hz. İbrahim (a.s.)’ın yanına defnedilmek üzere Filistin’e
Halilurrahman (Hebron) kentine götürülüp oraya defnedildiğini bildirirler.[52]
Verilen bilgilere göre, tekrar Mısır’a dönen Hz. Yusuf (a.s.), babasının
ölümünden sonra 23 yıl daha yaşamıştır. 107 yaşlan civarında Mısır’da vefat
etmiş ve oraya defnedilmiştir. Bazı rivayetlere göre Hz. Musa (a.s.) Mısır’dan
çıkışı sırasında onun sanduka içindeki cesedini Kudüs’e defnetmek niyetiyle
yanında götürmüştür.[53]

Yusuf sûresinde, bir
bütün olarak anlatılan kıssa, baba-oğul buluşmasıyla sona ermektedir. Kur’ân-ı
Kerim’de, Hz. Yu­suf (a.s.)’m hayatının bu buluşmadan sonraki safhası hakkında
herhangi bir bilgi yoktur.

Hz. Yakub (a.s.)’ın
ailesinden onunla birlikte Mısır’a göç ederek oraya yerleşen İsrailoğullan’nm
toplam sayısı, Yakub ailesine mensup olmayan kadınlar hariç 70 olarak
bildirilir. Tev­rat’ta yaklaşık 5 asır sonra, Mısır’ı terkeden
İsrailoğulları’nm Sînâ çölünde yapılan nüfus sayımında 2 milyon çıktıkları
zikre­dilmiştir. Belirtilen sürede bu kadar çoğalmalarının mümkün olmadığına
dikkat çeken tarihçiler, Mısır’ın yerlilerinden onların dinini kabul eden
unsurların da, ırkdaşları Kıbtîler tarafından İsrailoğulları’ndan sayılıp
dışlandıkları, İsrailoğulları’nın göçü esnasında bu unsurların da onlara
katıldığı görüşündedirler.[54]
Tevrat’taki bâzı kayıtlar da bu görüşü destekler. Nitekim, çocuklar ve kadınlar
dışında 600 bin civarında olan İsrailoğulları’nm Ramses’ten ayrılmaları.sırasında,
kendilerine karışmış bir toplu­luğun da onlarla birlikte gittiği,[55] bu
unsurların zamanla İsrailoğulları içinde “yabancılar” olarak
isimlendirildiği bildiril­mektedir.[56]

 

Ö. Hz. Yusuf (A.S.)’ın Evliliği Ve Çocukları

 

Tevrat’ta Hz. Yusuf
(a.s.)’ı zindandan çıkararak yönetimi ona teslim eden kralın, ayrıca onu On
şehrinin kâhini Poti-fera’nm kızı Asenatla evlendirdiği ve Hz. Yusuf (a.s.)’m
bu hanı­mından, kıtlık başlamadan önce iki oğul sahibi olduğu bildiri­lir.[57] Daha
Önce geçtiği gibi, Züleyha’nm kocası Aziz’in adı Potifar idi. Muhtemeldir ki,
Asenat’m babası Poti-fera ile Züleyha’nm kocası Potifar isim benzerliği
yüzünden karıştırılmış ve Hz. Yu­suf (a.s.)’m görevini devraldığı Potifar’m
hanımı, yani başına bili­nen sıkıntıları açan Züleyha ile evlendiği
söylenmiştir.[58]

 

P. Yusuf (A.S.) Kıssasından Bazı Mesajlar

 

1. İman Ve Tevekkül

 

Çok sevdiği oğlu
Yusufu kaybetmesine rağmen, Hz. Yakub (a.s.}, infial ve ümitsizliğe kapılmamış;
aksine kendisine düşenin güzel bir sabır ve Allah’ın yardımına sığınmak olduğunu
söyle­miştir. En sıkıntılı günlerinde dahi, Allah’a tevekkül ve Allah’ın emrine
karşı ruhî bir huzur ve tatmin içinde olmuştur. Ancak onun Allah’a tevekkülü,
hiçbir zaman tedbirlere başvurmasına engel teşkil etmemiştir. Her işte,
kendisine düşen tedbirleri al­mış, sonunda işi Allah’a havale ederek neticeyi
O’ndan beklemiş­tir. Alınması gereken tedbirin, takdiri değiştirmeyeceği
gerçeğini, oğullarının Mısır’a ayrı kapılardan girmesini emrederken, “Al­lah’ın
takdirine karşı size herhangi bir fayda sağlayamam” sözle­riyle ifade
etmiştir. Hz. Yakub (a.s.), bu tavrıyla bizlere, Allah’a tevekkülle birlikte,
sebeplere sarılmanın, ihtiyat ve tedbiri elden bırakmamanın lüzumuna dair büyük
bir ders vermiştir.[59]

 

2. İffet Ve Sabır

 

Hz. Yusuf (a.s.),
Aziz’in karısının isteklerini reddederek nefsini kırmak, bu yüzden
çarptırılabileceği her türlü cezayı göze almak ve sonunda kadınların
fitnesinden kurtulmak için zindan hayatını tercih etmekle bütün insanlığa büyük
bir iffet dersi vermiştir. Hz. Yusuf (a.s.)’m hayatı, peşpeşe gelen büyük
sıkıntı­lara gösterilen üstün sabrın da çarpıcı bir misalidir. Hz. Yusuf
(a.s.), ilk büyük sıkıntısını kardeşleri tarafından kuyuya atılmak, ikincisini
köle olarak satılmak, üçüncüsünü kadınların hedefi olmak, dördüncüsünü de
zindana atılmakla yaşamıştı. O, bütün bu zorluklar karşısında sabretti, hiç bir
zaman Allah’ın yardı­mından ümidini kesmedi ve neticede, Allah’tan korkan ve
sabre­denler için vâdedİlen mükâfata ulaştı. Benzeri bir sabrı da yıllar­ca
onun hasretiyle kavrulan ve hiçbir zaman ümidini yitirmeyen babası Hz. Yakub
(a.s.) sergiledi.[60]

 

3. Güçlü İken Affetme

 

Yusuf kissasındaki
önemli mesajlardan biri de, kötülük yapanları af ve müsamaha ile karşılamak
büyüklüğüdür. Hz. Yusuf (a.s.), kendisini kuyuya atan kardeşlerine her türlü
cezayı verebilecek bir mevkide iken, yüce karakteri sayesinde, onları affetmiş,
üstelik onlara elinden gelen her iyiliği yapmıştır. Sevgili Peygamberimiz, Hz.
Muhammed (s.a.v.), Mekke fethi sırasında, kendisinden kararını açıklamasını
bekleyen Mekke müşriklerine Hz. Yusuf (a.s.)’m kardeşlerini affederken
söylediği sözlerini ha­tırlatmış ve o gün onlara ayıplama ve cezanın olmadığını
ilân etmiştir.  Şüphesiz her ikisi de,
güçlü iken affetmeyi bilmenin olumlu neticelerini elde etmiş, geçmişin azılı
düşmanlarının bu iyilik sayesinde samimi dostlar haline geldiğini görmüştür. [61]

 

R. Yusuf Sûresinin Sonunda Rasülullah (S.A.V.)’e Mesajlar

 

Allah Teâlâ, Yusuf
kıssasının anlatıldığı Yusuf sûresinin son âyetlerinde, Sevgili Peygamberimiz
(s.a.v.)’e hitap ederek, bu kıssanın ona vahyedilen gayb haberlerinden olduğunu
bildirmiş ve bu olayların yaşandığı dönemde hayatta olmadığına göre, bu kıssa
ile ilgili bilgileri edinmenin vahiyden başka bir kaynağı olmadığını
vurgulamıştır. Cenab-ı Hak, ayrıca sûrenin son âyet­lerinde, Rasüllah
(s.a.v.)’i teselli edecek hakikatleri dile getirmiş­tir. İnsanların imana
gelmesi için ne kadar büyük arzu duysa ve elçilik görevi karşılığında onlardan
herhangi bir ücret istemese de, insanların çoğunun inanmayacağını hatırlatarak,
bu müna­sebetle davetinin reddedilmesi ve işkencelere mâruz kalması sebebiyle
üzülmenıesini tavsiye etmektedir. Yine Kur’ân-ı Ke-rirn’in âlemler için bir
öğüt ve nasihat olduğunu, akıllarını kul­lananların ona tâbi olacağını
bildirmektedir. Akıllarını kullana­mayanların ise, göklerde ve yerde Allah’ın
birliğini gösteren nice delillerden yüz çevirdiğini ve insanların çoğunun,
Mekke müşrik­leri gibi, Allah’a ortaklar koşarak şirke düştüklerini vurgulamak­tadır.
Ardından, bu inkarcıların, Allah’ın azabından, yahut ken­dilerini ansızın
yakalayacak Kıyametten emin olup-olmadıkları sorulmakta ve sonunda Rasülullah
(s.a.v.)’in dilinden, peygam­berlerin ortak mesajı seslendirilmektedir:

“Ey Muhammed!
İşte bu kıssa gayb haberlerindendir. Bun­ları sana biz vahyediyonız. Onlar
kararlarını verip tuzaklarını kurarlarken sen onların yanında değildin. Sen çok
arzulu olsan da, insanların çoğu iman edecek değildir. Halbuki sen, buna karşı
onlardan bir ücret istemiyorsun, Kur’ân, âlemler için ancak bir öğüttür.
Göklerde ve yerde nice deliller vardır ki, onlar, bu delil­lerden yüzlerini
çevirip geçerler. Onların çoğu, Allah’a ancak ortak koşarak iman ederler. Allah
tarafından herkesi kapsayacak bir musibetin gelmeyeceğinden veya farkında
olmadan Kıyametin ansızın kopmayacağından emin mi oldular? De ki: İşte bu,
benim yolumdur. Ben, Allah’a çağırıyorum, ben ve bana uyanlar, aydın­lık bir
yol üzerindeyiz. Allah’ı tenzih ederim! Ve ben Allah’a ortak-lar koşan
müşriklerden değilim.”[62]

