24.1. HAKK’A DAVET İÇİN HZ. PEYGAMBER (A.S.)’E VERİLEN TALİMAT

24.1.1. Davetin Başlaması

24.1.2. Hakk’a Davet Hususunda Hikmet ve Nasihat’e Verilen Önem

24.1.3. Hakk’a Davet İçin Ciddi ve Yumuşak Üslûp

24.1.4. Davet Edenin Makamı ve Mes’ûliyeti

24.1.5.Tebliğ ve Nasihatin Kolay Yolu

24.1.6. İslâmî Tebliğ Açısından Önem Taşıyan Kişiler

24.1.7. Hz. İbni Umm-i Mektûm Vak’ası

24.1.8. Tebliğin Hikmeti

24.1.9. Hakka Davet’in En Uygun Yolu

24.1.10. Muhalif Bir Bölgede Allah’a Davet

24.1.11. Kötülüğe İyilikle Karşılık Vermek

24.1.12. Hakk’a Davet Sırasında Sabrın Önemi

24.1.13. Şeytan’ın Kışkırtmalarından Kurtulmak

24.1.14. Hakka Davet Eden Kişi Herhangi Bir Karşılık Beklemeden Mücadele
Etmelidir

24.1.15. Davet’in Başlangıcında Ahiret Meselesine Ağırlık Vermek

Yirmi Dördüncü Bölüm: HAKK’A DAVET İÇİN
HZ. PEYGAMBER (A.S.)’E VERİLEN TALİMAT

24.1. HAKK’A DAVET İÇİN HZ. PEYGAMBER
(A.S.)’E VERİLEN TALİMAT

Üç yıllık gizli tebliğden geçen bölümde bahsettik. Açık ve
alenen tebliğin 10 yıllık Mekke tarihine göz atmadan önce, daha sonra sık sık
kar­şılaşacağımız iki önemli noktaya burada işaret etmemiz sanırız yerinde
olacaktır.

Birincisi, Hazreti Peygamber (a.s.)’e risâlet vazifesini ifâ
edebilmesi için ne gibi talimatlar verilmiştir? Bunların mahiyeti ne idi? Bunlar
kalp­leri ve ruhları nasıl fethetti, beyinleri nasıl etkiledi ve cehâlet ve
dalâlet içinde olan bir milleti tümüyle nasıl değiştirdi? Bu talimatın etkinliği
ve çekiciliği nerden geliyordu.

İkincisi, Hakk’a ve İslam’a davetin hakiki mahiyeti ne idi? Bu
davet neden büyük gürültü ve patırtılara yol açtı? Neden bu kadar şiddetli
muha­lefet ve düşmanlık gösterildi. Bu muhalefet kasırgası neden her
zamankin­den daha büyüktü? Bu davette, bütün şiddetine rağmen Cahiliyyenin
mu­halefetini ezecek ve ortadan kaldıracak güç nerden doğmuştu?

Biz bu bölümde birinci noktaya temas edeceğiz. İkinci noktayı
daha sonraki bölümde ayrıntılı olarak ele alacağız.

24.1.1. Davetin
Başlaması

Cenâb-ı Allah, Arabistan’ın merkezi Mekke’de bir kulunu, Hz.
Mu­hammed (a.s.)’i peygamberlik vazifesi için seçti ve Hakk’a davetine kendi
şehrinden ve kabilesinden (Kureyş) başlamasını emretti. Bu işin başlama­sı için
ilk önce en çok gerekli olan talimat verildi; bu talimat üç konuyu kapsıyordu.

İlk önce seçilen peygamberin kendisine verilen muazzam görevi
nasıl yerine getirmesi gerektiği bunun için kendisini nasıl hazırlaması ve ne
gi­bi çalışmalar yapması icab ettiği belirtildi.

İkinci olarak, nihaî hakikat ve eşyaların tabiatı hakkında
İnsanlar ara­sında yaygın olan batıl inanç ve kavramlara darbe indirilmesi
istendi. Zi­ra, bu esas meselelerle ilgili yanlış düşünce, diğer bütün inanç ve
kavram­ları olumsuz yönde etkiliyordu.

Üçüncü olarak, seçilen peygambere ve taraftarlarına doğru ve
makul bir yol izlemeleri emri verildi. Onların, Allah’ın buyruklarına uygun
ola­rak ahlâk kurallarına uymaları da talep edildi, çünkü ancak bu şekilde maddi
ve manevî saadet ve refaha kavuşabilirlerdi.

Hazreti Peygamber (a.s.)’e vahiy yoluyla gelen bu ilk ilâhî
emirler, kısa, ama az olurdu. Bunların dili çok temiz ve duru, üslûbu tatlı ve
etkile­yici idi. Bu ilâhi kelâm, muhatap milletin dil bilgisi, şiir ve edebiyata
olan merakına uygun olarak biraz renkli ve süslüydü. Kelimeler ok gibi
dinle­yenin kalbine inerdi. Kulaklar ister istemez onlardaki ahenge verilmiş
olurdu. Uyum ve âhenkleri sebebiyle de derhal dillere yerleşiverirdi. Ayrıca,
bunlarda bölgenin özellikleri de vardı. Bu sözlerle evrensel ve ölüm­süz
gerçekler dile getiriliyordu, ama verilen delil ve misaller hep yerliydi ve
herkesin alışık olduğu havayı taşıyordu. Bütün telkin ve nasihat, Arap
milletinin ve Mekkelilerin tarihlerine, örf ve âdetlerine, her gün yaptıkları
müşahedelere ve elde ettikleri intihalara, itikat, iman, ahlâk, toplum ve
kültürlerine dayanarak ve onların kötü tarafları ortaya konulmak ve
eleşti­rilmek suretiyle yapılıyordu. Maksat, Arap’ların ve Mekkelilerin yapılan
davet ve telkini kolayca anlayıp kabul etmelerini sağlamaktı.

Hakka davetin bu ilk safhası takriben 4-5 sene devam etti, ki
bunun ilk üç senesi gizli tebliğe mahsustu. Bu safhada Hz. Nebi-yi Kerim
(a.s.)’in tebliğ ve telkininin neticeleri üç şekilde ortaya çıktı.

1) Sayıları aslında çok az olan sâlih kimseler bu daveti kabul
edip Müslüman ümmeti oluşturmaya başladılar.

2) Buna mukabil büyük bir çoğunluk ya bilgisizlik, ya
menfaatçilik, ya da atalarının din ve batıl inançlarına bağlı kalmak
düşüncesiyle bu da­vete muhalefet etmeye başladı.

3) Hak dinin daveti Mekke ve Kureyş’in sınırlarını aşarak
nispeten daha geniş yerlere ve daha elverişli ortamlara kadar yayıldı.

İşte bu noktada dâvetin ikinci safhası başlıyordu. Bu safhada
İslâmî Hareket ile Cahiliyye arasında kıyasıya bir mücadele başladı ve yaklaşık
8-9 yıl devam etti. Sadece Mekkeliler ve Kureyşliler değil, bütün Arabistan ve
diğer pek çok millet Cahiliyye’nin gelenek ve göreneklerini aynen korumak ve
sürdürmek amacıyla bu hareketi zorla ortadan kaldırmaya kalkıştılar. Onu
bastırmak ve yok etmek için her türlü silahı kullandılar, her yola başvurdular.
Yalan-yanlış propagandalar yaptılar, iftira ve itham­larda bulundular; şüphe,
itiraz ve tereddütlerini ortaya koydular. Halk ara­sında yeni hareket ve bunun
tarafları hakkında türlü türlü şüphe ve vesve­se uyandırdılar. Bilgisiz ve
güçsüz kimselere gözdağı vererek, onları Rasûlullah (a.s.)’ın tebliğ ve
telkinlerini dinlemekten alıkoymaya çalıştılar. İslâmiyet’i kabul etmiş olanlara
insanlık dışı zulüm ve eziyetler yaptılar. Onlara karşı ekonomik ve sosyal
boykot uyguladılar ve onları o kadar ra­hatsız ettiler ki, iki defa yurtlarım
terk ederek Habeşistan’a hicret etmeye mecbur bıraktılar. Nihayet üçüncü defa,
müslümanların çoğu Medine’ye hicret etmeye mecbur kaldılar. Ne var ki, bu,
günden güne şiddetlenen ve artan muhalefet ve düşmanlığa rağmen İslâmî Hareket
güçlenmeye ve dal budak salmaya devam etti. Baskı ve zulüm arttıkça İslâm da
yayılmaya başladı. Öyle ki, Mekke’de içlerinden biri veya birkaçının İslâm’ı
kabul et­mediği tek bir aile veya ev kalmadı. İslâm düşmanlarının kin ve
nefretleri­nin artmasının bir sebebi de, kendi kardeşlerinin, yeğen, oğul, kız,
enişte ve anne-babalarının İslam’ı kabul edip kendilerine karşı cephe
almalarıy­dı. Onlar, kendi evlâtlarının ve yakın akrabalarının yeni dine girip,
dini inançları yüzünden her şeyi terk etmelerini ve halta kendi ana ve
babalarıy­la olan ilişkilerini koparmalarını çok yadırgıyorlardı. Onlar ciğer
pareleri­nin kendilerine karşı savaş açmalarını bir türlü hazmedemiyorlardı.
Üste­lik, Cahiliyye’den koparak yeni harekete katılanların önemli bir bölümü,
toplumun üst tabakasına ait en temiz ve en dürüst kişiler olarak biliniyor­lardı
ve bu harekete katıldıktan sonra şahsiyet ve karakterleri daha bir par­lamış ve
cilalanmış oluyordu. Artık güzel huy ve ahlâk bakımından onları kimse geçemezdi.
Bu bakımdan, İslâm’ın, insanların kişilik ve karakterleri üzerinde meydana
getirdiği bu büyük ve olumlu değişikliği dünyanın fark etmemesi imkânsızdı.

Bu eziyet ve meşakkat dolu uzun devrede Cenâb-ı Allah, durum ve
şartların bir gereği olarak sevgili peygamberine derya gibi geniş anlamlı, dere
gibi akıcı, sel gibi kuvvetli ve hızlı, ateş gibi yakıcı ve etkileyici coş­kun
bir kelâm indirdi. Bu kelâm tesir, manâ ve hitabetin en güzel örnekle­rini
ihtiva ediyordu. Bu ilâhi sözlerde iman sahiplerine ilk görev ve so­rumlulukları
hatırlatıldı, aralarında cemiyet şuuru yaratıldı, onlara takvâ, ahlâk ve fazilet
dersleri verildi. Bu hitabelerle ilk müslümanlara tebliğ ve telkinin önemli
noktalan anlatıldı, onların muvaffak olacağı belirtilerek kendilerine cennet
vaad edildi. Onlar sabretmeye, kararlı hareket etmeye ve azimle Allah yolunda
mücadele ve cihâd etmeye çağırıldılar. Kalple­rinde öylesine eşsiz fedâkârlık ve
feragat hisleri uyandırıldı ki, onlar, ne kadar büyük olursa olsun her
muhalefete karşı koymaya ve kendilerini fedâ etme pahasına Allah’ın bayrağını
yükseklerde tutmaya hazır oldular. Buna mukabil, muhaliflerin ve düşmanların,
çok iyi bildikleri ve tanıdık­ları milletlerin uğradıkları kötü sondan ibret
almaları istendi. Doğru yol­dan saparak cehalete ve delâlete gömülen kavimlerin
tarihteki kötü akıbe­tine dikkatleri çevrilerek doğru yola dönmeleri istendi.
Gaflet uykusunda bulunanların uyanmaları ve geçmişin destanını hatırlatan harabe
ve tarihi kalıntıları görerek kötülüklerinden vazgeçmeleri talep edildi. Tevhid
ve Ahiret ile ilgili deliller, kâfir ve müşriklerin her gün yerde ve gökte
gör­dükleri ve yaşantılarında her an hissettikleri ve anladıkları açık seçik
alâmet ve işaretler vasıtasıyla kendilerine gösterildi. Şirk ve putperestlik ile
âhiretin inkârı ve ecdadın örf ve âdetlerini körü körüne taklit etmenin ziyan ve
zararları beyinleri etkileyen ve kalplere inen ifadelerle anlatıldı. Ayrıca,
müşriklerin bütün şüphe ve itirazları tek tek çürütüldü, tereddüt ve kuşkulan
defedildi. Bizzat kendilerinin esir olduğu ve başkalarını mah­kûm etmeye
çalıştıkları karmaşık fikirlere ve bulanık düşüncelere son ve­rildi. Bilgisizlik
ve cehâlet öylesine köşeye sıkıştırıldı ki, ilim ve mantığın hâkim olduğu
ortamda nefes alabilmesi bile zorlaştı. Buna ilâveten müşrik ve dinsizler
Allah’ın gazabı, Kıyamet’in dehşeti ve Cehennem’in azabıyla korkutuldular. Bozuk
ahlâkları, sapık düşünce ve hayat tarzları, cahilane anane ve törelere, Hakk’a
ve mü’minlere karşı takındıkları kin, nefret ve düşmanlıkları yüzünden
lanetlendiler ve her devirde Allah’ın va’zettiği sâlih medeniyet ve kültürlerin
gelişip büyümesine sebep olan ahlâk ve medeniyetin altın ilkeleri kendilerine
öğretildi.

Bu safha kendi içinde muhtelif basamak ve dönemeçlerden
müteşek­kildi. Her basamak ve her dönemeçte ilâhi davet giderek genişledi ve
bu­na karşı muhalefet ve mukavemet de arttı. Çeşitli aşamalarda çeşitli grup ve
toplumlarla karşılaşıldı. Bu münasebetle, Cenâb-ı Hak’tan gelen mesaj ve
talimatta genişleme ve çeşitlenme oldu.

İslâmî davet gibi büyük bir vazifenin yerine getirilmesi
konusunda Hz. Peygamber efendimiz (a.s.)’e verilen etraflıca talimat ve telkini
cid­di olarak inceleyen bir kişi, Mekke dönemi gibi zor ve çetin bir dönem­de,
hangi büyük ahlâkî gücün İslâm tebliğinin yolunu kolaylaştırdığını ve hangi
etkileyici öğretinin bu tebliğden etkilenerek müslüman olanla­rı, her kuvvete
karşı koymaya ve her eziyete dayanmaya hazır hale getirdiğini kolayca
anlayabilir. Biz bu talimat ve telkini tek tek aşağıda ince­leyeceğiz.

24.1.2. Hakk’a
Davet Hususunda Hikmet ve Nasihat’e Verilen Önem

Burada Hakk’a davet konusunda iki şeye dikkat edilmesi
istenmiştir. Birincisi hikmet, ikincisi ise nasihat.

Hikmet; tebliğ ve telkin sırasında budalaca ve şuursuzca
davranma­mak, aksine muhatabın zihniyetine, meyline, kabiliyetine, istidadına ve
içinde bulunduğu şartlara göre akıllıca ve ölçülü konuşmak, vaaz ve nasi­hatte
bulunmak demektir. Herkes aynı muameleye tabi tutulmamalıdır. Her bölge, her
grup ve her kişinin mizacına ve tabiatına uygun olarak ha­reket edilmelidir. Söz
konusu olan milletin ve halkın başlıca hastalığının ne olduğu araştırılmalı ve
ona göre ilaç ve tedaviye başvurulmalıdır. Has­talığı kökünden giderici çareler
aranmalıdır.

“İyi nasihat” iki mana taşımaktadır. Birincisi, dinleyici
yalnızca delil­lerle tatmin edilmeye çalışılmamalı, ayrıca duygularına da cevap
vermeye dikkat edilmelidir. Kötülükler ile saplantılar sadece akıl ve mantık
yoluyla reddedilmemeli, insan tabiatında bu gibi duygu ve davranışlara karşı
bulu­nan nefret ve tiksinti de iyice kamçılanmalı ve bunların kötü sonuçları
hakkında ikazda bulunulmalıdır. Hidâyet ve sâlih amelin iyi tarafları sade­ce
akıl ve mantık açısından anlatılmamalı, bunlara ilgi ve rağbet de
uyandırılmalıdır. “İyi nasihatin ikinci manası; samimiyet, iyilik ve
hayırsever­liktir. Nasihat ciddi ve samimi bir şekilde yapılmalıdır. Nasihat
edilen şa­hıs, kendisine hakaret edildiği ve kendisinin küçük görüldüğü hissine
ka­pılmamalıdır. Nasihat eden yüksekten ve büyüklük kompleksiyle telkinde
bulunmamalıdır. Onu dinleyen kişiler, onun kendilerini ıslâh etmeyi can­dan
istediğini bilmeli ve gerçekten kendi iyiliklerini düşündüğü izlenimini
almalıdırlar.

Konuşma, münakaşa ve fikir alış verişi münazara ve kavga
şeklinde olmamalıdır. Hele bu konuşmalar akıl cambazlığı ve zihin güreşi
şeklinde hiç olmamalıdır. Saçma sapan itirazlara, gereksiz ve yersiz iftira ve
itham­lara, istihfaf, alay, hiciv, demagoji ve taşlamalara yer verilmemelidir.
Amaç, karşı tarafı bağırıp çağırarak susturmak ve gürültü patırtı yapmak
olmamalıdır. Nasihat eden, aksine tatlı dilli ve iyi huylu olmalıdır. Son derece
sabırlı, kibar ve nâzik olmalıdır, ileri sürdüğü deliller makul ve ak­la,
mantığa uygun olmalıdır; ayrıca kalbe de işlemelidir. Nasihat ederken muhatabın
inatlaşmasına izin verilmemelidir. Bahis mevzuu olan konu ona sade ve temiz bir
şekilde anlatılmalıdır ve her türlü nasihat, telkin ve ikazlara rağmen fikrinden
ve inancından vazgeçmiyorsa öyle bırakılmalı­dır.

24.1.3. Hakk’a
Davet İçin Ciddi ve Yumuşak Üslûp

“Mümin kullanma de ki: ‘Müşriklere iyilikle ve yumuşak söz
söyle­sinler’. Çünkü şeytan aralarına fesad sokar. Zira, Şeytan insana apaçık
bir düşmandır. Rabbiniz sizi daha iyi bilir. İsterse size rahmet eder ve
di­lerse de sizi azaplandırır. Biz seni onların üstüne vekil göndermedik.” (İsra;
53-54)

Yani, iman ve inanç sahipleri, kâfirler, müşrikler ve din
düşmanlarıy­la konuşur veya tartışırlarken sert dil kullanmasınlar ve mübalağalı
şekil­de sözler söylemesinler. Muhalifler ne kadar nahoş ve sevimsiz söz
söy­lerlerse söylesinler, müslümanlar tavırlarını sertleştirmesinler, hak ve
ha­kikatten başka bir şey söylemesinler. Ayrıca kızgınlık içinde ileri geri
ko­nuşmasınlar; yani kötülüğe kötülükle cevap vermesinler. Serinkanlılığı ve
sağduyuyu ellerinden bırakmasınlar. Her zaman doğru ve ölçülü konuş­sunlar ve
ağızlarından çıkan her söz seviyeli ve vakarlı olsun. Yüce davet­lerine
yakışmayan bir söz söylemesinler.

Müslümanlar, muhaliflerinin ve düşmanlarının kışkırtıcı ve
kızdırıcı sözlerine cevap verirlerken, kendilerinin öfkelendiklerini ve
karşılarında­kileri dövme hırsına kapıldıklarını hissettikleri an, bu işi
Şeytan’ın yaptığı­nı ve Din’e davet işine halel getirmek istediğini
anlamalıdırlar. Şeytan’ın maksadı, müslümanların da, muhaliflerinin yaptığı gibi
doğru yoldan sa­pıp fesada girmelerini temin etmektir.

İman sahipleri hiçbir zaman gururlanmamak ve kendilerini büyük
görmemelidirler. Hiçbir zaman sadece kendilerinin Cennet’e gidecekleri­ne,
diğerlerinin ise Cehennem’e gideceklerine hüküm vermemelidirler ve bunu bir
emrivaki olarak kabul etmemelidirler. Çünkü bu hususta tek ka­rar mercii Cenâb-ı
Allah’tır. Bir peygamberin işi sadece insanları hakka ve doğruya davet etmektir.
Ona insanların kaderleri hakkında ahkâm kesme hakkı ve yetkisi verilmemiştir.
Kimsenin kaderi ve akıbeti onun elinde de­ğildir. Netice itibariyle, bir
peygamber birine rahmet birine de azap dile­yemez.

24.1.4. Davet
Edenin Makamı ve Mes’ûliyeti

“Size Rabbiniz tarafından delil ve hüccetler geldi. Onları görüp
iman eden kendi lehinedir. Kör olup görmeyen de kendi aleyhinedir. Ben sizin
üzerinize bekçi değilim.” (En’am; 104)

Dikkat ederseniz, burada Cenâb-ı Allah, Hz. Peygamber (a.s.)’in
ağ­zıyla “ben sizin üzerinize bekçi değilim” diyor. Yani, bir peygamberin
va­zifesi ancak Allah’ın nurunu ulaştırmaktır. Bundan sonra vazife ve mes’ûliyet
kullara aittir. Onlar ilahî daveti ister kabul ederler isterlerse de
reddederler. Gözlerini açıp, gerçeği görebilecekleri gibi açmayarak, ger­çeğe
ulaşamayabilirler de. Bir peygamberin görevi, gözlerini açmamakta ısrar
edenlerin gözlerini zorla açmak veya görmek istemediklerini zorla göstermek
değildir.

“Kendisinden başka bir ilâh bulunmayan Rabbin’den sana vahiy
olu­nana tabi ol. Müşriklerden yüz çevir. Eğer Allah dilemiş olsaydı, onlar
Allah’a şirk koşmazlardı. Ve biz seni onlar üzerine bir gözcü yapmadık. Sen
onların üzerlerine vekil de değilsin.” (En’am; 106-107)

Yani, bir peygamber dünyaya, “Hakk’a davet eden ve insanlara
dini yayan bir kişi” olarak gönderiliyor; bir bekçi veya denetçi olarak değil.
Bir peygamber insanların peşine düşerek onları adım adım izlemelidir. Onun işi,
yalnızca insanlara ilahî ışığı ulaştırmak ve Hak din hakkında söylemediğini ve
yapmadığım bırakmamaktır. Fakat bundan sonra bir kişi bu hak sözleri
dinlemiyorsa, varsın dinlemesin. Bir peygamber, bütün in­sanları illâ “Hakk’a
tapan” yapmakla görevli değildir. İslâm’a ve Hakk’a davet ettiği kişilerden
bazılarının câhil ve dinsiz kalmaları onun kabahati değildir ve bu sebepten
dolayı âhirette kendisine herhangi bir soru sorul­mayacak ve hesap vermek
durumunda olmayacaktır. O halde, bir pey­gamber, kör olanları nasıl göz sahibi
yapacağını düşünerek kendi hayatını zehir etmemelidir. Eğer Cenab-ı Allah’ın
maksadı ve gayesi dünyada tek bir kâfir ve müşrik bırakmamak olsaydı, bunun için
bir peygamberin hizmetine muhtaç olmayacaktı. Çünkü, O’nun en ufak bir işareti
bütün in­sanları “Hakk’a tapanlar” yapmaya yeter de artardı bile. Ne var ki,
Al­lah’ın temel hedefi bu değildi. Allah bu hususta insanlara belli bir
özgür­lük ve seçim hakkı tanımak istiyordu ve öyle de yaptı. Amacı, insanların
kendi akıl, zekâ ve sezilerini kullanmak suretiyle Hak ile Batıl arasında seçim
yapmalarını sağlamaktı. İyi ile kötü arasında bir tercih yapmalarını mümkün
kılmaktı. Onun için, bir peygamberin yapması gereken şey, ken­disine gösterilen
aydınlık yolda yürümesi ve başkalarının da yürümeleri için çaba harcamasıdır. Bu
konuda harcadığı çaba ve yaptığı davet mey­vesini veriyorsa ne âlâ O, bu davete
evet diyenleri bağrına basmalı ve on­lar dünyanın gözünde ne kadar hakir olursa
olsunlar, kendilerini yalnız bı­rakmamalıdır. Fakat bu daveti kabul etmeyenler
için fazla üzülmeye ve ta­salanmaya da gerek yoktur. Doğru yoldan sapmış olan ve
işledikleri günâhlar konusunda inatçılık yapan bu kişiler kendi hallerine
bırakılmalı­dırlar.

24.1.5.Tebliğ ve
Nasihatin Kolay Yolu

“Biz sana onda kolaylığı müyesser ederiz. O halde, faydası olsa
da olmasa da öğüt ve nasihat ver.” (A’lâ; 8-9)

Yani, “ey Nebî, dini yaymak konusunda Biz seni zora koşmak
istemi­yoruz. Sen sağırların duymalarını veya körlerin görmelerini
sağlayamaz­sın. Biz bu konuda senin işini kolaylaştırmaya çalışıyoruz. Senin
başlıca vazifen nasihat ve telkinde bulunmaktır. Sen ancak nasihatini dinleyecek
kişilere hitap et. Bu nasihatten kimin faydalanıp faydalanmayacağı konu­suna
gelince, bunu ancak açık tebliğ ve nasihatini yaptıktan sonra anlaya­bilirsin.
Bu itibarla açık tebliğe devam etmelisin. Bu tebliğ sayesinde bazı kimseler
doğru yolu bulabilirler. İşte bu kişiler senin tebliğ, nasihat ve tel­kinine
muhtaçtırlar ve sen onların talim ve terbiyesine bilhassa ehemmi­yet vermelisin.
Fakat, tecrübe ile senin nasihatinden yararlanmayacakları belli olan sapık
kimselerle uğraşarak zamanını kaybetme.”

24.1.6. İslâmî
Tebliğ Açısından Önem Taşıyan Kişiler

“Allah’ın rızasını murad ederek akşam ve sabah Rabblerine ibadet
ve dua edenleri yanından kovma. Onların hesabından sana ve senin he­sabından
onlara bir şey yoktur. Onları kovarsan zâlimlerden olursun.” (En’am; 52)

Rasûlullah (a.s.)’a tebliğ ve hidâyetin ilk yıllarında iman
edenlerden bazıları fakir ve emekçiydiler. Kureyş kabilesinin önde gelen
reislerinin, zengin ve soylu kişilerinin Hz. Peygamber (a.s.)’e yönelttikleri
sözlü sal­dırıların bir sebebi de, O’nun etrafında çok sayıda fakir, mazlum,
köle ve hizmetçilerin toplanmış olmasıydı. Bu sözde soylu kişiler, Hz. Peygamber
(a.s.)’in, kendisine Hz. Bilâl, Ammâr, Suheyb ve Habbâb (ra) gibi alt tabakaya
mensup insanlardan “taraftar” ve “arkadaş” bulmasını alaya alıyorlar ve iğneli
sözler söylüyorlardı. Rasûlullah (a.s.)’ın ancak bu zaval­lı ve perişan kişileri
“kurtarabildiğini” söyleyerek onların fakirliklerini alaya alıyorlardı. Bu
küstah kabile reisleri ve varlıklı kişiler, fakir ve maz­lum kişilerin sadece
maddi durumlarını eleştirmekle kalmıyorlar, geçmiş­te işledikleri bir hata veya
günahı da zevkle insanlara anlatmaya ve duyur­maya çalışıyorlardı. “Düne kadar
marifetleri falan falan olan bir şahıs na­sıl kurtulmuş olabilir?” diye
Rasûlullah (a.s.)’ı soru yağmuruna tutuyorlar­dı. Nitekim, En’am sûresinin 53.
âyetinde bu kötü niyetli insanların şu sözleri naklolunmuştur: “Allah aramızdan
bunlara, bunların üzerine mi lütfunu reva gördü?” Yukarıdaki âyette işte bu nevi
itirazlara cevap veril­miştir. Burada denilmek isteniyor ki; “ey Peygamber,
Hakk’ı aramak üze­re sana gelenleri, sakın Kureyş’in zengin, soylu ve büyük
kişileri sevmiyor diye kendinden uzaklaştırma. Onlar sana ciddiyetle,
samimiyetle ve Allah sevgisiyle yanarak gelmişlerdir. Bu zavallı ve mazlum
insanlardan yüzü­nü çevirme, aksine onları koru. Eğer geçmişte onlar bir hata
işlemişse de onları affetmelisin ve hatalarını görmezlikten gelmelisin. Zira,
bunun ka­bahati sana ait değildir. Rahmân ve Rahîm olan ancak Allah’tır.”

24.1.7. Hz. İbni
Umm-i Mektûm Vak’ası

Bir defasında, Rasûlullah (a.s.)’ın yanında Mekke’nin bazı
mümtaz kabile reisleri oturmuş, O’nun İslâm’la ilgili tebliğ ve nasihatlerini
dinliyorlardı.[1]Tam
o sırada, İbni Umm-i Mektûm isimli gözleri görmeyen bir kişi Rasûlullah (a.s.)’ın
huzuruna geldi ve İslâm ile ilgili malûmat al­mak istedi. Rasûlullah (a.s.) bu
zâtın böyle bir anda gelmesini ve sözünü kesmesini beğenmedi ve kendisine biraz
soğuk davrandı. Bunun üzerine Abese sûresi indi.

“Yüzünü buruşturup çevirdi. Kendisine o âmâ geldi diye.” (Ayet;
1-2)

Sûrenin girişine bakılırsa, Rasûlullah (a.s.)’ın, Kureyş ve
Mekke’nin ileri gelen kabile reisleriyle ilgilenmesi ve gözleri görmeyen kişiye
iyi davranmaması üzerine Cenâb-ı Allah kendisini azarlamış gibi gözüküyor. Ama
biraz dikkat edildiğinde Allah’ın gazabının, kibir, inat ve delaletleri yüzünden
Rasûlullah (a.s.)’ın davetini reddeden ve hem kendisini hem de yanındaki fakir
ve mazlum iman sahibi insanları alaya alan kabile reisleri­ne yönelik olduğu
anlaşılacaktır. Ayrıca Rasûlullah (a.s.)’ın tebliğ hakkın­da izlediği
politikanın da düzeltilmesi istenmiştir. Hz. Peygamber (a.s.)’in Kureyş’li
kabile reisleriyle ziyadesiyle ilgilenmesi ve bir âmâya fazla yüz vermemesi,
kendisinin büyük ve zengin kişilere değer verip zavallı bir âmâyı hakîr
görmesinden ileri gelmiyordu. Bu hususta Rasûlullah (a.s.)’ın hâşâ kötü
davrandığı ve Cenâb-ı Allah’ın bu yüzden kendisini tenbih ettiği de söylenemez.
Meselenin asıl mahiyeti şuydu. Her kim bir dava ile orta­ya çıkarsa, işini
kolaylaştırmak amacıyla bir milletin veya toplumun önde gelen kişilerini kendi
tarafına çekmek ister. Böyle bir kişi, çok sayıda fa­kir, zayıf, mazlum, çaresiz
ve yetkisiz insanları etrafında toplarsa da pek başarılı olduğunu söyleyemez.
Zira, zilletin nüfuzlu, kuvvetli ve kudretli kişilerinin o davayı
benimsememeleri halinde gelişmesine ve yayılmasına fazla imkân bulunmaz. Bundan
dolayıdır ki, Hz. Peygamber (a.s.)’de teb­liğ ve telkinin ilk safhasında bu eski
ve denenmiş metoda başvurdu. Amaç, Hak dini güçlü ve yetkili kişilere kabul
ettirip kitlelere yayılmasına zemin hazırlamaktı; yoksa soylu, büyük ve zengin
kişilere yaranmak de­ğil. Fakat bu noktada Cenâb-ı Allah kendisine yol gösterdi
ve tebliğin me­todunun bu olmaması gerektiğini belirtti. Cenâb-ı Allah İslâmî
davet açı­sından herkesin aynı önem ve değeri taşıdığını bildirdi. Hakk’ı arayan
bir kişi ne kadar zayıf, yetkisiz, çaresiz ve fakir olursa olsun İslâm’ın
gözünde çok büyük ve değerlidir. Hak’tan kaçan bir şahıs, cemiyette ne kadar
bü­yük mevki ve nüfuza sahip olursa olsun, önemsiz ve değersizdir. Bu se­beple,
Hazreti Peygamber (a.s.)’e denildi ki, “İslam’ın yüce ilkelerini her­kese
duyurabilirsiniz, ama davetinizi evvelâ Hakk’ı kabul etmeye hazır olan ve Hakk’ı
bilmek ve öğrenmek isteyenlere vermelisiniz. Halen bulun­duğunuz yüce mevkiden,
kendilerini beğenmiş ve kendilerinin size değil sizin kendilerine muhtaç
bulunduğunuzu sanan kibirli insanlara davetinizi ulaştırmanız yakışık alan bir
şey değildir. Bu mağrur ve sapık kişileri ken­di hallerine bırakınız.”

“Ne bilirsin? Belki o temizlenecekti. Yahut, öğüt alacaktı da, o
öğüt kendisine fayda verecekti. Ama imandan istiğna eden kimseye gelince, Sen,
onun iman etmesi arzusu ile tavsiyede bulunuyorsun. Onun iman etmemesinden sana
ne? Fakat, sana koşarak gelen, Allah’tan korkmuş iken, Sen kendisini bırakıp
oyalanırsın. (Habibim) hayır böyle yapma. Çünkü Kur’an bir öğüttür. Dileyen
ondan öğüt alır.” (Abese; 3-13)

İşte Rasûlullah (a.s.)’ın, tebliği sırasında unuttuğu nokta
buydu. Cenâb-ı Allah önce İbni Umm-i Mektûm vak’asında Rasûlullah (a.s.)’ın
tutumunun yanlışlığına dikkati çekti ve bir dava ile ortaya çıkanın gözün­de
asıl önemli olan şeyin ne olduğunu anlattı. Bir yanda, ayağına kadar gelen
zavallı ve perişan bir insan vardı, -ki dış görünüşü bile Hakk’ı ara­yan bir
kişi olduğunu gösteriyordu- ve bu kişi Batıl’ın etkisi altında kalıp Hak’tan
uzaklaşabileceğinden ve böylece Allah’ın azabına müstahak ola­cağından korkuyor,
bu korku sebebiyle de uzun yollar katederek doğruyu ve gerçeği bulmak için Hz.
Peygamber (a.s.)’e geliyordu. Bunun tam aksi­ne, öbür yanda bir başka kişi vardı
ki, Hak ile hiçbir ilgisi yoktu. O ne Hak’kı arıyor, ne de Batıl’dan uzaklaşmak
istiyordu. Ona doğruluk ve ger­çeklikten söz edilince de omzunu silkip bir yana
gidiyordu. Hak dinini yayarken, bu iki kişiden hangisinin daha faydalı olacağı
düşünülmemeli­dir, önemli olan şey bunlardan hangisinin ıslâh olabileceği veya
ıslâh ol­ma arzusunda olduğu ve hangisinin ıslâh olmak istemediğidir. Bu hususta
ölçü, bir kişinin Hak daveti kabul etmeye hevesli ve istekli olup olmama­sıdır.
Hak davasına yanaşmak isteyen bir kişi ister kör, ister topal, sakat, felçli
veya fakir olsun ve isterse de görünüşte dinin yayılması konusunda herhangi bir
katkıda bulunması mümkün görülmesin, İslâm davası açısın­dan asıl ehemmiyete
layık kişi odur. Bir peygamber ve dini yaymak iste­yen bir kişi işte bu ve buna
benzer kimselere dikkat etmelidir. Zira, bu da­vetin asıl maksadı Allah’ın
kullarını ıslâh etmektir. İkinci tip insana gelin­ce; kendisi toplumda ne kadar
büyük bir mevkiye, nüfuza sahip olursa ol­sun, peşinden fazla koşmaya gerek
yoktur, çünkü onun dış görünüşü ve tavrı, ıslâh olmak istemediğini alenen ortaya
koymaktadır. Bu tip insan­larla uğraşmak zaman kaybetmekten başka bir şey
değildir. Şurası unutul­mamalıdır ki, bu tip İnsanlar kendilerine çeki düzen
vermek istemiyorlar­sa vermesinler, bunlar kendi kendilerine zarar veriyorlar.
Hakk’a davet eden kişi onların sorumluluğunu taşımaz.

Yukarıdaki kıssada sözü edilen âmâ kişi, ünlü sahabe, Hz. İbn
Umm-i Mektûm (r.a.) dur. Hâfız İbn Abdil-Berr’in, “El-İstiâb”da ve Hâfız İbni
Hâcer’in, “El-İsâbe”de yazdıklarına göre, Hz. İbni Umm-i Mektûm, Ümm-ul Mü’minin
Hz. Hatice (r.a.)’nin teyze oğluydu. Annesi Ümm-ü Mektûm ve Hz. Hatice (r.a.)’nin
babası Huveylid birbirinin kardeşiydiler. Rasûlullah (a.s.)’ın İbni Umm-i Mektûm
ile olan akrabalığının ortaya çı­masından sonra, kendisinin ona, fakir ve
zavallı bir insan olduğu gerekçe­siyle yüz vermediği ve hep büyük ve soylu
insanlarla meşgul olduğu tah­mininin yanlış olduğu anlaşılıyor. Görüldüğü gibi,
esasında Hz. İbni Umm-i Mektûm (r.a.) Hz. Muhammed (a.s.)’in yakın akrabasıydı,
iyi bir soydan geliyordu ve fakir de değildi. Hz. Peygamber (a.s.)’in kendisiyle
fazla ilgilenmediği intibaı, Hz. İbni Umm-i Mektum’un âmâ olmasından alınmış
olabilir. Bunun izahatı, yukarıda naklettiğimiz âyette de vardır. Yani, Hz.
Peygamber (a.s.), etrafında bulunan mümtaz ve soylu kişilerden birisinin bile
İslam dinini kabul etmesi halinde davasının bir hayli güçle­neceğini umuyordu.
Buna karşılık Hz. İbni Umm-i Mektûm (r.a.)’un, kör bir kişi olduğu için
İslâmiyet’e veya müslümanlara fazla yararı olmayaca­ğını sanmıştı. Hz. Muhammed
(a.s.) işte bu düşünce ile, O’nun toplantıya gelip konuşmasını yarıda
kesmesinden hoşlanmamıştı. Yukarıdaki âyet­lerde Hz. Peygamber (a.s.)’in böyle
düşünmesine mahal ve ihtiyaç olmadı­ğı vurgulanmıştır.

24.1.8. Tebliğin
Hikmeti

“Ehl-i kitap ile yalnız en güzel bir şekilde mücadele edin.”
(Ankebût; 46)

Yukarıdaki âyette “mücadele” kelimesi “münazara”ya eşittir.
Yani, kitap sahipleri ile münazara ve münakaşa belli medeni kurallar içinde
yapılmalıdır. Tutarlı ve inandırıcı deliller sunulmalıdır. Yumuşak ve nâ­zik bir
dil ve üslûp kullanılmalıdır. Bu konu tartışılırken anlayışlı ve ölçü­lü
davranılmalıdır. Böylece, tartıştığınız kişi ıslâh edilebilir, doğru yola
getirilebilir. Dini yayan kişi, muhatabının kalbine girme yollarını arama­lıdır.
Muhatabının kalbine Hak ve Hakikati sokmaya ve onu ıslâh etme­ye çalışmalıdır.
Bu mübelliğ (tebliğ eden) kendini güreşçi olarak düşün­memelidir. Amacı
karşısındakini derhal alt etmek olmamalıdır. Aksine sözleri ve davranışı bir
doktor ve hekiminki gibi olmalıdır. Öyle bir dok­tor ki, hastanın hastalığını
tedavi ederken, hastayı, fazla eziyet vermeden iyileştirebilsin. Dikkat
edilirse, bu tutumun, özellikle Ehl-i Kitap ile karşı­laşılırken izlenmesi
istenmiştir. Ama bunun sadece ehl-i kitaba mahsus ol­duğu sanılmamalıdır. Bu,
tebliğ ve telkin sırasında, münakaşa ve münaza­ralarda her zaman unutulmaması
gereken genel bir kuraldır. Şu âyetlere bakın.

“(İnsanları) Rabbinin yoluna hikmet ve güzel sözle dâvet et.
Onlarla mücadeleni en güzel metod hangisi ‘ise onunla yap.” (Nahl; 125)

“iyilikle kötülük bir olmaz. Sen (kötülüğü) en güzel haslet ile
önle. O zaman, seninle arasında düşmanlık bulunan kimse, senin bir dostun gibi
olur.” (Fussilet; 34)

“Fenalığı en güzel (hasled)le defet. Onların neler vasf etmekte
olduk­larını çok iyi biliyoruz.” (Mü’minun; 96)

24.1.9. Hakka
Davet’in En Uygun Yolu

“Onlara karşı affı (kolaylığı) tut. Ve ma’ruf ile emret.
Cahillerden yüz çevir. Eğer Şeytan tarafından sana bir vesvese olursa, Allah’a
sığın. Çünkü O, hakkiyle işitici ve bilicidir, ittika edenlere Şeytan tarafından
bir arıza iliştiği zaman Allah’ı düşünürler. Çünkü onlar, basiret sahiple­ridir.
Kâfirleri, kardeşleri olan şeytanlar küfr ve sapıklığa çekerler. Son­ra da
yakalarını bırakmazlar.” (A’raf; 199-202)

Bu âyetlerde Hz. Peygamber (a.s.)’e davet ve tebliğin, hidâyet
ve ıslâhın hikmetlerinin belli başlı kuralları anlatılmıştır. Dikkat edildiği
tak­dirde, bu kurallar sadece Hz. Peygamber (a.s.)’e değil, aksine Hak davası
için mücadele eden herkese anlatılmıştır. Cenâb-ı Allah, bu âyetlerle Hz.
Peygamber (a.s.) vasıtasıyla, Rasûlullah (a.s.)’ın kurduğu ve yaydığı dini daha
geniş kitlelere yaymak ve dünyaya doğru yolu göstermek isteyen bü­tün insanlara
dava ve davetin hikmetini anlatmıştır. Bunları tek tek sırala­yabiliriz.

1) Hakk’a davet eden kişinin en büyük vasfı, yumuşak kalpli,
tatlı dil­li, sağduyulu ve sabırlı olmasıdır. Kendi taraftarlarına ve
arkadaşlarına karşı şefkatli, halk için bağışlayıcı ve muhaliflerine karşı halim
(ılımlı) ol­malıdır. Kendi arkadaşlarının zaaflarına ve hatalarına tahammül
etmesinin yanı sıra muhaliflerinin baskı ve saldırılarına karşı da sabırlı
olmalıdır. En şiddetli kışkırtmalara karşı soğukkanlı davranmalı, en hoşnutsuz
söz ve davranışları görmezlikten gelmelidir. Muhalifleri ve hasımları her ne
ka­dar kötü kelimeler söylerlerse iftira ve ithamda bulunurlarsa, zulüm ve baskı
uygular, eziyet ve işkence verir ve şeytanca mukavemette bulunur­larsa
bulunsunlar, hepsine tahammül etmeyi bilmelidir. Bu, yüce vasıf yerine
getirilirken sertliğe başvurmak, sert sözler söylemek veya sert bir ha­rekette
bulunmak, öfkelenmek ve öç alma hissine kapılmak en tehlikeli ve zararlı yoldur,
bunlarla işler düzelmez, daha da bozulur. Bu hususa Hz. Peygamber (a.s.) şöyle
değinmiştir: “Rabbim benim gazapta da rızada da adaletli konuşmamı, benden
kopanlarla birleşmemi ve bana zulüm edenle­ri affetmemi emir buyurmuştur”.
Hazreti Peygamber (a.s.) İslam dinini yaymak üzere vazifelendirdiği kişilere de
benzeri öğütlerde bulunurdu: “Gittiğiniz her yerde halk sizin gelişinizi
nefretle değil, sevinçle karşıla­malıdır. Siz, insanların sıkıntı ve ıstırap
duymalarına değil, huzur ve refa­ha kavuşmalarına sebep olmalısınız.” Aynı
konuya Cenâb-ı Allah da Hz. Peygamber (a.s.)’e hitap ederek şöyle temas
etmiştir:

“Allah tarafından bir rahmettir ki, onlara yumuşak davrandın.
Eğer kaba, katı yürekli olsaydın etrafından dağılırlardı. Onları affet. Onlar
için bağışlama dile. Ve işlerde onlarla müşaverede bulun.” (Al-i İmran; 159)

2) Hakk’a davetin başarıya ulaşmasının sırrı sadelik ve
açıklıktır. Da­vet eden kişi, felsefî ve karmaşık meseleler yerine, bilinen
iyilik ve ger­çeklerden söz etmelidir. İnsanların kolay anlayabileceği veya daha
önce­den bildiği ebedî gerçekler anlatılmalıdır. Aklıselimin kabul ettiği bir
şey, okumuş, aydın veya okuma yazma bilmeyen herkesi aynı şekilde
etkileye­bilir. Bilinen ve tanınan bir gerçekle ilgili olarak söylenen her şey
insanla­rın kulağından geçerek yüreklerine işleyecektir. Böylesine ma’lûm,
ma’ruf ve ma’kûl davete karşı çıkanlar bizzat kendi başarısızlıklarını ilân
etmiş olurlar. Çünkü alelâde İnsanlar, her ne kadar cahil ve fanatik olurlarsa
ol­sunlar, bir yanda dürüst, temiz ve güzel ahlâklı bir insanın sade ve bilinen
gerçeklere davet ettiğini ve diğer yanda da muhaliflerinin her türlü
ahlâk­sızlık ve alçaklığa başvurarak onu susturmaya çalıştıklarını görünce ister
istemez muhaliflerle olan bağlarını koparıp Hakk’a davet eden kişiye yö­nelmiş
olurlar. Ta ki, Hak karşısında Batıl yalnız başına kalır. Bu batıl zümrede ancak
şahsî menfaatlerini korumak kaygısını taşıyan ya da atala­rını körü körüne
taklit etme düşüncesiyle hareket eden kişiler bulunur. İşte Hz. Peygamber
(a.s.)’in Arabistan’da Hak dini yayma konusunda kazan­dığı başarının sırrı
buydu. Hz. Peygamber (a.s.) Hak dini sade ve basit şe­kilde insanlara anlattı ve
“hikmet”in bu önemli kuralına uymaya dikkat et­ti. Hz. Muhammed (a.s.)’den kısa
bir müddet sonra da İslâmiyet bir sel gi­bi civarındaki bütün memleketlere
öylesine yayıldı ki bazı yerlerde nüfu­sun yüzde 100’ü, bazı yerlerde 90’ı ve
bazı yerlerde de yüzde 80’i müslü­man oluverdi.

3) Davet çalışmaları sırasında hak ve hayırı arayanlara basit ve
sade gerçeklerin anlatılması ne kadar gerekliyse, cahil ve inatçı kişilerle,
bütün çabalarına karşı mümkün olduğu kadar az tartışmak ve kavgaya girme­mek de
o kadar önemlidir. Davet eden kişi bu hususta çok dikkatli ve ihti­yatlı
davranmalıdır. Bu tür insanlarla münakaşa ve kavga etmemeye özen göstermelidir.
Muhatapları ma’kûl söz ve öğütleri dinlemeye yanaşmıyor­larsa üzerlerine
gitmemelidir. Muhataplarının maksadı doğru yolu bulmak ve hakikati öğrenmek
değil de sadece kavga, münakaşa, lüzumsuz söz dü­ellosu, alay, eleştiri ve
demagoji ise, vaaz ve telkinde bulunan kişi bunlara alet olmamalıdır ve derhal
oradan uzaklaşmalıdır. Zira bu tür münakaşa ve kavgaların hiçbir faydası yoktur,
aksine zararı vardır. Şöyle ki, Hakk’a davet eden kişinin zamanı ve enerjisi boş
yere harcanmış olur.

4) Yukarıdaki kurala bağlı olarak bir başka kural daha
getirilmiştir. Buna göre Hakk’a davet eden kişi, muhalif ve hasımlarının zulüm
ve şeytanlıklarıyla cahilane soru, itiraz ve iftiraları üzerine sinirlendiği ve
hid­detlendiği zaman, bunun bir şeytan işi olduğunu hemen anlamalıdır. Hakk’a
davet eden kişi bu gibi anlarda derhal Allah’a yalvarmalı ve sığın­malıdır.
Öfkeye ve hiddete kapılarak, davasına zarar verecek ve menfi yönde tesir edecek
herhangi bir harekette bulunmaması için Allah’tan yar­dım istemelidir. Hakka
davet ancak soğukkanlılıkla yürütülebilir ve ger­çekleştirilebilir. Ancak
hislere ve öfkeye kapılmadan atılan adım doğru ve yerinde olabilir. Şeytan
elbette ki Hak davanın gelişmesini ve kök salma­sını istemez. Şeytan pusuda
yatıp her zaman ve her an yandaşlarının, Hak yolunda olanlara ve Hakk’a davet
edenlere sözle ve hareketle saldırmaları­nı ve böylece hak yolunda olanları
kışkırtıp öfkelendirerek davalarına za­rar verici harekette bulunmalarını
sağlamaya çalışır. Şeytan ekseriya Hak yolunda olanların nefislerine de saldırır
ve zayıf bulduğu yerlerden darbe­yi vurur. Bu saldırı ve darbeler genellikle
gizli ve dini teviller ile ıstılahla­rın kılıfları içinde bulunur. Bu sebeple,
yukarıda naklettiğimiz âyetlerden son ikisinde Hak yolunda olanların basiret
sahipleri olduğu, Allah’tan korktukları ve kötülüklerden kaçınmak istedikleri
için Şeytan’ın her türlü oyununu boşa çıkarmaya çalıştıkları kaydedilmiştir. Bu
kişiler kendilerine ters gelen her şeye karşı derhal uyanırlar ve tetikte
olurlar. Hak dininin çı­karının nerede olduğunu derhal fark eder ve ona göre
hareket ederler. Ama nefislerine esir düşenler ya da Şeytan’la akrabalık
derecesine yakın olan­lar, Şeytan’ın hamlelerine dayanamayarak mağlup olurlar ve
kötü yola sa­parlar. Bundan sonra Şeytan nereye giderse, hangi bataklığa
girerse, bun­lar da oraya girerler. Şeytan’a mağlup olanlar bir daha paçalarını
kurtaramazlar. Muhaliflerin her küfrüne küfürle ve her oyununa oyunla karşılık
verirler.

Bu buyruğun bir genel anlamı daha vardır. Takva sahiplerinin
tutumu ve davranışı müttakî olmayanlardan değişik oluyor. Allah’tan gerçekten
korkanların ve kötülüklerden kaçınmak isteyenlerin kalplerine en ufak bir kötü
duygu geldiği zaman sanki gözlerine bir şey kaçmış ya da parmakla­rına iğne
batmış gibi rahatsızlık duyarlar. Kötü fikir, kötü istek ve kötü ni­yetle alışık
olmadıkları için bunlar onlara gözlerindeki bir zerrecik, par­maklarındaki bir
iğne ya da tertemiz elbiselerindeki kötü bir leke gibi ge­lir ve bunlardan
tiksinip irkilirler. Bu tiksinti ve irkilme bir uyancı niteli­ğinde olup
gözlerinin açılmasına sebep olur. Bu İnsanlar vicdanlarının se­sini duyarlar ve
derhal kötü fikir ve düşünceleri kafalarından atarlar. Buna karşı, Allah’tan
korkmayanların, kötülükten kurtulmak istemeyenlerin ve aksine Şeytan ile ittifak
halinde olanların kafalarında kötü fikir ve plânlar oluşmaya ve büyümeye devam
eder. Onlar bu kötülüklerden herhangi bir tiksinti ya da iğrenme de duymazlar.
Tıpkı, domuz etini yiyenlerin tence­rede domuz eti pişerken herhangi bir
tiksinti duymadıkları gibi.

24.1.10. Muhalif
Bir Bölgede Allah’a Davet

“Allah’a (ibadete) davet eden ve sâlih amel işleyip, ‘ben
Müslümanlardanım diyen kimseden daha güzel sözlü kim vardır?” (Fussilet; 33)

Hatırlanacağı üzere, daha önceki âyetlerde iman ve inanç
sahipleri te­selli edilmiş ve cesaretlerini kırmamaları istenmişti. Daha sonra,
bu âyette müslümanlara asıl vazifeleri hatırlatılmıştır, İslamiyet’i ne amaçla
kabul ettikleri ve hangi hedefe varmaları gerekliği açıklanmıştır. Daha önceki
âyetlerde Allah’a itaat etmeleri ve bu hususta kararlı ve azimli davranma­ları
istenmişti. Ayrıca din düşmanlarının bütün baskı ve zulümlerine rağ­men doğru
yoldan ayrılmamaları zaten en büyük fazilet olarak gösteril­mişti.
Müslümanların, bu davranışlarıyla meleklerle dost ve Cennet’e lâyık oldukları
vurgulanmıştı. Şimdi ise iman sahiplerinin en yüksek mev­kiye varma yolu
gösteriliyor. Burada deniliyor ki, ameli sâlih olan, Al­lah’a ibadet eden ve
başkalarını da Allah’a ibadete ve itaate çağıran ve İs­lâm sözcüğünü bile ağzına
almanın bin bir musibeti ve felaketi davet ettiği muhalif bir muhitte göğüs gere
gere “ben müslümanım” diyebilen bir kişi büyük fazilet sahibidir. Bu buyruğun
gerçek anlam ve önemini anlayabil­memiz için bu sözlerin söylendiği ortamı
gözümüzün önüne getirmeye çalışmalıyız. O devirde durum öylesine kötü ve
ümitsizdi ki, müslüman ol­duğunu açıklayan bir kişi kendisini sanki birden bire
vahşi hayvanlarla dolu bir ormanda bulurdu ve bütün hayvanların kendisini
parçalamaya kalktıklarını görürdü. İslâm’ı tebliğ etmeye kalkışan bir kişi bir
bakıma bu vahşi hayvanlara “gelin beni parçalayın” derdi. İşte bu ortama dikkat
çeki­lerek, bir kişinin Allah’ı kendi Rabbi olarak kabul etmesinin ve bulduğu
doğru yoldan ayrılmasının büyük bir iyilik olduğu, ancak bundan daha büyük
iyiliğin, bir insanın kalkıp “ben müslümanım” demesi, akıbetini hiç düşünmeden
insanları Allah’a itaate davet etmesi, ve bu işi yaparken, ken­di amelini ve
ahlâkını temiz tutması olduğu önemle belirtilmiştir.

24.1.11. Kötülüğe
İyilikle Karşılık Vermek

“İyilikle kötülük bir olmaz. Sen (kötülüğü) en güzel haslet ile
önle. O zaman, seninle arasında düşmanlık bulunan kimse, senin bir dostun gibi
olur.” (Fussilet; 34)

Bu buyruğun taşıdığı manayı anlayabilmemiz için, Hz. Peygamber
(a.s.)’e ve taraftarlarına bu emrin geldiği ortamı göz önüne getirmeliyiz.
Bilindiği gibi, Hakk’a davet en amansız, acı ve şiddetli bir muhalefetle
karşılaşıyordu. Hz. Peygamber (a.s.) ve taraftarlarının susturulması ve
tut­tukları doğru yoldan döndürülmeleri için insafa, adalete sığmayan yollara
başvuruluyordu. Hem Hz. Peygamber (a.s.), hem de ona tabi olanlar en acımasızca
iftira ve ithamlara maruz kalıyorlardı. Her türlü tertip ve komplolar
hazırlanıyordu. Müslümanların karşısındakiler sayıca çok fazla ve çok
güçlüydüler. Düşmanların lamamı müslümanlar aleyhinde propa­ganda yapıyor ve
halk arasında şüphe ve tereddüt havası estirmeye çalışı­yorlar, fitne ve
fesatları gün geçtikçe anıyordu. Müslümanlara olmadık eziyetler yapılıyordu. Bu
zulüm ve iftira kampanyası yüzünden müslü­manların önemli bir bölümü yurtlarını
terk etmeye mecbur olmuştu. Hz. Peygamber (a.s.)’in tebliğine mani olmak üzere
kabadayı ve serserilerden bir grup da oluşturulmuştu. Hz. Peygamber (a.s.)
nereye gider ve nerede vaazda bulunursa bu grup da kendisini gölge gibi izler ve
konuşması sıra­sında o kadar gürültü yapardı ki kimse ne dediğini anlayamazdı.
Bu gru­bun görevi, Hz. Peygamber (a.s.)’in bütün toplantılarını bozmak ve
dağıt­maktı. Bunlar hakikaten cesaret kırıcı şartlardı ve görünüşte
müslümanla­rın hiçbir başarı şansı görülmüyordu. İşte bu şartlarda Hz. Peygamber
(a.s.)’e ve taraftarlarına davetin bazı diğer püf noktaları anlatıldı.

İlk olarak iyilikle kötülüğün aynı olmadığı vurgulandı. Yani,
müslü­manların muhaliflerinin kopardığı yaygara ve muhalefet kasırgası her ne
kadar büyük ve şiddetli gözüküyorsa da kötülüğün bazı temel zaafları var­dı ve
bunlar muhalefet tufanının eninde sonunda dinmesine sebep olacak­tı. İnsan,
tabiatı itibariyle kötülüğe karşıdır ve kötülükten nefret eder. Kö­tülüğe âlet
olanlar bir yana, kötülüğü sürdüren ve öncülüğünü yapanlar bi­le söylediklerinin
ve yaptıklarının yalan olduğunu, başkalarına haksızlık ettiklerini ve sırf kendi
çıkarları için inatçılık ettiklerini çok iyi biliyorlar. Bu suçluluk duygusu,
onların başkalarının gözlerinde yükselmelerine im­kân vermek şöyle dursun,
bizzat kendi gözlerinde bile küçük düşmelerine sebep oluyor. Bu duygu,
muhalefete doğru attıkları her adımda ve söyle­dikleri her yalanda kendilerine
ağır darbeler vuruyor ve onları içten içe kemiriyor. Kötülük karşısında ilk
başta çaresiz gözüken iyilik, faaliyetini sürdürmesi halinde eninde sonunda ona
galip geliyor. Çünkü, bir kerre iyilik, zaten kalpleri fetheden büyük bir güçtür
ve insan her ne kadar kötü­lüğe bulaşmış olursa olsun, iyiliği takdir etmek ve
beğenmekten geri kal­maz. Ayrıca, iyilik ve kötülük açıkça birbirine karşı
gelince, iyi ve kötü yanları daha iyi bir şekilde ortaya çıkar. Hayır ile şer
arasındaki bu müca­dele uzun müddet devam ettikten sonra kötülükten nefret
etmeyen ve iyi­liğe yanaşmayan çok az kişi meydanda kalır.

Burada anlatılan bir başka kural; kötülüğe sadece iyilikle değil
iyili­ğin en iyisiyle ve hasletin en güzeliyle karşılık vermektir. Yani bir kişi
si­ze kötülük yapar ve siz onu affederseniz, bu bir iyiliktir. Ama iyiliğin
iyi­si, o kişiye kötülük yapma fırsatı elinize geçmişken ona ihsan ve ikramda
bulunmanızdır.

Güzel hasletin meyvesi de güzeldir. İyiliğiniz ve efendiliğiniz
saye­sinde en kötü düşmanınız bile bir gün en iyi dostunuz olacaktır. Zira,
in­san tabiatı bunu gerektirmektedir. Size küfür edildiği zaman hiç ses
çıkar­mazsanız, bu bir haslettir. Ama, bu davranışınız, küfredenin ağzının
kapa­tılmasına yetmeyecektir. Fakat, küfreden hakkında hayır duası yaparsanız,
en ezeli ve en hayasız muhalif ve düşmanınız bile utancından ölecektir. Bundan
sonra, ağzına kötü laf alamayacaktır. Eğer bir kişi size zarar ver­mek için
hiçbir fırsatı kaçırmıyorsa ve siz de her türlü haksızlığına taham­mül
ediyorsanız, onun bu kötü huyundan vazgeçmemesi, hatta daha da şı­marması pek
mümkündür. Fakat, fitne ve fesadı devam ederken onu, tesa­düfen düştüğü zor bir
durumdan kurtarırsanız, o mutlaka köleniz olacak­tır. Zira bu iyiliğinizden
sonra kötülüğe devam etmesine imkân yoktur. Fakat şunu da unutmamalıyız ki, en
güzel haslet bile bir düşmanı her zaman dost yapmaz. Dünyada öylesine alçak ve
şeytan huylu İnsanlar bulu­nuyor ki, onlara ne kadar iyilik yaparsanız yapınız,
onlar kötü huylarından ve şeytanlıklarından vazgeçmezler. Fakat, nasıl ki
melekler gibi “müces­sem hayır” olan İnsanlar azsa, şeytan gibi “mücessem şer”
olanlar da az­dır.

24.1.12. Hakk’a
Davet Sırasında Sabrın Önemi

Bundan sonra şöyle buyuruldu:

“Bu haslete, ancak sabredenler, hayra ve ruh olgunluğuna sahib
olanlar erişirler.” (Fussilet; 35)

Yani, bu reçete çok etkileyici ve şifa vericidir, ama bunu
kullanmak kolay değildir. Bunu kullanırken geniş bir yüreğe gerek vardır. Bu
yolda azim, cesaret, çelik gibi irade gücü ve nefsi sıkı bir kontrole ihtiyaç
var­dır. Belki de geçici olarak bir insan, kötülüğe iyilikle cevap verebilir. Bu
da küçümsenecek bir haslet değildir. Ne var ki, ahlâk, adalet ve insafın bütün
sınırlarım aşmaktan çekinmeyen, kuvvet ve iktidar sarhoşluğuyla gözleri dönmüş
olanlar arasında yıllarca Batıl’a karşı Hak için mücadele etmek ve her zaman
kötülüğe iyilikle cevap vermek ve bir an bile sabrını yitirmemek kolay bir iş
değildir. Bu işi, ancak aklıselimle ve serinkanlı­lıkla Hakk’ın yüceltilmesi
için çalışacağına and içmiş, bütün nefsini akıl ve şuurunun emrine yermiş,
muhaliflerin ve düşmanın bütün kötü niyetle­ri ve şeytanlıklarına rağmen
yolundan zerre kadar ayrılmayacak şekilde iyilik ve hasletin simgesi haline
gelmiş olan bir kişi yapabilir.

Yukarıdaki âyetin son bölümünde, ancak “hayra ve ruh olgunluğuna
sahib olanlar erişirler” denilmiştir, ki bu bir tabiat kanununun dile
getiril­mesinden başka bir şey değildir. Bu haslete ancak büyük vasıfları haiz
olan bir kişi erişebilir. Bu sıfatlan taşıyan bir kişinin dünyada başarılı
ol­masına hiçbir kuvvet mani olamaz. Hele seviyesiz, âdi, rezil ve küstah
in­sanların, alçaklıklarıyla böyle bir yüce insanı mağlup etmesi ve
başarısız­lığa uğratması düşünülemez.

24.1.13.
Şeytan’ın Kışkırtmalarından Kurtulmak

Bundan sonraki âyette şöyle denilmektedir.

“Eğer şeytandan sana bir vesvese gelirse hemen Allah’a sığın.”
(Fussilet; 36)

Hak ile Batıl arasındaki savaşta, kötülük ve alçaklığa, iyilik
ve hoş­görü ile karşılık verilince Şeytan öfkeden kudurur. O ister ki, hiç
olmazsa bir defa, Hak için savaşan ve çırpınanlar, -özellikle liderleri ve
önderleri- hataya düşsünler. Böylece, Şeytan’ın eline cahil insanları aldatmak
için iyi bir koz geçmiş olur. Böyle bir durumda Şeytan halka, “bakın, Hak
yolun­da olduklarını iddia edenler de öyle sandığınız gibi temiz ve efendi
İnsanlar değildir. Bunların muhaliflerinin alçak ve küstah olduğu söyleniyor.
Ancak kendileri de böyle gaf ve hatalar yapabiliyorlar,” diyebilir. Alelâde
İnsanlar durumu genellikle iyi değerlendirecek imkânlara sahip olmadık­ları için
Şeytanın bu oyunlarına âlet olabilirler. Halk, Batıl’dan yana olan­ların bütün
alçaklıklarına karşı Hak’tan yana olanların sessiz kaldıklarını, aşırı tepki
göstermediklerini gördüğü zaman ikinci tip insanlara sempati duyar. Fakat,
Şeytan’ın kışkırtması neticesinde Hak’tan yana olanlar da bazı kötü sözler
söyler veya, kötü hareketlerde bulunurlarsa, halkın gö­zünde ikisi de aynı
seviyeye inmiş olur, ve aralarında herhangi bir fark gözetilmez. Üstelik,
muhalifler kendilerine söylenen kötü bir sözü veya yapılan kötü bir muameleyi
bahane ederek onlara bin bir kötülükle cevap verirler. İşte bu sebepten
dolayıdır ki yukarıdaki âyette Hak’tan yana olan­lar Şeytan’ın fitne ve fesadına
karşı uyarılmışlardır. Şeytan bir dost ve ha­yırsever kılığına girip falanca
haksızlığa karşı sessiz kalınmamasını iste­yebilir. Şeytan falanca kötü muamele
karşısında susmanın korkaklık ola­cağını ve sertliğe aynı sertlikle cevap
verilmesini öğütlemiş olabilir. Bu gibi durumlarda Hak yolunda olanlar Şeytan’ın
oyununu bozmaya çalış­malıdırlar. Muhalifler ile düşmanların kötülükleri üzerine
öfke ve hiddet duyulduğu zaman, bundan Şeytan’ın parmağı olduğu anlaşılmalıdır.
Böyle bir durumda, Hak’tan yana olanlar kendi kendilerine Şeytan’ın ağına
düş­memek konusunda söz vermelidirler. Bu işi başardıktan sonra, “irade gü­cüm
sayesinde hata işlemedim” diye düşünmek te Şeytan’ın başka bir oyununa gelmek
demektir. Bunun aksine, Allah’a sığınılmalıdır ve ancak O’ndan yardım talep
edilmelidir. Çünkü, ancak Allah’ın inayetiyle bir in­san Şeytan’ın şerrinden
paçasını kurtarabilir.