Yusuf sûresinin son üç
âyetinde ise, Peygamberimiz (s.a.v.)’ ‘. e hitaben, daha önce de peygamberler
gönderildiği hatırlatılarak onları inkâr edenlerin akıbetlerinden ibret
alınması istenmekte­dir. Ardından, bütün peygamberlerin davet yolunda
müşriklerin engelleme  teşebbüsleri
ve  çeşitli  kötülükleriyie  karşılaştıkları, onlara ve mü’minlerine
yapılan kötülüklerin giderek şiddetlendi­ği ve üstün sabır sahibi
peygamberlerin tahammülünü zorladığı açıklanmaktadır. Hatta bu zorluklar
yüzünden peygamberlerin neredeyse  
bütün   ümitlerini   kaybetme,  
kendilerine   va’dedilen zaferden
ümit kesme ve bütünüyle yalanlanma endişesine kapı­lacak derecede
zorlandıkları; işte bu son noktada ilâhî yardımın onlara ulaştığı
bildirilmektedir.[63] Buna
göre Allah Teâlâ, yardı­mını, zorluk ve sıkıntıların son derece arttığı, yardım
ihtiyacının en fazla hissedildiği bir zamanda göndermiştir. Zafer va’di, ina­nanların
sabır zırhına bürünerek inançlarındaki samimiyetlerini ispat etmelerinin
ardından tahakkuk etmiştir. Sûrenin son âye­tinde de peygamber kıssalarının
akıl sahipleri için birer İbret sahnesi   
olduğu    vurgulanmakta,    Cenab-ı   
Hak    tarafından vahyedüen
Kur’ân-ı Kerim’in, iman edenler için bir hidâyet reh­beri ve rahmet kaynağı
olduğu belirtilmektedir:

“Ey Muhammedi
Biz, senden önce de şehirler halkından kendilerine vahyettiğimiz erkekleri
peygamber olarak gönderdik. Onlar yeryüzünde dolaşıp kendilerinden önce geçmiş
kavimlerin akıbetlerinin ne olduğuna bakmazlar mı? Allah’tan korkanlar için
âhiret yurdu daha hayırlıdır. Hiç düşünmez misiniz?

Önceki elçilerimizin
hepsi uzun süre zulüm ve baskıya uğ­ramışlardır. Nihayet bu peygamberler
neredeyse bütün ümitlerini kaybettikleri ve büsbütün yalancılıkla
damgalandıklarını gördük­leri bir sırada bizim yardımımız kendilerine
ulaşmıştır ve böylece dilediğimizi kurtarmışızdır. Suçlular güruhundan ise
azabımız asla geri çevrilmez.

Gerçek şu ki, onların
(peygamberlerin) kıssalarında akıl sa­hipleri için büyük ibret vardır. Bu
Kur’ân uydurulmuş bir söz de­ğildir. Ancak kendinden öncekilerin tasdiki, her
şeyin açıklanma­sı, iman eden bir toplum için rahmet ve bir hidâyettir.”[64]

Kur’ân-ı Kerim’de,
Yusuf sûresi haricinde Hz. Yusuf (a.s.)’ dan bahseden ve ona peygamberlik
görevinin verildiğini bildiren iki âyet daha vardır ve mealleri şöyledir:

“Biz, İbrahim’e
İshak’ı ve Yakub’u bahşettik. Ve hepsini doğru yola sevk ettik. Daha önce Nuh’u
ve soyundan olan Davud’u, Süleyman’ı, Eyyüb’u, Yusufu, Musa’yı ve Harun’u da
doğru yola sevk etmiştik. İşte biz, iyilik yapanları böyle mükâfat­landırırız.”[65]

“Şüphesiz ki,
daha önce Yusuf da, size apaçık delillerle gel­mişti, onun getirdiklerinden de
devamlı şüphe etmiştiniz. Yusuf ölünce de, ‘Allah bundan sonra hiç bir
peygamber göndermeye­cek!’ demiştiniz. İşte Allah, haddi aşan şüphecileri böyle
saptırır.[66]

 

 

ONBEŞİNCİ BöLÜM… 1

HZ. ŞUAYB
(A.S.) 1

A. Soykütüğü. 1

B.
Medyenliler Ve Eykeliler. 2

C. Hz. Şuayb
(A.S.)’ın Peygamber Olarak Görevlendirilişi 3

D. Müşriklerin
Hz. Şuayb (A.S.)’ın Davetini Engellemeleri 4

E.
Müşriklerin Namazla Alay Etmeleri 4

F. Müşrik
Elebaşıların Hz. Şuayb {A.S.) Ve Ashabını Tehditleri 6

G. Şiddete
Başvurma-Ölüm Tehditleri 7

H.
Medyenliler’in Helaki 7

I. Eykelilerin
Helaki 8

İ.
Ashabü’r-Res. 10

 

 

 

ONBEŞİNCİ
BöLÜM

 

 HZ. ŞUAYB (A.S.)

 

A. Soykütüğü

 

Hz. Şuayb’ın (a.s.)
soyu hakkında ihtilaf edilmiştir. İslâmi kaynaklarda zikredilen şecerelerden
biri İbn İshâk rivayetine dayanır ve şöyledir: Şuayb b. Mikâil b. Yeşcür b.
Medyen b. İb­rahim.[1] Tevrat ise onu, Hz. Musa
(a.s.)’m kayınpederi Midyan kâhini Yetro veya Reuel olarak tanıtır.[2] Ancak
Kur’ân-ı Kerim Hz. Musa (a.s.)’dan ve Hz. Şuayb (a.s.)’dan bahsettiği yerlerde,
Hz. Musa (a.s.)’m Mısır’dan kaçarak, gittiği Medyen’de kızıyla evlendiği bu
şahsın Şuayb peygamber olduğuna dair bir bilgi vermemiştir. Bu hususta
hadislerde de malûmat yoktur. Bu ba­kımdan, Tevrat’taki bu rivayetler, tartışma
konusu olmuştur. Taberi ve İbn Kesir gibi pek çok alim, Hz. Musa (a.s.)’m
kayınpe­derinin Şuayb peygamber olduğunu bildiren rivayetlere itibar
etmemişlerdir.[3]

Ömer Ahmed Ömer de,
Hz. Musa (a.s.)’m kayınpederi olan bu sâlih kişinin Şuayb peygamber olmadığı
kanâatindedir ve görüşünü şöyle delillendirir:

“Biz, o
ihtiyarın, Şuayb peygamber olmadığı görüşünü ter­cih ediyoruz. Çünkü Hz. Şuayb
(a.s.), kendisini yalanlayan kav­minin helakine şahit olmuş, bu felaketten
sonra sâdece O ve mü’minler hayatta kalmıştır. Bu durumda, mü’min olması gere­ken
çobanların, onun kızlarının hayvanlarını sulamalarına engel olmaları mümkün
değildir. Diğer taraftan, bu kaba saba çoban­ların, umûmî felâketten önce onu
yalanlayanlardan olması da imkânsızdır, çünkü bahsedilen bu şahıs, o sırada çok
ihtiyar bir durumdaydı. Eğer bu ihtiyar bir peygamber olsaydı, yanında 10 yıl
yaşayan damadına, kendi dininden bâzı şeyleri öğrettiğini duyardık. Halbuki
Kur’ân’da bu şahıs hakkında söylenen tek şey talihlerden biri’ olduğudur. Yine
Hz. Şuayb (a.s.), kavmine söylediği, ‘Lût kavmi sizden uzak değildir’ 4
sözünden anlaşıldığı gi­bi, Hz. Lût (a.s.)’dan kısa bir süre sonra, yâni Hz.
Musa {a.s.)’dan çok önce yaşamıştır. Çünkü Hz. Lût (a.s.) ve yaklaşık aynı
yıllarda yaşayan amcası Hz. İbrahim (a.s.) zamanı ile Hz. Musa {a.s.) zamanı
arasındaki süre, pek çok tarihçinin kabulüne[4],
asırdan fazladır.”[5] 

 

B. Medyenliler Ve Eykeliler

 

Hz. Şuayb (a.s.),
mensubu olduğu Medyenliler ve komşula­rı Eykeliler’e peygamber gönderilmiştir.
Bâzı rivayetlere göre, Hz. Hûd (a.s.), Hz. Sâlih (a.s.) ve Rasülullah (s.a.v.)
ile birlikte Arap asıllı dört peygamberden biri olan ve fesahati, belagatı ve
kavmi­ni imana davet faaliyetinde gösterdiği nezâketi sebebiyle, “Pey­gamberlerin
hatibi” unvanıyla tanınan Hz. Şuayb (a.s.), önce Medyen halkını, daha
sonra da Eyke halkını veya ikisini birlikte kurtuluşa çağırmıştır. Kur’ân-ı
Kerim, onun, üç yerde Medyen kavmine, bir yerde de Eyke halkına peygamber
gönderildiğini bildirmektedir. Bu farklı bilgi, Medyenlilerle Eykeliler’in aynı
kavim veya ayrı kavimler olduğu hususunda görüş farklılığına yol açmıştır.
İlgili âyetlerde Hz. Şuayb (a.s.)’a “Medyenlüer’in kardeşi”
denilmesine karşılık Eyke halkı için böyle bir ifade kul­lanılmamıştır. Yine,
Kur’ân-ı Kerim’de iki toplumun maruz kal­dığı ilâhî azap farklı tâbirlerle
ifâde edilmektedir. Hz. Şuayb (a.s.)’m bu iki toplumdan sâdece birine nisbet
edilmesi ve iki toplumun çarptırıldıkları azâbm farklı tâbirlerle
anlatılmasından hareket eden ilim adamları, bu iki halkın ayrı iki kavim olduğu­nu
savunurlar.[6] Ancak ilgili âyetlerde bu
iki kavim için zikredi­len ahlâkî hastalıklar ve Hz. Şuayb (a.s.)’m her iki
topluluğa ver­diği mesaj aynıdır. Bu benzerliği esas alanlar ise, onların tek
kavim  olduğu görüşünü  benimsemişlerdir. Klâsik  müfessirler içinde bu görüşü benimseyenlerin
sayısı daha fazladır.[7]