Bu durumun en iyi izahını, İmam Ahmed’in “Müsnedinde Hz. Ebû
Hureyre tarafından nakledilen hadiste bulmak mümkündür. Hadis şöyle­dir. “Bir
defasında bir şahıs Rasûlullah (a.s.)’ın yanına Hz. Ebû Bekr’e ağ­za alınmayacak
küfürler savurmaya başladı. Hz. Ebû Bekr bu küfürleri sessizce dinliyordu ve Hz.
Peygamber (a.s.)’de kendisine bakarak tebes­süm ediyordu. Nihayet, Hz. Ebû
Bekr’in sabrı taştı ve o da sert bir söz söyleyiverdi. Hz. Ebû Bekr’in bu sözü
Rasûlullah (a.s.)’ı biraz kızdırdı ve yüzünde kızgınlık ifadesi belirdi; sonra
da dışarıya çıktı. Hz. Ebu Bekr de oradan kalktı ve Rasûlullah (a.s.)’ın
peşinden yürümeye başladı. Yolda da­yanamayarak Rasûlullah (a.s.)’a sordu. ‘Yâ
Rasûlallah, ne oldu? O adam bana küfürler savururken siz sessizce
gülümsüyordunuz. Fakat, ben tek bir kelime söyleyince bana kızdınız?’ Rasûlullah
(a.s.) buyurdular: ‘Ey Ebu Bekr, sen sessizce oturduğun müddetçe bir melek senin
yanında bu­lunuyor ve senin adına o adama cevap veriyordu. Fakat sen ağzını
açınca o melek kayboldu ve yerini Şeytan aldı. Tabii ki, benim Şeytanla kalma­mı
beklemezdin.”

24.1.14. Hakka
Davet Eden Kişi Herhangi Bir Karşılık Beklemeden Mücadele Etmelidir

Hakka davet eden kişinin bir meziyeti de herhangi bir karşılık
bekle­meden çalışmasıdır. Zaten bu husus onun samimi, dürüst ve fedakâr
olma­sının en büyük delilidir. Kur’ân-ı Kerîm’de ayrıca Hz. Peygamber (a.s.)’in
bütün çabalarının Allah için ve halkın iyiliği için olduğu da kaydedilmiş­tir.
Nitekim, En’âm sûresinde şöyle denilmiştir:

“De ki: Tebliğ için sizden ücret istemiyorum. Bu Kur’ân, âlemler
için öğütten başka bir şey değildir.” (En’âm; 90)

Yusuf sûresinde de şöyle buyurulmuştur:

“Sen onlardan risâletin için bir ücret de istemiyorsun. O
Kur’ân, bü­tün âlemlere nasihatten başka bir şey değildir.” (Yusuf; 104)

Bu âyetlerde muhatap her ne kadar Hz. Peygamber (a.s.)
gözüküyor­sa da asıl nasihat ve telkin, kâfir ve müşriklere yapılmaktadır.
Burada de­nilmek isteniyor ki, “bakın ey müşrikler, küfür ve dalâletteki
ısrarınız ne kadar yersiz ve asılsızdır. Eğer peygamber (a.s.) kendi şahsi
menfaati için tebliğ ve telkinine başlamış olsaydı, o zaman belki de haklı
olarak, ‘biz bu menfaatçi adamın sözlerini ne diye dinleyelim?’ diyebilirdiniz.
Fakat gö­rüyorsunuz ki, bu insan fedakâr ve dürüsttür. Herhangi bir karşılık ve
menfaat beklemeden sırf Hak ve Allah için çaba harcıyor. O, sadece sizin
iyiliğinizi düşünüyor, sizin dünyevî ve uhrevî refahınızı göz önünde tutu­yor. O
halde, niye inatçılık gösteriyor ve vaazlarını dinlemiyorsunuz? Herkesin
iyiliğini ve menfaatini düşünen bir kişinin sözlerini niye reddediyorsunuz? Siz
O’nu açık bir zihin ve kalple dinleyiniz ve söylediklerini beğeniyorsanız kabul
ediniz, ya da reddediniz.”

Mü’minûn sûresinde şöyle buyurulmuştur:

“Yoksa, onlardan bir ücret mi istiyorsun? Rabbinin ücreti daha
ha­yırlıdır. O rızk verenlerin en hayırlısıdır.” (Ayet; 72)

Yani, hiçbir kimse kalkıp da, Rasûlullah (a.s.)’ın bütün gayret
ve mü­cadelesinin kendisine bir takım menfaatler sağlamak için olduğunu
söyle­yemezdi. Bu işi yaparken hiçbir şahsî düşüncesi ve çıkarı yoktu. Bilindiği
gibi, kendisi daha önce ticaretle meşgul oluyor ve iyi para kazanıyordu.
Mekke’liler arasında itibar ve şeref sahibiydi, herkes tarafından seviliyor ve
sayılıyordu. Ama birden bire bütün bunları terk edip her türlü eziyete ve
sıkıntıya katlanmaya başladı. Adamlar kendisine lâf atıyor, yollarına engel
koyuyor ve geçtiği yerlerde O’nu taşlıyordu. O kadar ki, canını kur­tarması bile
zorlaşmıştı. Daha önce karısı ve çocuklarıyla beraber rahat ve sakin bir hayat
geçiriyordu. Şimdi dışarıya çıkması bile tehlikeliydi. Sade­ce çevredekiler
değil, bütün dünya karşısında cephe almıştı. Yakınları ve kardeşleri bile kanma
susamışlardı. Böyle bir işi, çıkarcı ve bencil bir kişi yapabilir miydi? Bir
çıkarcı ve bencil kişi herkesi düşman edebilir mi? Kendisine bir takım maddi
imkânlar ve menfaatler sağlamaya çalışan bir kişinin azami gayreti herkesin
kalbini kazanmak ve herkesi yanına almak olmaz mı? Öncelikle kendi akrabalarının
ve kabile üyelerinin yardımıyla mevki ve makam sahibi olmaya çalışmaz mı? Bunun
tam aksine, Hz. Pey­gamber (a.s.) bütün akraba ve kabile bağlarını koparıyor ve
müşrik Arap’lar üzerinde Kureyş’in öteden beri süregelen hâkimiyetine darbe
in­diriyordu. Sadece bu değil, bağlı bulunduğu Arap milletinin desteğini
ka­zanmak için de olağanüstü herhangi bir çaba harcamıyor, üstelik Arap
milliyetçiliğine karşı İslâm kardeşliğini yüceltmeye çalışıyordu. Sebe’
sûresinde şöyle denilmiştir. “De ki, ‘Ben sizden bir ücret istemem. Ücretiniz
sizin olsun. Benim mükâfatım Allah’a aittir. O, her şeye şâhiddir.” (Ayet; 47)

Yukarıdaki âyetin ilk cümlesinin bir anlamı şudur. “Sizin
ücretiniz si­zin olsun. Ben ücret filan istemem.” İkinci anlamı şu olabilir:
“Eğer siz­den bir ücret istedimse de, bu sizin iyiliğiniz içindir.” Ayetin
ikinci cüm­lesinin anlamı da şudur: “Düşmanlar ve hasımlar ne kadar iftirada
bulunuyorlarsa bulunsunlar, Allah her şeyi görüyor ve biliyor. Allah’ı kimse
al­datamaz veya yanıltamaz. Allah, benim karşılık beklemeden ve herhangi bir
çıkar gütmeden çalıştığımı çok iyi biliyor.” Sa’d sûresinde şöyle buyurulmuştur:

“(Habibim) de ki: ‘Ben sizden tebliğ ve imârım için bir ücret
istemi­yorum. Ve ben, size külfet yükleyenlerden de değilim.” (Ayet; 86)

Yani, “ben, kendime mevki ve makam temin etmek üzere yalan ve
asılsız bir iddia ile karşınıza çıkmadım ve sizi bir hiç uğruna yoracak ve
uğraştıracak değilim.” Bu sözler, Hz. Peygamber (a.s.)’in mübarek ağzıyla
kâfirlere sadece bilgi olsun diye söylenen sözler değildir. Çünkü kâfirler, Hz.
Peygamber (a.s.)’in yaşantısını ve karakterini çok iyi biliyorlardı. Hz.
Peygamber (a.s.) 40 yıl onların arasında yaşamış, onlarla haşır neşir ol­muştu.
Bu âyette asıl üzerinde durulan şey, Hz. Peygamber (a.s.)’in hâşâ yalancı veya
sahte biri olmadığıdır. Hz. Peygamber (a.s.)’in hâşâ bir do­landırıcı ve
şarlatan olmadığı herkesçe biliniyordu ve bu itibarla O’nun kendisine mevki ve
makam aramak için peygamberlik iddiasında bulun­duğu düşünülemezdi. Tûr ve Kalem
sûrelerinde şöyle denilmiştir:

“Yahut, onlardan bir ücret mi istiyorsun ki, bu borcu ödemek
kendi­lerine ağır geliyor?” (Tûr; 40, Kalem; 46)

Burada da asıl muhatap, Hz. Peygamber (a.s.) değil, kâfirlerdir.
Bura­da denilmek isteniyor ki, Rasûlullah (a.s.) kendisine herhangi bir maddi
kazanç sağlamayı tasarlamış olsaydı, o zaman bu kadar didinmesinin ve çaba
harcamasının ücretini kâfirlerden alması en doğal hakkı olacaktı. Fa­kat
Mekke’li kâfirler, Hz. Peygamber (a.s.)’in bu davetinin karşılıksız ve sadece
Allah rızası için olduğunu çok iyi biliyorlardı. O’nun tek düşüncesi
Mekke’lilerin ve diğer insanların ebedi kurtuluşuydu. Onun için bu âyette
Mekke’li kâfirlere, “bu durumda siz neden kayıtsız kalıyor ve menfi
dav­ranıyorsunuz?” diye soru soruluyor. Bu âyette çok ince bir İstihzâ da
var­dır. Bilindiği üzere, bütün dünyada olduğu gibi Arabistan’da da müşrikle­rin
bazı din adamı ve rahipleri vardır. Bu rahip ve kâhinler alenen din ti­careti
yapıyorlardı. Bütün mevki, itibar ve kazançları bağlı bulundukları dinî inanç ve
kurallar sayesinde idi. Bu âyette bu din adamlarının durumu hatırlatılıyor ve
deniliyor ki bir tarafla dinî hizmetleri için kâfirlerden her türlü ücret, adak
ve hediye kabul eden bu kâhin ve rahipler, diğer tarafta da kendi işini, gücünü,
ticaretini ve diğer dünya zevklerini terk ederek, ca­hil ve dinsiz kimseleri
Allah’a çağıran, karşılık beklemeyen, fedakâr bir insan vardır. Böyle bir
fedakâr ve dürüst insandan bucak bucak kaçmak akılsızlık değilse nedir?

Bu konuda bir âyet daha vardır ki, meseleye bazı yeni boyutlar
getiri­yor:

“De ki, Ben, risâle timin tebliği için sizden ‘qurbâ’da sevgiden
başka hiçbir ücret istemiyorum!” (Şûra; 23)

Bu âyette kullanılan Arapça “qurbâ” (akrabalık) kelimesinin manâ
ve mefhumu konusunda müfessirler arasında önemli bir ihtilaf ortaya çıkmıştır.
Müfessirlerin bir grubu bu kelimeyi akrabalık anlamında alarak bu âyeti şöyle
açıklamaya çalışmışlardır: “Ben sizden bu iş için herhangi bir ücret talep
etmiyorum, ancak sizden (ey Ehl-i Kureyş) hiç olmazsa benim sizinle olan
akrabalığımı unutmamanızı istiyorum. Sizin, aslında benim vaaz ve telkinlerimi
dinlemeniz gerekiyordu. Ama sözlerimi din­lemiyorsanız dinlemeyin. Fakat benim
en çok gücüme giden şey bütün Arabistan’da seçe seçe beni düşman olarak
seçmenizdir.” Hz. Abdullah bin Abbas (r.a.)’nin tefsiri işte budur ve bunu
çeşitli kaynaklar göstermek suretiyle İmam Ahmed, Buhârî, Müslim Tirmizî, İbn
Cerir, Taberânî, Beyhaki ve İbn Sâ’d v.s. kendi eserlerinde kaydetmişlerdir. Bu
tefsir ile Mücâhid, İkrime, Katâde, Süddî, Ebû Mâlik, Abdurrahman bin Zeyd bin
Eslem, Dahhâk, Atâ’ bin Dinâr ve diğer mümtaz müfessirler ittifak etmiş­lerdir.

Müfessirlerin ikinci grubu “qurbâ” kelimesinin “yakınlık”
anlamında olduğunu kabul etmişlerdir. Bu grup böylece âyetin tefsirini şöyle
yapı­yor: “Ben sizden bu iş için herhangi bir ücret istemiyorum, fakat şu
istisna ile ki, kalbinizde Allah’a yakınlık (sevgi ve bağlılık) uyanabilsin.”
Yani, “benim ücretim, sizin doğru yola gelmenizden başka bir şey değildir.” Bu
tefsir Hz. Hasan Basrî’den naklolunmuştur. Katade de bu hususta bir rivâyeti
nakletmiştir. Hatta, Taberânî’de Hz. Abdullah bin Abbas’ın da bu âyeti aynı
şekilde tefsir ettiğini belirtilmiştir. Bizzat Kur’ân-ı Kerîm’de başka bir yerde
aynı konuya temas edilmiştir.

“De ki: ‘Ben, sizden tebliğime karşı bir ücret istemiyorum.
Ancak Rabbine doğru yol tutmak isteyen kimseyi istiyorum.” (Furkan; 57)

Müfessirlerin üçüncü grubu, “qurbâ” kelimesinin “akrabalar”
anlamı­na geldiğini savunmuştur ve âyetin anlamını şöyle vermiştir: “Ben sizden,
bu iş için, akrabalarımı sevmenizin dışında bir ücret istemiyorum.” Aynı gruptan
bazı kimseler “akrabalar” deyiminin, Benî Abdulmuttalib’in tama­mını ve bazıları
ise sadece Hz. Ali, Hz. Fatma ve evlâtlarını kapsadığını belirtmişlerdir. Bu
tefsir ve yorum Said bin Cübeyr ve Amr bin Şuayb’dan naklolunmuştur. Fakat bazı
hadislerde aynı tefsirin Hz. Abdullah bin Ab­bas ile Hz. Ali bin Hüseyin’e
(Zeynül Abidin) ait olduğu ifade edilmiştir. Ne var ki, çeşitli sebeplerden
dolayı bu tefsir kabul edilemez. Evvelâ, Mekke’de Şûra sûresinin nâzil olduğu
sırada Hz. Ali ile Hz. Fatma henüz evlenmemişlerdi, bu sebeple de evlâtları söz
konusu olamaz. Diğer taraf­tan, Beni Abdulmuttalib’in hepsi, Hz. Muhammed
Mustafa (a.s.)’dan yana değildi, hatta bazıları kendisine açıkça düşmanlık
ediyorlardı. Nitekim Ebû Leheb’in husumeti herkes tarafından bilmiyordu. Buna
ilâveten, Hz. Peygamber (a.s.)’in akrabaları sadece Abdulmuttalib sülâlesi
değildi. Hz. Peygamber (a.s.), anası, babası ve zevcesi kanalıyla Kureyş
kabilesinin hemen hemen bütün aileleriyle akraba oluyordu. Bu ailelerde Hz.
Pey­gamber (a.s.)’in en sadık taraftarı da, en kötü düşmanı da vardı. Bütün bu
akraba, dost ve ahbap dururken Rasûlullah (a.s.)’ın yalnızca Benî
Abdulmuttalib’i kendi akrabası olarak ilân etmesi düşünülemez. Bir üçüncü en
mühim nokta, bir nebînin işgal ettiği yüce peygamberlik makamından Al­lah rızası
için ücreti olarak insanların sadece kendi akrabalarını sevmeleri­ni istemesi
kendisine yakıştırılmayacak kadar küçük bir şeydir. Böylesine hafif bir şeyi,
Cenâb-ı Allah’ın kendi peygamberine öğrettiğini ve Hz. Peygamber (a.s.)’in de
tepelere çıkarak Mekke’lilere böyle dediğini aklıse­lim sahibi bir kimse
düşünemez. Kur’ân-ı Kerîm’de bir değil, iki değil, üç değil, birçok nebinin ard
arda gelerek kavimlerine “ben sizden hiçbir ücret talep etmiyorum. Ücretim
Allah’ın rızasıdır” dediğini görebiliriz: (Yunus; 72, Hûd; 29-51, Şuarâ;
109-127, 145, 164-180). Yâsin sûresinde hakiki bir nebî için ölçeğin,
karşılıksız tebliğ ve telkinde bulunmak olduğu belir­tilmiştir. (Ayet; 21).
Bizzat Hz. Peygamber (a.s.)’in mübarek ağzıyla Kur’ân-ı Kerîm’de çeşitli
vesilelerle, “ben sizden herhangi bir ücret istemi­yorum” denmiştir, ki bunları
yukarıda aktardık. Hal böyle iken, “ben siz­den bir ücret olarak akrabalarımı
sevmenizi isliyorum” diye söylemenin bir anlamı var mıdır? Bu tefsir ve yorumun
yanlışlığı, âyette muhatapların iman sahipleri değil kâfirler olmasından daha
iyi anlaşılıyor. Çünkü, daha önce muhatap hep kâfirler olmuş ve söz konusu
âyette de muhatap yine onlardır. Sözün gelişine bakılırsa, Hz. Peygamber
(a.s.)’in kâfirlerden herhangi bir ücret talep ettiğine imkân ve ihtimal
veremeyiz. Ücret veya kar­şılık, bir kişinin, kendisine minnettar olan bir
kişiden, yaptığı bir iyilik ve­ya işten dolayı aldığı maddî menfaattir.
Kâfirler, Hz. Peygamber (a.s.)’in işlerini ve çabalarını takdir ediyorlar mıydı?
Tabii ki, hayır. Eğer takdir etmiş olsalardı, bunun imkânı vardı ve Rasûlullah
(a.s.) belki de bir ücret­ten söz edebilirdi. Ama burada durum bambaşka idi.
Kâfirler, Hz. Pey­gamber (a.s.)’in büyük bir suç işlediğine ve zararlı bir iş
yapmakta oldu­ğuna inanıyorlardı ve bu yüzden O’nun canına bile kıymaya
hazırdılar.

24.1.15. Davet’in
Başlangıcında Ahiret Meselesine Ağırlık Vermek

Mekke’de Rasûlullah (a.s.), insanları Hakk’a davet etmeye
başladığı ilk yıllarda üç konuya büyük ağırlık veriyordu. Birincisi Tevhîd, yani
Al­lah’a ortak koşmamak. İkincisi Risâlet, yani Hz. Muhammed (a.s.)’in Al­lah’ı
Rasûlü olması ve üçüncüsü Ahiret, yani bu dünyanın bir gün yok olacağı ve yerine
bambaşka bir dünyanın kurulacağı. Ahiret akidesi, insanla­rın ve diğer
canlıların ölüp tekrar dirileceği, kıyametin meydana geleceği ve mahşerde her
canlının hesap verip kendi ameline göre Cennet’e veya Cehennem’e gideceği gibi
çeşitli kuralları da kapsıyordu.

Bu üç akideden birincisi yani Tevhid’den Mekke’liler
hoşlanmıyordu. Fakat Allah’ın varlığını tamamıyla inkar ettikleri de
söylenemezdi. Mek­ke’liler en büyük bir Rab, Yaradan ve Râzık’ın bulunduğunu
kabul ediyor­lardı ve mabud veya ilâh ve ilâhe olarak tanıdıkları diğer tanrı ve
tanrıça­ların da Allah’ın mahlûkları olduğuna inanıyorlardı. Asıl anlaşmazlık
ko­nusu, Allah’ın sıfat, kuvvet ve kudretine bu tanrı ve tanrıçaların ortak olup
olmamalarıydı.

Mekke’liler Hz. Muhammed (a.s.)’in peygamberliğini de kabul
etme­ye razı değillerdi. Fakat, Rasûlullah (a.s.)’ın aralarında geçirdiği 40 yıl
gi­bi uzun bir müddet içinde temiz karakterine ve ahlâkına gölge düşürecek en
küçük bir kötülükte veya kötü davranışta bulunmadığını kabul ediyor­lardı.
Herkes, Rasûlullah (a.s.)’ın akıl ve mantığına, doğruluk, dürüstlük ve güzel
ahlâkına hayrandı. Bu sebeple, kâfirler Hz. Muhammed (a.s.)’in her konuda doğru
ve dürüst iken sadece peygamberlik konusunda hâşâ ya­lan söyleyebileceğini kabul
etmede ve bunu başkalarına kabul ettirmede güçlük çekiyorlardı.

Demek ki,
Mekke’lilerin ilk iki akide konusunda, Hz. Muhammed (a.s.) ile o kadar büyük
ihtilâfları yoktu. Fakat, onları en çok düşündüren ve çileden çıkaran şey Ahiret
akîdesiydi. En çok alay konusu yaptıkları akîde buydu. En çok hayret ve
şaşkınlık uyandıran mesele buydu. Mek­ke’liler bu akidenin akıl ve mantıktan
uzak olduğunu söylediler ve en çok bu akîdeye karşı çıktılar. Ne var ki, kâfir
ve müşrikleri İslamiyet’e çekmek için Ahiret akîdesini kafalarına ve yüreklerine
iyice yerleştirmek gereki­yordu. Zira bu akideyi kabul etmeden kimse Hak ile
Batıl arasındaki mü­cadelenin ciddi ve çetin olduğunu anlayamazdı. Ahiret,
insanların hayır ve şer ile, ölüm, kalım ve insanî değerlerle ilgili
düşüncelerini, kısacası hayata bakış açılarını temelden değiştirecek nitelikte
bir akîde idi. Madde ve ruh arasındaki fark işte burada belli oluyordu, bu
dünyayı terk edip ahirete hazırlanmak ve İslâm’ın gösterdiği yolu takip etmek
işte bu akide sayesinde mümkün oluyordu. Bu sebepten dolayıdır ki, Mekke’de
davetin ilk yıllarında inen âyetlerde Ahiret inancına büyük önem verilmiştir.
Ta­bii, Ahiret ile ilgili deliller verilirken arada sırada Tevhid kavramı da
iyice anlatılmış, ayrıca Rasûlullah (a.s.) ile Kur’ân-ı Kerîm’in doğru olduğu
ifa­de edilmiştir.

AKK’A DAVET İÇİN HZ. PEYGAMBER (A.S.)’E VERİLEN TALİMAT yazısı ilk önce Fasih Arapça üzerinde ortaya çıktı.

23.1. Bİ’SET (PEYGAMBERLİK)TEN ÖNCE TEBLİĞİN ÜÇ YIL SÜRE İLE GİZLİ YAPILMASI

23.2. HZ. PEYGAMBER (A.S.)’İN DÜŞÜNCE, İLHAM VE MURAKABE DEVRESİ

23.3. HİRA MAĞARASINDA KÖŞEYE ÇEKİLMESİNİN SEBEBİ

23.4. DOĞRU RÜYALAR

23.5. VAHYİN İLK GELİŞİ

23.5.1. Bu Olay bize Ne Anlatıyor?

23.5.2. Olayın Tahlili

23.5.3. Hz. Peygamber (a.s.), Nübüvvete Hevesli miydi?

23.6. İLK VAHYİN KONUSU

23.7. İLK VAHYİN KONUSUNUN AÇIKLANMASI

23.8. İLK VAHYİN KESİN İNİŞ TÂRİHİ

23.9. KUR’ÂN-I KERİM’İN İNİŞ TARİHİYLE İLGİLİ MUTEBER HADİSLER

23.10. PEYGAMBERLİKTEN SONRA İLK FARZOLUNAN ŞEY: NAMAZ

23.11. İLK DÖRT MÜSLÜMAN

23.12. NÜBÜVVETİN İLK ÜÇ YILINDA HZ. İSRAFİL, RASÛLULLAH (A.S.)’I EĞİTMEKLE Mİ
GÖREVLENDİRİLMİŞTİ?

23.13. VAHYİN ARASININ KESİLMESİ

23.14. MÜDDESSİR SÛRESİNİN İLK 7 AYETİNİN İNÎŞÎ

23.14.1. Müddessir Sûresinde Verilen Talimat

23.15. VAHYİ ALMA VE AKTARMA EĞİTİMİ

23.16. GİZLİ TEBLİĞİN ÜÇ YILLIK DÖNEMİ

23.17. DÂR-I ERKAM’DA TEBLİĞ VE TOPLANTI MERKEZİNİN KURULMASI

23.18. ÜÇ YILLIK GİZLİ TEBLİĞ SIRASINDA NE GİBİ ÇALIŞMALAR YAPILDI?

Yirmi Üçüncü Bölüm: HZ. MUHAMMED
(A.S.)’İN PEYGAMBER OLMASI VE TEBLİĞİN ÜÇ YIL SÜRE İLE GİZLİ YAPILMASI

23.1. Bİ’SET (PEYGAMBERLİK)TEN ÖNCE
TEBLİĞİN ÜÇ YIL SÜRE İLE GİZLİ YAPILMASI

Kur’ân-ı Kerim’in bize anlattığına göre, nübüvvet payesine
yükseltil­meden önce peygamberlerin, akıl, zekâ ve bilgileri diğer insanlardan
fazla ve üstün değildi. Fakat durum bi’set (peygamberlik)ten sonra birden bire
değişiyor ve kendileri vahy sayesinde fevkalâde bir bilgi kaynağına sahip
oluyorlardı. Nitekim, Kur’ân-ı Kerim’de Hazreti Peygamber efendimiz (a.s.)’e
şöyle hitap edilmiştir:

“Halbuki (daha önce) sen Kitap nedir, iman nedir bilmezdin”
(Şûrâ; 52)

“Seni dalâlette bulup hidâyet etmedi mi?” (Duhâ; 7)

Kur’ân-ı Kerim ayrıca, peygamberlerin bi’set’ten önce diğer
insanların sahip bulundukları ilim ve marifet yollarıyla “iman bil gayb”
safhasından geçtiklerini, vahyin ise sadece daha evvel gördükleri ve kabul
ettikleri ha­kikatleri tasdik etmelerini sağlamak olduğunu açıklamaktadır. Vahy
yo­luyla peygamberlere bazı ebedi hakikatler gösterilmiş oluyordu, ki böyle­ce
dünyaya bunlar hakkında samimiyet ve itimadla bilgi ve talimat vere­bilsinler.
Bu husus, Hûd sûresinde defalarca anlatılmıştır. Meselâ, bir ye­rinde Nebi-yi
Kerim (a.s.) hakkında şunlar söylenmiştir:

“Rabbinden açık bir delil iterinde olup O’na Allah tarafından
şâhidi (vahiy) de bulunan, rehber ve rahmet olan, kendinden evvel gelen Musa’nın
Kitabında kendisini tasdik etmekte bulan kimse dünya hayatını is­teyen kimse
gibi midir?” (Ayet; 17)

“Ey kavmim, Benim Rabbim tarafından beyyine üzere olduğumu ve
bana kendi tarafından rahmet (vahiy) verdiğini görmüyor musunuz? Size onu
görecek göz verilmemişse istemediğiniz halde onu zorla mı kabul et­tireceğiz?”
(Ayet; 28)

Benzeri sözler aynı sûrenin 63. âyetinde Hz. Sâlih (a.s.)
tarafından, 88. âyetinde de Hz. Şuayb (a.s.) tarafından tekrarlanmıştır. Bu
ayetler gösteriyor ki, peygamberler vahy yoluyla Hakikat hakkında doğrudan
bil­gi edinmeden evvel kendilerine ihsan edilmiş olan tabii müşahede, mura­kabe
ve tefekkür kabiliyetlerini (ki yukarıdaki ayetlerde buna beyyine de­nilmiştir)
uygun bir şekilde kullanarak ebedi hakikate veya başka bir de­yişle “tevhid”e ve
“ma’âd”a varıyorlardı. Peygamberlerin bu buluşu vehbî değil kesbî oluyordu.
Cenab-ı Allah bundan sonra kendilerine vahy ilmi verirdi ki, bu kesbî değil
vehbî olurdu.

Bu tefekkür, aklıselim ve doğayı inceleme işlemi, filozofların
kıyas ve tahminlerinden tamamıyla değişiktir. Aksine, Kur’an-ı Kerim insanları
bunlara teşvik ediyor ve gözlerini açıp Allah’ın kudretini görmeyi ve bun­lardan
doğru ve isabetli neticeler çıkarmayı tavsiye ediyor. Bu suretle, ilâhi ayetleri
duyan ve okuyan tarafsız ve fanatik olmayan bir kişi gerçek bir Hak arayıcısı
haline geliyor ve en son muradına da eriyor.

Geçen bölümde Rasûlullah (a.s.)’ın şahsiyeti ve yaşantısı
hakkında dile getirdiğimiz hususlardan, Hazreti Peygamber (a.s.)’in sürekli
şirkten kaçındığı ve Tevhid’e inandığı anlaşılıyor. Gerçek şu ki, Hz. Peygamber
: (a.s.), aklı ermeye başladığından beri kendi milletinin cehâlet ve dalâleti i
ile batıl inançlarını kabul etmemiş, müşriklerin ibadetlerine katılmamış,
putlardan ve putperestlikten nefret etmiş ve putlara adanan kurbanlardan
çekinmiştir. Nübüvvetten önceki yıllarda Hz. Peygamber (a.s.)’in dini ,
inançları, kitabımızın ikinci cildinin ikinci bölümünde zikrettiğimiz
Hünefâ’nınkine benziyordu. Cahiliyye devrinde Cürhüm ve Hüzâ’a kabile­lerinin
İbrahim (a.s.)’in dininde yaptıkları tahriflerden hiçbirini Hz. Pey­gamber
(a.s.) nübüvvetinden önce kabul etmemişti. Ayrıca, Kureyşlilerin kendi
tahakkümleri sırasında yaptıkları tahrifleri de Hz. Muhammed (a.s.) hiçbir zaman
kabul etmemişti. Meselâ, Kureyşliler diğer Araplara karşı kendi üstünlük ve
faziletlerini belli etmek amacıyla kendilerine bir takım imtiyazlar
sağlamışlardı. İbn Sa’d ile İbn Hişâm’ın ifadelerine göre Ku­reyşliler hac
mevsiminde Arafat’a gidip bazı dini vecibeleri yerine getir­memeyi adet
edinmişlerdi. Onlar sadece Müzdelife’ye gidip dönerlerdi. Kendilerinin Ehl-i
Haram olduklarını ve diğer hacılar gibi Arafat’a gidip ibadet etmeleri
gerekmediğini iddia ederlerdi. Kureyşliler, bunları yapma­ları halinde kendileri
ve diğer hacılar arasında herhangi bir fark kalmaya­cağını, dolayısıyla
haysiyetlerinin düşeceğini ileri sürerlerdi. Halbuki, Arafat’a gitmek, orada
kalmak ve oradan Müzdelife ile Mina’ya dönmek gibi fiillerin Hacc’ın ve İbrahim
şeriatının ayrılmaz parçalan olduğunu iyi biliyorlardı. Zamanla, bu tür
imtiyazlar, Kureyşlilerle yakın dostluk ve iş­birliği içinde olan diğer
kabileler, meselâ Beni Kinâne, Huzâ’a ve Beni Amir bin Sâ’saa’ya tahsis edildi.
Ne var ki Rasûlullah (a.s.) peygamberlik payesine yükselmeden evvel dahi bu tür
adetleri birer bid’at addederek reddetmişti. İbn İshâk’ın Cübeyr bin Mut’im
tarafından naklettiği bir hadi­se göre, kendisi Hz. Peygamber (a.s.)’in diğer
bütün Araplar gibi hac mev­siminde Arafat’ta kaldığını görmüştü.

Kureyşlilerin kabul ettikleri bid’atlerden biri de Harem’in
dışından gelen hacılara uyguladıkları farklı muamele idi. Böyle bir kişi hac
veya umre için geldiği zaman dışardan ne yiyecekler getirebilir, ne de kendi
el­biseleriyle Ka’be’yi tavaf edebilirdi. Dışardan gelen hacıların Harem’de
pi­şirilen yemekleri yemeleri ve Harem’de hazırlanan elbiseleri ücret karşılı­ğı
alıp tavaf etmeleri şarttı. Elbise bulamayan hacıların çıplak tavaf etme­leri
istenirdi. Dışardan getirdiği bir elbise ile bir hacı hac yapmışsa bunu çıkarıp
atması gerekiyordu. Bu elbiseyi bundan sonra ne kendisi ne başka­ları
giyebilirdi. Arapların çoğu bu bid’at ve ayrıcalığı da ses çıkarmadan kabul
etmişlerdi ve dinin bir parçası olarak görüyorlardı. Neticede Arapla­rın
Kâ’be’yi çıplak tavaf etmeleri bir alışkanlık haline geldi. Hz. Peygam­ber
(a.s.) nübüvvetinden önce bu tür safsata, batıl inanç ve alışkanlıkları da
reddederdi.

23.2. HZ. PEYGAMBER (A.S.)’İN
DÜŞÜNCE, İLHAM VE MURAKABE DEVRESİ

Muhaddisler, Hazreti Peygamber (a.s.)’in düşünce, ilham ve
muraka­be devresine etraflıca eğilmişlerdir. Hz. Peygamber (a.s.)’e vahiylerin
baş­lamasıyla ilgili kayıtlar güvenilir kaynaklar tarafından nakledilerek hadis
kitaplarına geçirilmiştir. Bu kayıtlar, Hz. Ayşe (r.a.)’den naklen Hz. Urve bin
Zübeyr’e geçmiş ve ondan da İmam Zührî’ye dayandırılmıştır. Hz. Ayşe’nin hadisi
şöyledir.”Rasûlullah (a.s.)’a vahiyler ilk önce doğru (bazı ri­vayetlere göre,
iyi) rüyalar şeklinde gelmeye başladı. Rasûlullah (a.s.) her rüyayı, sanki gün
ışığında görüyormuş gibi görüyordu.[1]
Bundan sonra Rasûlullah (a.s.) yalnızlığı sever bir kişi haline geldi[2]
ve bazen birkaç geceyi sürekli olarak Hira mağarasında ibadetle geçirirdi. (Hz.
Ayşe bura­da “ibadet” yerine “tehannüs” kelimesini kullanmıştır. İmam Zührî bunu
“taabbüd” (ibadet) olarak açıklamıştır. Bu, Rasûlullah (a.s.)’ın kendi bildi­ği
bir ibadet şekliydi, zira o zamana kadar ibadetin nasıl yapılması gerek­tiği
kendisine anlatılmamıştı). Hz. Peygamber (a.s.) yiyecek ve içecekleri­ni yanında
götürür ve birkaç gün mağarada kaldıktan sonra eve Hz. Hati­ce’nin yanına
dönerdi. Hz. Hatice (r.a.) bundan sonra kendisine tekrar yi­yecek, içecek
verirdi.”

23.3. HİRA MAĞARASINDA KÖŞEYE
ÇEKİLMESİNİN SEBEBİ

Bu devrede Hz. Muhammed (a.s.)’in neden Mekke şehrinin
uzaklaşarak Hira mağarasına gidip tenha bir köşede ibadet ve murakabe yaptığı
“İnşirah” suresinde anlatılmıştır. Meselâ şu âyetlere bakın:

“Senden yükünü indirip attık. Öyle yük ki, sırtına ağır
gelmişti” (Ayet; 2-3)

Yukarıdaki ayette kullanılan Arapça “vizr” kelimesi ağır yük
anlamın­dadır. Ağır yükten de üzüntü, hüzün, ıstırap ve dert kastedilmiştir.
Bilin­diği gibi, Hz. Muhammed (a.s.) gibi hassas bir insan, halkının cehalet ve
dalâletinden son derece rahatsızdı ve üzüntüden kıvranıyordu. Gözünün önünde
putlara tapılıyor, sapık, batıl örf ve âdetlere uyuluyordu. Toplu­mun ahlâkı
sıfıra inmiş, her tarafa ahlâksızlık, safahat ve hayasızlık yayıl­mış, baskı,
zulüm ve fesat herkesi sarmıştı. Güçlüler güçsüzleri eziyor, fidan gibi gencecik
kız çocukları diri diri gömülüyor, kabileler kabilelere saldırıyor ve kan davası
bazen yüzyıllar süren kavga ve kanlı çatışmalara sebep oluyordu. Kimsenin canı,
malı ve namusu emniyet içinde değildi. Herkes kudret ve kuvvetin dilini
anlıyordu. Araplar ekonomik ve sosyal açıdan da perişan bir manzara arz
ediyorlardı. Hz. Muhammed (a.s.) bu durumu görüyor ve yüreği parçalanıyordu.
Durumu düzeltecek herhangi bir çare aklına gelmediği için üzüntüsü daha da
artıyordu. Hz. Muham­med (a.s.)’in sırtına binen yük ve belini büken ağırlık
işte bu idi. Cenab-ı Hak işte bu yükü kendisine hidayet yolunu göstermek
suretiyle ortadan kaldırmış oldu. Hz. Peygamber (a.s.) nübüvvet mevkiine
yükselince de in­san hayatının bütün mesele, dert ve bozukluğunu ortadan
kaldıracak yegâne şeyin Tevhid’e, âhirete ve risâlete (peygamberliğe) iman
olduğunu anladı. Bu anahtar her kapalı kapıyı açacak mahiyette idi. Cenab-ı
Allah’ın kendisine doğru yolu göstermesiyle zihnini meşgul eden büyük bir
meseleden kurtulmuş oldu. Bu hidayete eriştikten sonra, Peygamber (a.s.)
aradığını buluverdi. Arapları ve dünyanın diğer milletlerini içine düştük­leri
acı durumdan kurtaracak yolu bulmuş oldu.

23.4. DOĞRU RÜYALAR

Yukarıdaki hadiste Hz. Ayşe (r.a.)’nin ifade ettiği gibi,
Rasûlullah (a.s.)’a vahiylerin ilk gelişi doğru ve gerçek rüyalar şeklinde oldu.
(Buhârî ve Müslim). Bu durum, Hz. Muhammed (a.s.)’in peygamberlik payesine
yükselmesinden sonra da aynı şekilde devam etti. Nitekim, hadislerde bu tür
rüyalarda kendisine bazı talimat veya bilgilerin verildiği belirtilmiştir.
Kur’an-ı Kerim’de de bu nevi rüyadan açıkça bahsedilmiştir (Fetih; 27). Ayrıca,
pek çok hadislerde Hazreti Peygamber efendimizin (a.s.) şöyle dedikleri
belirtilmiştir: “Allahu Teâlâ bunu benim içime doğdurmuştur”, “bunu kalbimde
hissettim”, “bana anlatılmıştır”, “bana emir verilmiştir”, veya “benim bunu
yapmam yasaklanmıştır” vs.

23.5. VAHYİN İLK GELİŞİ

Hz. Muhammed (a.s.) 40,5 yaşında iken[3] 
Ramazan ayında bir gün Hira mağarasında ibadet ettiği sırada kendisine birden
bire ilk açık ve bariz vahiy geldi ve bir melek kendisiyle yüz yüze gelip, “oku”
dedi[4].
Vahyin ilk gelişiyle ilgili hadis Buhârî’de Hz. Ayşe tarafından naklolun­muştur.
Hz. Ayşe bu hususta bizzat Rasûlullah (a.s.)’ın şu sözlerini nakletmiştir:,”Ben
okumayı bilmem’ dedim. Bunun üzerine melek beni kucakla­yıp kuvvetlice sıktı,
öyle ki nerdeyse dayanma gücümü kaybedecektim. Sonra beni bıraktı ve tekrar
‘oku’ dedi. Ben tekrar, ‘okumayı bilmem’ de­dim. O beni tekrar kucaklayıp sıktı
ve ben dayanma gücümü kaybetmeye başladım. Sonra beni bıraktı ve dedi, ‘oku’.
Ben tekrar, ‘okuma yazmam yoktur’ dedim. Melek beni üçüncü defa kollan arasına
alıp kuvvetle sıktı. Ben tekrar dayanma gücümü yitirmeye başladım. Sonra beni
bıraktı ve dedi ki, ‘Yaratan Rabbinin adıyla oku….; ta ki “mâ lem-ya’lem”e
kadar vardı”.

Hz. Ayşe (r.a.)’nin ifadesine göre Rasûlullah (a.s.) titreyerek
ve sar­sılmış bir şekilde eve geldi ve Hz. Hatice (r.a.)’nin yanına gidip, “beni
ört, beni ört” dedi. Korku ve dehşeti geçip Hz. Peygamber (a.s.) biraz
sakinleşince, “ya Hatice bana ne oldu?” diye sordu. Daha sonra başından geçen
hadiseyi kendisine anlattı ve “Ben canımdan korkuyorum”[5]
dedi. Hz. Hatice, “ne diyorsunuz? Hiç öyle bir şey olur mu? Kendinize gelin ve
gü­lümseyin. Allah sizi mahcup etmeyecektir.[6]
Siz akrabalarınıza iyi mua­mele yaparsınız. Doğruyu söylersiniz. (Bir Hadiste de
‘Siz başkalarının emanetlerini aynen iade edersiniz’ cümlesi yer almıştır).
Kimsesizlerin yü­künü taşırsınız, fakir ve muhtaçlara yardım edersiniz.
Misafirperversiniz ve her iyi ve hayırlı işe katılırsınız” dedi. Hz. Hatice daha
sonra Hz. Pey­gamber (a.s.)’i yanına alıp Varaka bin Nevfel’e götürdü. Varaka,
Hz. Hati­ce’nin kuzeniydi. Cahiliyye döneminde putperestliği terk edip
Hıristiyan olmuştu ve Arapça ile İbranice İncilleri yazardı. Çok yaşlıydı ve
gözleri gör­müyordu. Hz. Hatice, “ağabey, bakın yeğeniniz size ne anlatacak”
dedi.[7]
(Ebu Nu’aym’ın rivâyetine göre Hz. Hatice bizzat Varaka’ya bütün olayı anlattı).
Varaka, Hz. Peygamber (a.s.)’e, “evlâdım, sen ne gördün?” dedi. Rasûlullah
(a.s.) başından geçenleri kendisine anlattı. Varaka, “Val­lahi, bu Tanrı’nın Hz.
Musa’ya gönderdiği namus’un aynısıdır (yani, öbür dünyadan vahiy getiren melek).

[8]Keşke,
seni, senin milletinin sürgüne göndereceği zamana kadar yaşasaydım”. Rasûlullah
(a.s.) kendisine sordu, “bunlar beni sürgüne mi gönderecekler?” Varaka da,
“evet, senin ge­tirdiğin şeyi getirmiş olan bir kişiye düşmanlık yapılmadığı
hiçbir zaman görülmemiştir. Eğer senin zamanında yaşarsam (peygamberlik
döneminde yaşarsam) sana olanca gücümle yardım ederim” diye cevap verdi. Fakat
aradan uzun bir zaman geçmeden Varaka bin Nevfel vefat etti.

23.5.1. Bu Olay
bize Ne Anlatıyor?

Bu olup bitenler gösteriyor ki, Rasûlullah (a.s.) meleğin
geldiği ana kadar kendisinin peygamberliğe getirileceğini tahmin etmiyordu. Hz.
Pey­gamber (a.s.), nübüvvete talip veya hevesli olmadığı gibi, böyle bir şeyin
başına geleceğini aklının ucundan bile geçirmemişti. Meleğin vahiyle gel­mesi
kendisi için hiç beklemediği âni bir hadise idi. Böyle bir şeyden ha­bersiz olan
bir kişinin gayet tabii olarak göstereceği tepkiyi Hz. Peygam­ber (a.s.) de
gösterdi. Bundan dolayıdır ki, O İslam davasını halka duyur­maya başlayınca
Mekkelilerden kimse ortaya çıkıp da, “ben zaten tahmin etmiştim, bu kişinin
peygamberlik iddiasında bulunacağı öteden beri belli idi” demeye cesaret
edemedi.

Bu olay ayrıca, nübüvvetten evvel Hz. Muhammed (a.s.)’in
yaşantısı ve karakterinin ne kadar temiz olduğunu gösteriyor. Bilindiği gibi, Hz.
Hatice (r.a.) küçük ve tecrübesiz bir kadın değildi. O sırada yaşı 55’di ve 15
seneden beri Hz. Peygamber (a.s.)’in zevcesi ve hayat arkadaşıydı. Bir kadın,
kocasının bütün iyi ve kötü taraflarını bilir. O’nun ayıp ve hünerle­rine iyice
vakıf olur. Bu olgun ve tecrübeli hatun, Hz. Peygamber (a.s.)’in kişiliğine ve
karakterine o kadar güveniyordu ki, kendisi Hira mağarasından dehşet ve heyecan
içinde eve dönüp başından geçen olayı anlatır an­latmaz Allah’ın meleğinin O’na
geldiğine hemen inanıverdi.Aynı şekilde Varaka bin Nevfel de yaşlı, bilgili ve
tecrübeli bir Mekkeli idi. Varaka ço­cukluğundan beri Rasûlullah (a.s.)’ın ne
yaptığını, ne ettiğini biliyordu. O da, Hz. Peygamber (a.s.)’in anlattığı olaya
ters bir tepki göstermedi, hiçbir tereddüt ve şüphe de belirtmedi ve aksine,
söylediklerini tasdik etti ve aynı halet-i ruhiyeden Hz. Musa (a.s.)’nın da
geçtiğini anımsadı. Demek ki, Varaka bin Nevfel’in gözünde de kişilik ve
karakteri bakımından Hz. Pey­gamber (a. s.) öylesine yüksek bir yerde idi ki,
O’nun peygamber olmasına hiç şaşmadı.

23.5.2. Olayın
Tahlili

Hazreti Peygamber efendimiz (a.s.)’e ilk açık ve kesin vahyin
gelişiy­le ilgili olayı iyice anlayabilmemiz için kendisinin ilk defa ve âni
olarak böyle bir durumla karşı karşıya geldiğini göz önünde bulundurmalıyız.
Bundan evvel hiçbir zaman, hiçbir şekilde kendisinin peygamber olacağı­nı tahmin
dahi etmemişti, içinde herhangi bir peygamberlik hevesi de yok­tu. Bunun için ne
bir hazırlık yapmış, ne de böyle bir şey olacağını düşün­müştü. Bir meleğin
kendisine geleceğini de beklememişti. Bir köşeye çeki­lip ve özellikle Hira
mağarasına gidip yalnızlık içinde ibadet ve İ’tikâf edi­yordu. Fakat bir nebi
veya peygamber olacağını aklının ucundan bile ge­çirmemişti. Durum böyle iken
Hira mağarasında yalnız bulunduğu bir sıra­da kendisine melek gelince bu ilk
büyük ve olağanüstü deneyim yüzünden gayet doğal olarak büyük bir heyecan duydu.
Aslında böyle bir durumda, ne kadar soğukkanlı olursa olsun, bir kimsenin
heyecan ve şaşkınlığı bir tek yerden kaynaklanmıyordu, aksine çeşitli sebepleri
vardı. Hz. Peygam­ber (a.s.)’in kafası karmakarışıktı, aklına bin bir soru
geliyordu ve kendisi­ne ne olduğunu kestiremiyordu. Ben gerçekten peygamberlik
makamına mı getirildim? Çetin bir sınavdan mı geçiriliyorum? Ben bu ağır yükü
na­sıl kaldıracağım?[9]
Ben insanlara nasıl, size peygamber olarak tayin edil­dim, diyebilirim. İnsanlar
benim sözlerime inanacaklar mı? Bu beklenme­dik olaydan sonra kendi çevremdeki
insanlara ve milletime peygamber ol­duğumu söylediğim zaman beni alaya
almayacaklar mı? Bana gülmeye­cekler mi? Bana deli demeyecekler mi? Tek başıma
bu cahillerle nasıl başa çıkacağım? Onları cehalet ve dalâletlerinden nasıl
kurtaracağım? îşte Hz. Peygamber (a.s.)’in kendi kendine sorduğu sorular
bunlardı.

Bütün bu sebeplerden dolayıdır ki, Rasûlullah (a.s.) Hira
mağarasın­dan eve döndüğünde, dehşet içinde idi ve titriyordu. Eve varır varmaz
da, “beni örtün, beni örtün” diye evdekileri uyardı. Bir süre sonra biraz
heyeca­nı yatışınca Seyyide Hz. Hatice (r.a.)’ye başından geçenleri anlattı ve
şöy­le dedi, “canımdan korkuyorum”.

Bunun üzerine Hz. Hatice de şu cevabı verdi: “Asla, vallahi,
Allah si­zi üzmeyecektir. Siz akrabalara yardım edersiniz. Doğruyu söylersiniz.
Çaresiz ve kimsesizlere yardım elinizi uzatırsınız. Fakir, fukaraya destek
olursunuz. Misafirleri ağırlarsınız. Ve bütün iyi ve hayırlı işleri
yaparsı­nız.”

Hz. Hatice (r.a.) daha sonra Rasûlullah (a.s.)’ı Varaka bin
Nevfel’e götürdü, çünkü kendisi bir kitap ehliydi ve geçmiş peygamberlerin
duru­munu az çok biliyordu. Varaka bin Nevfel, Hz. Muhammed (a.s.)’in ba­şından
geçenleri dinledikten sonra hiç çekinmeden, “evet, bu Hz. Musa (a.s.)’ya gelen
namus (meleği)un aynısıdır” deyiverdi. Deyiverdi, zira ken­disi Hz. Muhammed
(a.s.)’i çocukluğundan gençliğine ve daha sonra 40 yaşına kadar görmüşle
karakterini bilme ve tanıma imkânı bulmuştu. Nevfel, Hz. Peygamber (a.s.)’in
öteden beri peygamberlik hevesinde ve hazırlığında olmadığını çok iyi biliyordu.
Bu iki hususu bilen Nevfel, me­leğe benzeyen bir kişinin Hz. Muhammed (a.s.)’e
gelip peygamberlere benzer bilgi ve talimatı kendisine ilettiğini duyunca O’nun
peygamberlik makamına getirildiğine şüphe etme ihtiyacını duymadı.

23.5.3. Hz.
Peygamber (a.s.), Nübüvvete Hevesli miydi?

Şayet Hz. Muhammed (a.s.) öteden beri peygamber olacağını
tasarla­mış olsaydı, kendisi gibi bir insanın nebi olması gerektiğine inansaydı
ve bana bir melek gelsin diye bir mağarada yalnız başına ibadet ve murakebede
bulunmuş olsaydı, gayet tabii ki, Hira mağarasındaki olay cereyan ettiği zaman
büyük bir sevinçle içinde yerinden fırlar, nara atar ve mağa­radan kurşun gibi
çıkıp eve gelir ve herkese bağıra bağıra kendisinin pey­gamber olduğunu ilân
ederdi. Fakat, gördüğümüz gibi burada durum bam­başka idi ve kendisi hayli
heyecanlı ve sarsılmış bir durumda idi. Titreye­rek eve geldi ve yorgana sarılıp
sessizce yattı. Biraz sonra kendisine gelir gibi olunca hayat arkadaşına sırrını
açıkladı. Kendisine bir şeyler olduğu­nu, hayatının tehlikede olduğunu belirtti.
Peygamberliği öteden beri bek­leyen bir kişinin tepkisi böyle mi olmalıydı?
Tabii ki hayır.

Bir kadın kendi kocasına en yakın kişidir. Kocasının hayatı,
yaşantısı, huyları, zevkleri, karakteri ve duygularını en iyi bilen odur. Eğer,
Hz. Ha­tice (r.a.), kocasının peygamberliğe aday olduğunu ve her zaman
kendisi­nin bir meleği beklediğini bilmiş olsaydı, Hz. Peygamber (a.s.)’e
verdiği cevap herhalde çok farklı olacaktı. O, gayet doğal olarak diyebilirdi
ki, “kocacığım, neden korkuyorsun? Korkulacak ne var? istediğin bu değil miydi?
Sen peygamber olmak istemiyor muydun? işte muradına erdin. Sen bir yandan
peygamberlik tezgâhını aç, ben de bir yandan adak, hediye ve paralan toplayayım
ve böylece ikimiz de zengin oluruz”. Fakat biz ne görüyoruz? Hz. Hatice (r.a.)
on beş yıllık evlilik hayatında Hz. Muham­med (a.s.)’in ne gibi bir insan
olduğunu çok iyi anlamıştı. Aralarındaki sa­mimiyet ve sevgi Hz. Muhammed
(a.s.)’in doğru ve dürüst bir insan oldu­ğunu ortaya koymuştu. Kendisinin yalan
söylemeyeceği ve herhangi bir sahtekârlıkta bulunmayacağı kesindi. Hz. Hatice
(r.a.) O’na bir şeytanın gelmeyeceğini çok iyi biliyordu. Cenab-ı Allah’ın O’nu
bir azaba sokacak çetin bir sınavdan geçirmeyeceğini, gördüklerinin doğru
olduğunu pek iyi biliyordu. Aynı durum Varaka bin Nevfel için de geçerli idi.
Varaka ya­bancı bir kişi değildi. Aksine Rasûlullah (a.s.)’ın sülâlesinden bir
kişi olup, dayısıydı. Ayrıca ilim ve irfan sahibi bir Hıristiyan olarak
peygam­berliğin, kitabın ve vahyin ne olduğunu çok iyi biliyordu. Bu hususta
ya­pılan asılsız ve çürük bir iddiayı reddedecek durumda idi. Yaşı hayli ileri
olduğu için tecrübe sahibi biriydi ve Hz. Muhammed (a.s.)’in bütün ömrü gözünün
önünden geçmişti. Varaka bin Nevfel de Hira Vakasını duyduk­tan sonra kendisine
gelenin, Hz. Musa (a.s.)’ya gelen melekten başkası ol­madığını tereddüt etmeden
söyledi. Zira, burada da durum Hz. Musa’nınki gibi idi. Hz. Muhammed (a.s.),
tıpkı, Hz. Musa (a.s.) gibi saf, temiz ve her şeyden habersiz iken peygamberlik
makamına getirilmişti. Peygamber­liğe hevesli olmak şöyle dursun, böyle bir
şeyin vuku bulacağını aklının bir köşesine bile getirmemişti. Bu apaçık durum,
Varaka bin Nevfel’in de, Hz. Muhammed (a.s.)’in, şeytanın bir oyununa
gelmediğine, doğru ve te­miz karakterinden dolayı herhangi bir ard niyeti ve
ihtirası olmadan Nihai Hakikat’ı bulduğuna inanmasına sebep olmuştu.

Gerçekçi ve doğruyu kabul eden bir kişi için, Hazreti Peygamber
(a.s.)’in bu durumu hiç de şaşırtıcı olmasa gerek. Zaten bu yüzden bu du­rum
Kur’an-ı Kerim’de defalarca örnek olarak gösterilmiştir.[10]

“Halbuki (daha önce) sen kitap nedir, iman nedir bilmezdin”.
(Şura; 52)

23.6. İLK VAHYİN KONUSU

Rasûlullah (a.s.)’a gelen ilk vahy Alâk suresinin ilk beş
âyetinden müteşekkil olup şöyle idi: “Yaratan Rabbinin adıyla oku. O insanı bir
kan pıhtısından yarattı. Oku, Rabbin sonsuz kerem sahibidir. O Rabbin ki, ka­lem
ile (yazmayı) öğretti. İnsana bilmediğini öğretti.”

Vahy’in inişiyle ilgili, bu ilk tecrübe idi ve Hz. Peygamber
(a.s.) bun­dan ilk kez geçiyordu. Bu ilâhi mesajda kendisinin ne kadar büyük bir
mevkiye getirildiği belirtilmemişti. İlerde kendisini ne gibi bir görev
bek­lediği açıklanmamıştı. Aksine, bu ilk ve belki de eksik bir tanışma idi.
Maksat Hz. Peygamber (a.s.)’i fazla heyecanlandırmamak, yıpratmamaktı. Bu ilk ve
ani şok geçtikten sonra kendisi zihnen vahyi kabul etmeye ve peygamberlik
görevini yürütmeye hazır olunca ayrıntılara girilecekti. Ni­tekim, böyle
yapıldı.

[11]

23.7. İLK VAHYİN KONUSUNUN
AÇIKLANMASI

Rasûl-ü Ekrem (a.s.)’e gelen ilk vahyin her kelimesi son derece
önemli ve dikkate değerdir. Meselâ ilk ayeti ele alalım: “Yaratan Rabbi­nin adı
ile oku.”

Bilindiği gibi, Rasûlullah (a.s.)’a melek, “oku” deyince kendisi
“be­nim okuma yazmam yoktur” diye cevap vermişti. Bu konuşma gösteriyor ki, ilk
vahiy yazılı şekilde Hz. Muhammed (a.s.)’e gösterilmiş ve kendisi­nin bunları
okuması istenmişti. Zira, eğer melek, “oku” emriyle, söyledik­lerini Hz.
Muhammed (a.s.)’in aynen tekrar etmesini kastetmiş olsaydı, kendisinin, “benim
okuma yazmam yoktur” demesi gerekmeyecekti.

Ayette, “Yaratan Rabbinin adı ile oku” denilmiştir. Yani,
“Rabbinin adıyla” başka bir deyimle de, “bismillah ile” (Allah’ın adıyla)
okunması istenmiştir. Bu demek oluyor ki, Rasûlullah (a.s.) vahyden önce de
sadece Allahu Teâlâ’yı kendi Rabbi olarak tanıyordu. Bu sebeple, Rabbinin kim
olduğunun açıklanmasına gerek duyulmadı. Aksine, sadece kendi Rabbi­nin adıyla,
yani, O’nun tanıdığı ve bildiği Rabbinin adıyla okuması isten­di. “Yaratan”
kelimesi de dikkate şayandır. Çünkü, burada Allah’ın kimi yarattığı
belirtilmemiştir. Bu ayeti okuyan, zaten ayetten kâinatı ve için­deki her şeyi
yaratan Halik’in adıyla okunması istendiğini kolayca anlaya­bilir.

İkinci ayette, “O insanı bir kan pıhtısından yarattı”
denilmiştir. Görül­düğü gibi, ilk önce, kâinatı yaratandan bahsedilmiş, daha
sonra Yüce Al­lah’ın, bir kan pıhtısı halinden insanı koskoca bir mahluk olarak
yarattığı açıklanmıştır. Yaradılışın başlangıcı işte böyle olmuştur. “Alak”
donmuş kan veya kan pıhtısı anlamına gelen “alaka”nın çoğuludur. Bu gebeliğin
başındaki durumdur ki, bir insan o sıralarda bir kan pıhtısından başka bir şey
olmuyor. Bundan sonra cenin giderek kan ve et topluyor ve bir bebek şeklini
alıyor, ta ki doğarken her şeyiyle mükemmel ama küçük bir insan oluyor.

[12]

Üçüncü ve dördüncü ayetlerde, “Oku, Rabbin sonsuz kerem
sahibi­dir. O Rabbin ki, kalem ile (yazmayı) öğretti” denilmiştir. Yani, Cenab-ı
Allah’ın, insanı küçücük, değersiz ve önemsiz bir durumdan çıkarıp, ilim ve
irfan sahibi yapmış olması büyük bir kerem ve ihsanıdır. İlim ve irfan,
mahlukların en büyük sıfatıdır. Cenab-ı Allah insana sadece okumayı öğ­retmemiş,
onun elinin kalem tutmasını temin etmiş, ona yazmayı da öğret­miştir. Yazı ve
yazı sanatı, ilmin gelişmesi ve yayılmasına yardımcı ol­muş, insanların bilim ve
teknoloji alanında yeni ufuklara yol almasına katkıda bulunmuştur. Yazı ve yazma
sanatı, ayrıca zamanla baskı tekniği­ne dönüşerek ilim hazinelerinin nesilden
nesile geçmesine ve muhafaza edilmesine sebep olmuştur. Cenab-ı Allah, insana
ilham yoluyla kalemi ve yazma sanatını öğretmemiş olsaydı, insanın bütün ilmi
çalışmaları ve faaliyetleri bir yerde donup kalacaktı ve bundan nesiller
istifade edemeye­cekti.

Beşinci ayet şöyledir: “İnsana bilmediğini öğretti”. Yani, insan
aslın­da yaratılış itibariyle habersiz ve bilgisizdi. İnsan ne kadar bilgi ve
ilim elde edebilmişse Allah’ın inayeti ve merhametiyle elde etmiştir. Fakat,
Al­lah çeşitli aşamalarda insanlara ilmin kapılarını açmış ve dünya, tabiat ve
kainat’ın bütün sırlarını bir bir onlara açıklamıştır. Aynı şey Bakara sûresinin
Ayet’ul Kürsi’sinde anlatılmıştır:

“İnsanlar, O’nun ilminden, O’nun istediğinden başkasını
kavraya­mazlar” (Ayet; 255)

İnsanların sadece kendi bilgi, ilim ve zekalarıyla elde
ettiklerini san­dıkları ilmi keşifler, aslında Allah’ın ihsanıdır. İnsanlar
bunları önceden bilmiyorlardı. Allah kendilerine bilgi ve kavrama yeteneği
vermediği tak­dirde, hiçbir şeyi bilemeyecek, öğrenemeyeceklerdi. Fakat Allah,
insana bu bilgi ve ilmi hakikatleri, hissedilmeyecek ve belli olmayacak şekilde
vermiştir.

Rasûlullah (a.s.)’a inen, bu ilk ayetlerdi. Hazreti Ayşe’nin
ifadesine göre bu öylesine çetin ve ağır bir tecrübe idi ki, Hz. Peygamber
(a.s.) bun­lardan fazlasına tahammül edemeyecekti. Bu sebeple, Cenab-ı Allah ilk
etapta ancak bu ayetleri kendisine indirdi. O sırada Hz. Peygamber (a.s.)’e
sadece, daha önceden bildiği ve tanıdığı Rabbinin kendisiyle doğrudan konuştuğu
ve vahiylerin gelmeye başladığı açıklandı. Bundan sonra “Müddessir” sûresinin
ilk ayetleri indi. Bunlarda Hz. Peygamber (a.s.)’in nübüvvet payesine yükseldiği
ve insanları Allah’a davet etme zamanının geldiği anlatıldı.

23.8. İLK VAHYİN KESİN İNİŞ TÂRİHİ

‘Alak sûresinin ilk beş ayetinden müteşekkil ilk vahyin iniş
tarihi ne­dir? Bu hususta muhaddis ve tarihçiler değişik ifadelerde
bulunmuşlardır. İbn Abdi’l-Berr ve Mes’udi’nin ifadelerine göre, Hz. Peygamber
(a.s.)’in bi’seti (peygamberliği) 41. Am’ul Fil’in 8 Rebiülevvel tarihine
rastlamıştır. İbn-ul Kayyım, “Zâd ul Me’âd” isimli eserinde pek çok sahabe ve
muhad­disin bu tarih üzerinde ittifak ettiklerini kaydetmiştir. Fakat bu tarihi
ka­bul edenler, Hz. Muhammed (a.s.)’e ilk vahyin inişinden 6 ay kadar önce doğru
rüyaların gösterilmeye başlandığı günden itibaren “bi’set”e eriştiği­ni sanarak
hesaplamışlardır. Vahy’in inişi hakkında ise en isabetli ifade Kur’an-ı
Kerim’dir, ki şöyledir: “Kur’ân’ın nazil olduğu (indirildiği) rama­zan ayı”
(Bakara; 185). Kur’ân-ı Kerim’in bu açık ifadesi diğer bütün tahminleri geçersiz
kılmaktadır. Yani ilk vahiy Hazreti Peygamber (a.s.)’e Rebiülevvel veya başka
aylarda değil, Ramazan’da inmiştir ve dolayısıyla kendisi 41. Am-ul Fil’de
peygamber olmuştur.