Ancak yapılan yeni
araştırmalarda elde edilen bâzı bilgiler, bu ihtilafı ortadan kaldırmıştır.
Buna göre, Medyenlilerle Eykelİler, iki ayrı toplum olmakla birlikte, yakın
bölgelerde yaşa­yan aynı soya mensup iki kardeş kabiledir. İnanç sistemleri ve
yaşayış tarzları birbirine çok yakındır. Medyenliler, Hz. İbrahim (a.s.)’m
üçüncü hanımı Katura’dan doğma oğlu Medyen’in, Eykeliler ise yine Katura’dan doğma
diğer çocuklarının soyudur­lar. Medyenliler’in merkezi, Akabe körfezinin doğu
sahillerindeki Medyen şehri, Eykeliler’in merkezi ise Kuzey Arabistan’da bugün
Tebük adını taşıyan Eyke şehridir. Coğrafyacılar, Hicaz bölgesi­nin
kuzey-batısında, Akabe körfezinin doğu sahilinde yer alan Medyen ile Eyke
arasındaki mesafenin, kervanlarla altı günde geçildiğini bildirmişlerdir.[8] Hz.
Şuayb fa.s.), bu iki halkın pey­gamberi olarak görev yapmıştır. Bâzı
kaynaklarda önce Meyden-liler’i, onların helakinden sonra da Eykeliler’i hakka
çağırdığı belirtilsede[9] bu
konuda da bir açıklık yoktur. İki toplumun pey­gamberliğini aynı sırada
yürütmüş olması da mümkündür.

Aynı soydan gelen,
aynı dili konuşan, aynı din ve kültürü paylaşan ve yakın topraklarda yaşayan’
bu iki toplumun, yoğun bir şekilde ticari ve beşerî ilişkiler kurmuş oldukları
kesindir. Her iki toplumun, ticarette ileri gitmesi, her ikisinde ticarî ha­yatta
dürüstlük ve doğruluğun kaybolması ve müşterek ahlâkî çöküntü de bunu
göstermektedir. Bu münasebetle, bu iki kardeş topluma tek peygamber gönderilmiş
olmalıdır.

Medyen şehri,
Kızildeniz sahilini takip eden Yemen-Medine-Suriye ticaret yolu ile Irak’tan
Mısır’a giden yolun kesişme noktasında yer alması sayesinde, ticarî sahada önem
kazanmış, dönemin büyük ticarî merkezleri arasına girmişti.[10]
Tebük şeh­rinde de ticari hayat çok canlıydı. Ancak Hz. Şuayb (a.s.)’m gön­derildiği
dönemde, her iki şehirde, ticari hayatta dürüstlük bü­yük ölçüde kaybolmuş,
ölçü ve tartı işlerinde hilekârlık alıp yü­rümüştü. Fitne ve bozgunculuk son
derece yaygınlaşmıştı.

Önceleri ataları Hz.
İbrahim (a.s.)’m dininde olan Medyen ve Eyke halkı, zamanla bu dini tahrif
etmişler, giderek bütünüy­le batıl inançlara saplanmışlardı. Tevhid inancını
terk etmişler, kendilerine uydurma ilahlar edinerek Allah’a ortak koşmaksizm
inanmaz olmuşlardı. Bilhassa ticarî faaliyetlerde hilesiz iş yap­mıyorlardı.
Ancak onlar, buna rağmen, Müslüman olduklarına inanıyorlar; bâtıl inançlarını
savunarak bunlarla övünüyorlardı. [11]

 

C. Hz. Şuayb (A.S.)’ın Peygamber Olarak Görevlendirilişi

 

Allah Teâlâ, haktan
uzaklaşarak küfre saplanmış Medyen halkına aralarından Hz. Şuayb (a.s.)’i
peygamber olarak gönder­di. Onu delil ve mucizelerle destekledi. Hz. Şuayb
(a.s.), diğer peygamberler gibi, işin başında, onları, uydurmuş oldukları sah­te
ilahları terk edip, tek olan Yüce Allah’a kulluk etmeye çağırdı. Onları, ölçü
ve tartıda dürüst davranmaya davet etti. Maddi ba­kımdan iyi bir durumda
olduklarını hatırlatarak, ölçü ve tartıyı eksik yapma alışkanlığını
bırakmalarını, aksi takdirde bu kötü adet yüzünden büyük bir azaba
çarptırılacaklarını söyledi. Helal kazancın bereket ve haynu işaret etti.
Söyledikleri gibi, gerçek Müslümanlar iseler, yeryüzünde fitne ve fesat
çıkarmayı bıraka­rak kendisine iman etmeleri gerektiğini vurguladı. Kur’ân-ı Ke­rim,
onun sözlerini şöyle aktarmaktadır:

“Medyen halkına
da kardeşleri Şuayb’i peygamber olarak gönderdik. Şuayb onlara şöyle dedi: Ey
kavmim! Allah’a kulluk edin, sizin O’ndan başka ilahınız yoktur. İşte size,
Rabbiniz tara­fından apaçık bir mucize (bir delil) gelmiştir. Ölçüyü ve tartıyı
tam tutun, insanların mallarının değerini düşürmeyin. Islah edilme­sinden sonra
yeryüzünde bozgunculuk çıkarmayın. Eğer iman ediyorsanız, bu, sizin için daha
hayırlıdır.”[12]

Hz. Şuayb (a.s.),
onlara kendiliklerinden uydurdukları tan­rıları bırakıp sadece Allah’a kulluk
etmedikleri ve içinde yüzdük­leri maddî refaha rağmen ticari hayattaki
sahtekârlıklarını bı­rakmadıkları takdirde, şiddetli bir azaba
çarptırılmalarından korktuğunu söylüyordu. Mü’minlerin ticarette dürüst davrana­rak
elde edecekleri kazancın kendileri için daha hayırlı olduğunu belirtiyor,
bununla birlikte, onların üzerinde bir gücü olmadığı­nı, onları inanmaya
zorlayamayacağını ifâde ediyordu:

“Medyen’e de
kardeşleri Şuayb’i gönderdik. Şuayb onlara, ‘Ey kavmim, Allah’a kulluk edin,
sizin O’ndan başka hiç bir ilahı­nız yoktur. Ölçüyü ve tartıyı da eksik
tutmayın; ben sizi bir refah içinde görüyorum ve ben, sizi kuşatacak bir günün
azabından korkuyorum. Ey kavmim! Ölçeği ve teraziyi tam dengi dengine tutun,
insanların eşyasına densizlik etmeyin ve yeryüzünde boz­gunculuk ederek fenalık
yapmayın! Eğer iman etmişler iseniz, Allah’ın helâlinden bıraktığı kâr, sizin
için daha hayırlıdır. Fakat ben, sizin üzerinizde bir gözcü değilim.”[13] 

 

D. Müşriklerin Hz. Şuayb (A.S.)’ın Davetini Engellemeleri

 

Bütün müşrikler
gibi,  Medyenliler de, kendilerini gerçek
kurtuluşa çağıran peygamberlerinin davetini engellemek için harekete geçtiler.
Bilhassa küfrün elebaşıları, sonradan Ebu Ce­hil ve arkadaşlarının yapacağı
gibi, insanların Şuayb peygam­berle görüşmesini engellemek istediler. Ona giden
insanları gö­zetlemek ve onunla görüşmelerini engellemek maksadıyla, yollar
üzerine nöbetçiler yerleştirdiler. Bu gözcüler, ona gitmek isteyen insanların
yollarına çıkarak, onun bir yalancı olduğunu söylerler ve “sizi inancınız
hususunda fitneye düşürür ve atalarınızın di­ninden döndürür” diye
uyarırlardı. Mü’minleri de korkuturlar ve ölümle tehdit ederlerdi. Hz. Şuayb
(a.s.), inkarcıların insanların hak yola ulaşmasını önlemek için yaptıkları bu
davranışı kınıyor, Cenab-ı Hakk’ın kendilerine yaptığı iyilikleri hatırlata­rak,
O’nun bozguncuları nasıl cezalandırdığını düşünmelerini istiyordu. Sonra da,
iman edip kendisini tasdik edenler ile onlar arasındaki hükmü Allah’a bırakmayı
teklif ediyordu:

“Bir de, Allah’a
iman edenleri tehdit ederek, her caddenin başına oturup da, onları Allah’ın
yolundan alıkoymayın ve yolun çarpıklığını arzu etmeyin. Düşünün ki, siz pek az
idiniz, O, sizi çoğalttı ve bakın o bozguncuların sonu ne oldu! Eğer içinizden
bir kısmı, benim gönderilmiş olduğum gerçeğe inanmış, bir kısmı da inanmamışsa,
Allah aramızda hükmünü verinceye kadar sabre­din. O, hüküm, verenlerin en
hayırlısıdır. “[14] 

 

E. Müşriklerin Namazla Alay Etmeleri

 