Kur’ân-ı Kerim’in Ramazan ayında indiği sabit olduktan sonra
sıra kesin tarihinin tesbitine gelmiştir. Bu konuda da çeşitli ve farklı
ifadeler . bulunmaktadır. Bazıları 7 Ramazan tarihini vermektedir. İbn Sa’d bir
yer­de 12 ve başka bir yerde İmam Muhammed el-Bâkır’a atfen 17 Ramazan tarihini
yazmıştır. Belazuri de, İmam Muhammed el-Bâkır’ı kaynak gös­termiştir. Ayrıca,
Hz. Ayşe (r.a.) de bu tarihi nakletmiştir. Taberî ve İbni Esir; Ebu Kılâbet’ul
Cermi’ye dayanarak 18 Ramazan ve bazıları 19 Ra­mazan tarihlerini vermişlerdir.
Vâsıla bin el-Eska’, Câbir bin Abdullah ve Ebu-el Cüld’ün rivâyetine göre bu
tarih 27 Ramazan’da Fakat Kur’an-ı Kerim’de “Biz Kur’an-ı Kadir gecesinde
indirdik” denilmiştir. Müslüman ulemanın çoğu, Ramazan’ın son 10 gecesinin
bölünmez gecelerinden her­hangi birinin kadir gecesi olduğunda, bazıları ise
bunun 27 Ramazan ol­duğunda karar kılmışlardır.

23.9. KUR’ÂN-I KERİM’İN İNİŞ
TARİHİYLE İLGİLİ MUTEBER HADİSLER

Bu konuda nakledilen çeşitli muteber ve güvenilir hadisler
aşağıya alınmıştır.

Hz. Ebû Hureyre (r.a.)’nin ifadesine göre Rasûlullah (a.s.)
Kadir ge­cesi hakkında şunları buyurmuşlardır: “Bu gece 27 veya 29 Ramazan
tari­hine rastlar”. (Ebu Davûd Tayalisî). Hz. Ebu Hureyre’nin başka bir
hadisi­ne göre, Kadir gecesi, Ramazan’ın son gecesidir (Müsned-i Ahmed).

Hz. Ebû Zer (r.a.)’e bu hususla soru yöneltilince dedi ki, Hz.
Ömer, Hz. Huzeyfe (r.a.) ve Rasûlullah (a.s.)’ın diğer sahabeleri, “Kadir
gecesi­nin 27 Ramazan tarihinde olduğuna” şüphe etmezlerdi (İbn Ebi Şeybe).

Hz. Ubâde bin Sâmit (r.a.)’in ifadesine göre Rasûlullah (a.s.)
“Kadir gecesinin, Ramazan’ın son l0 gecelerinden şu bölünmez rakamlı geceler­den
biri olduğunu buyurmuşlardır: 21, 23, 25, 27 ve 29, veya son gece” (Müsned-i
Ahmed).

Hz. Abdullah bin Abbas’ın naklettiğine göre Rasûlullah (a.s.)
şöyle buyurmuşlardır: “Kadir gecesini Ramazan’ın son 10 gecesinde arayın. Ya­ni,
ayın sona ermesine 9 gün kala, 7 gün kala, 5 gün kala” (Buhârî). Ekseri ulema,
bunun, Ramazan ayının bölünmez rakamlı son geceleri olduğunu anlamışlardır.

Hz. Ebu Bekr (r.a.)’in rivâyetine göre, Kadir gecesi şu
tarihlerde aran­malıdır: Ramazan ayının sona ermesine 9 gün, 7 gün, 5 gün, üç
gün kala veya son günü (Tirmizî, Nesaî).

Hz. Ayşe (r.a.)’nin bir ifadesi şöyledir: “Rasûlullah (a.s.)
buyurdular ki, “Kadir gecesini Ramazan’ın son 10 gecesinin bölünmez rakamlı
gece­lerinde aramalısınız” (Buhârî, müslim, Ahmed ve Tirmizî). Hz. Ayşe ile Hz.
Abdullah bin Ömer’in bir başka hadisine göre Rasûlullah (a.s.) ömrü­nün sonuna
kadar Ramazan’ın son on gecesinde İ’tikâf ederdi.

Bu hususta Muaviye, İbn Ömer, İbn Abbas (r.a.) ve diğerlerinin
bazı hadisleri de dikkate değerdirler. İşte bütün bu hadislere dayanarak ulema
ve fakihlerin çoğu 27 Ramazan’ı Kadir gecesi olarak kabul etmişlerdir.

23.10. PEYGAMBERLİKTEN SONRA İLK
FARZOLUNAN ŞEY: NAMAZ

Taberî’nin ifadesine göre Tevhid’in kabulü ve putların reddinden
son­ra İslam şeriatına farz olarak giren ilk şey namazdı. İbn Hişâm, Muham­med
bin İshâk’a atıf yaparak Hz. Ayşe’nin bir hadisini nakletmiştir. Buna göre Hz.
Peygamber (a.s.)’e ilk farz olunan şey namazdı. Bu, ilk başta iki­şer rek’at
şeklinde idi.’ İmam Ahmed, İbni Lehi’a’ya dayanarak Hz. Zeyd bin Harise’nin bir
hadisini kaydetmiştir. Buna göre, Rasûlullah (a.s.)’a İL: vahiy indikten sonra
Cebrail (a.s.) kendisine gelerek abdest almasını öğ­retti. İbn Mâce ile Taberânî
(el-Evsât)’de de, aynı hadis az bir değişiklikle naklolunmuştur. Durum, İbn
İshâk’ın şu açıklamasıyla vuzuha kavuşuyor: “Hz. Muhammed (a.s.) Mekke’nin
yukarısında idi. Cebrail en güzel yüzü ve en güzel kokusuyla Rasûlullah (a.s.)’ın
önüne çıktı ve şöyle dedi: “Ey Muhammed (a.s.) Allah size selâm söylemiştir ve
cinler ile İnsanlar için sizi rasûl tayin ettiğini size iletmemi emretmiştir.
Onun için, siz onları Lâ ilâhe illallah sözüne davet edeceksiniz.” Daha sonra
ayağını yere vurdu. Oradan su fışkırmaya başladı. Cebrail o sudan abdest aldı,
ki Hz. Peygam­ber (a.s.) namaz kılabilmek için abdestin nasıl alındığını
öğrenebilsin. Sonra, Hz. Muhammed (a.s.)’in de kendisi gibi abdest almasını
söyledi. Daha sonra Cebrail, Rasûlullah (a.s.) ile beraber dört secdeli iki
rek’at na­maz kıldı. Bundan sonra Rasûlullah (a.s.) oraya Hz. Hatice (r.a.)’yi
getir­di, O’na abdest aldırdı ve onunla birlikte iki rek’at namaz kıldı.” İbn
Hişâm, İbn Cerir ve İbn Kesir de bu hadiseyi aynen nakletmişlerdir.

İmam Ahmed, İbn Mâce, Taberânî (el-Evsat) ve diğerlerinin
ifadesi­ne göre, Hz. Usâme bin Zeyd (r.a.) babası Hz. Zeyd bin Harise’ye
dayanarak naklettiği hadiste Rasûlullah (a.s.)a vahyin gelmesinden sonra ilk
ola­yın, Cebrail (a.s.)’in kendisine abdest almayı öğretmesi olduğunu
açıkla­mıştır. Cebrail daha sonra namaza kalktı ve Rasûlullah (a.s.)’ın da
kendi­siyle namaz kılmasını istedi. Rasûlullah (a.s.) daha sonra eve geldi ve
Hz. Hatice’ye hadiseyi anlattı. Hz. Hatice sevince boğuldu. Daha sonra Hz.
Peygamber (a.s.) kendisinin abdest almasını istedi ve onu yanına alıp Cebrail’in
öğrettiği gibi namaz kıldı. Kur’an-ı Kerim’in ilk ayetlerinin Hz. Peygamber
(a.s.)’e inişinden sonra yerine getirilen bu ilk farzdı. Galip ih­timal, bu
olayın, Hira mağarasında ilk vahy’in indiği günün gecesi meyda­na geldiği
yolundadır. Bundan sonra Hz. Peygamber (a.s.) ile Hz. Hatice (r.a.) bir süre
gizli olarak namaz kılmaya devam ettiler.

23.11. İLK DÖRT MÜSLÜMAN

İlk müslümanın Hz. Hatice (r.a.) olduğu konusunda ittifak
edilmiştir. Bundan sonra ikinci müslümanın kim olduğu konusunda bazı ihtilaflar
vardır. Bu hususta Hz. Ali, Hz. Ebu Bekr ve Hz. Zeyd bin Harise’nin adla­rı
geçmektedir. Fakat, Hz. Hatice’den sonra bu zevatın da İslam dinini ka­bul eden
ilk üç kişi olduğu kesindir.[13]

Hz. Ali’nin İslâmı kabul etmesiyle ilgili vak’a Hafız İbn Kesir
ve İbn İshâk’ın eserlerinde ayrıntılı biçimde yer almıştır. Bunu şöyle
özetleyebili­riz. Hz. Peygamber (a.s.) ile Hz. Hatice’nin gizlice namaz kılmaya
başla­malarının ertesi günü Hz. Ali (r.a.) onları namaz kılarken gördü. Ne
yap­tıklarını sordu. Rasûlullah (a.s.) şöyle buyurdu: “Bu Allah’ın dinidir. Bunu
Allah kendisi için benimsemiş ve bununla beraber peygamberlerini göndermiştir. O
halde, seni Allah’ı tek olarak tanımaya ve Lât ile Uzza’yı red­detmeye davet
ediyorum”. O sıralarda yaşı sadece 10 olan Hz. Ali, “ben böyle bir şeyi ilk defa
duyuyorum. Benim bu hususla herhangi bir adım atmamdan önce babamın onayı
gerekmektedir.Önce onun fikrini alayım.” Rasûlullah (a.s.) o sırada sırrının
ortaya çıkmasını istemiyordu. Bu yüzden, “eğer bu dini kendi başına kabul
etmiyorsan bunu başkalarından gizli tut” diye öğütte bulundu. Hz. Ali o gece
beklemeyi uygun buldu. Ama Allah O’nun kalbinde İslam sevgisini doğurdu. Bu
suretle sabah Rasûlullah (a.s.)’a giderek, “dün beni neye davet etmiştiniz?”
diye sordu. Rasûlullah (a.s.) “senin Allah’ı tek ve ortaksız olarak kabul etmeni
ondan başka bir ilah olmadığını kabul etmeni, Lât ile Uzza’yı reddetmeni ve
Allah’a ortak koşulan diğer bütün varlıklardan bağını koparmanı istemiştim”
dedi. Hz. Ali bu nasihatı derhal kabul etti, ama babası Ebu Tâlib’ten korktuğu
için müslümanlığını bir müddet gizli tuttu. Bu süre içinde Hz. Peygamber (a.s.)
ile birlikte namaz kılmaya devam etti.

İmam Ahmed, İbn Cerir Taberî ve İbn Abdi’l-Berr, Afif Kindi
(r.a.)’nin (Eş’as bin Kays’ın amca oğlu) bir rivâyetini nakletmiştir ki,
şöy­ledir: Abbas bin Abdulmuttalib benim eski dostumdu ve ekseriya Ye­men’e
gelip ıtır satın alır ve Hac mevsiminde satardı. Bir defasında Hac mevsiminde
O’nunla Mina’da buluştum. Aradan fazla bir zaman geçme­den çok yakışıklı ve
cazip bir erkek gelip abdest aldı ve namaza kalktı. Daha sonra bir kadın geldi
ve o da abdest alıp namaz kılmaya başladı. Da­ha sonra, henüz bülûğa ermemiş bir
erkek çocuk geldi ve abdest alarak ilk erkeğin yanında durarak namaz kılmaya
başladı. Ben sordum: “Ey Abbas bunlar ne yapıyorlar? Bunlar hangi dine
bağlıdırlar? Vallahi, ben böyle bir şey daha önce görmedim.” Abbas dedi ki: “Bu,
benim kardeşimin oğlu Muhammed bin Abdullah bin Abdulmuttalib’tir. Allah’ın
kendisini rasûl olarak tayin ettiğini iddia etmektedir. (Başka bir rivayete
göre, o İran ile Bizans’ın hazinelerini talan edeceğini iddia etmektedir). Küçük
çocuk ise benim yeğenim, Ali bin Ebi Tâlib’tir. Bu çocuk da onların dinini kabul
edip onlarla beraber hareket etmektedir. Kadın ise Muhammed (a.s.)’in
zevcesidir. O da kocasının dinini kabul etmiş ve ona itaat etmeye başla­mıştır.”
Daha sonra Afif Kindi, müslümanlığı kabul ettikten sonra devam­lı şöyle diyerek
hayıflanırdı: “Keşke dördüncü müslüman ben olsaydım.”

İbn Hişâm ile İbn Cerir’in ifadelerine göre, daha sonra bir
defasında Ebu Tâlib de oğlu Ali’nin namaz kıldığını gördü. “Oğlum, bu nedir?”
diye sorunca, Hz. Ali (r.a.) kendisine şu cevabı verdi: “Babacığım, ben Allah’a
ve O’nun Rasulüne (Hz. Muhammed (a.s.)’e iman etmiş bulunuyorum. Ben onların
doğru olduğunu kabul ettim ve şimdi de onlarla beraber na­maz kılıyorum. Ebu
Tâlib de, “O senin iyiliğinden başka bir şey istemez yavrum. Sen O’na bağlı kal”
diye nasihatte bulundu. İbn Kesir ise Ebu Tâlib’in şöyle dediğini nakletmiştir:
“Amcazadenin yanında kal ve O’na yar­dımcı ol.”

Hz. Ebû Bekr’in İslamiyet’i kabul etmesi hadisesini Zürkâni
“Şerh-i Mevâhib’te şöyle anlatmıştır. Hz. Ebu Bekr, Hz. Hatice’nin yeğeni Hakim
bin Hizam ile beraber otururken yanına Hâkim’in hizmetçisi gelerek şun­ları
anlattı: “Teyzeniz bugün diyordu ki, kocası Hz. Musa gibi Allah tara­fından
gönderilen bir nebi’dir”. Bu sözleri dinler dinlemez, Hz. Ebu Bekr doğru
Rasûlullah (a.s.)’ın yanına gitti ve hizmetçinin dediğinin doğru ol­duğunu
öğrenir öğrenmez hiç tereddüt etmeden müslüman oldu. İbn İshâk’ın, Abdullah bin
Husayn el-Temimi’ye dayanarak anlattığı rivâyete göre, Rasûlullah (a.s.) şöyle
buyurdular: “Ben her kime İslam diniyle ilgili daveti verdimse biraz tereddüt
etti ve düşünceye daldı. Fakat Ebû Bekr te­reddüt etmeden müslüman oldu.
Kendisine İslam davetini verir vermez, hiç düşünmeden ve tasalanmadan
İslamiyet’i kabul ediverdi.”

Hz. Zeyd bin Harise’nin müslüman oluşuyla ilgili tafsilât tarih
veya siyerlerde mevcut değildir. Fakat şurası unutulmamalıdır ki, kendisi 15
seneden beri Rasûlullah’ın hizmetinde idi ve ailenin bir ferdi haline gel­mişti.
Her gün ve her zaman evde olduğu için Hz. Peygamber (a.s.) ile Hz. Hatice’yi
namaz kılarken görmüş bulunması ve daha sonra da müslü­manlığı kabul etmiş
olması kuvvetle muhtemeldir.

Bu olaylar gösteriyor ki, Hazreti Peygamber (a.s.)’den ilk
etapta İslamiyet’le ilgili çalışmalarını gizli tutması Cenab-ı Allah tarafından
istenmiş olmasına rağmen kendisi ve Hz. Hatice’nin yakın akrabaları kendilerinin
ne yaptıklarını ve ecdadlarının dinlerini reddedip yeni bir dine bağlanmış
olduklarım öğrenmişlerdi. Rasûlullah (a.s.)’ın peygamberlik iddiasında
bulunduğu, peygamberliğini ve yaymaya başladığı yeni dini sadece aile efradı
değil, bazı yakın akraba ve arkadaşlarının da kabul ederek O’nun gibi ibadet
etmeye başladıklarını görüyorlardı. Fakat, bu çalışmalarla ilgili bilgi ilk önce
düşmanlarına değil dostlarına ve onun hakkında iyi düşü­nenlere, onu seven ve
sayanlara intikal ettiği için onlar da meselenin fazla dal budak salmasını
islemediler ve Hakk’a davetin bir müddet sır olarak kalmasını sağladılar. Çünkü
böyle olsaydı, İslâmiyet’e muhalefet ve düş­manlık zamanından önce başlamış
olacaktı.

23.12. NÜBÜVVETİN İLK ÜÇ YILINDA HZ.
İSRAFİL, RASÛLULLAH (A.S.)’I EĞİTMEKLE Mİ GÖREVLENDİRİLMİŞTİ?

İbn Cerir, tarih kitabında, İbn Sa’d “Tabakatta, Kastallanî
“Mevâhib’ul Ledünniye”de ve Zürkanî, “Şerh-i Mevâhib”de İmam Şabi’nin şu
sözlerini nakletmişlerdir. Peygamberliğinin ilk üç yılında Hz. Muhammed
(a.s.)’in eğitilmesi için Hz. İsrafil (a.s.) görevlendirilmişti.

Hz. İsrafil vahiy getirmiyordu. Zira vahiy getirme vazifesi Hz.
Cebrail’e aitti. İsrafil, Hz. Peygamber (a.s.)’i başka türlü eğitiyor ve doğru
yolu gös­teriyordu.[14]
İmam Ahmed bin Hanbel, Yakûb bin Süfyân el-Hâfız ve Beyhaki de İmam Şa’bi’nin bu
rivâyetini nakletmişlerdir ve onun devrine kadar gösterdikleri kaynak ve isnat
da doğrudur. Ne var ki, İmam Şa’bi’ye bu rivâyetin nasıl ulaştığı iyi
bilinmiyor. Zira kendisi Hz. Peygamber (a.s.)’e kadar olan kaynaklar zincirini
göstermemiştir ve bu hususta güve­nilir ve inanılır senet de ortaya koymamıştır.
İbn Sa’d ile İbn Cerir ise, Vakıdi”nin bu rivâyeti kabul etmediğini ve Hz.
Peygamber (a.s.)’in yanın­da Cebrail’den başka bir meleğin bulunduğunu
kesinlikle reddettiğini be­lirtmişlerdir.

Doğrusunu söylemek gerekirse, bu öyle bir meseledir ki, bu
hususta farklı ifadeleri olduğu gibi kabul etmekten başka çaremiz yoktur. Olay
ne tamamıyla kabul ne tamamıyla reddedilebilir. Olay reddedilemez, çünkü İmam
Şa’bi tanınmış ve güvenilir bir muhaddistir ve naklettiği rivayet de bir çırpıda
reddedilecek mahiyette değildir, Fakat aynı zamanda olay inkâr edilmez bir
gerçek gibi de kabul edilemez. Zira, anlatılan hadisin kaynakları hayli kuvvetli
cinsten değildir ve bu bakımdan bunun kabulü şart değildir. Bu olay ihtimal
dahilindedir de. Zira, peygamberlik makamı­na getirildikten hemen sonra Hz.
Muhammed (a.s.)’in söz ve hareketlerin­deki önemli değişikliğin, bilgi
hazinesindeki büyük ve ani artışın, hadis ve siyerleri dolduran hikmetli
sözlerinin ve insan hayatının hemen hemen her alanını ilgilendiren dahiyane
nasihatlerinin ilâhi ve insanüstü bir kaynağı olması kuvvetle muhtemeldir. Bu
akıl, zekâ ve hikmetin İncileri mutlaka gaipten gelmişti ve bunların Hz.
Muhammed (a.s.)’e ulaştırılması için Ce­nab-ı Allah’ın İsrafil’i görevlendirmiş
olması imkânsız değildi.

23.13. VAHYİN ARASININ KESİLMESİ

İlk vahy’in gelişinden sonra uzun bir müddet Hz. Cebrail ikinci
bir vahiy getirmedi. Bu ara uzadıkça Hazreti Peygamber efendimiz (a.s.)’in
üzüntü ve ıstırabı anmaya başladı. Bu devre içinde Hz. Peygamber (a.s.)
kendisinden öyle geçiyordu ki, bazen Sebir (Mekke yakınlarındaki bir te­pe)
dağına ve bazen Hira tepesine giderek oradan kendisini atmak istiyor­du.
Günlerden bir gün yine kendisinden geçmiş bir durumda bir dağın te­pesine
tırmanmayı düşünürken gökten bir ses geldiğini fark etti ve olduğu yerde durdu.
Başını yukarıya kaldırıp bakınca Cebrail’in gök ile yer arasında bir makama
oturduğunu gördü. Cebrail o sırada kendisine şöyle de­di: “Ya Muhammed, sen
muhakkak Allah’ın rasûlüsün ve ben de Cebra­il’im”. İbn Sa’d bu olayı Hz.
Abdullah bin Abbas’a dayanarak kendi tefsi­rinde ve Abdurrezzak, İmam Zühri’ye
dayanarak “el-Müsannif’ adlı ese­rinde nakletmişlerdir. Buhârî ile Müslim ve
Müsned-i Ahmed’de de. bunun ayrıntıları vardır.

İmam Zührî’nin rivâyeti şöyledir: “Oldukça uzun bir müddet Hz.
Pey­gamber (a.s.)’e herhangi bir vahiy gelmedi. Bu müddet içinde Rasûlullah
(a.s.) öylesine üzüntülü ve ıstıraplıydı ki, bazen dağların tepesine çıkarak
kendisini aşağıya atıp intihar etmeyi aklına getirirdi. Fakat Hz. Peygam­ber (a.
s.) ne zaman bir dağın tepesine çıksa, hemen Cebrail (a.s.) görünür, kendisinin
Allah’ın rasûlü olduğunu hatırlatırdı ve böylece üzüntüsü ve elemi bir nebze de
olsa dinmiş olurdu” (İbn Cerir).

İmam Zührî bundan sonra Hz. Câbir bin Abdullah’ın şu hadisini
nak­letmiştir: “Rasûlullah, vahiylerin arasının kesildiği devreden bahsederken
şunları buyurmuşlardı: “Bir gün yoldan geçiyordum. Birden bire gökten bir ses
geldiğini duydum. Başımı kaldırıp yukarıya baktım. Hira mağara­sında bana gelen
meleğin gök ile yer arasındaki boşlukta bir makama oturduğunu gördüm. Bu
vaziyeti görünce dehşet ve korkuya kapıldım ve eve gidip ‘beni örtün, beni
örtün’ dedim. Evdekiler dediğimi yaptılar ve beni bir örtüye sardılar. O sırada,
Cenab-ı Allah bana “Yâ Eyyühel müddessir” sözleriyle başlayan ayetleri nazil
etti. Ve bundan sonra vahiyler devamlı gelmeye başladı.” (Buhârî, Müslim,
Müsned-i Ahmed, İbn Cerir).

23.14. MÜDDESSİR SÛRESİNİN İLK 7
AYETİNİN İNÎŞÎ

Velhâsıl, ilk vahiyden sonraki ara sona erdi ve vahiyler tekrar
gelme­ye başladı. Gelen ikinci vahiy Müddessir sûresinin ilk 7 ayetinden
müte­şekkildi. Bu ayetlerde Hz. Muhammed (a.s.)’in peygamberlik makamına
getirildiği açıklanarak bu makam ve mevkiin gereği olarak kendisinin ya­pacağı
vazifelerden bazıları anlatılmıştı. Burada şu noktaya işaret etmekte fayda
vardır ki, Alak sûresinin ilk beş ayeti sadece Hz. Muhammed (a.s.)’e Allah
tarafından vahiylerin gelmeye başladığını ve kendisinin Al­lah’ın Rasûlü olarak
seçildiğini ortaya koyuyorlardı. Müddessir sûresiyle ise Hz. Muhammed (a.s.)’in
bir peygamber olarak ne gibi işler yapması gerektiği belirtilmişti. Bu sûrede
Hz. Peygamber (a.s.)’in insanlara Allah’ın mesajını iletmesi ve onları İslâm’a
davet etmesi de istenmişti. Bazı hadislerde Müddessir’in ayetlerinin, Kur’an-ı
Kerim’in ilk ayetleri olduğu bile söylenmiştir. Nitekim, Buhârî, Müslim, Tirmizî
ve Müsned-i Ah­med’de bu hususta Hz. Cabir bin Abdullah Ensarî’nin naklettiği
sarih ve bariz hadis vardır. Fakat müslüman ümmet, hemen hemen ittifakla, Alâk
sûresinin ilk beş ayetini Hz. Muhammed’e inen ilk vahiy olarak kabul et­miş
durumdadır. Bundan sonra İbn Esir, Müddessir sûresinin inişine ka­dar vahiylerin
arasının kesildiğini beyan etmiştir. Daha sonra vahylerin muntazaman gelmeye
devam ettiğini kaydetmiştir. Bizzat Hz. Câbir bin Abdullah Ensari’nin İmam Zührî
tarafından nakledilen hadisine göre, Müddessir’in ilk 7 ayetinin inişinden önce
Rasûlullah (a.s.), Hira’da kendisine gelen meleği yerle gök arasında bir makamda
otururken görmüştü. Bu hadisi biz yukarıda nakletmiş bulunuyoruz.

23.14.1.
Müddessir Sûresinde Verilen Talimat

Şimdi Müddessir sûresinin söz konusu ayetlerini tek tek
inceleyelim ve bu ayetlerde Hz. Peygamber (a.s.)’e ne gibi talimatın verildiğini
göre­lim: “Ey bürünüp sarınan (Habibim)” (ayet; 1)

Burada, Hz. Peygamber (a.s.)’e neden “Ya Rasûl” veya “Ya Nebi”
de­ğil de “Yâ Müddessir” (elbisesine sarınan) olarak hitap edilmiştir? Bu
hi­tabet şeklini anlamamız için Hz. Peygamber (a.s.)’in o zamanki durumunu
gözümüzde canlandırmalıyız. Bilindiği gibi, Hz. Peygamber (a.s.) üzüntü içinde
yolunu katederken birden bire bir ses duymuş, başını sesin geldiği istikamete
doğru çevirince Cebrail’in dehşet verici görüntüsüyle karşılaş­mıştı. Hz.
Peygamber (a.s) bu görüntü ve olaydan sonra hayli sarsılmış bir vaziyette eve
gitmiş ve kendisinin örtülmesini istemiştir. Bunun üzerine bir örtüye
sarılmıştı. İşte bu sebeplen dolayıdır ki, Cenab-ı Allah kendisi­ne “ey bürünüp
sarınan” olarak hitap etmiştir. Bu, aslında hitap etmenin gayet nazik ve sevgi
dolu şeklidir. Allahu Teâlâ demek istiyor ki, “ey sev­gili kulum ve rasûlüm, sen
neden korkuyor ve kendini örtüye sarıyorsun? Şimdi, sarınma ve örtünme zamanı
değildir. Sana büyük ve onurlu bir gö­rev verilmiştir ve bunu yerine getirmek
için bütün gücünle ortaya çıkmalı ve sesini duyurmalısın.”

“Kalk ,kâfirleri inzâr et”   (Ayet;
2)                                                                                      
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     

Bu, Hz. Nûh (a.s.)’un da peygamberlik payesine yükseldikten
sonra kendisine verilen emrin hemen hemen aynısıdır. Hz. Nuh’a şöyle
denil­mişti: “Gerçekten biz Nuh’u, kavmini kendilerine elem verici azab
gel­mezden evvel, korkut diye kavmine gönderdik.” Yukarıdaki ayette de Cenab-ı
Allah, Hz. Muhammed (a.s.)’e diyor ki, “ey örtünen habibim, kalk ve etrafındaki
cehâlet ve dalâlet manzarasına bir bak. Bu İnsanlar büyük bir gaflet
içindedirler, onları uyandırmak ve uyarmak senin görevindir. Eğer onlar
gafletlerinde ısrar ederlerse kendilerini korkunç bir azab bekle­mektedir.
Onları böyle bir akıbete uğramaları konusunda uyar ve ikaz et. Onlar sahipsiz
bir dünyada yaşamıyorlar ve bu sebeple keyfî ve başı boş hareket edemezler.
Yaptıklarının cezasını mutlaka çekeceklerdir.”

“Rabbini yücelt.”  (Ayet;
3)                                                                                                                                                                                                                                                    
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            

Bu, bir nebinin dünyada yapması gereken ilk ve en büyük
vazifesidir. Bir peygamber ilk önce, insanlara “tevhid”i öğretmelidir. Cahil
insanların Allah’a ortak koştukları her türlü tanrı, tanrıça ve putları
reddetmeli ve bu­nu olanca gücüyle dünyaya duyurmalıdır. Bu dünyada ve kâinatta
en bü­yük ve en yüce olan varlık sadece ve sadece Allah’tır. Bu sebepten
dolayı­dır ki, İslâm’da “Allah-u Ekber” (Allah Büyüktür) deyimine büyük
ehem­miyet verilmiştir. Bilindiği gibi ezan’ın ilk sözleri budur. Namazda da
müslümanlar ilk önce Allah’ın yüceliğinden söz ederler sonra diğer duala­rını
yaparlar. “Allah büyüktür” deyimi namazda defalarca tekrarlanır. Bir müslüman
bir hayvanı keserken de ilk önce, “Bismillah, Allahu Ekber” der. Tekbir
getirmek, yani “Allah-u Ekber” demek bugün dünyada müslü­manların en büyük şiârı
olup hemen hemen “en önemli sloganları” haline gelmiştir. Zaten müslüman ümmetin
kurucusu Hz. Muhammed Mustafa (a.s.) o büyük işe “Allah-u Ekber” diyerek
başlamıştı.

Burada çok ince bir noktaya daha işaret etmek isteriz. Bu
ayetlerin inişi gösteriyor ki, Rasûlullah (a.s.)’ın ilk kez risâlet
(peygamberlik) gibi büyük ve azametli bir vazifeyi yerine getirmesi istenmişti.
Şurası da unu­tulmamalıdır ki, ikamet ettiği şehir ve içinde bulunduğu toplum
şirkin merkeziydi. Mekkeliler ve Kureyşliler sadece diğer Arap’lar gibi kâfir ve
müşrik değillerdi, onların başka bir özelliği de vardı. Onlar Arapların dini
lideri durumunda idiler. Mekke ve Ka’be müşrik Arapların kutsal bir uğ­rak
yeriydi ve bunların koruyucusu Kureyşlilerdi. İşte böyle bir karanlık ortamda ve
dinsizlikle putperestliğin tam merkezinde Hz. Muhammed (a.s.)’in Hak dininin
bayrağını açması istenmişti. O’na müşrikler arasında tevhid ve risâlet’in
mesajını yayması emrolunmuştu. Bu sebeplen dolayı­dır ki önce “müşrikleri inzâr
et” denildi ve hemen ardından “Rabbini yü­celt” diye emrolundu. Bu sözler, Hz.
Peygamber (a.s.)’in, Hak yolunda karşılaşabileceği her türlü engelleri ezip
geçmesi için kendisine cesaret verme amacını ve anlamını da taşıyordu. Cenab-ı
Allah Hz. Peygamber (a.s.)’e demek istiyordu ki, “karşılaştığın güçlük ne kadar
büyük olursa ol­sun telaşlanma ve tasalanma. Çünkü en büyük Allahu Teâlâ’dır ve
O her zorluğu kolaylaştırabilir.” Aslına bakılırsa, Cenab-ı Allah’ın Hz.
Peygam­ber (a.s.)’e verdiği en büyük teminattı bu. Her kim olursa olsun,
Allah’ın kudreti ve kuvvetine gönülden inandığı takdirde her türlü muhalefete ve
engele karşı koymaktan çekinmez.