Müşrikler, Hz. Şuayb
(a.s.)’ı alaya almaya ve kıldığı namaz­la istihza etmeye başladılar. Hz. Şuayb
(a.s.) kendilerini putları terk edip Allah’a ibadet etmeye, ölçü ve tartı
işlerinde adil dav­ranmaya ve bozgunculuğu terk etmeye çağırınca, alay ve
istihza ile karşılık verdiler. Sanki suçluyu da bulmuşlardı: Namaz! Hz Şuayb
(a.s.)’ı küçümseyip alaya alarak, “Babalarımızın tapmış olduğu ilahları
terk etmemizi ve mallarımızda dilediğimiz şekilde tasarrufta bulunmaktan
vazgeçmemizi, sana namazın mı emredi­yor?” diye soruyorlardı.  Kendisinin önceden akıllı ve uslu bir adam
olduğunu söyleyerek, atalarında görmedikleri bu yeni dav­ranışları, onun gibi
akıllı birine yakıştıramadıklarını belirtiyor­lardı. Kur’ân-ı Kerim, onların
dinin direği olan namaza yönelik düşmanlık dolu alaycı sözlerini şöyle
aktarmıştır:

“Onlar şöyle
dediler: Ey Şuayb, atalarımızın taptıklarını terk etmemizi veya mallarımız
hususunda dilediğimizi yapmamamızı sana namazın mı emrediyor? Halbuki sen çok
uslu ve akıllı biri­sin!”[15]

Müşriklerin namazı
dillerine dolamaları, şüphesiz ki, na­mazın dindeki öneminden ve hatta din ile
aynı şey kabul edilme­sinden kaynaklanıyordu. Bu soru, aynı zamanda
inkarcıların, mü’minlerin ibadetlerine karşı besledikleri nefret hislerinin de
açık bir yansımasıydı. Dinin diğer emirlerinin yaşanacağının da en açık
göstergesi olan namaz, mü’minlerin büyük bir eylemi şeklinde görüldüğü İçin,
kâfirler her devirde namaza düşman olmuşlardır. Namazı hakkıyla kılanların
dindarlıklarını kendi yaşantılarıyla sınırlı tutmayacakları, bu hususta
yakınlarına da tesir edecekleri korkusu, din düşmanlarını hep tedirgin
etmiştir. Medyen müşrikleri de, Hz. Şuayb (a.s.) ve ashabını, en kısa şe­kilde
namazla tarif ettikleri için, dinin direği yerinde olan bu önemli ibâdetin,
atalarından kalma inançlarını ve mallarını iste­dikleri gibi harcama
hürriyetini kaldırmasından söz etmektedir­ler. Yine onlar, bu çıkışlarıyla,
dünya hayatını iman ve ibâdet sisteminden soyutlamak eğiliminde olduklarını
göstermişlerdir.

Hz. Şuayb (a.s.) ile
müşrikler arasında geçen bu tartışma-hakkında büyük müfessirlerden Râzî, şöyle
demiştir:

“Hz. Şuayb (a.s.)
onlara iki şey, yani Allah’ı birlemeyi, Ölçü ve tartıda adil davranmayı
emretti. Onlar da, onun emrettiği bu iki şeye, iki söz ile itiraz ettiler:
Birincisi, Allah’ın birliğine inanma emrine karşılık ‘babalarımızın taptığı
şeyleri asla terk etmeyiz’ sözünü, ikincisi de, ölçü ve tartıda eksik yapmayın
sözüne karşı-lık, ‘mallarımızda dilediğimizi yaparız’ sözünü söylediler. Burada
namazdan maksadın ‘din’ olma ihtimâli de vardır. Buna göre mâ­nâ şöyle olur:
‘Bunları sana dinin mi emrediyor?’ Namaz, en açık alâmeti olduğu için
dine,  ‘namaz’ denilmiştir. Rivayete göre
Hz. Şuayb (a.s.) çok namaz kılardı. Kavmi onun namaz kıldığını gö­rünce,
birbirlerine göz kırpar ve gülüşürlerdi. ‘Namazın mı sana emrediyor?’diyerek
eğlenir ve alay ederlerdi.”[16]

Merhum Elmahlı da
şöyle der:

“Hz. Şuayb (a.s.)
çok namaz kılıyor ve öyle tanınıyordu, ibâ­detler içinde dinin direği olan
namaz ise, ‘gerçekten de namaz Allah’tan gerektiği şekilde korkanların
dışındakilere ağır gelir.’ (Bakara, 2/45) âyetinde belirtildiği şekilde huşu
ehlinden olma­yanlara pek ağır gelen, Allah’tan başkasını bir yana bıralçıp, Al­lah
huzurunda divan durmanın, secdelere varmanın zevk ve ulvi­yetini idrak
edemeyenlere boş ve faydasız bir uğraş gibi geldiğin­den, namaz kılanlarla alay
edip eğlenmek, küfrün gereği ve azgın kâfirlerin öteden beri âdetleridir.
Bundan dolayı Hz. Şuayb (a.s.)’ın kavmi de onun tevhid inancını, hukuk ve
ahlâkla ilgili bildirdiklerini doğrudan doğruya red ve inkâr edemedikleri için,
özellikle dolaylı yoldan değersiz göstermek üzere bütün bunları onun kıldığı
namaza bağlayarak, geçersiz ve değersiz göstermeye çalışıyorlar, onun
peygamberliğiyle alay etmek üzere namazıyla alay ediyorlardı.”[17]

Hz. Şuayb (a.s.),
davetini ısrarla devam ettirerek onlara, kendisinin gerçekten peygamber
olduğunu, bu hususta Rabbin-den apaçık ve kesin bir delilinin bulunduğunu,
böyle olunca, putları bırakıp tek Allah’a ibadete ve her türlü kötülükleri terk
edip iyiliklere çağırmak durumunda olduğunu açıklıyordu. Onla­ra ne
emrediyorsa, onları başta bizzat kendisinin yaptığını, vazi­fesinin, gücünün
yettiği ölçüde işleri düzeltmek ve ıslahtan iba­ret olduğunu, başarıyı da
sâdece Allah’tan bekleyip O’na tevek­kül ettiğini bildiriyordu. Kendisine olan
düşmanlıklarının, Hz. Nuh (a.s.), Hz. Hud (a.s.) ve Hz. Salih (a.s.)’m
kavimlerinin başla­rına gelen felâketlerin bir benzerini başlarına
getirmesinden korktuğunu söylüyor ve gerek mekan gerekse zaman bakımın­dan Nuh
kavminin kendilerine yakınlığını dile getirerek dikkatle­rini çekiyordu.
Onları, imana, tevbe ve istiğfara çağırıyor, öğüt almaları için, Cenab-ı
Hakk’in çok esirgeyici ve bağışlayıcı oldugunu. kullarına karşı engin merhamet
ve sevgi beslediğini hatır­latıyordu:

“Şuayb, ‘Ey
kavmim! Ne dersiniz, eğer ben, Rabbimin katın­dan açık bir delil ile gelmişsem,
ve O, bana kendi katından güzel bir rızık vermişse ne yapmalıyım? Size
muhalefet etmemle, sizi menettiğim şeylere kendim düşmek istemiyorum. Ben,
yalnızca gücümün yettiği kadar düzeltmeyi istiyorum. Başarım da Allah’ın
yardımı iledir. Ben, yalnız O’na dayandım ve ancak O’na yöneli­rim. Ey kavmim!
Bana karşı çıkmanız, sakın sizi Nuh kavminin veya Hûd kavminin ya da Salih
kavminin başına gelenler gibi bir felakete sürüklemesin! Ve hatırlayın ki, Lût
kavmi sizden fazla uzak değildir. Rabbinizden affinızı isteyin. Sonra, O’na
tevbe edin. Şüphesiz ki, Rabbim, çok merhametlidir ve çok sevendir.’ dedi
“[18]

 

F. Müşrik Elebaşıların Hz. Şuayb {A.S.) Ve Ashabını
Tehditleri

 

Hz. Şuayb (a.s.)’ın
davetini devam ettirdiğini gören müşrik liderler, alay ve hakaretlerinden bir
netice alamayınca, işi tehdit­le halletmek istediler. Ona ve ashabına karşı
büyüklük taslaya­rak, atalarının dinine dönmedikleri takdirde, onları
yurtlarından çıkaracaklarını söylediler. Hz. Şuayb (a.s.}, Allah’ın lütfuyla hi­dâyete
ulaşmışken batüa dönmenin Allah’a karşı büyük bir iftira olacağını ve bunun
kendileri için asla söz konusu olmadığını söyledi. İnananlar olarak,
müşriklerin yapacağı kötülüklere asla’ aldırmayacaklarını, kendilerini Allah’ın
iradesine teslim ettikle­rini ve her şeyin O’nun iradesi dahilinde olduğunu
açıkladıktan sonra, Allah’a sığınıp iki taraf arasında hükmünü vermesini is­tedi.
Buna rağmen kâfirler, onu ve ona inananları tehdide devam ettiler:

“Kavmin ileri
gelenlerinden büyüklük taslayanlar dediler ki: ‘Ey Şuayb! Seni ve seninle
beraber iman edenleri, mutlaka ülke­mizden çıkaracağız. Yahut da bizim dinimize
döneceksiniz.’ Şuayb da, şöyle dedi: ‘İstemesek de mi? Eğer, Allah bizi sizin
di­ninizden kurtarmışken, tekrar ona dönecek olursak, Allah’a yaları yere
iftirada bulunmuş oluruz. Rabbimiz olan Allah’ın dilemesi müstesna, sizin
dininize dönmemiz mümkün değildir. Rabbimin ilmi her şeyi kuşatmıştır. Biz,
sadece, Allah’a dayanınrz. Ey Rabbimiz! Bizimle kavmimiz arasında hak İle
hükmünü ver. Sen, hüküm verenlerin en hayırlısısın.’