“Elbiseni  temizle”. (Ayet;
4)                                                                                                                                   
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            

Bunlar çok özlü ve anlamlı sözlerdir. Anlamları çok geniştir.
Bunla­rın bir anlamı “üstünü başını temiz tut. Zira elbise ile vücut etle tırnak
gi­bidirler ve her ikisinin temiz olması gerekir. Temiz ruh temiz vücudu da
gerektirmektedir. Temiz bir ruh pis bir vücut ve kıyafette rahat edemez.”
Rasûlullah (a.s.)’ın İslam davetini tebliğe başladığı toplumun sadece akide ve
ahlâkı bozuk değildi, temizlik anlayışı da yok denecek kadar azdı. Araplar
pislik içinde yaşıyor, temizliğin ne olduğunu bilmiyorlardı. Hz. Peygamber
(a.s.)’in onlara temizlik ve tahâret dersi vermesi gerekiyordu. Bu temizlik hem
maddi hem manevî açıdan olacaktı. Bu itibarla, günlük hayatında da Hz. Muhammed
(a.s.)’in temizliğin en iyi örneklerini verme­si istendi. Gerçek şu ki, Hz.
Peygamber (a.s.), vücut ve elbise temizliği konusunda öylesine ayrıntılı öğreti
ve öğütlerde bulunmuş ve kendi dav­ranışlarıyla öyle güzel örnekler vermiştir
ki, sadece cahiliyye dönemi Arapları bunlardan ders almakla kalmadı, çağımızın
insanları da bu hu­susta pek çok şey öğrendiler. Temizlik, İslâmiyet’le öylesine
özdeşleşmiş­tir ki, müslüman uluslarda var olan “tahâret” (temizlik) gibi,
temizliğin her türlüsünü ihtiva eden geniş anlamlı bir kelime bugün dünyanın
başka bir dilinde yoktur. Buna mukabil, İslâm’ın temelini oluşturan hadis ve
fı­kıh kitaplarında yer alan ilk emir ve öğretiler temizlikle ilgili olup,
“Kitab’ut-Tahâret” ismi alımda toplanmışlardır. Bu bölümlerde pislik ve
te­mizlik arasındaki farkların yanı sıra, temiz olma ve temiz kalmanın çeşitli
yolları da ayrıntılı biçimde dile getirilmişlerdir.

Yukarıdaki ayetin bir anlamı da, “elbiseni temiz tut” olabilir.
Ruh­banlık ile ilgili kavramlar dindarlık ve Allah’a yakınlık hakkındaki
inanç­ları saptırmıştı. Rahipler ve ruhban sınıfı, bir insanın kılık kıyafetine
boş verme fikrini yaygınlaştırmışlardı. Onlara göre kimin elbisesi ne kadar pis
ise o şahıs o kadar dindar ve Allah’a yakın bir kuldu. Eğer bir kişinin
elbi­sesine dikkat ettiği veya temiz bir kıyafette bulunduğu görülüyorsa, derhal
onun dünya sevgisine kapıldığına hüküm veriliyordu, halbuki, insan tabia­tı
pislik ve kirliliğe karşıdır. Medeniyet ve sosyal kaynaşmaya inanan bir kişi
ancak temiz bir insana yaklaşabilir. Pasaklı ve pis İnsanlar, medeni ve kültürlü
kişileri tiksindirir. Bu sebeple, insanları Allah’a davet eden bir ki­şinin de
kılık kıyafeti bakımından tertemiz olması istendi, ki böylece mil­let ona
saygıyla baksın ve ona yaklaşırken herhangi bir şekilde tiksinti duymasın.

Bu ayetin üçüncü anlamı şudur: “Elbiseni ahlâki ayıplardan temiz
tut”. Yani Hz. Peygamber (a.s.)’in elbisesi, temiz olmakla beraber göste­rişli
ve nefret uyandırıcı olmamalıydı. Toplumun inanç ve geleneklerine ters
düşmemeliydi. Zenginlik ve bolluğun simgesi olmamalıydı. Aksine sade ve ahlâk
kurallarına uygun ve hayaları örtücü olmalıydı. Aslına bakı­lırsa elbise ve
kıyafet bir kişinin şahsiyetinin aynasıdır. Biz bir kişiyle ilk önce tanışırken
onun kılık kıyafetine dikkat ederiz. Üstü başı temiz ve kı­yafeti düzgün ise
onun görgülü ve kültürlü bir insan olduğuna karar veri­riz. Bazı kimseler ilk
bakışta bir kişinin elbisesine göre şahsiyetini tesbit etmiş olurlar. Nitekim
ağa ve paşaların kıyafeti başka, ruhbanların kıyafe­ti başka, gösterişli ve
kibirli kişilerin elbisesi başka, fakir ve berduşların elbisesi başka, yine
kabadayı ve avare insanların elbisesi başka olur. Ga­yet tabii ki bir peygamber
ve Allah’a davet eden kişinin elbisesi de değişik olmalıdır. Bu kişinin tabiatı
ve ruh temizliği kıyafetine de yansımalıdır.

Bu ayetin bir diğer anlamı da şudur: “Elini eteğini kötü
şeylerden uzak tut.” Yani, kötülüklerden uzak dur, eteğine leke sürülmesin.
Arapça­da eteğin temiz tutulması, kötülüklerden ve ahlâkî bozukluklardan uzak
kalmak anlamına gelir. Bir kişinin eteğinin temiz olduğu söylendiği za­man, onun
güzel ahlâklı olduğu anlaşılır. Nitekim, İbn Abbas, İbrahim Neha’î, İmam Şa’bî,
Atâ, Mücahid, Katade, Sa’id bin Cübeyr, Hasan Basrî ve diğer tanınmış muhaddis
ve müfessirler söz konusu ayetteki sözleri bu anlamda almışlardır. Bu zevata
göre, Cenab-ı Allah’ın, Hz. Muhammed (a.s.)’den ahlâkını temiz tutmasını ve her
türlü kötülüklerden kaçınmasını istediğini belirtmişlerdir.

“Günah’tan  sakın.” (Ayet;
5)                                                                                           
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              

Bu ayette “günah” olarak tercüme ettiğimiz kelimenin sözlük
anlamı “pislik”tir. Bu pislik hem vücutça hem kafaca olabilir. Ama ağırlık
manevî pisliğe verilmiştir. Yani, akide, inanç, düşünce, ahlâk, davranış ve
fel­sefedeki kötülük ve saplantılar. Cenab-ı Allah demek istiyor ki, “Ey
Mu­hammed, (a.s.) etrafında toplumun işlediği ne kadar kötülük ve günahlar varsa
onlardan sakın. Bu pisliklerden eteğini temiz tut. Böylece, kimse, senin de
başkaları gibi bataklığa düştüğünü iddia etmesin.”

“iyiliği, çoğu isteyerek yapma.” (Ayet;
6)                                                                                                                                                                          
                                                                                                                                                                                                                                                                                                          

Bu kelimeler o kadar geniş anlamlıdır ki, bunları bir cümleye
sığdır­mak mümkün değildir. Bunların bir anlamı şudur. “Kime iyilik yapıyor­san,
tasasız ve düşüncesiz yap. Bir ard niyetle hareket etme veya bir çıkar düşünme.
Senin ihsan, bağış, cömertlik ve iyiliğin, sadece ve sadece Allah için
olmalıdır. Bir kişiye ihsanda bulunuyorsan, bunun karşılığını bekleme ve
herhangi bir dünyevi çıkar elde etmeyi düşünme, iyiliğin ve ihsanın karşılıksız
olmalıdır. Başka bir deyimle iyiliği Allah rızası için yap.” Bu sözlerin başka
bir manası şöyle izah edilebilir: “Nübüvvet sayesinde sana verilen görev ve
sorumluluk şüphesiz çok büyüktür. Fakat bunu insanlara fazla büyüterek gösterme.
Bunlardan nefsine menfaat temin etmeye çalış­ma.” Bir üçüncü manası da şudur.
“Gerçi sen çok büyük bir görev yapı­yorsun. Fakat bunu gözünde fazla büyütme. Bu
görev yüzünden gururlan­ma ve boyundan büyük işler yapmaya kalkışma, gereksiz ve
yersiz talep­lerde bulunma. Ayrıca, yerine getirmekte olduğun peygamberlik
vazifesi­ni, Rabbine bir iyilik yapıyorum diye kabul etme. Yaptığın iş büyüktür
ama buna dayanarak Allah’a olur olmaz şeyler için talepte bulunma.”

“Rabbinin (rızası) için (eza ve cefaya) sabret.” (Ayet;
7)                                                                           
                                                                                                                                                        

Yani, Hz. Peygamber (a.s.)’e deniliyor ki, “sana verilen görev
çok bü­yük ve ağırdır, ayrıca çok da tehlikelidir. Bu vazifeyi ifa ederken bin
bir zorluk ve muhalefetle karşı karşıya gelebilirsin. Senin kavmin sana düş­man
olacaktır. Halta bütün Arabistan sana karşı birleşecektir. Fakat, sakın
muhalefet rüzgârları senin azmini ve cesaretini kırmasın. Vazifeni kararlı ve
azimli bir şekilde ifâ etmelisin. Seni yolundan caydırmak için her türlü
silahlar denenecektir. Seni korkutacaklar, kandırmak isteyecekler, para, pul ve
mevki vaadedecekler ve sana eziyet edecekler. Hak, yolu da kâh dostluk ve sevgi,
kâh kin, nefret ve tertiple karşılaşacaksın. Ama ne olursa olsun, sabredeceksin
ve tutumunda zerre kadar değişiklik yapmayacak­sın.”

İşte, Cenabı Allah’ın, Hz. Muhammed Mustafa (a.s.)’ya, “haydi
İslam’ı tebliğ etmeye başla” dediği zaman O’na verdiği diğer mühim talimat
bunlardan ibaretti. Bu küçük ama anlamlı cümleleri gözden geçiren bir ki­şi, bir
peygamberin tebliğine başladığı sırada bundan daha güzel ve hik­metli sözlerin
söylenemeyeceğini anlamış olacaktır. Bu ufacık cümlelerde Hz. Muhammed (a.s.)’in
ne iş yapacağı, bu işin mahiyetinin ne olduğu, ne amaçlar taşıdığı ve hangi
düşünce ve felsefe ile yapılacağı ve ayrıca, bu iş yapılırken ne gibi zorluk ve
güçlüklerle karşılaşacağı tek tek anlatılmıştır. Allah’ın dinine ve Kur’an’ına
iman etmemiş olan kişilerin, vahyin Allah tarafından gelmediğini ve vahy olarak
belirtilen kelimelerin aslında Hz. Peygamber (a.s.)’in haşa sara nöbetine
tutulduğu sırada ağzından çıkan sözler olduğunu iddia ettiklerini çok iyi
biliyoruz. Ama biz bu, ard niyetli kişileri, gözlerini açıp yukarıda zikrolunan
ayetleri incelemeye davet edi­yoruz. Bu kişiler kendileri karar versinler.
Bunlar sara nöbetine tutulan bir kişinin sözleri midir, yoksa Hakim ve Habir
olan Yüce Allah’ın sevgili peygamberine nübüvvet makamına getirdiği sırada
verdiği hikmetli kelâmı mıdır?

23.15. VAHYİ ALMA VE AKTARMA EĞİTİMİ

Daha önce Hz. Cabir bin Abdullah’a dayanarak, vahyin arasının
ke­sildiği ve Müddessir sûresinin Hz. Peygamber (a.s.)’e inmesinden sonra
vahiylerin mütemadiyen gelmeye başladığına işaret ettik. Fakat ilk za­manlarda
Hz. Peygamber (a.s.) vahiyleri kabul etmekte bazı güçlükler çe­kerdi. Bazen
vahiy gelirken, bunu unutmamak endişesiyle ezberlemeye çalışır, bazen da vahiy
devam ederken bazı kelime ve cümlelerin anlamını sormaya başlardı. Vahiylerin ve
peygamberliğin bu ilk devresinde, Hz. Muhammed (a.s.)’in vahiyleri nasıl kabul
etmesi ve kullanması gerektiği konusunda eğitilmesi gerekiyordu.

Nitekim, Tâhâ sûresinde şöyle buyurulmuştur: “Hak Melik olan
Al­lah yücedir. Sana vahyi tamamlanmazdan evvel Kur’an’ı okumada acele cime,
‘Rabbim, ilmimi artır’ de”. (Ayet; 114) Burada kullanılan kelime ve ifadeye
dikkat edildiği takdirde, “Hak melik olan Allah yücedir” cümle­siyle konuşmanın
bittiği ve bundan sonra meleğin Hz. Muhammed (a.s.)’in yanından ayrılırken
kendisini ikaz ettiği anlaşılıyor. Öyle anlaşılı­yor ki, vahiy sırasında melek,
gördüğü bir şey ile ilgili olarak Hz. Muhammed (a.s.)’i gizlice ikaz etmeye
çalışmış. Allah’ın kelâmı sona erdik­ten sonra da Hz. Peygamber (a.s.)’i açıkça
uyarmıştır. Bu ikaz ve uyarı na­sıldı ve ne ile ilgiliydi? Bunu ayetle
kullanılan kelimelerden anlayabiliyo­ruz. Galip ihtimal şu ki, vahiy geldikten
sonra Hz. Peygamber (a.s.) bunu ezberlemeye ve tekrarlamaya çalışmış ve bunu
yaparken de dikkati dağıl­mıştı. Bunun sonucu olarak vahyin aktarılması biraz
aksamış, Hz. Pey­gamber (a.s.) vahyin bazı bölümlerine ve kelimelerine dikkat
edememiş, bu durumu gören melek Allah’a haber vermiş ve Allah da kendisine bu
hususta gereken eğitimin sağlanmasını istemiştir.

Kıyâme sûresinin inişi sırasında aynı durumla karşılaşılmıştı.
Bu se­bepten dolayıdır ki, sûrede, bahsedilen konudan ayrılarak Hz. Muham­med
(a.s.)’in ikaz edilmesine lüzum görüldü. Meselâ şu satırlara bakın: “Onu acele
(kavrayıp ezber) etmen için dilini onunla tahrik etme (depreş­tirme). Onun
toplanması ve onu okutmak bize aittir” (Ayet; 16-17).[15]
A’lâ sûresinde de Hz. Muhammed (a.s.)’in vahiyleri ezberlemek için
telaş­lanmasına gerek olmadığı ve icabında bunların kendisine tekrarlanacağı
belirtildi.[16]

, Vahiylere alıştıktan ve bu konuda bir hayli tecrübe sahibi
olduktan sonra, Hz. Peygamber (a.s.)’in eski heyecanı ve endişesi geçti ve daha
sonraki vahiyler sırasında kendisine herhangi bir ikazda bulunulmadı.

23.16. GİZLİ TEBLİĞİN ÜÇ YILLIK
DÖNEMİ

Cenab-ı Allah, Hz. Muhammed (a.s.)’i peygamberlik makamına
getir­dikten ve Hak dinini yaymaya başlamasına emir verdikten sonra Hz.
Pey­gamber (a.s.) tebliğ işine bir anda ve bütün gücüyle başlamadı. Aksine bu
hususta temkinli, ihtiyatlı ve akıllı davrandı. Hak dinine davetini ilk önce
mümkün olduğu kadar gizli tutmaya çalıştı ve bu gizli çalışmalar üç sene devam
etti. Hz. Muhammed (a.s.), peygamberliğinin ilk üç yılında İslâm dinini ruhları
temiz,, kalpleri temiz, doğru, dürüst ve tevhide yatkın kişiler arasında yaymaya
çalıştı. Bu temiz ve salih kişiler delil, burhan, telkin ve karşılıklı fikir
alış verişi sayesinde kısa süre içinde İslâm camiasına girdi­ler. İslâmiyet’i
kabul edenlerden de dinlerini ve ibadetlerini bir süre gizli tutmaları
isteniyordu. Zaten Allahu Teâlâ da o zamana kadar dinin alenen açıklanmasını ve
tebliğinin yapılmasını istemiş değildi.

Gizli tebliğ sırasında Hz. Ebu Bekir’in şahsiyeti ve nüfuzu çok
yararlı oldu.[17]
Taberî ve İbn Hişâm’a göre, Hz. Ebu Bekr son derece nazik, mütevazı, kibar, hoş
sohbet, uysal ve temiz bir kişi olduğu için pek çok kişinin müslüman olmasını
temin etmişti. Arabistan’da Hz. Ebu Bekr ka­dar iyi şecere uzmanı başka kimse
yoktu. Herkesin hangi soydan, hangi kabileden geldiğini biliyordu. Özellikle
Kureyşlilerden hemen hemen hepsinin geçmişini ve karakterini çok iyi biliyordu.
Zengin bir aileye mensup olduğu için iş ve ticarette herkes O’nun sözünü
dinlerdi. Mesleği olan ticaret ve dürüst alışverişi sayesinde sayısız dostlar
kazanmıştı. Tica­retle ve işleriyle ilgili olarak pek çok kişi O’nun yanına
gelirdi. Hz. Ebu Bekr bunlardan en çok güvendiği kimselere İslam’ı tanıtırdı.
Neticede çok sayıda tüccar ve iş adamı müslüman oldu. Müslüman olan diğer
Araplar da kendi yakın çevrelerinde İslâmiyeti yaymaya çalışırlardı.
Müslümanla­rın sayısı gittikçe artıyordu, ama Allah’tan açık tebliğ emri henüz
gelme­mişti. Bu sebeple, müslümanların hepsi Mekke’nin tenha köşelerinde,
dağlarda ve vadilerde namaz kılar ve dinin diğer vecibelerini yerine
geti­rirlerdi.

23.17. DÂR-I ERKAM’DA TEBLİĞ VE
TOPLANTI MERKEZİNİN KURULMASI

Aradan 2.5 yıl geçmemişti ki, müslümanlar ile Mekkeli müşrikler
arasında büyük ve tehlikeli bir çatışma çıkma ihtimali belirdi. İbn İshâk’ın
rivâyetine göre müslümanlar bir gün Mekke’nin bir tepesinde namaz kılı­yorlardı,
o sırada müşrikler bu durumu çok yadırgadılar ve müslümanları azarlamaya,
onlarla alay etmeye başladılar. Münakaşa kavgaya dönüştü ve az kalsın silahlı
çatışma meydana gelecekti. Hz. Sa’d bin Ebi Vakkas, Mekkelilerden birine bir
deve kemiğini attı ve başını yardı. İbn Cerir ile İbn Hişâm bu olayı daha kısa
olarak nakletmişlerdir. Ancak Hafız Ümevi, “Meğazi” isimli eserinde bundan
etraflıca bahsetmiştir. Anlattıklarına gö­re, başı deve kemiğiyle yarılan kişi
Beni Teym’e mensup olan Abdullah bin Hatal’dı. Bu olay fazla büyümeden
yatıştırıldı. Bundan hemen sonra Hz. Muhammed (a.s.) müslümanların toplanıp
ibadet etmeleri için Safa yakınlarında bulunan Hz. Erkam bin Ebi Erkam’ın evini
merkez olarak seçti. Müslümanlar burada hem namaz kılabiliyordu, hem
müslümanlığı kabul edenler gizli gizli buraya gelip bir süre kalıyorlardı. İslâm
tarihinde bu ev “Dar-ı Erkam” olarak meşhur olmuştur. Üç yıllık gizli tebliğ
devri sona erdikten sonra da bu mübarek ev uzun bir müddet müslümanların
toplanma yeri olarak kaldı. Hz. Muhammed (a.s.) burada ikamet ederdi.
Müslümanlar gelip kendisiyle çeşitli mevzularda fikir alış verişinde
bulu­nurlardı. Şi’b-i Ebi Tâlib de müslümanların mahsur kalmalarına kadar (ki bu
olaydan sonra bahsedeceğiz) Dâr-ı Erkam dini faaliyet ve tebliğin mer­kezi
olarak kaldı.

23.18. ÜÇ YILLIK GİZLİ TEBLİĞ
SIRASINDA NE GİBİ ÇALIŞMALAR YAPILDI?

İslam dininin alenen tebliği bölümüne geçmeden önce üç yıllık
gizli tebliğ sırasında ne gibi çalışmaların yapıldığını görmek sanırız daha iyi
olacaktır. Bu dönemde müslümanların topyekün sayısı ne kadardı? Ku­reyş’in hangi
şahsiyetleri ve kabileleri müslüman olmuşlardı? Ayrıca Ku­reyşlilerin dışında
kaç kişi Hz. Peygamber (a.s.)’in davetine evet demişti? Bunlar arasında kaç
yabancı, köle, hizmetçi ve cariye vardı? Biz aşağıda İslâmiyet’in ilk üç yıllık
döneminde müslüman olanların tam listesini veri­yoruz. Bu liste çok zor ve titiz
bir çalışmanın sonunda hazırlanmıştır, çün­kü böyle bir liste herhangi bir
eserde bir arada bulunmuyor:

Beni Hakim’den :

1. Cafer bin Ebi Tâlib

2. Hz. Cafer’in karısı, Esma binti Umeys Has’amiyye.

3. Safiyye binti Abdulmuttalib (Hz. Peygamber (a.s.)’in teyzesi
ve Hz. Zübeyr’in annesi).

4. Ervâ binti Abdulmuttalib (Hz. Peygamber (a.s.)’in teyzesi).

Beni el-Muttalib’den:

5. Ubeyde bin el-Hâris bin Muttalib.

Beni Abdi Şems bin Abdi Menaf’tan:

6. Ebu Huzeyfe bin Utbe bin Rebî’a

7. Ebu Huzeyfe’nin karısı, Süheyle binti Süheyl bin Amr

Beni Ümeyye’den:

8. Osman bin Affân

9. Hz. Osman’ın annesi, Ervâ binti Kureyz 10. Hâlid bin Sa’id
bin el-As bin Ümeyye

11. Hz. Halid’in karısı, Ümeyye binti Halef el-Hüza’iyye (Bazı
kaynaklar, adını Umeyne olarak vermişlerdir.).

12. Ümm-ü Habibe bint Ebi Süfyan (Daha önce Ubeydullah bin Cahş
ile nikâhlı iken daha sonra Ümm-ul Müminin oldu).

Beni Ümeyye’nin Haleflerinden:

13. Abdullah bin Cahş bin Riab.

14. Ebu Ahmet bin Cahş

15. Ubeydullah bin Cahş.[18]

Beni Teym’den:

16. Esma binti Ebi Bekr

17. Ümm-ü Ruman (Hz. Ebu Bekr’in zevcesi ve Hz. Ayşe ile
Abdurrahman’ın annesi)

18. Talha bin Ubeydullah

19. Hz. Talha’nın annesi, Sa’be bint el-Hadremi.

20. Haris bin Halid

Beni Teym’in Haleflerinden, Beni Esed bin Abdul-Uzza’dan:

21. Suheyb bin Sinan er-Rumi.

22. Zübeyr bin el-Avvam (Hz. Hatice’nin yeğeni ve Hz. Peygamber
(a.s.)’in teyze oğlu).

23. Halid bin Hizam (Hakim bin Hizam’ın kardeşi ve Hz.
Hatice’nin yeğeni)

24. Esved bin Nevfel

25. Amr bin Ümeyye

Beni Abdul-Uzza bin Kusayy ‘dan :

26.Yezid bin Zeme’a bin el-Esved.

Beni Zühre’den:

27 Abdurrahman bin Avf.

28. Hz. Abdurrahman’ın annesi, Şifâ binti Avf.

29. Sa’d bin Ebi Vakkas (Ebi Vakkas’ın asıl adı Melik bin Ubeyd
idi)

30. Umeyr bin Ebi Vakkas (kardeşi)

31. Amir bin Ebi Vakkas (kardeşi)

32. Muttalib bin Ezher (Abdurrahman bin Avfın amca oğlu)

33. Hz. Sa’d bin Ebi Vakkas’ın karısı, Remle binti Ebi Avf
Sehmiyye

34. Tüleyb bin Ezher

35. Abdullah bin Şihâb

Beni Zühre’nin Haleflerinden:

36. Abdullah bin Mes’ud (Hüzeyl kabilesine mensub olup Mekke’de
Beni Zühre’nin müttefiki olarak kalırdı).

37. Utbe bin Mes’ud (Abdullah bin Mes’ud’un kardeşi)

38. Mikdad bin Amr el-Kindi (Esved bin Abd-i Yeğûs Zührî’nin
evlâtlığı ve müttefiki).

39. Habbâb bin el-Erett

40. Şurahbil bin Hasene el-Kindi.

41. Câbir bin Hasene (Şurahbil’in kardeşi)

42. Cünade bin Hasene (Şurahbil’in kardeşi)

Beni Adiyy’den:

43. Said bin Zeyd bin Amr bin Nufeyl (Hz. Ömer’in eniştesi ve
amcazadesi)

44. Hz. Said’in karısı, Fatma binti el-Hattab (Hz. Ömer’in kız
kardeşi)

45. Zeyd bin el-Hattab (Hz. Ömer’in ağabeyi)

46. Amir bin Rebia el-Anzi (Beni Adiyy’in müttefiki ve Hattab’ın
evlatlığı)

47. Hz. Amir’in karısı, Leyla binti Ebi Hasme.

48. Ma’mer bin Abdullah bin Nadle

49. Nuaym bin Abdullah el-Lahhâm

50. Adiyy bin Nadle

51. Urve bin Ebi Üsase (Amr bin El-As’ın üvey kardeşi)

52. Mes’ud bin Süveyd bin Harise bin Nadle.

Beni Adiyy’in Haleflerinden:

53. Vakıd bin Abdullah (bu da Hattab’ın evlatlığı idi)

54. Halid bin Bukeyr bin Abd Yâlil el-Leysî

55. İyâs bin Bukeyr bin Abd Yâlil el-Leysî

56. Amir bin Bukeyr bin Abd Yalil el-Leysî

57. Akil bin Bukeyr bin Abd Yalil el-Leysî.

Beni Abdüddâr’dan:

58. Mus’ab bin Umeyr

59. Ebu’r-Rûm bin Umeyr (Mus’ab’ın kardeşi)

60. Firaş bin en-Nadr

61. Cehm bin Kays

Beni Cumha’dan:

62. Osman bin Mazun

63. Kudâme bin Mazun (Hz. Osman’ın kardeşi)

64. Abdullah bin Mazun (Hz. Osman’ın kardeşi)

65. Saib bin Osman bin Mazun

66. Ma’mer bin el-Hâris bin Ma’mer

67. Hâtıb bin el-Hâris.

68. Hz. Hatib’in zevcesi, Fatma binti Mücellil el-Amiriyye

69. Ma’mer’in kardeşi Hattâb bin el-Hâris.

70. Ma’mer bin el-Hâris’in zevcesi, Fukeyle binti Yesâr

71. Süfyân bin Ma’mer.

72. Nübeyhe bin Osman

Beni Sehm’den:

73. Abdullah bin Huzâfe

74. Huneys bin Huzâfe (Hz. Ömer’in damadı, Ümmül Mü’mi­nin, Hz.
Hafsa’nın ilk kocası).

75. Hişâm bin El-As bin Vail

76. Haris bin Kays.

77. Hz. Haris’in oğlu Beşir bin Haris

78. Hz. Haris’in ikinci oğlu, ma’mer bin Haris

79. Kays bin Huzâfe (Abdullah bin Huzâfe’nin kardeşi)

80. Ebu Kays bin el-Haris

81. Abdullah bin el-Hâris

82. Saib bin el-Haris

83. Haccâc bin el-Haris

84. Beşir bin el-Haris

85. Sa’id bin el-Haris

Beni Sehm’in müttefiklerinden:

86. Umeyr bin Riâb

87. Mahmiyye bin el-Cez’ (Hz. Abbas’ın eşi Ümmü’l-Fadl’ın üvey
kardeşiydi)

Beni Mahzûm’dan:

88. Ebu Seleme Abdullah bin Abdul Esed (Hz. Peygamber (a.s.)’in
teyze oğlu ve süt kardeşi)

89. Hz. Ebu Seleme’nin zevcesi, Ümm-ü seleme (bu hatun ve
kocası, Ebu Cehl’in yakın akrabasıydılar)

90. Erkam bin Ebi el-Erkam (sahibi olduğu Dar-ı Erkam’dan daha
evvel bahsettik)

91. Ayyaş bin Ebi Rebia (Ebu Cehl’in üvey kardeşi, Hz. Halid bin
Velid’in amca oğlu)

92. Hz. Ayyâş’ın zevcesi, Esma binti Selâme Temimiyye

93. Velid bin Velid bin Muğire

94. Hişâm bin Ebi Huzeyfe

95. Seleme bin Hişâm

96. Hâşim bin Ebi Huzeyfe

97. Habbar bin Süfyan

98. Habbar’ın kardeşi, Abdullah bin Süfyan

Beni Mahzûm’un müttefiklerinden :

99. Yasir (Ammar bin Yasir’in babası)

100. Ammâr bin Yasir

101. Ammar’ın kardeşi, Abdullah bin Yasir

Beni Amir bin Luveyy’den :

102. Ebu Sebre bin Ebi Ruhm (Hz. Peygamber (a.s.)’in teyzesi,
Beze binti Abdulmuttalib’in oğlu).

103. Ebu Sebre’nin karısı, Ümm-ü Külsum binti Süheyl bin Amr
(Ebu Cende’in kız kardeşi)

104. Abdullah bin Süheyl bin Amr

105. Hatıb bin Amr (Süheyl bin Amr’ın kardeşi)

106. Selit bin Amr (Süheyl bin Amr’ın kardeşi)

107. Sekran bin Amr (Süheyl bin Amr’ın kardeşi, Ümmül Müminin
Hz. Sevde binti Zema’anın ilk kocası)

108. Sekran’ın karısı, Sevde binti Zema’a (Sekran’ın ölümünden
sonra Ümmü-l Mü’minin, yani Hz. Peygamber(a.s.)’in zevcesi oldu).

109. Selit bin Amr’ın karısı, Yakaze binti Alkame (“Isâbe”de
Ümm-ü Yakaze olarak kaydedilmiştir).

110. Mâlik bin Zema’a (Hz. Sevde’nin kardeşi)

111. İbn Umm-i Mektûm

Beni Fihr bin Mâlik’den:

112. Ebu Ubeyde bin el-Cerrâh

113. Süheyl bin Beyda

114. Said bin Kays

115. Amr bin el-Hâris bin Züheyr

116. Osman bin Abdi Ğanem bin Züheyr (Hz. Abdurrahman bin Avfın
teyze oğlu)

117. Hâris bin Said

Beni Abd Kusayy’dan:

118. Tuleyb bin Umeyr (Hz. Peygamber (a.s.)’in teyzesi, Ervâ
binti Abdulmuttalib’in oğlu)

Bunlar, Kureyş kabilesinin büyük ailelerinin meşhur ve soylu
kişile­riydi. Bunların dışında bazı yabancı, köle ve hizmetçiler vardı ki İslam
di­nini üç yıllık gizli tebliğ sırasında kabul etmişlerdi. Bunların isimleri
şöy­le sıralanabilir.

119. Ümm-ü Eymen Bereke binti Sa’lebe, ki çocukluğundan beri Hz.
Muhammed (a.s.)’e bakma şerefine nail olmuştu.

120. Zinnire Rûmiye (Amr bin el-Müemmil’in serbest bıraktığı
hizmetçisi)

121. Bilâl bin Rebah (Ümeyye bin Halefin kölesi)

122. Bilâl’in annesi Hamâme

123. Ebu Fukeyhe Yesâr ul-Cehmi (Safvân bin Umeyye’nin serbest
bıraktığı köle)

124. Lebibe (Müemmil bin Habib’in hizmetçisi)

125. Ümm-ü Ubeyş (Beni Teym bin Mürre veya Beni Zühre’nin
hizmetçisi)

126. Amir bin Füheyre (Tufeyl bin Abdullah’ın kölesi)

127. Sümeyye (Hz. Ammâr bin Yâsir’in annesi ve Ebû Huzeyfe bin
Muğire Mahzûmî’nin hizmetçisi).

Bunun dışında, İslamiyet’in ilk devresinde Mekke’de müslüman
olan­lar şunlardı:

128. Mihcen bin el-Edra’ el-Eslemi

129. Mes’ûd bin Rebi’a bin Amr (Beni el-Hûn bin Huzeyne’nin
kabilesi olan Kare’ye mensuptu).

Böylece, ilk
dört müslüman ve bu 129 zât ile birlikte müslümanların toplam sayısı 133’e
yükselmişti. İslâmiyet’in açık ve alenen tebliği başla­madan önce iman sahibi
olan işte bu mübârek zâtlardı.[19]
Bunlar doğru, dürüst sağduyu sahibi insanlardı ve sadece kendi akıl, fikir ve
düşünceleri ile, delil ve burhanları görerek, tevhidi kabul etmiş, Hz. Muhammed
(a.s.)’i Allah’ın resulü olarak tanımış, Kur’ân-ı Kerim’i Allah’ın kitabı ve
hidâyetin kaynağı olarak görmüş ve Ahireti hayatın hakikati olarak kabul
etmişlerdi. Bu samimi fedakâr ve çıkar ummayan kimseler İslam camiası­na
girdikten sonra Cenab-ı Allah, İslâm’ın alenen tebliğ edilmesine emir verdi.

HZ. MUHAMMED (A.S.)’İN PEYGAMBER OLMASI VE TEBLİĞİN ÜÇ YIL SÜRE İLE GİZLİ YAPILMASI yazısı ilk önce Fasih Arapça üzerinde ortaya çıktı.

34.1. MEKKE DÖNEMİNE GENEL BİR BAKIŞ

34.1.1. Hz. Peygamber (a.s.)’in Şeceresi ve Soyluluğu

34.2.2. Rasûlullah (a.s.)’in Şahsiyeti

34.1.3. Rasûlullah (a.s.)’ın Peygamberlikten Önceki Hayatı

34.1.4. Hz. Muhammed (a.s.)’in Peygamberlikten Sonraki Temiz Hayatı

34.1.5. Rasûlullah (a.s.)’in Maddi Fedakârlıkları

34.1.6. Rasûlullah (a.s.)’ın Büyük Azim ve Kararlılığı

34.1.7. Rasûlullah (a.s.)’ın Eşsiz Cesareti

34.1.8. Rasûlullah (a.s.)’ın Yüksek Ahlâkı ve Fazileti

34.1.9. Rasûlullah (a.s.)’ın Söz ve Fiillerindeki Âhenk

34.1.10. Rasûlullah (a.s.)’ın Her Türlü Peşin Hüküm ve Taassuptan Uzak Olması

34.1.11. Kur’ân-ı Kerîm’in İnanılmaz Etkisi

34.1.12. Hz. Peygamber (a.s.)’e İman Edenlerin Meziyetleri

34.1.13. Medine Ensârının Vasıfları

Otuz Dördüncü  Bölüm: MEKKE DÖNEMİNE
GENEL BİR BAKIŞ

34.1. MEKKE DÖNEMİNE GENEL BİR BAKIŞ

Biz şimdi geriye dönerek Mekke döneminin başlangıcından hicretin
başlamasına kadar uzanan sürenin bir değerlendirmesini yapacağız. Böy­lece,
İslâmi Hareket’in hangi temeller üzerine bina edildiğini, hangi temel düşünce ve
felsefe ile ortaya çıktığını, 13 yıllık süre içinde bu sermayenin nasıl
arttığını ve bu Hareket’in Medine dönemine girerken hangi sermaye­ye sahip
olduğunu ve bu sermayeye dayanarak Mekke’deki şartların tam aksine bir yol çizip
varacağı hedefini nasıl tayin ettiğini öğrenmiş olacağız.

Bu Hareket’in ilk ve daha doğrusu, temel sermayesi sadece
Muham­med bin Abdullah (a.s.)’ın mevcudiyeti, şahsiyeti ve peygamberlikten
ön­ceki 40 yıllık temiz yaşantısıydı.

34.1.1. Hz.
Peygamber (a.s.)’in Şeceresi ve Soyluluğu

Hz. Muhammed (a.s.) kişisel olarak Arabistan’ın en temiz, en
tanın­mış ve en soylu ailesine mensuptu. Araplar ve özellikle Mekkeliler, Hz.
Peygamber (a.s.)’in şeceresini, geçmişini ve ailesini çok iyi biliyordu. Hz.
Peygamber (a.s.)’in ailesi o kadar makbul ve mümtazdı ki, Arabistan’ın birçok
kabilesi anne veya babaları tarafından bu aileye veya sülâleye mensup olmalarını
bir iftihar vesilesi sayarlardı. Kısacası, Rasûlullah (a.s.) adı sanı
bilinmeyen, soyu meçhul, kökü derin olmayan ve halk tara­fından tanınmayan bir
şahsiyet değildi ki, birden bire büyük bir dava ile insanların karşısına çıktığı
zaman herkes böyle bir davanın kendisine ya­kışmadığını söyleyebilsin. Bilâkis,
bütün Arabistan’da kimse onaya çıkıp Rasûlullah (a.s.)’ın soyuna her şey
yapabilsin, burunlarından kıl aldırmayan ve isimlerine toz kondurmayan ne kadar
eşraf, asil ve namuslu aile var idiyse hepsiyle Hz. Peygamber (a.s.)’in şu veya
bu şekilde akrabalığı ve yakınlığı vardı. Onlardan hiçbiri kalkıp cemiyetteki
yer, sosyal statü ve şe­ref bakımından Hz. Muhammed (a.s.)’in veya ailesinin
kendilerinden daha düşük seviyeli olduğunu söylemeye cesaret edemezdi. Hz.
Muhammed (a.s.)’in üyesi olduğu Kureyş kabilesi dini, siyasi, sosyal ve ekonomik
açı­dan Hicaz’ın lideri durumundaydı. Kureyş’in İsmail oğullarından geldiğine
kimsenin şüphesi yoktu. Gerek yurt içinde, gerekse yurt dışında Kureyşin ticari
nüfuzu hatırı sayılır derecede büyüktü. Kâbe’nin mütevelliliğini ve Hac ile
ilgili bütün işleri fiilen idare ettiği için Arabistan çapında Kureyş’i
tanımayan ve bununla iyi geçinmeye çalışmayan kabile veya grup yoktu. Kureyş her
bakımdan Arabistan’ın en güzide ve yüksek mevkiye sahip bir kabilesi idi. İşte
Arabistan’da merkezi yer tutan bir kabilede Rasûlullah (a.s.) gibi büyük bir
şahsiyetin doğması son derece önemli bir olguydu. Arabistan gibi bir memlekette
yeni bir Hareket’in liderinin doğması için böylece en güzel ve en uygun şartlar
sağlanmış oldu.

Hz. İsmail (a.s.)’in evlâtlarının azameti, asaleti ve
meziyetleri bütün Arabistan’da dillere destandı. Bu güzide ailenin
özelliklerinden biri, geçen 2500 yılda bir tek peygamber ortaya çıkarmamış
olmasıydı. Bu tarihi ger­çek, Beni Amir bin Sa’sa’a’nın gün görmüş, yaşlı ve
kültürlü bir zâtı tara­fından dile getirilmişti. Rivayetlere göre Beni Amir
kabilesinden bir heyet hac farizasını eda edip memlekete döndüğünde bu ihtiyar
kişiye Mekke’de Rasûlullah (a.s.) ile görüştüğünü, kendisinin (Rasûlullah
-a.s.-‘ın) onların himayesini istediğini ve köylerine gelmek dileğinde olduğunu
anlatınca bu akıllı kişi başının saçını yolmuş ve demişti ki, “vah vah, siz
aklınızı mı ka­çırmıştınız? Siz onun (Rasûlullah -a.s.-‘ın) isteğini niye kabul
etmediniz? Vallahi, hiçbir İsmailli şimdiye kadar böyle bir yalan
uydurmamıştır.” İşte Rasûlullah (a.s.)’ın Beni İsmail veya İsmail oğullarına
mensup olması ken­disine bir avantaj daha sağlıyordu. Tarih Hz. Peygamber
(a.s.)’in nübüvvet ile ilgili iddiasının doğru olduğunu ispatlıyordu, zira uzun
bir müddetten beri İsmail oğullarında herhangi bir peygamber doğmamış ve İsmail
oğul­ları bu hususta herhangi bir yalan söylememekle ün yapmışlardı.

34.2.2.
Rasûlullah (a.s.)’in Şahsiyeti

Hz. Muhammed (a.s.)’in şahsiyeti de büyük ve namlı bir
peygambere yakışır şekilde idi. Rasûlullah (a.s.)’ın vücudu, eşkali, yüz
hatları, genel görüntüsü, oturuşu, kalkışı, hareketi, konuşması ve
alışkanlıkları çocuklu­ğundan beri parlak geleceğini haber veriyorlardı. Anatomi
uzmanları ve akıllı kimseler bu belirtileri gördükten sonra Abdulmuttalib’in
ailesinde olağanüstü bir kişinin doğduğuna inanmaya başlamışlardı. Bu hususta Hz.
Muhammed (a.s.)’in annesi, büyük babası, amcası, süt kardeşi, dadısı ve
arkadaşlarının intibaları tarih sayfalarına geçmiştir. Bunların hepsi, Hz,
Muhammed(a.s.)’in küçük yaşta bile büyük bir şahsiyet olacağının çeşitli
örneklerini verdiğini beyan etmişlerdir. Bazen da Hz. Peygamber (a.s.)’i hiç
tanımayan kişiler ilk bakışta, “vallahi, bu asla yalancı veya sahte bir kişinin
yüzü değildir” diyerek görüşlerini belirtmiş oluyorlardı. Hz. Pey­gamber (a.s.)
buluğ çağına erişince ailesi ve hemşehrileri, şahsiyetinin da­ha da etkisinde
kalmaya başladılar. Yoldan geçenler kendisini görünce gayri ihtiyari olarak
sevgi ve saygı belirtmekten geri kalmazlardı, çünkü kendisini toplumun en iyi
ferdi olarak görürlerdi. Rasûlullah (a.s.)’ın yakı­şıklılığı, nezâketi, vakarı,
ciddiyeti, doğruluğu, dürüstlüğü, yüksek ahlâkı, temizliği ve alçak gönüllülüğü
kendisini halkın sevgilisi yapmıştı. Rasûlullah (a.s.)’ın şahsiyetinin bu
heybeti ve etkisi İslâmi davetini vermeye başlaması ve Kureyşliler kendisinin
can düşmanı olmasından sonra da de­vam etti. Kureyşliler öfke ve nefrete
kapılarak ekseriye çok alçakça ve ha­ince tezgâhlar kuruyor ve oyunlar
oynuyorlardı. Fakat Kureyşliler, bizzat kendi aile mensupları, oğul, kardeş ve
yeğenlerine reva gördükleri insan­lık dışı ve dehşet verici eziyet ve
işkenceleri Hz. Muhammed (a.s.)’e hiç­bir zaman uygulamadılar. Kendi akraba ve
yakınlarına karşı bu kadar gad­darca ve serbestçe hareket edebilen bu İnsanlar
Rasûlullah (a.s.) ile karşı­laşınca sanki süt dökmüş kedi gibi oluveriyorlardı.
Gerçek şu ki, Kureyş­liler bütün alçaklıklarına rağmen Hz. Peygamber (a.s.)’e
kötü bir söz söy­lemek veya el kaldırmak konusunda her zaman aralarında belli
bir mesafe­yi koymayı unutmazlardı. Bu mesafenin doğmasının sebebi,
Rasûlullah’ın korkunç ikna edici ve nüfuz edici şahsiyeti idi. Nitekim, en ağır
şartlarda bile Hz. Peygamber (a.s.) İslâmi daveti büyük bir ciddiyet ve
metanetle yaymaya devam etti. Şi’b-i Ebi Tâlib’deki boykot sırasında bile
Rasûlullah (a.s.) hiç korkmadan davetini vermeye devam etti. En çetin ve çileli
ola­rak tarif edilebilecek Mekke döneminin son üç yılında bile Rasûlullah (a.s.)
sadece Mekke’de değil, Ukâz, Mecenne, Zül-Mechaz ve Mina’daki panayır ve
toplantılarda tebliğ ve vaazlarına devam etti. Arabistan’ın her köşesinden gelen
kabileler ve heyetlerle görüşüp tebliğ çalışmalarına yar­dımcı olmalarını
istedi. Bütün bu noktaları göz önünde bulundurduğu­muz takdirde Rasûlullah
(a.s.)’ın nübüvvet farizasının durdurulmasına im­kân olmayan bazı şahsi
meziyetlere ve nüfuza sahip olduğunu kabul et­meliyiz. Geçen sayfalarda
belirttiğimiz gibi, Rasûlullah (a.s.)’ın en ezeli rakip ve düşmanları, meselâ
Ebu Leheb ve Ebu Cehl bile kendisinden çok korkarlardı.

34.1.3.
Rasûlullah (a.s.)’ın Peygamberlikten Önceki Hayatı

Şimdi de Peygamberlikten önceki 40 yılda Rasûlullah (a.s.)’ın
hayatı­nın nasıl olduğu ve bunun ne gibi etkiler bıraktığına bir göz atalım.
Haki­katte bu hayat sadece lekesiz değil, temiz ve güzel ahlâkın canlı bir
örne­ğiydi. Rasûlullah (a.s.), çocukluğundan orta yaşına kadar içinde yaşadığı
toplum ve akrabalık, yakınlık, dostluk, komşuluk, ticaret ve günlük işleri
yüzünden haşır-neşir olduğu insanların hepsi Hz. Peygamber (a.s.)’in doğ­ruluğu,
dürüstlüğü, emanetleri muhafaza etmesindeki titizliği, yüksek ah­lâk ve
fazileti, merhameti ve kibarlığına hayrandı. Rasûlullah (a.s.) bir iyi­lik
meleğiydi. Kendisi başlı başına hayır ve bereketti. Şerr ve kötülük yap­ması
şöyle dursun, bunların yanına bile yaklaşmamıştı. Mekke halkı ken­disine o kadar
güveniyordu ki, kendisine “emin” lakabını vermişti. Bu gü­ven ve itimat, İslâmi
davet yüzünden herkes kendisine düşman kesilmesin­den sonra da devam etti. Dost
düşman herkes kıymetli eşyasını Hz. Mu­hammed (a.s.)’e teslim ederdi. Herkes
kendisinin emanetine zarar verme­yeceğinden emindi. Nitekim, Kureyşliler
kendisini öldürmek için bütün hazırlıkları yapmışken bile Rasûlullah (a.s.)
kendisine emanet edilen eşya ve paranın sahiplerine iade edilmesi için fevkalade
tedbirler aldı. Doğrulu­ğu o kadar bilinen bir şeydi ki, İslâmi davetine
başlayınca Kureyş bütün muhalefetine rağmen kendisinin yalancı olduğunu
söylemeye cesaret ede­medi. Kureyş’in yalanlamak istediği şey Hz. Peygamber
(a.s.)’in en yakın akraba ve arkadaşları en fedakâr savunucularıydı. Rasûlullah
(a.s.)’in, hâşâ bir ayıbı olsa veya davası çürük ve asılsız olsaydı gayet tabii
ki, yakın çev­reden fedailer bulamazdı.

Hz. Hatice (r.a.) evlilik için, kendisine gelen Kureyş’in en
namlı kabi­le reislerinin isteklerini reddetti. Ama, Rasûlullah (a.s.)’ın
ahlâkına hayran olduğu için kendisine bizzat evlilik teklifinde bulundu. 15
yıllık bir evlilik bir kadının kocasının günah ve sevaplarını öğrenebilmesi için
yeterli bir müddettir. Hele bu kadın hem yaşça büyük hem akıllı ve hem de kocası
onun mallan ve sermayesiyle ticaret yapıyorsa, bu iş daha da kolaylaşır. Fakat,
Hz. Hatice bu uzun müddet sırasında Rasûlullah (a.s.)’ı yakından görüp takip
ettikten sonra büyüklüğüne o kadar inandı ki, kendisinin sade­ce büyük bir insan
olduğunu teslim etmedi, ayrıca kendisinin Allah’ın Rasûlü olduğunu da kabul etti
ve kendisine iman etti. Halbuki, sahtekâr bir insanın menfaatçi ve maddeci
karısı kurduğu tezgâhında her ne kadar ortak olsa dahi kendisine kalben
bağlanmaz ve samimiyetle iman etmezdi.

Hz. Zeyd bin Hârise ile Rasûlullah (a.s.) arasındaki münasebet
çok eskilere dayanıyordu. O sıralarda Hz. Zeyd henüz bir köle idi. Efendi ile
köle arasında böylesine yakın ve samimi ilişkilerin bulunduğu az görül­müştür.
Zira, köle genellikle çaresizdir ve efendisinin emir kuludur, efen­disinin
emrini beğenmezse de yerine getirmekle mükelleftir. Bununla be­raber, bir köle
de efendisini en yakından izleyen bir kişidir. O efendisini hem iyi hem kötü
yanlarım çok iyi görebiliyor. Özellikle, köle çaresiz ol­duğu için her bakımdan
muktedir olan efendisinin bütün huy ve kaprisle­rini de iyice öğrenmiş oluyor.
Fakat Rasûlullah (a.s.) öyle bir efendi idi ki, kölesi kendisine gittikçe
bağlandı. O kadar ki, bu köle azad edildikten sonra babası ve amcasının bütün
ısrarlarına rağmen eski efendisinin hiz­metinde kalmayı tercih etti. Bu köle 15
yıl Rasûlullah (a.s.)’a hizmet etti ve efendisi tarafından azad edilerek
evlatlık haline getirilince yüksek ahlâkından o kadar etkilendi ki, kendisi
peygamberlik makamına yükse­lince Hz. Hatice gibi kendisine iman etmekte zerre
kadar tereddüt etmedi. Hz. Zeyd bin Hârise aklı ermeyen bir çocuk değil, 30
yaşında yetişkin bir gençti. Ve öylesine yiğit, akıllı ve zeki idi ki, Hicri 8.
yılda komutasına verilen orduda, Hz. Ca’fer İbn Ebi Tâlib ve Hz. Hâlid bin Velid
gibi namlı ve şöhretli komutanlar vardı. Bu bakımdan, Hz. Zeyd bin Harise’nin
İslâ­miyet’i kabulü, efendisine son derece bağlı ve borçlu olan akılsız bir
hiz­metçinin iman etmesi olarak değerlendirilmemelidir. Hakikatte, Hz. Zeyd bin
Harise (r.a.) 15 yıllık yakın temastan sonra Rasûlullah (a.s.)’ın pey­gamber
olmasına şüphe edilmeyecek kadar büyük bir insan olduğuna kâni olmuştu.

Aynı durum Hz. Ebu Bekr (r.a.) için de geçerliydi. Hz. Ebu Bekr
tak­riben 20 yıldan beri Rasûlullah (a.s.)’ın dostu, refiki, habibi ve
sırdaşıydı. Hz. Ali (r.a.)’nin durumu da aynıydı. Kendisi Hz. Peygamber
(a.s.)’in evinde yetişip büyümüştü. Varaka bin Nevfel de bu yakın akraba ve
arka­daşlar arasında yer almalıdır. Varaka bin Nevfel, Hz. Muhammed (a.s.)’in
çocukluğunu ve gençliğini yakından gören muhterem bir zâttı. Ayrıca, Hz.
Hatice’nin yakın akrabası olması bakımından da kendisini daha iyi görme ve
anlama imkânına sahipti. Hz. Osman bin Affan, Hz. Peygamber (a.s.)’in teyzesinin
torunuydu. Hz. Zübeyr de teyze oğlu ve Hz. Hatice’nin yeğeniydi. Hz. Ebu Seleme,
Hz. Muhammed (a.s.)’in hem süt kardeşi hem de teyze oğluydu. Hz. Ca’fer bin Ebu
Tâlib Rasûlullah (a.s.)’ın öz amca oğluydu. Hz. Abdurrahman bin Avf ile Hz. Sa’d
bin Ebi Vakkas, Hz. Mu­hammed (a.s.)’in annesinin akrabalarıydılar. Bunlardan
hiçbirinin Rasûlullah (a.s.)’ı yakından tanımadığı ve karakterini bilmediği
iddia edilemez. Fakat bütün bu yakın akraba, eş ve dostlar, Hz. Peygamber
(a.s.)’in nü­büvvetini ve davasını ilk tanıyan ve kabul edenlerdi.

34.1.4. Hz.
Muhammed (a.s.)’in Peygamberlikten Sonraki Temiz Hayatı

Bir hareketin böylesine azametli, asaletli ve muhterem bir
şahsiyet ta­rafından başlatılması başlı başına büyük bir kazanç, sermaye, servet
ve kı­vanç vesilesidir. Üstelik, bu hareketin başlamasından sonraki 13 yılda bu
temel sermaye ve servete daha o kadar kıymetli ilâveler yapıldı ki, bunun eşine
insanlık tarihinde rastlamak mümkün değildir. Şimdi biz bu bahset­tiğimiz
sermayeye dönelim ve ilk önce Rasûlullah (a.s.)’ın bu devrede iyice ortaya çıkan
evsaf ve meziyetlerine bir göz atalım. Zaten bu vasıflar ve meziyetler İslâmî
Hareket’in gelişmesi ve büyümesinde en büyük etken oldu.

34.1.5.
Rasûlullah (a.s.)’in Maddi Fedakârlıkları

Rasûlullah (a.s.)’ın bin bir vasıflarından biri maddiyata, mal
ve mülke düşkün olmamasıydı. Rasûlullah (a.s.), bilhassa davası uğruna büyük
fedakârlıklar yaptı ve varını yoğunu bu yolda harcadı. Bilindiği gibi
peygamberliğinden önce Rasûlullah (a.s.) çok başarılı ve varlıklı bir tüccardı.
Rasûlullah (a.s.) bir yandan Hz. Hatice (r.a.) gibi zengin bir iş kadınının
mallarının sahibiydi. Bu mallar, Kureyşin bütün zengin kabile reislerinin
mallarının toplamı kadar büyüktü. Diğer yandan. Rasûlullah (a.s.) kendi zekâsı
mali ve ticari konulardaki mahareti, doğruluğu, dürüstlüğü ve idareciliğiyle
cemiyette kendisine mühim bir mevki edinmişti. Bir işte ser­maye, zekâ ve
idarecilik gibi faktörlerin birleşmesinden sonra o işin ne kadar büyüyeceği ve
gelişeceği kolayca tahmin edilebilir. Fakat, Rasûlullah (a.s.) ile zevcesi bu
büyük sermayeyi peygamberlikten önce sadece kendi rahat ve lüks yaşantısı için
kullanmıyorlardı ve aksine fakir fukara ve muhtaçlara cömertçe dağıtıyor ve
misafirler için harcıyorlardı. Bu dev­rede de Hz. Peygamber (a.s.) ve hayat
arkadaşı bütün hayır işlere seve se­ve katıldılar. Bu bakımdan peygamberliğin
başında Rasûlullah (a.s.) bü­yük bir tasarrufa sahip değildi. Cenab-ı Allah Hz.
Muhammed (a.s.)’e pey­gamberlik vazifesi verdikten sonra kıyıda köşede saklı
bulunan bir küçük tasarruf da kısa bir zamanda Allah yolunda harcandı. Tebliğ
çalışmaları, Rasûlullah (a.s.)’ın ticaret yapmasına da imkân bırakmıyorlardı. Bu
sebeple, Rasûlullah (a.s.) ve ailesinin mali durumu o kadar sarsıldı ki, kendisi
Taife gittiğinde bir binek hayvanı bile yoktu. Rasûlullah (a.s.)’ın hicret
sırasındaki bütün masraflarını Hz. Ebu Bekr (r.a.) karşıladı. Hatta Hz.
Mu­hammed (a.s.), ailesini Mekke’den Medine’ye getirmek için de Hz. Ebu Bekr
(r.a.)’den 500 dirhem almak zorunda kaldı. Kısacası, Rasûlullah (a.s.)’da ne
dirhem vardı ne dinar; beş paraya muhtaç kalmıştı. Bir dava­nın savunucusu bu
dava için bizzat kendisinin sahip bulunduğu her şeyini feda ediyorsa demektir
ki, davası için samimi ve fedakârca hareket edi­yordur. Bu tür fedakârlığı
görenler ister dost, ister düşman olsunlar, böyle bir davada adı geçen kişinin
herhangi bir şahsi menfaati olmadığına kana­at getirirler. Buna karşılık onun
davetini kabul ederek onunla beraber ha­reket edenler için yaptığı bu
fedakârlıklar iyi bir misal teşkil eder ve onlar da Hakk’ı sadece Hak olduğu
için kabul eder ve müdafaa ederler.

34.1.6.
Rasûlullah (a.s.)’ın Büyük Azim ve Kararlılığı

Rasûlullah (a.s)’ın karakterinin diğer mühim vasfı da büyük
irade, azim ve kararlılığıydı. Rasûlullah (a.s.) muhalefet, zorluk ve
tehlikelerin  en büyüğü ile karşılaşınca bile azminden zerre kadarını
kaybetmedi. Hiç­bir endişe ve korku onu yolundan caydırmadı, hiçbir tamah veya
heves onu Hak yolundan uzaklaştırmadı ve en zor şartlar bile üzüntüye ve
ümit­sizliğe kapılmasına sebep olmadı. Rasûlullah (a.s.)’ın kaya gibi iradesi ve
azmine çarpan bütün muhalefet kuvvetleri paramparça oldular. Hiçbir güç
gösterisi, baskı ve zulüm, hırs ve ihtirasa davet, iftira ve ilham, davasına
zarar veremedi. Rasûlullah (a.s.)’ın yıllarca bu azim ve kararlılıkla davası­nı
savunmaya devam ettiğini gören bir kişi mutlaka şu neticeye varacak­tır:
Rasûlullah (a.s.) kendi davasının doğru ve haklı olduğuna inanmadığı ve her
türlü şahsi menfaat ve ikbâle süngü çekmediği sürece böylesine azimli, kararlı,
dirayetli sebatlı davranamazdı. Aynı tutum ve davranış Rasûlullah (a.s.)’ın
arkadaşları ve taraftarlarının da imanlarının güçlenmesine yol açtı ve onları
Hak yolunda her tehlikeyi göze almaya ve her şeye karşı direnmeye itti. Aynı
husus, bütün tarafsız ve garazsız kişilerin de Rasûlullah (a.s.)’ın vermekte
olduğu Davet’in Hak ve Haklı olduğuna inanmaları­na da sebep oldu.

34.1.7.
Rasûlullah (a.s.)’ın Eşsiz Cesareti

Rasûlullah (a.s.)’ın kişisel özelliklerinden biri de
korkusuzluğu, cesa­reti ve yiğitliğiydi. Rasûlullah (a.s.) her ne kadar büyük
olursa olsun hiçbir kuvvet karşısında yılmadı ve cesaretini kaybetmedi. Endişe
ve korku denen bir şey onun lügatinde yer almıyordu. Kureyşli kâfirlerin öfkeli
bir kalabalığı Rasûlullah (a.s.)’ı yalnız başına Ka’be’de yakalıyor ve “sen
şun­ları şunları söylüyorsun” diye rest çekiyor. Rasûlullah (a.s.) da hiç
korkmadan ve herhangi bir zaaf belirtmeden “evet ben bunları söylüyorum” diye
cevap veriyor. Canına kıymak isteyenlerin yüzüne bunları söylerken yüzünde en
ufak bir korku işareti bulunmuyor. Düşmanlar Sevr mağarasının tam ağzına kadar
geliyorlar, kendisini görürlerse parçalayacaklar. Ama Rasûlullah (a.s.) huşû ve
huzu ile namazına devam ediyor. Hz. Ebû Bekr diyor ki, “bu zâlimler aşağıya
bakarlarsa bizi mutlaka görecekler.” Fakat Hz. Peygamber (a.s.) son derece
metanetle diyor ki, “Ebu Bekr, üçüncüsü Allah olan iki kişiye ne diyorsun.
Üzülme, Allah bizimle bera­berdir.” Düşmanlar Rasûlullah (a.s.)’in başına ödül
koymuşlardır. Pek çok maceracı kişi ve iz sürücüsü Rasûlullah (a.s.)’ı didik
didik aramaktadır. Ama, Rasûlullah (a.s.) büyük bir soğukkanlılıkla Kur’ân-ı
Kerîm okuya­rak yoluna devam ediyor. Peşinde kimsenin olup olmadığına bile
bakmı­yor. Böylesine cesur ve yiğit bir liderin bayrağı altında muhakkak ki
yiğit ve cesur kişiler toplanacaktır. Onun yoldaşları ve arkadaşları ondan
cesa­ret alıp yollarına devam edeceklerdir. Güçlerine güç bu şekilde katılıyor.
Gözü dönmüş bir düşman bile her ne kadar gaddar ve vicdansız olursa ol­sun,
böyle bir şahsiyetin bu eşsiz vasfını övmekten geri kalmaz. Düşman, korku diye
bir şey bilmeyen rakibinin bu tutumu üzerine er geç cesaretini kaybeder. Bir
hareket, bilhassa İslâmî Hareket’in lideri ve komutanının korkusuz, yiğit ve
cesur olması kaçınılmazdır. Zira önder veya komutanın cesaretsizliği bütün
Hareket’in çökmesine sebep olur.

34.1.8.
Rasûlullah (a.s.)’ın Yüksek Ahlâkı ve Fazileti

Rasûlullah (a.s.) en güzel insanî vasıflarla donatılmıştı.
Doğruluk, dü­rüstlük, sabır, açık kalplilik, alçak gönüllülük v.s. gibi
özelliklerde kimse onu geçemezdi. Rasûlullah (a.s.) muhaliflerinin en âdî ve en
iğrenç hareket ve sözleri üzerine öfkeye kapılmadı. Küfre küfürle cevap vermedi.
Kötü söz ve seviyesiz iftira ve ithamlara karşı mübarek ağzından kötü herhangi
bir söz çıkmadı. Düşmanlar ekseriya son derece kırıcı, hakaret edici ve
kışkırtıcı sözler söylediler. Ama Rasûlullah (a.s.), tevâzu, nezâket ve
kibarlığıyla bütün bunlara tahammül etti. Kötülüğe daima iyilikle kar­şılık
verdi. Mekke’de uzun süren tehlikeli ve çileli dönemde Rasûlullah (a.s.)’ın bir
defa bile medeniyet ve nezâket kurallarının dışına çıktığı söy­lenemez. Bu tutum
ve davranış ister istemez Rasûlullah (a.s.)’ın muhaliflerinin gaddarlığı
acımasızlığı ve barbarlığı iyice sergilendiği için mevki ve itibarları da düştü.
Hz. Peygamber (a.s.), tebliğ ve vaazları sırasında Taifteki kadar zor anlar
hiçbir zaman yaşamadı. Fakat o zaman da ağzın­dan sadece dua ve hayır sözler
çıktı ve Taiflilerin zulmü üzerine kendileri­ne Allah’ın azabının inmesine gönlü
razı olmadı. Gerçek şu ki, Rasûlullah (a.s.)’ın muhalifleri savaş alanından çok
önce ahlâk alanında kendisi karşısında büyük bir hezimete uğramışlardı.
Muhaliflerin bu yenilgisine son damga da Hazreti Peygamber (a.s.)’in suikast
gecesi Mekke’den çıkarken katillerin emânetlerinin iadesi için gereken
tedbirleri almasıyla vurulmuş oldu. Böylesine büyük bir ahlâk ve fazilet
örneğini gördükten sonra bile cehaletinde ısrar eden ve Rasûlullah (a.s.)’a
zarar vermeye çalışan ancak vicdansız ve imansız bir kişi olabilir. Yoksa, gözü
açık olan herkes bütün Arap milleti değil, insanlığın bu en temiz ve efendi
kişisiyle savaşmanın abes olacağına karar vermeliydi. İslâmi Hareket’in
Önderi’nin bu emsalsiz ahlâk ve fazileti, taraftarları için binlerce vaaz ve
telkinden daha kuvvetli ve tesirliydi. Zâten bundan dolayı Rasûlullah (a.s.)’ın
davetine evet diyen herkes ahlâk ve karakter bakımından öylesine yükseldi ki,
her tarafsız göz­lemci putperest ile iman sahibi arasındaki farkı hemen
anlayabiliyordu.