Kavminin ileri gelen
kâfirleri şöyle dediler: Yemin olsun ki, eğer Şuayb’a uyarsanız, andolsun ki, o
takdirde mutlaka zarara düşersiniz!”[19]

Bir toplumda
liderlerin önemi ve onların oynadığı rol, bu âyetlerden de açıkça
anlaşılmaktadır. Toplumu idare edenler, toplum üzerinde büyük etkiye
sahiptirler. Toplumu kendi dü­şünceleri istikametinde şekillendirip,
istedikleri mecraya sevk edebilirler. Halk, toplumda mutlak iktidar sahibi olan
bu sınıfın peşinden gider ve her şeyi onlardan bekler hale gelir. Düşünce ve
kavramlar hâkim sınıf tarafından oluşturulur ve toplum onla­rın istedikleri
kalıba sokulur. Yöneticiler, yürüttükleri vazifenin büyük bir sorumluluk
olduğuna inanan ve icraatlarında Allah rızasını gözeten kimseler olurlarsa,
toplumun işlerini düzeltir, her türlü kötülükleri en aşağı seviyeye
indirebilir, toplumda sulh ve sükunu sağlayabilirler. Böyle bir toplumda
kötülükler fazla gelişemez. Ancak, yöneticiler Medyen kavminde olduğu gibi, hak
yoldan uzaklaşıp nefis ve arzularına teslim olmuş, isyan ve fesa­dın elebaşısı
haline gelmiş kimseler olurlarsa, o ülkede, hukuk ve ahlâk kuralları felç olur,
ahlâksızlık, terör ve fuhuş yaygınla­şır. Anarşi ve bozgunculuk günden güne
şiddetlenir. Böyle bir çöküşün sonu, eski toplumlarda genellikle umumî felaket
ol­muştur. [20]

 

G. Şiddete Başvurma-Ölüm Tehditleri

 

Hz. Şuayb (a.s.) ve
ashabının kararlılığını gören müşrikler, tehditlerini gittikçe
şiddetlendirdiler. Aralarında onu zayıf bir şahıs olarak bildiklerini, meramını
anlatmaktan dahi aciz oldu­ğunu, kendilerinden üstün hiçbir yönünün
bulunmadığını söy­leyerek hakarete devam ederken, sonunda onu taşla öldürmekten
bahsettiler. Onu aslında öldürmek istediklerini, ancak kav­minin kan davasına
kalkışmasından çekindikleri için bunu yapmadıklarını söylediler. Hz. Şuayb
(a.s.), onlara aşiretinden değil, Allah’tan çekinip korkmaları gerektiğini
söyledi ve asıl güç sahibinin Allah olduğunu O’nun ilminin yaptıkları şeylerin
ta­mamını kuşattığını hatırlattı. Onların tehditlerine aldırmadığını ve Allah
tarafından kendisine verilen tebliğ vazifesini her ne pa­hasına olursa olsun
devam ettireceğini açıklayıp onlara meydan okudu. İleride rezil ve rüsvay edici
azaba kimlerin uğrayacağını ve yalancıların kimler olduğunu birlikte
göreceklerini söyledi:

“Bunun üzerine
kavmi şöyle cevap verdi: ‘Ey Şuayb, biz, senin söylediklerinin çoğunu
anlamıyoruz. Ve aramızda seni çok zayıf bir kimse olarak görüyoruz. Eğer
kabilen olmasaydı, seni taşlayarak öldürürdük. Esasen bizim aramızda bir
itibarın da yoktur.

Şuayb, ‘Ey kavmim,
benim yakınlarım sizin için Allah’tan daha mı önemli ki, O’nu arkanıza atıp
unuttunuz. Bilin ki, Rabbim, bütün yaptıklarınızı ilmiyle kuşatmıştır. Ey
kavmim! Bü­tün gücünüzle yapacağınızı yapın, ben de yoluma devam edece­ğim!
İleride rezil ve rüsvay edici azabın kime dokunacağını ve kimin yalana olduğunu
bileceksiniz. Bekleyin bakalım, ben de sizinle beraber bekliyorum!’ dedi.
“[21] 

 

H. Medyenliler’in Helaki

 

Kur’ân-ı Kerim, Medyen
ve Eyke halkının uğratıldığı azap­tan çok kısa bahsetmiş, teferruata
girmemiştir. Bu hususta ver­diği bilgi, Medyen halkının korkunç bir gürültüyle
birlikte mey­dana gelen şiddetli bir depremle, Eyke halkının ise gölge azâbıyla
helak edildiği, Hz. Şuayb (a.s.) ve ashabının ise Allah’ın rahme-tiyle her iki
azaptan hariç tutulduğunun bildirilmesinden ibaret­tir.

Medyen halkına
gönderilen bu azap, A’raf ve Ankebut sûre­lerinde şiddetli bir deprem (=recfe)
olarak zikredilir. Bu deprem sonucu inkarcı zâlimlerin tamamı, bulundukları
yerlerde ölmüşler ve cansız eşyalar haline gelmişlerdi. Sanki onlar, daha önce
bu yurtlarında ikâmet edip, orayı şenlendirmemişlerdi. Müşrik­lerin bu korkunç
sonunu gören Hz. Şuayb (a.s.), geçmişin bir muhasebesini yaparak, onlara karşı
üzerine düşeni yaptığını, Allah’ın mesajını onlara ulaştırdığım ve öğüt
verdiğini söyledik­ten sonra sözlerini şöyle tamamlamıştı: “Şimdi kâfir
bir kavme nasıl acırım?” Merhum Elmalılı’nm ifadesiyle, “Hz. Şuayb
(a.s,), ilk önce kavminin helak olmasından dolayı bir üzüntü duydu, fa­kat onların
üzülmeye lâyık olmadıklarını ve küfürleriyle azabı hak et-tiklerini düşünerek,
onlarla olan bütün manevî ilgisini kesti. Kısacası ‘oh olsun!’ demedi; ancak
‘vah’ etmenin de caiz olmaya­cağını düşünerek ve böyle söyleyerek onlardan
tamamen yüz çe­virdi,”[22]
Onların basma gelen korkunç deprem, A’râf sûresinde şöyle anlatılmaktadır:

“Derken onlan
şiddetli bir deprem (=recfe) yakalayıverdi de evlerinde dizüstü çökekaldılar.
Böylece Şuayb’ı yalanlayanlar, sanki orada hiç safa sürmemiş gibi oldular. Asıl
hüsrana uğra­yanlar, Şuayb’ı yalanlayanlar olmuştu. Şuayb onlardan öteye döndü
ve, ‘Ey kavmim, Allah biliyor ki, size Rabbimin mesajını ilettim, size öğüt de
verdim; şimdi kâfir bir kavme nasıl acınm?’ dedi.[23]

Ankebût sûresinde de
şöyle denilmektedir:

“Medyen kavmine
de kardeşleri Şuayb’ı gönderdik; vardı dedi ki: ‘Ey kavmim! Allah’a ibadet edin
de son güne ümit besle­yin; bozgunculukla yeryüzünü berbat etmeyin!’ Buna karşı
onu yalanladılar, derken, onları şiddetli bir deprem (=recfe) yakalayı­verdi de
yurtlarında dizleri üstü çökekaldılar.”[24]

Hud sûresinde ise,
Medyenliler’in helakinin, korkunç bir gürültü sonucu olduğu ve Allah Teâlâ’dan
bir lütuf olarak Hz. Şuayb (a.s.) ve ashabının bu azaptan kurtulduğu
bildirilmiştir:

“Emrimiz
geldiğinde, Şuayb’ı ve beraberinde iman edenleri tarafımızdan bir rahmetle
kurtardık. O zulmedenleri ise, dehşet verici bir ses (=sayha) yakaladı ve
yurtlarında çöküp kaldılar.

Sanki orada şenlik
kurmamışlardı. Bak işte Semûd gibi Medyen de defolup gitti.”[25]

Medyen kavminin helaki
hakkında biri şiddetli bir deprem, diğeri korkunç bir gürültü olarak iki
felâketten bahsedilmesi, bu iki 
hâdisenin  birlikte  vuku 
bulduğunu  göstermektedir.   Buna göre, korkunç bir gürültüyle birlikte
şiddetli bir deprem meyda­na gelmiş olmalıdır.
[26]

 

I. Eykelilerin Helaki

 

Hz. Şuayb (a.s.}, az
önce açıkladığımız gibi, bazı tarihçilere göre Medyenliler’in helakinden sonra
Eyke halkına peygamber olarak gönderilmişti.[27]
Eykeliler de, Medyenliler gibi, şirke düş­müşler, ölçü ve tartı işlerinde
dürüstlükten tamamen ayrılmış­lardı. Hz. Şuayb (a.s.), onlara da, kendisinin
Allah tarafından görevlendirilen bir elçi olduğunu söyleyerek onları Allah’a
ibâde­te çağırdı. Kendisine uyarak Allah’ın emirlerini dinlemelerini istedi.
Yürüttüğü görev karşılığında onlardan herhangi bir ücret istemediğini,
hizmetinin karşılığını yalnızca Allah’tan beklediğini söyledi. Medyen halkının
başına gelen felâketten ibret alarak fesat ve bozgunculuktan kaçınmalarını,
ölçü ve tartıyı doğru bir şekilde yapmalarını ve Allah’tan korkmalarını emretti.

Ancak Eykeliler de,
komşuları Medyenliler gibi, onun sözle­rine kulak asmadılar. Peygamberlerini
yalanlayıp, ona kendileri gibi bir beşer, üstelik büyüye mâruz kalmış bir insan
olduğunu söylediler. Daha da ileri giderek, eğer doğru söylüyorsa, hemen gökten
üzerlerine bir azap indirmesini istediler. Hz. Şuayb (a.s.), “Rabbim
yaptıklarınızı daha iyi bilir” diyerek onları Allah’a havale etti.
Sonunda, Hz. Şuayb (a.s.)’ı yalanlayan bu kavim de azaba uğratıldı. Onların
üzerine gönderilen azap, “azâbu yevmi’z-zulle/gölge gününün azabı”
adını taşıyan bir azap idi. Kur’ân-i Kerim, bu azap hakkında şu bilgiyi
vermektedir:

“Eyke halkı da,
gönderilen peygamberleri yalanladı. Şuayb o zaman onlara şöyle demişti: ‘Siz,
Allah’tan korkmaz mısınız?

Haberiniz olsun, ben
size gönderilmiş bir peygamberim. Gelin Allah’tan korkun ve bana itaat edin.
Buna karşılık sizden bir ücret istemiyorum. Benim mükâfatım âlemlerin Rabbine
aittir. Ölçeği tam ölçün ve hak yiyenlerden olmayın. Ve doğru terazi ile
tartın! Halkın eşyalarını değerinin altına düşürmeyin ve yeryü­zünü anarşi ile
fesada vermeyin. Sizi ve sizden önceki nesilleri yaratan Yaratıcı’dan korkun!’

Şöyle dediler: ‘Sen
muhakkak büyülenmişlerdensin. Sen de bizim gibi bir beşerden başka nesin!
Doğrusu biz, seni yalancılar­dan sayıyoruz. Üzerimize gökten bir parça
düşürüver, eğer doğru söyleyenlerden isen!’

Şuayb, ‘Rabbim
yaptıklarınızı daha iyi bilir.’ dedi. Hülâsa onu yalanladılar, kendilerini de o
gölge gününün azabı yakalayı-verdi. O, cidden büyük bir günün azabı idi.
Şüphesiz, bunda alı­nacak bir ibret vardır; ne var ki çoğu yine de iman
etmediler.[28]

Rivayete göre, Allah,
onlara şiddetli bir sıcaklık musallat etmişti. Sıcaktan bunaldıklarında,
rüzgarda serinlemek arzusuy­la kırlara çıktılar. Bu esnada gönderilen bir
bulut, onları sevin­dirmişti. Çünkü onun gölgesine sığınarak sıcaktan
kurtulabilir­lerdi. Bu maksatla bulutun altında toplandılar. Ancak bulut, bir
anda şimşek ve ateş yağdırmaya başladı ve hepsini helak etti.[29]

Kur’ân-ı Kerim’de Eyke
halkının helakinden üç yerde daha söz edilmiştir. Onların cezalandırılma
sebeplerinin de zikredildiği bu âyetlerde şöyle buyurulmaktadır:

“Eyke sakinleri
de, doğrusu ıslah olmaz zâlim kimselerdi. Ve bu yüzden, onları da hakettikleri
cezaya uğrattık. Gerçek şu ki, Lüt kavmi ve Eyke halkı, geride bıraktıkları
harabeleri (bugün dahi) görülebilen bir ana yol üzerinde yaşamaktaydılar.[30]

“Semüd kabilesi,
Lüt kavmi ve Eyke sakinleri de aynı şekil­de hakikati yalanlamışlardı. Onların
tümü inkârda birleştiler. Hepsi de peygamberleri yalanladılar ve bu nedenle
cezamızı hak ettiler.[31]

“Ve Eykeîüer ve
Tubba’ halkı, onların hepsi peygamberleri yalanladılar ve bunun üzerine onları
uyardığım şey başlarına geldi.[32]

Eykelüer’in helakinden
sonra, bu azaptan da kurtulan Hz. Şuayb (a.s.) ve ona iman edenlerin nereye
gittikleri ve nasıl bir hayat sürdükleri hakkında kaynaklarda bilgi yoktur.
Ancak bâzı rivayetlerde, onun ve arkadaşlarının Mekke’de vefat ettikleri ve Mescid-i
Haram’da Darünnedve ile Benî Sehm kapısı arasındaki bir bir yere
defnedildikleri bildirilmiştir.[33]

 

İ. Ashabü’r-Res

 

Kur’ân-ı Kerim’de Nuh
kavmi, Âd ve Semüd kabileleriyle birlikte iki yerde adı zikredilen ve bu
toplumlar gibi peygamber­lerini yalanlamaları yüzünden helak edildikleri
bildirilen Asha-bü’r-res hakkında ihtilâf edilmiştir. Bu toplumun kimler
olduğu, nerede ve ne zaman yaşadığı hususunda farklı rivayetler nakle­dilmektedir.
Onların Yemâme’de Felç denilen beldede yaşamış olan bir toplum olduğu, Yasin
sûresinde bahsedilen Ashabül-karye olduğu veya Azerbaycan’da yaşayan ve
peygamberlerini öldüren bir kavim olduğu rivayetleri yanında, Şuayb kavmi ol­duğunu
bildiren rivayetler de vardır.[34]
Kimlikleri meçhul kalan bu toplum hakkındaki âyetlerin meali şöyledir:

“Ve Âd toplumunu,
Semüd toplumunu ve Ress halkını ve bunların arasında gelip geçen daha nice
günahkâr nesilleri toplu­ca cezalandırdık. Oysa her birine uyana dersler,
örnekler vermiş­tik; ama bunlara aldırmamaları üzerine hepsini yerle bir ettik.[35]

“Onlardan önce
Nuh kavmi, Ashâbu’r-res ve Semüd kavmi de hakikati yalanladı. Âd kavmi, Firavun
kavmi, Lût kavmi de. Ve Eykeîüer ve Tubba’ halkı, onların hepsi peygamberleri
yalanladı­lar ve bunun üzerine onları uyardığım şey başlarına geldi.[36]

 

 

ONDÖRDÜNCÜ BÖLÜM… 1

HZ. ZÜLKİFL (A.S.) 1

 

 

 

ONDÖRDÜNCÜ
BÖLÜM

 

HZ. ZÜLKİFL (A.S.)

 

Kur’ân-ı Kerim, iki
âyette, diğer bâzı peygamberlerle birlikte Hz. Zülkifl (a.s.)’m adını da
zikretmiş ve onların bâzı özelliklerini açıklamıştır:

“Ve îsmâÜ’i,
îdris’i ve Zülkifl’i hatırla ki, onların hepsi sabre­denlerdendi. Ve bu yüzden
onların hepsini rahmetimizle kuşat­mıştık; onlar gerçekten dürüst ve erdemli
sâlih kimselerdi.![1]

“İsmail’i,
Elyesa’yı ve Zülkifl’i hatırla; onların tamamı, seçil­miş hayırlı
kimselerdendi”[2]

Zülkifl’in adının bu
âyetlerde peygamberlerin isimleriyle birlikte zikredilmesi, sabredenlerden,
seçilmişlerden ve Allah tarafından ödüllendirilenlerden olduğunun belirtilmesi,
onun da peygamber olduğunu gösteren bir delil olarak değerlendirilmiş­tir.
Kur’ân-ı Kerim’de ve güvenilir hadis kaynaklarında peygam­ber olduğuna işaret
eden başka bir bilgi bulunmaması sebebiyle peygamberliği tartışılsa da, bâzı
alimlere göre onun hakkındaki meşhur görüş peygamber olduğudur.[3] Ancak
onun hakkında, sâlih bir kimse, âdil bir hâkim veya önceden günahkâr biri oldu­ğu
halde samîmi bir şekilde tevbe edip, kabul edilen bu tevbesinin ardından ölen
bir genç olduğu görüşleri de ileri sü­rülmüştür. Yine, onun Şuayb peygamber,
Yüşâ peygamber, Elyesa peygamber, Zekeriya peygamber veya Hezekiel peygamber
olduğu da söylenmiştir.[4] Bâzı
rivayetlerde ise, önce geçtiği gibi, onun Eyyûb peygamberin Bişr adındaki oğlu
olup, babasından sonra peygamber olarak görevlendirildiği, Anadolu veya Suriye
bölgesinde yaşayıp 75 veya 95 yaşında öldüğü zikredilmektedir.[5]

Bu konuda tatmin edici
bir neticeye ulaşamadığı anlaşılan Taberî, onun kimliği hakkında görüş belirtmemiştir.[6] Bu
arada, onun Budizm’in kurucusu Buda olduğunu söyleyenler de çık­mıştır. Bâzı
araştırmacılar, Buda’nın köyünün adı ve babasının adından hareketle, böyle bir
sonuca ulaşmışlardır. Kur’ân ve hadislerde kendisinden hiç bahsedilmeyen
Buda’nın doğum yeri Kapilavastu’dur. Bu görüşü ortaya atanlara göre, Kifl
kelimesi Kapüavustu’nun Arapçalaşmış şeklidir. Zülkifl de Kapilavastulu
demektir. Bunu destekleyen delil, Kifl kelimesi ile Buda’nın ba­basının ismi
olan Suddhudâna kelimesinin aynı anlamı taşıma­sıdır; bu iki kelime de temiz
besin, besleyici gıda demektir. Bu görüşü ileri sürenler, Tîn sûresinde
zikredilen incir ağacının, Buda’nın altında Nirvanaya ulaştığı incir ağacı
(Bodhi) olduğunu belirtmişlerdir.[7]

Peygamber olduğunu
kabul eden alimlere göre, Zülkifl’den sonra görevlendirilen ilk peygamber,
Medyen halkına gönderilen Hz. Şuayb (a.s.) olmuştur.[8]

Tirmizî’nin İbn
Ömer’den naklettiği bir hadise göre, Benî İsrail’de Kifl adını taşıyan günahkâr
bir genç vardı. Bu genç, para karşılığında bir kadınla birlikte olmak istemiş,
bu esnada kadının titreyip ağlamaya başladığını görünce bunun sebebini sormuş,
kadının, o ana kadar hiç yapmadığı bu kötü işi, son derece muhtaç bir duruma
düştüğü için yapmak zorunda kaldı­ğını söylemesi üzerine, onunla birlikte
olmaktan vazgeçmiş ve ihtiyacını karşılaması için para verip onu serbest
bırakmıştır. Sonra da, artık ebediyen Allah’a isyan etmeyeceğine, zina veya başka
bir günah işlemeyeceğine yemin etmiştir. Bu genç, bu tevbesinin ardından aynı
gece ölmüştür. Söylendiğine göre, öl­düğü günün sabahı, onun kapısının önünde
“Allah, Kifl’in bütün günahlarım bağışlamıştır” yazılı bir mektup
bulunmuştur.[9] Anla­şıldığı gibi bu
hadiste, tanıtılan şahsın Kur’ân-ı Kerim’de adı geçen Zülkifl olduğuna dâir
herhangi bir işaret yoktur. Tirmizî’nin rivayetinde Kifl adıyla tanıtılan bu
genç, kısas-ı enbi­yâ ve tarih kitaplarında Zülkifl olarak geçmekte, âyetteki
Zülkifl hakkında nakledilen görüşler arasında zikredilmektedir.[10] Bu
iki ismin birbirine karıştırılmasını hata olarak değerlendiren İbnül-Cevzî,
önceden günahkâr olup tevbe ettiği gün Ölen bir gencin, davet ve sabırda
sınanmadığı için peygamberliğini düşünmenin yanlış olacağını söyler.[11]

Onun sâlih bir kimse
olduğu görüşünde olan Mücâhid’den aktarılan bir rivayete göre, yaşlanan Elyesa
peygamber, kendi­sinden sonra insanları yönetecek birini yerine geçirip, nasıl
icrâ­âtta bulunacağını görüp sınamak ister. Üç şartı kabul eden biri­ni yerine
tayin edeceğini söyler ve şartlarını açıklar: Gündüzleri oruç tutacak,
gecelerini İbâdetle geçirecek, ne yaparlarsa yapsın­lar kimseye kızıp
öfkelenmeyecek.

Bu şartlan yerine
getireceğini söyleyen şahsın teklifini bi­rinci gün reddeden Elyesa, şartlarını
ertesi gün de tekrar eder ve bu defa yine aynı şahıs talip olunca onu bu işe
seçer.[12] Bu
görüş mensuplarına göre, Zülkifl, Elyesa peygamberin ölümünden son­ra onun
makamına oturan ve verdiği sözleri yerine getirdiği için “Zülkifl”
adı verilen bu gençtir. [13]

 

 

ONYEDİNCİ BÖLÜM… 1

HZ. HARUN
(A.S.) 1

 

 

 

 

ONYEDİNCİ
BÖLÜM

 

HZ. HARUN (A.S.)

 

Hz. Harun (a.s.)’ın
adı Kur’ân-ı Kerim’de yirmi yerde geç­mekle birlikte, hayatı hakkında fazla
bilgi verilmemektedir. Ge­nellikle yardımcısı olduğu küçük kardeşi Hz. Musa
(a.s.) ile be­raber zikredilmiş ve onun yanında ikinci plânda kalmıştır.

Kız kardeşleri
Meryem’in küçüğü olan Hânın, Hz. Musa (a.s.)’dan üç yaş büyüktür. Mısır’da
İsrailoğulları’na ağır baskı uygulayan Firavun II.Ramses zamanında, erkek
çocuklarının öl­dürülmesi emrinden önce veya uygulamanın bu çocukların bir yıl
öldürülüp diğer yıl sağ bırakılması şeklinde yürütülmesi do­layısıyla onların
öldürülmediği yıl içinde doğduğu zikredilmekte­dir.[1]
Hayatının ilk yılları hakkında bilgi bulunmayan Hz. Harun (a.s.), Tevrat’ta
bildirildiğine göre Elişeba ile evlenmiş ve ondan dört oğul sahibi olmuştur.[2]

Hz. Mûsâ, Medyen
dönüşü Sînâ dağında peygamber olarak görevlendirilip tebliğ için Firavun’a
gitmesi emredilince, bu ağır görevi yerine getiremeyeceği endişesiyle,
dilindeki tutukluğu ha­tırlatıp Yüce Allah’tan güzel konuşan ağabeyi Harun’u
kendisine yardımcı olarak vermesini ve onu bu göreve ortak kılmasını is­temişti.
Bunun üzerine Allah, önceden geçtiği gibi, onun bu dileğini kabul etti ve
Harun’u da peygamber olarak görevlendirip küçük kardeşi Hz. Müsâ (a.s.)’a
yardımcı tayin etti.[3]
Bundan itibaren Harun, kardeşine vekâlet ettiği durumlar hariç, hep o-nun
yanında bulundu. Peygamberlik görevini üslendikten sonra Mısır’a dönen
kardeşiyle birlikte tebliğ için Firavun’un huzuruna çıktı. Sihirbazlarla
müsabaka sırasında onunla beraber oldu.

Hz. Mûsâ, Allah
tarafından mikâta çağrılıp Sînâya çıktı­ğında yerine onu vekil bırakmıştı. Hz.
Harun (a.s.), bu görevi esnasında büyük zorluklar yaşadı; bütün gayretine
rağmen kav­minin Sâmirî isimli şahıs tarafından yapılan altın buzağı heykeline
tapmasını engelleyemedi. “Ey kavmim! Andolsun siz bununla fitneye  düşürüldünüz. 
Rabbiniz çok esirgeyendir, siz bana uyun, emrime itaat edin” (Tâhâ,
20/90) diye çırpındıysa da, sözünü İçlerinden ancak küçük bir gruba d inle te
bilmişti.[4]

Hz. Mûsâ (a.s.), Sînâ
dağından dönünce, kavminin altın buzağıya tapmasını ve bu yüzden şirke
düşmesini engelleyeme-diği gerekçesiyle Hz. Harun (a.s.)’i şiddetli bir şekilde
azarlamış; saçından ve sakalından çekip şiddetle sarsmıştı. Bunun üzerine
Hânın, bu hususta çok uğraştığını söyledi ve daha fazlasını ni­çin yapamadığını
şöyle açıkladı:

“Ey anamın oğlu,
saçımı başımı tutma! Ben, senin, İsrail-oğulları arasında ayrılık çıkardın,
sözümü tutmadın’ diyeceğinden korktum.”[5]

İsrâiloğulları’nm kırk
yıl müddetle Tîh sahrasında sürgün cezasına çarptırılmasından sonra yine
kardeşinin yanında olan Hz. Harun (a.s.), bu sürenin sonlarına doğru Hz. Musa
(a.s.)’dan bir süre önce vefat etti. Onun vefatıyla ilgili çeşitli rivayetler
ak­tarılmıştır. Bu rivayetlerden birine göre, Allah Teâlâ, Harun’un ruhunu
alacağını Hz. Mûsâ (a.s.)’a bildirir ve onu bir dağa ge­tirmesini söyler. Bu
dağa geldiklerinde, benzeri görülmemiş bir ağaç, bir ev ve üzerinde yatak olan
bir sedir bulurlar. Bu yatağa uzanan Hz. Harun (a.s.)’ın ruhu kabzedilince
yatak ve ev semâya yükseltilir. Geriye yalnız dönen Hz. Mûsâ (a.s.),
İsrâiloğullan tarafından kardeşini Öldürmekle itham edilir. İftiracılar, onun
bu cinayeti halkın Harun’u daha fazla sevmesi yüzünden kıskançlık sebebiyle
işlediğini söylerler. Hz. Mûsâ (a.s.), durumu Al-lah’a arz edince, Harun’un
üzerinde vefat ettiği yatak onların yanına indirilir ve bu manzara karşısında
gerçeği kabul ederler. Bir di­ğer rivayette, semâya çekilme söz konusu
değildir. Dolayısıyla Hz. Mûsâ (a.s.), onu dağda defneder ve kavminin kendisini
it­hamı üzerine, onları kabre götürür. Kabrin başına varıldığında Allah’ın
lütfuyla canlanan Hz. Harun (a.s.), gerçeği onlara açıklar ve tekrar ruhunu
teslim eder.[6]

 

 

ONBİRİNCi
BÖLÜM… 1

HZ. YAKUB
(A.S.) 1

 

 

 

 

ONBİRİNCi
BÖLÜM

 

HZ. YAKUB (A.S.)

 

Hz. İshak (a.s.)’m
oğlu Hz. Yusuf fa.s.)’m ise babası olan ve kendisine “İsrail” lâkabı
verilen Hz. Yakub (a.s.), meşhur İsrailoğullan’nın atasıdır. Annesinin adı,
önce geçtiği gibi Rebaka’dır.

Hz. Yakub (a.s.)’m
dayısı Lâbân b. Nâhor’un kızları olan Lea ve Rahel isimlerini taşıyan iki
hanımı, babaları tarafından kendilerine hibe edilen cariyelerini de kocalarına
hediye etmiş­lerdi. Böylece onun dört hanımı oldu. Hz. Yakub (a.s.)’ın bu ha­nımlarından
on iki oğlu dünyaya geldi ve soyu bu oğullan vası­tasıyla devam etti. Onun
oğullarından her birinin soyuna, oğul veya torun manasına gelen
“sıbt” adı verilmiştir. Bu tâbirin ço­ğulu “esbât” dır.
Sıbt, Araplardaki kabile karşılığıdır. Bütün İsrailoğulları, “İsrâü”
lâkabını taşıyan Hz. Yakub (a.s.)’ın oniki oğlunun nesillerinden gelmiştir.
İsrâiloğulları’nın atası olan Hz. Yakub (a.s.)’m dört hanımı ve onlardan doğup
soyunu devam ettiren oğullannm isimleri şöyledir:

Lea’dan doğanlar,
Ruben, Şemun, Levi, Yahuda, İssakar ve Zebulun;

Rahel’den doğanlar,
Yusuf ve Bünyamin;

Bilha’dan doğanlar,
Dân ve Naftali;

Zilpâ’dan doğanlar,
Gâd ve Aşer.

Hz. Yusuf (a.s.)’dan
sonra îsrailoğulları içinde peygamber­lik, Levi, Yahuda ve Bünyamin kolunda
devam etmiştir. Musa, Harun, İlyas ve Elyesa (a.s.)’ Levi soyundan, Davud,
Süleyman, Zekeriya, Yahya ve İsa (a.s.) Yahuda kolundan, bâzı alimlere göre de
Yunus (a.s.) Bünyamin soyundandır.

Kur’ân-ı Kerim’de, Hz.
Yakub (a.s.)’ın, Hz. İshak (a.s.)’m oğ­lu olup hidâyete erdirilen sâlih
kullardan ve kendilerine vahiy gönderilen peygamberlerden olduğu şöyle ifâde
edilir:

“(İbrahim’in)
karısı ayakta duruyordu. Bunu duyunca güldü. Biz de ona İshakh müjdeledik.
İshak’ın ardından da (torunu) Ya­kub’u.”[1]

“Biz ona
(İbrahim’e), İshak’ı ve (İshak’ın oğlu) Yakub’u da hediye ettik; hepsine de
doğru yolu gösterdik.”[2]

“Hepsi de güçlü
bir irâdeye ve keskin bir kavrayış yeteneği­ne sahip olan İbrahim, İshak ve
Yakub’u hatırla.”[3]

Diğer peygamberler
gibi Hz. Yakub (a.s.)’a da vahiy gönde­rilmiştir:

“(Ey Muhammedi)
Muhakkak ki, Nuh’a ve ondan sonra ge­len bütün peygamberlere vahyettiğimiz gibi
sana da vahyettik. İbrahim’e, İsmail’e, İshak’a, Yakub’a, torunlarına, İsa’ya,
Eyyüb’ a, Yunus’a, Harun’a ve Süleyman’a da vahyettiğimiz ve Davud’a Zebur’u
verdiğimiz gibi.”[4]

Cenab-ı Hak, bütün
peygamberlere indirilenlere îmân et­menin ve onların arasında fark gözetmemenin
İslâmm şartı ol­duğu hakkında şöyle buyurmuştur:

“Allah, Yakub’a
vahyetmiştir: Allah’a, biz indirilene, İbra­him’e, İsmail’e, İshak’a, Yakub’a ve
torunlarına indirilene; Musa’ ya ve İsa’ya verilene ve diğer peygamberlere
Rableri tarafından verilene inanırız”[5]

“Ve atalarım
İbrahim, İshak ve Ya’kub’un dinine uydum. Bi­zim Allah’a hiç bir şeyi ortak
koşmamız olamaz. Bu, Allah’ın bize ve insanlara bir lütfudur; fakat insanların
çoğu şükretmezler. “[6]

Hz. Yakub (a.s.)’in
adının geçtiği bâzı âyetlerde ise, bunlara ilâve olarak, bütün peygamberlerin
Allah’a boyun eğen Müslü­manlar olduğu ve onların ortak dininin İslâm adını
taşıdığı, pey­gamberler arasında ayırım gözeten yahudi ve hıristiyanlarm bu
çizginin dışına çıktıkları, Peygamber Efendimiz (s.a.v.)’in hak peygamber
olduğunu bildikleri halde zulmederek küfre sapan bu güruhun Allah’ın,
meleklerin ve bütün insanlığın la’netine uğra­dığı ve ahirette de kaybedenlerden
olacakları bildirilmektedir:

“De ki: Biz,
Allah’a, bize indirilene, İbrahim, İsmail, İshak, Yakub ve torunlarına
indirilene, Musa’ya, İsa’ya ve peygamberle­re Rablerinden verilenlere îmân
ettik, onlardan hiç biri arasında fark gözetmeyiz. Ve biz, Allah’a teslim
olmuşlarız. Kim İslâm’dan başka bir din ararsa, o din ondan asla kabul edilmez.
O, ahirette de kayba uğrayanlardan olacaktır. Kendilerine apaçık belgeler
geldiği ve peygamberin hak olduğuna şahit oldukları halde, îmân­larından sonra
küfre sapan bir kavmi Allah nasıl hidâyete erdirir. Allah, zulmeden bir kavmi
hidayete erdirmez. İşte onların cezası, Allah’ın, meleklerin ve bütün
insanlığın la’netine uğramalarıdır.”[7]

“De ki: Biz,
Allah’a, bize indirilene; İbrahim’e, ismail’e, İs-hak’a, Yakub’a ve torunlarına
indirilene; Musa’ya, İsa’ya ve diğer peygamberlere Rablerinden verilene inandık
îmân getirdik. Onlar­dan hiç biri arasında ayınm yapmayız ve biz, ancak Allah’a
bo­yun eğen Müslümanlanz. “[8]

Hz. Yakub (a.s.)’dan
bahseden bâzı âyetlerde de, onun so­yundan olan yahudi ve hırisuyanların
zamanla dinlerini tahrif ettiklerine ve Hz. İbrahim (a.s.)’m dininden yüz
çevirdiklerine dikkat çekilerek, kurtuluş için Hz. İbrahim (a.s.) ve diğer pey­gamberlere
gönderilmiş ve son peygamber Hz. Muhammed (s.a.v.)le tamamlanmış olan şirkten
uzak ve peygamberler ara­sında ayırım yapmayan İslâm dinine girmenin şart
olduğu vur­gulanmıştır:

“Yahudi veya
Hıristiyan olun ki doğru yolu bulaşınız, dedi­ler. Siz onlara, ‘Biz, doğruya
yönelmiş olan ve Allah’a eş koşan­lardan olmayan ibrahim’in dinine uyanz.
Allah’a, bize gönderile­ne, İbrahim’e, İsmail’e, İshak’a, Yakub’a ve
torunlarına gönderile­ne, Musa ve İsa’ya verilene, Rableri tarafından
peygamberlere ve­rilene, onlan birbirinden ayırt etmeyerek inandık, biz O’na teslim
olanlarız” deyin. “[9]

“Yoksa siz,
İbrahim, İsmail, İshak, Yakub ve torunları da hep Yahudi ve Hıristiyan idiler
mi demek istiyorsunuz? De ki: Siz mi daha iyi bilirsiniz, yoksa Allah mı? Allah
tarafından kendisine bildirilmiş bir şahitliği gizleyenden daha zâlim kim
olabilir? Allah yaptıklarınızdan gafil değildir. Onlar bir ümmet idiler gelip
geçti­ler. Onlara kendi kazandıkları, size de kendi kazandıklarınız. Ve siz
onların yaptiklanndan sorumlu tutulacak değilsiniz. “[10]

İlgili diğer
âyetlerde, Hz. Yakub (a.s.)’m vefatı öncesinde oğullarına yaptığı vasiyete ve
onların cevabına işaret edilmiş, tek Allah’a kulluğu esas alan Hz. İbrahim
(a.s.) dini üzere kalma hususunda, daha sonraki nesiller tarafından bozulan
ahidlerine dikkat çekilmiştir:

“Kendini bilmezlerden
başka kim İbrahim’in dininden yüz çevirir? Andolsun ki, dünyada onu önder
seçtik, şüphesiz O, ahirette de iyilerdendir. Rabbi ona, ‘Müslüman oV
buyurduğunda, ‘Alemlerin Rabbine teslim oldum.’ demişti. İbrahim bunu oğulları­na
vasiyet etti. Yakub da, ‘Evlâtlarım! Bakın Allah, size en saf ve temiz inancı
bahşetti; öyleyse siz de ancak O’na teslim olmuş ola­rak can verin!’ dedi.
Yoksa Yakub can verirken sizler yanında mı idiniz? O zaman oğullarına, ‘Benden
sonra neye tapacaksınız?’ diye sormuştu; onlar da, ‘Senin tanrına ve ataların
İbrahim, İsma­il, İshak’ın ilâhı olan tek Allah’a kulluk edeceğiz, bizler O’na
tes­lim olmuşuzdur.’ demişlerdi. “[11]

Kur’ân-ı Kerim,
peygamberliği ile ilgili bu bilgiler dışında, Hz. Yakub (a.s.) hakkındaki diğer
malûmatı oğlu Hz. Yusuf (a.s.)’m görmüş olduğu rüyadan itibaren Yusuf kıssası
içinde vermektedir. Kur’ân’da onun hayatının önceki safhası hakkında bunların
dışında bilgi yoktur. Tevrat’ta ise, babası Hz. îsba*t {a.s.)’m vasiyeti gereği
dayısının ülkesine giderek onun iki kızıyla evlenen Hz. Yakub (a.s.)’m dayısı
ve kayınpederi Lâbân’m yanın­da yirmi yıl kaldıktan sonra hanımları ve
çocuklarıyla birlikte oradan ayrıldığı, dönüş yolunda hanımı Rahel’in, oğlu
Bünya-min’i doğururken öldüğü ve onun bundan sonra Kenan diyarına yerleştiği
bildirilir. Müfessirler, oğlu Hz. Yusuf (a.s.) tarafından Mısır’a çağrıldıktan
sonra Hz. Yakub (a.s.)’m Mısır’da 24 yıl daha yaşadığını, 147 yaşında iken
vefat ettiğinde vasiyeti gereğince oğlu Hz. Yusuf (a.s.) tarafından babası Hz.
İshak (a.s.) ve dedesi Hz. İbrahim (a.s.)’m yanma defnedilmek üzere Filistin’e
Halilurrahman kentine götürülüp oraya defnedildiğini bildirirler

Kur’ân-ı Kerim’de Hz.
Yakub (a.s.) hakkındaki bilgilerin önemli bir kısmı, oğlu Hz. Yusuf (a.s.)
kıssasiyla birlikte verilmiş bulunmaktadır. 
Onun hakkındaki bu malûmatı, 
kıssanın bütünlüğü bakımından Yusuf (a.s.) kıssası içinde vereceğimiz
için burada bu kadarını yeterli gördük.[12]