34.1.9.
Rasûlullah (a.s.)’ın Söz ve Fiillerindeki Âhenk

Rasûlullah (a.s.)’ın beşinci ve muhtemelen en büyük vasfı, söz
ve fiil­lerindeki ahenkli. Rasûlullah (a.s.)’ın söz ve hareketlerinde en ufak
bir tezâd yoktu. Rasûlullah (a.s.) daima söylediklerini yapardı, ve
yapamaya­cağı şeyi söylemezdi. Rasûlullah (a.s.) yasakladığı kötülüklerden hem
kendisi, hem arkadaşları arınmış durumda idiler. Mekkeliler Rasûlullah (a.s.)’ın
sadece cemiyetteki yaşantısını değil, özel hayatını da çok iyi bili­yorlardı.
Zira, bunların birçoğu annesi, babası veya zevcesinin akrabala­rıydılar. Fakat
bunlardan kimse, Rasûlullah (a.s.)’ın başkalarına yasakladı­ğı şeyleri
kendisinin yaptığını iddia edemedi. Aynı şekilde Rasûlullah (a.s.) hangi iyi ve
hayırlı işlere halkı davet ederse onları ilk önce kendisi yapardı. Rasûlullah
(a.s.)’ın hayatı, kendi davasının canlı bir örneğiydi. Kimse onun hayır ve iyi
işte en ufak bir hata veya eksiklik gösterdiğini söyleyemezdi. Bir hareket,
özellikle İslâmi Hareket’in başarıya ulaşması­nın en iyi teminâtı o hareketin
lideri ve rehberinin söz ve fiillerinin uyum­lu olmasıdır. Böyle bir önder
sadece nazarî ve teorik talimat ve telkinde bulunmamalıdır, aksine uygulamasını
ve pratiğini de göstermelidir. Böyle­ce bu lidere tabi olanlar da kendisinden
etkilenir ve esinlenirler.

34.1.10.
Rasûlullah (a.s.)’ın Her Türlü Peşin Hüküm ve Taassuptan Uzak Olması

Rasûlullah (a.s.)’ın altıncı en büyük vasfı her türlü peşin
hüküm art niyet ve taassuptan uzak olmasıydı. Rasûlullah (a.s.) kabile, millet,
vatan, renk, ırk ve dil farklarını hiç önemsemeyen bir liderdi. İnsan hak ve
hürri­yeti ile eşitliğine tam inanan bir önderdi. Rasûlullah (a.s.) zengin ile
fakir, büyük ile küçük, soylu ile soysuz, siyah ile beyaz gibi kavramları
tanı­mazdı. Herkese insan gözüyle bakar ve saygı gösterirdi. İster Kureyşli,
is­ter Arap, ister Habeşli, ister Acem, ister Rum (Batılı) ister beyaz, ister
si­yah olsun, Hak davetini kabul eden herkes Rasûlullah (a.s.)’ın camiasına
girerdi. İşte bu husus, ta başından beri İslâmî Hareket’in uluslararası ve
evrensel bir hareket olduğunu gösterdi. İslâm ümmeti, uluslararası bir top­luluk
haline geldi. İslâm’a göre, Hak dinini kabul edenler arasındaki her türlü ayırım
ortadan kalktı. İnsanlar arasında İslâm ve Küfr’den başka bir ayırım ölçüsü
kalmadı. Rasûlullah (a.s.)’ın cemaatinde köleler, azâd edil­miş uşaklar,
cariyeler, fakir, zengin ve reis, Arap ve Arap olmayan hepsi aynı seviyede ve
aynı çizgide idiler. Arabistan’da büyüklük kompleksine kapılmış olan bir grup
kabile reisi ve eşrafın dışında diğer kimseler için bu cazibesi büyük olan bir
olguydu.

İşte Hz. Peygamber (a.s.)’in bu eşsiz Allah vergisi vasıfları,
13 yıllık Mekke döneminde alabildiğine ortaya çıktı ve dost düşman herkesin
kal­bini fethetti. Rasûlullah (a.s.)’ın şahsiyeti ve meziyetlerinin manevî ve
ah­lakî tesiri altında İslâmî Hareket ağır ama sağlam bir şekilde ilerleme
kay­detti. Rasûlullah (a.s.)’ın büyük kişiliğinin bazı diğer özellikleri ise
henüz ortaya çıkmamıştı. Bunlar ortaya çıkmak için Medine gibi yerde yeni şart
ve muhitin doğmasını bekliyorlardı.

34.1.11. Kur’ân-ı
Kerîm’in İnanılmaz Etkisi

İslâmi Hareket’in ikinci büyük sermayesi Kur’ân-ı Kerîm’in
üslûbuydu ki üçte ikisinden fazlası Mekke döneminde idi. Araplar dil bil­gisi,
üslûp ve ifadeye aşık olan bir milletti. Dil ve edebiyata bu düşkün­lükleri
kendilerini Ukâz gibi panayırlara götürürdü. Buralarda hatipler halkı büyüleyici
konuşmalar yapar ve şairler arasında şiir müsabakası ya­pılırdı. Kur’ân-ı Kerîm
ise akan suları durduran bir kelâm olarak ortaya çıktı. Bütün dil bilginleri
Kur’ân’ın mûcizesi karşısında acz içinde kaldılar. Şair, edip ve hatiplerin dili
tutuldu. Kur’ân-ı Kerîm’in edebi değeri de tar­tışılmazdı. En güzel edebi
parçalar ve şaheserler bunun yanında birer hiç olarak kaldı. Üslûbu ve anlatım
tarzı öylesine vecd vericiydi ki, bunu din­leyenler mest oluyordu. Muhalifler
buna “sihir” derlerdi. Tarafsız kişiler ise bunun bir insanın kelâmı
olamayacağını ilân ederlerdi. Etkisi o kadar kuvvetliydi ki, Hz. Ömer gibi katı
ve seri bir İslâm düşmanının yüreğini sızlattı ve Rasûlullah (a.s.)’ın
ayaklarına getirdi. Kureyş’in önde gelen ka­bile reislerinden Cubeyr bin Mut’im,
Bedir savaşından sonra esirlerin ser­best bırakılması konusunu görüşmek üzere
Medine’ye gitti. Rasûlullah (a.s.) o sırada müslüman cemaate akşam namazı
kıldırıyordu ve Tûr sûresini tilâvet ediyordu. Buhârî ve Müslim’de yer alan
Cubeyr bin Mut’im’in rivâyetinde kendisinin şöyle dediği kaydedilmiştir: “Rasûlullah
(a.s.) sûrenin 35. ilâ 39. âyetlerini okurken yüreğim sanki göğsümden
fır­layacaktı.” Hz. Cubeyr bu yüzden daha sonra müslüman oldu. İşte Kur’ân-ı
Kerîm’in bu Mu’cizevi tesirinden dolayıdır ki, düşmanlar bunun halk tara­fından
dinlenmesine mani olmaya çalışıyorlardı. Ne var ki, bu İslâm düş­manları
kendileri Kur’ân-ı Kerîm’in sihrine kapılırlardı ve gizli gizli oku­nuşunu
dinlerlerdi. Kuran-ı Kerîm’in sadece üslûbu etkileyici değildi, bu­nun ileri
sürdüğü deliller ve gündeme getirdiği bahisler de öylesine doyu­rucu ve tatmin
ediciydi ki, bunu dinleyen herkes İslâm ve Cahiliyye ara­sındaki farkı iyice
anladı ve Cahiliyye’nin bütün tutarsız ve mantıksız ta­raflarını öğrendi. Aynı
kelâm, İslâm’ın vaaz ve telkinleri ile temel felsefe ve ilkelerinin anlatılması
için de gayet akıcı ve etkileyici şekilde kullanıl­dı. Bununla İslâm’ın akide,
inanç, kültür ve medeniyeti ile ahlâk kuralları da anlatıldı. Hem de öylesine
kuvvetli bir şekilde ki, bunları tekzip edecek veya reddedecek cesaret kimsede
yoktu. Bundan sonra kâfirler İslâmi­yet’in inkişâfını önleyebilmek için çirkin
oyunlara baş vurdular. Baskı, zu­lüm, küfür, yalan, iftira ve ithâm gibi
silahlar kullandılar. Fakat, kullan­dıkları bu metod kendilerinin daha da
yıpranmasına ve rezil olmasına se­bep oldu. Bu, delil, mantık, akıl, ahlâk ve
dürüstlük alanlarında kendileri­nin iflâsının ilânıydı. İslâm ile küfr
arasındaki bu mücadeleyi gören her aklı başında olan kişi Hakkın ne, Batıl’ın ne
olduğunu anlayabiliyordu. Tutarsız bir gözlemci, münkir ve muhalifler de Kur’ân-ı
Kerîm’in delil ve öğretilerine verecek cevabın çirkin ve insanlık dışı
hareketlerinden başka bir şey olmadığına kanaat gelirdi. Bu kıran kırana
mücadele sadece Mek­ke’de değil, bütün Arabistan’da cereyan ediyordu. Rasûlullah
(a.s.) Kur’ân-ı Kerîm’i tam 10 yıl süre ile her yıl Ukâz’dan Mina’ya kadar
çeşitli panayır ve toplantı yerlerine giderek Arabistan’ın dört bir yanından
gelen­lere duyurmaya devam etti. Ebû Cehl ve Ebû Leheb gibi İnsanlar buna ce­vap
olarak ancak taş ve toprak atabiliyorlardı. Bunun tabii bir neticesi olarak
bütün muhalefetlere rağmen Mekke’de de Kur’ân-ı Kerîm ve dolayı­sıyla İslâm’ın
talimatı yayılmaya devam etti. Böylece Arabistan’da bir ve­ya birkaç ferdinin
müslüman olmadığı tek bir kabile kalmadı. Gerçi Mek­ke’de İslâmiyet’i alenen
kabul edenlerin sayısı nispeten azdı, ama Kur’ân-ı Kerîm’in öğretileri,
Rasûlullah (a.s.)’ın azameti ve büyüleyici şahsiyeti ve arkadaşlarının örnek
yaşantıları yüzlerce ve binlerce Mekkeliyi İslâmi­yet’e hayran bırakmıştı.
Mekkelilerin birçoğu Kureyş’in baskı, zulüm ve eziyetlerinden nefret etmeye
başlamış ve müslümanları gizlice de olsa, takdir etmeye başlamışlardı. Kısacası,
Mekke nüfûsunun büyük bir bölü­mü zihnen İslâm’a yaklaşmış durumdaydı.

34.1.12. Hz.
Peygamber (a.s.)’e İman Edenlerin Meziyetleri

İslâmî Hareket’in üçüncü büyük sermayesi veya mal varlığı 13
yıllık dönemde Hz. Peygamber (a.s.)’e iman eden güzide ve seçkin kişilerdi.
Bunlar zihni ve aklı açık ve Hakk’a yatkın şahsiyetlerdi. Bunlar şirk ve
Cahiliyye’nin en karanlık döneminde yetişip büyümelerine ve yaşamaları­na rağmen
akıl ve iradelerini kullanarak doğru yolu bulan zevattı. Bunları hiçbir taassup,
ard niyet veya düşünce yahut menfaat atalarının dinini de­ğiştirmekten ve
İslâm’ı kabul etmekten alıkoyamadı. Onlar, kendi aile, ka­bile ve şehirlerinin
ahâlisinin görüşüne aykırı olarak Hz. Muhammed (a.s.)’e tabi olma ve İslâmiyet’i
kabul etmenin ne demek olduğunu çok iyi biliyorlardı. İman ve inanç sahiplerine
ne gibi zulüm ve işkence yapıldığı­nı da kendi gözleriyle görüyorlardı. Fakat,
onlar kellelerini koltuklarına almıştı ve hiçbir kuvvet onları kararlarından
caydıramazdı. Onlar Bâtıl’a boyun eğmektense Hak için her türlü eziyet çekmeyi
kabul ettiler. Onlar sövüldüler, dövüldüler, baş aşağı asıldılar, aç ve susuz
bırakıldılar, zindana atıldılar, mangallar üzerinde yürütüldüler ve göğüslerine
kocaman taş yer­leştirildiği halde kızgın güneşin altında kumlar üzerine
saatlerce yatırıldı­lar. Onlardan tüccar veya esnaf olanların ekmeklerine mani
olundu ve şe­ref ve haysiyet sahipleri herkesin önünde alaya alındılar. Fakat,
bu fedai­ler Allah için ve Rasûlü için her cefâyı çektiler. Kureyş’in baskı ve
zulmü bir tek mü’min erkek veya kadını dinden döndüremedi. Onlar kendi
iman­larını korumak için iki defa Habeşistan’a ve nihayet Medine’ye hicret
etti­ler. Ev, bark, mal ve mülk, aile, akraba, dost, ahbab, vatan ve millet her
şeyi bırakıp Allah için yola koyuldular. Bunların çoğu varlıklı ve hatırı
sayı­lır kişi olmalarına rağmen giydikleri elbiseden başka bir şeyi yanlarına
al­madılar. Bu insanların bu davranışları gösteriyordu ki İslâmi Hareket
ta­rihte ender rastlanan samimi ve fedakâr elemanlarım bulmuştu. Bunlar sayıca
çok azdı ama her biri bir kaya parçası, bir pırlanta ve bir arslandı. Bu
İnsanlar bu meziyetlerinin yanı sıra, Kur’ân-ı Kerîm’in vaaz ve telkinleri ile
Hz. Peygamber (a.s.)’in terbiyesi sayesinde doğru söz söyleme, doğru ha­reket
etme, dürüst davranma, temizlik, Allah’tan korkma, iffet ve namus­larını koruma,
sabır ve herkesin hakkına riayet etme konusunda örnek ki­şiler olup çıktılar.
Bunlar dünyanın en temiz, en iyi insanlarıydılar. Nasıl ki, Rasûlullah (a.s.)
karanlık dolu Arap toplumunda bir fener ve bir meşa­le idi, ona tabi olanların
hayatı ve karakteri de İslâm’ın getirdiği ahlâk devriminin birer canlı
örneğiydiler. Tarafsız bir göz kâfir ve müşrikler ile müslümanların ahlâkî
durumu arasındaki bu büyük farkı derhal görebilir­di. Muhalifler taassup, kin ve
nefret yüzünden gerçeği söylemekten kaçı­nabilirlerdi, ama kalpleri can
çekişmekte olan eski Cahiliyye döneminde ne gibi İnsanlar yetiştiğini ve İslâm
dininin kıvamından ne kadar yüksek ahlâk ve karaktere sahip İnsanlar doğmakta
olduğunu çok iyi biliyordu.

34.1.13. Medine
Ensârının Vasıfları

İslâmî Hareket’in Mekke döneminin son üç yılında kavuştuğu en
bü­yük ve paha biçilmez sermayesi Medine Ensârının büyük ve katıksız imânıydı.
Medineliler ne Rasûlullah (a.s.)’ı yakından tanıyorlardı ne onun terbiyesinde
büyümüşlerdi. Onlar ne sahabelerin tertemiz hayatlarını gör­me fırsatını bulmuş
ne de Mekkeli müslümanlar kadar Kur’ân-ı Kerîm’in vaaz ve telkinlerini
kavrayabilmişlerdi. Fakat, bunlar aklıselime sahip açık fikirli ve açık zihinli
insanlardı ve Hakk’ın sadece bir ucunu görüp buna fedâ oldular. İslâm’ın
“sırat-ı müstakim” ini (doğru yolunu) görür görmez, yüzyıllardan beri kalplerine
yerleşmiş olan batıl fikir ve inançları söküp attılar. Medineliler olgun meyve
gibi İslâm’ın torbasına düşmeye başladılar. Öyle ki, bunların sayısı üç yılda
Mekke’de 13 yılda İslâmiyet’i kabul edenleri geçti. Medineliler bununla
yetinmediler ve o kadar coşku ve samimiyetle müslüman oldular ki, Hz. Peygamber
(a.s.) ve Mekkeli ar­kadaşlarını kendilerine gelip yerleşmeleri için iknâ
ettiler ve bunun için gereken her şeyi yaptılar. Onlar Hz. Peygamber (a.s.) ve
arkadaşlarını memleketlerine çağırmakla ne büyük bir tehlikeyi göze aldıklarını
da çok iyi biliyorlardı. Onlar bütün Arabistan’ı karşılarına alacaklarından
haber­dârdılar. Nitekim, son Akabe bi’atı sırasında Medineli eşrafın yaptıkları
konuşmalar bunu göstermektedir. Ayrıca, Medineliler sadece Rasûlullah (a.s.) ve
sahabelerini kabul etmekle kalmadılar, Rasûlullah (a.s.)’ı kendi hükümdarları da
seçtiler ve ona itaat etmeyi borç bildiler. Medine ensarı, Mekke’den gelen diğer
müslümanlara da tam bir kardeş muamelesi yaptılar, kendi evlerinde
barındırdılar, kendilerine eşit haklar tanıdılar ve evleri ile mallarında ortak
yaptılar.

Medine ensârının bu jesti tarihin akışını değiştirdi. Bununla,
İslâm bir davet ve hareket olmaktan çıktı ve bir toplum ve devlet halini aldı.
Aynı zamanda Hz. Peygamber (a.s.)’in şânı arttı ve kendisi bağımsız ve egemen
bir Dâr ul-İslâm’da İslâm’ın nasıl bir nizam olduğunu gösterme fırsatını buldu.
Rasûlullah (a.s.) bundan sonra Medine’de kurduğu İslam devletinin hangi esaslara
dayandığını gösterdi. Rasûlullah (a.s.) bu devletle, Yüce Allah’ın gönderdiği
dinin ne gibi fertler yetiştirdiğini, nasıl bir toplum meydana getirdiğini,
nasıl bir kültür ve medeniyet yarattığını, toplumda nasıl bir ahlâk ve fazilet
anlayışı doğurduğunu, ekonomi, eğitim, siyaset, hukuk, adalet ve ticarette,
hangi ilkelere önem verdiğini, savaş ve barış kurallarının ne olduğunu
memleketleri fethettikten ve milletlere galip gel­dikten sonra kendilerine nasıl
davrandığını, varılan anlaşmalara nasıl bağ­lı kaldığını ve milletlerarası
ilişkilerde hangi çizgilerde bulunduğunu bü­tün dünyaya ve kıyamete kadar
gelecek nesillere göstermiş oldu.  Murat BOZDOĞAN  
Melek BOZDOĞAN

MEKKE DÖNEMİNE GENEL BİR BAKIŞ yazısı ilk önce Fasih Arapça üzerinde ortaya çıktı.

33.1. MEDİNEYE HİCRET

33.1.1. İlk Muhacir

33.1.2. Hz. Ümm-ü Seleme’nin Başına Gelenler

33.1.3. Hicret İçin Genel İzin

33.1.4. Kureyş’in Müslümanları Hicretten Alıkoymak İçin Aldığı Tedbirler

33.1.4.1. Ayyaş bin Ebi Rebia’nın Başından Geçenler

33.1.4.2.Hz. Abdullah bin Süheyl’in Hikâyesi

33.1.4.3. Hz. Peygamber (a.s.)’in Son Ana Kadar Mekke’de Kalması

33.1.5. Kureyş’in Telaşı

33.1.6. Hz. Peygamber (a.s.)’i Öldürme Plânı

33.1.7. Rasûlullah (a.s.)’a Hicret İzni Verilmesi ve Hicret Hazırlığı

33.1.8. Suikast Gecesi Ne Oldu?

33.1.8.1. Hz. Ali’nin Yakalanması ve Serbest Bırakılması

33.1.8.2. Hz. Ebu Bekr (r.a.)’in Evine Baskın

33.1.9. Rasûlullah (a.s.)’ın Mekke’den Ayrıldıktan Sonra Sevr Mağarasında
Konaklamaları

33.1.10. Sevr Mağarasında Olup Bitenler

33.1.11. Sevr Mağarasında Nâzik Bir An

33.1.12. Hz. Peygamber (a.s.) ile Hz. Ebu Bekr’in Yakalanıp Öldürülmesi İçin
Ödül

33.1.13. Mağaradan Çıkış

33.1.14. Hicret Yolculuğu

33.1.14.1. Sürâka’nın Hikâyesi

33.1.14.2. Ümm-ü Mâ’bed’in Hikâyesi

33.1.14.3. Ümm-ü Mâ ‘bed, Rasûlullah (a.s.) ‘ın Yüz Hatlarını (Eşkâlini) Tarif
Ediyor

33.1.15. Medine’de Bekleyiş

33.1.16. Rasûlullah (a.s.)’ın Kuba’ya Varışı

33.1.16.1. Küba’ya Varış Tarihi

33.1.16.2. Küba’da Kalış

33.1.16.3. Kuba’dan Ayrılış ve İlk Cum’a Namazı

33.1.17. Medine’ye Giriş

33.1.18. Hz. Ebû Eyyûb Ensarî’nin Evinde Kalış

33.1.19. Rasûlullah (a.s.)’ın Medine’de Karşılanması

33.1.20. Kureyş’in Öfke İle Kudurması

33.1.21. Mescid-i Nebevi’nin İnşası

33.1.22. Mescid-i Nebevi’de Hz. Peygamber (a.s)’in Hücresi (Odası)’nin İnşası

33.1.23. Rasûlullah (a.s.)’ın Çoluk-Çocuklarını Medine’ye Getirtmesi

Otuz Üçüncü Bölüm: MEDİNE’YE HİCRET

33.1. MEDİNEYE HİCRET

33.1.1. İlk
Muhacir

İbni Cerir ve İbni Hişâm’ın rivâyetine göre müslümanların
Mek­ke’den Medine’ye hicretleri için genel direktif henüz verilmemişken ve
Bi’set sonrası 12. yılda Zilhicce ayında İkinci Akabe bi’atı yapılmışken
Rasûlullah (a.s.)’ın süt kardeşi ve teyzesi Berre binti Abdulmuttalib’in oğ­lu
Ebu Seleme (r.a.) Medine’ye hicret etmeye karar verdi. Ebu Seleme’nin hicrete
karar vermesinin sebebi, kendisinin Habeşistan’dan Mekke’ye dön­mesinden sonra
gerek Mekkeli kâfirlerin, gerekse kabilesi olan Beni Mahzûm’un O’nu sürekli
olarak rahatsız etmeleri ve eziyete tabi tutmalarıydı. Ne var ki, Ebu Seleme
(r.a.)’nin hicreti de çok tehlikeli ve çileli oldu.

33.1.2. Hz. Ümm-ü
Seleme’nin Başına Gelenler

İbni Hişâm, Muhammed bin İshâk’a dayanarak bizzat Ümm-ü
Sele­me’nin bu rivâyetini nakletmiştir: “Kocam Ebu Seleme Medine’ye hareket
etmek üzere evden ayrılınca, ben de arkasından oğlum Seleme’yi kucağı­ma alıp
evden çıktım. Kocam beni ve oğlumuzu deveye oturttu ve yularını tutarak yürümeye
başladı. Ailemiz (Beni Muğire) kocamın deve ile yürü­düğünü görünce bazı
kimseler bize geldiler ve kocama şöyle seslendiler: “Sen nasıl olsa, elimizden
çıktın. Nereye istersen git. Fakat, biz kızımızın avare gibi dolaşmasına izin
vermeyeceğiz.” Bunu dedikten sonra devenin yularını Ebu Seleme’nin elinden
aldılar ve beni eve geri getirmeye başla­dılar. Bu arada Ebu Seleme’nin
kabilesinin adamları da toplanarak kendi­sine ateş püskürmeye başladılar. Ayrıca
benim kocamdan koparılmamı da yadırgadılar ve aileme dediler ki: “Siz
adamımızdan kızınızı çektiniz. Biz de evlâdı Seleme’yi size niye bırakalım?” Ve
oğlumu çekmeye başladılar. Bu kavgada oğlumun kolu çıktı. Oğlumu onlar aldılar,
Beni Muğire beni bir yerde hapsetti ve zavallı Ebu Seleme tek başına Medine’ye
gitti. Bir seneye yakın bir müddet her gün evden çıkıp Ebtah’a gider, kocamın
yolu­nu bekler ve ağlardım. Bir gün benim akrabalarımdan olan Beni Muği­re’nin
bir şahsı beni bu vaziyette gördü ve bana çok acıdı. O gidip Beni Muğire’ye
şöyle dedi: “Şu zavallı kadını niye bırakmıyorsunuz? Önce onu kocasından
ayırdınız sonra da oğlundan uzaklaştırdınız.” Nihayet Beni Muğire bana dedi ki:
“istersen kocana gidebilirsin.” Kocamın ailesi (Beni Abd el-Esed) de oğlumu geri
verdi. Ben oğlumla tek başıma deveye binip Medine’ye hareket ettim. Ten’im’e
vardığımda Beni Abduddâr’a mensup Osman bin Talha bin Ebi Talha’yı gördüm.
Osman, “Ebu Ümeyye’nin kı­zı, nereye gidiyorsun?” diye sordu. Ben, “kocamın
yanına Medine’ye gidi­yorum” dedim. “Senin yanında kimse yok mu?” diye sordu.
Ben de “Alla­h’ım ve bu çocuğumdan başka kimse yoktur” dedim. Dedi ki, “vallahi,
ben seni böyle bırakmayacağım.” Ve devemin yularını tutarak yürümeye baş­ladı.
Vallahi, ben ondan daha iyi bir insan görmedim. Bir menzile varınca devemi
oturtur ve bir kenara çekilirdi. Ben çocuğumu alıp inince o deveyi bir ağaca
bağlardı. Daha sonra biz istirahat ederdik. Tekrar yola çıkma za­manı gelince
deveyi yanıma getirir ve kendisi uzaklaşırdı. Ben deveye bindikten sonra devenin
yularını tutar ve yürürdü. Medine’ye kadar olan yolu böyle katettik. Sonra,
Küba’da Beni Avfın köyü görülünce Osman bana şöyle dedi: “Bak kızım, kocan
oradadır. Artık onun yanına gidebilir­sin. Allah sana bereket versin.” Osman
geldiği yoldan yürüyerek Mek­ke’ye döndü.” (Bu olayı Belazuri de Ensab-ul
Eşrefte kaydetmiştir).

Bu olaydan anlaşılacağı gibi, Kureyşli kâfirler müslümanlara
haddin­den fazla zulüm ve eziyet vermeye devam edince yine onlardan bazıları bu
hareketlerden tiksinmeye ve müslümanlara karşı sempati duymaya başladılar. Bu
cahiliyye toplumunda birazcık medeniyet, kültür ve insan­lık nasibini almış
olanlar İslâm’a düşman olmalarına rağmen eziyetlere boyun eğmeyen ve bütün çile
ve zorluklara rağmen Hak yolunda yürüme­ye devam edenler saygı görmeye
başladılar.

33.1.3. Hicret
İçin Genel İzin

Nihayet, Bi’set sonrası 13. yıl Zilhicce ayında yapılan Son
Akabe bia­tından sonra Rasûlullah (a.s.) Mekke’de bulunan bütün müslümanların
Medine’ye hicretleri için genel izin çıkardı. Rasûlullah (a.s.) müslümanla­ra
şöyle dedi: “Yüce Allah artık sizin için yeni kardeşler ortaya çıkarmıştır ve
sizin huzur ve sükûnet içinde yaşayabileceğiniz bir şehir temin et­miştir.” (Bk.
İbni Hişâm İbni İshâk’ın rivâyeti). Bu izin çıkar çıkmaz ilk önce Hz. Amir bin
Rebi’atü’1-Anzi, zevcesi Leylâ binti Ebi Hasme ile yola koyuldu. Daha sonra Hz.
Ammar bin Yasir, Hz. Bilâl ve Hz. Sa’d bin Ebi Vakkas Medine’ye hicret ettiler.
Bundan sonra Hz. Osman bin Affân, ka­rısı Rukayye binti Rasûlullah (a.s.) ile
hareket etti. Bundan sonra genel bir göç başladı ve müslümanlar akın akın
Medine’ye gitmeye başladılar. Bazen bütün aileler, her şeylerini bırakıp yeni
diyara hareket ettiler. İbni Hişâm İbni İshâk’a dayanarak özellikle üç ailenin
bütün fertlerinin Mek­ke’den Medine’ye hicret ettiklerini ve evlerini boş
bıraktıklarını ifade et­miştir. Bu aileler şunlardı: 1) Beni Ma’zun, 2) Beni el-Bukeyr
3) Beni Cahş bin Ri’âb. İbni Abd-il Berr Beni Cahş ile beraber Beni Esed bin
Hu­zeyme’nin erkek, kadın ve çocuklarının da Medine’ye gittiğini bildirmiştir.
Bu iki aileden toplam 30 kişi hicret etti, ki bunlar arasında Rasûlullah (a.s.)’ın
teyzeoğlu Abdullah bin Cahş ve Ebû Ahmed bin Cahş (ismi Abd idi) bunların iki
kız kardeşi Hz. Zeyneb binti Cahş, (ki daha sonra Üm-mül-Mü’minin oldu), Hamne
binti Cahş (Hz. Mus’ab bin Umeyr’in zevce­si) ve Habib bint Cahş (Hz. Abdullah
bin Avfın karısı) vardı. Bunların gitmesinden sonra Utbe bin Rebi’a ve Abbas bin
Abdulmuttalib ve Ebû Cehl onların evlerinin önünden geçtiler. Utbe bin Rebi’a
derin bir ah çekti ve “Beni Cahş’ın evi bugün bomboştur” dedi. Bunun üzerine Ebu
Cehl, “ne ağlıyorsun? Bunların hepsi bu kardeşimizin (yani Hz. Abbas’ın)
yeğe­ninin yaptıklarıdır. O cemaatimizi böldü, aramızdaki münasebetleri kesti ve
bizi parçaladı.” Bundan sonra sıra Ebu Süfyan’a geldi. Ebu Süfyan, Be­ni Cahş’ın
evini işgal edip başkalarına sattı. Ebu Süfyân bunun için şu ba­haneyi uydurdu:
Kızı Fer’a (ya da Fâri’a) Ebû Ahmed bin Cahş’ın karısıy­dı. Güya, damadının
bütün veraseti, henüz kendisi sağ iken kayınpederine geçmişti. Hz. Abdullah bin
Cahş, Ebû Sufyân’ın bu haksızlığı hakkında Rasûlullah (a.s)’a şikâyette
bulununca, kendisi şöyle dedi: “Siz bu evinizin bedelini Cennet’te bulmaktan
mennun olmayacak mısınız?” Mekke’nin fethinden sonra Ebu Ahmed bin Cahş kendi
evini kayınpederinden geri al­mak isteyince Rasûlullah (a.s.) herhangi bir ses
çıkarmadı. Daha sonra sa­habeler, Ebû Ahmed’e dediler ki: “Rasûlullah,
muhacirlerin Allah yolunda harcanmış mallarının geri alınmasından yana
değildir.” Nitekim, bizzat Rasûlullah (a.s.)’ın Mekke’deki evi o zamana kadar
müslüman olmamış olan Akil bin Ebi Tâlib tarafından, hicretten sonra işgal
edilmişti. Rasûlullah (a.s.), Mekke’nin fethinden sonra bu evi geri almadı. (Ebû
Dâvud, Kitab’ul-Hac).

33.1.4. Kureyş’in
Müslümanları Hicretten Alıkoymak İçin Aldığı Tedbirler

Hz. Suheyb Medine’ye hicret için evden çıkınca, Kureyşliler
kendisi­ne şöyle diyerek mani olmak istediler: “Sen buraya parasız, pulsuz
gel­miştin. Burada zenginleştin. Şimdi de canınla beraber mallarını da alıp
götürmek istiyorsun. Vallahi, buna müsaade etmeyeceğiz.” Hz. Suheyb (r.a.) dedi
ki: “Peki, ben bütün mal ve mülkümü size bırakırsam bana git­me izni verir
misiniz?” Onlar “evet” dediler. Hz. Suheyb bunun üzerine bütün mal-mülk ve
sermayesini Kureyşlilere bıraktı ve eli boş Mekke’den çıktı, Rasûlullah (a.s.)
bu “alışveriş”in haberini alınca dedi ki: “Suheyb iyi bir iş yapmıştır”. (Bk.
İshâk bin Râhveyh, İbni Merdûye, İbni Hişâm ve Belazuri; Ebû Osman en-Nehdî’nin
rivâyeti).

İbni Abd il-Berr, “ed-Dürer fi İhtishar el-Meğâzi ve’s-Siyer”
adlı ese­rinde diyor ki, Hz. Suheyb Mekke’den hareket edince Kureyşliler
kendisi­ni takip ettiler. Amaçları, onu öldürüp mallarını gasp etmekti. Hz.
Su­heyb, Kureyşlilerin kendisinin peşinde olduğunu görünce dedi ki:
“Bili­yorsunuz ki, ben hepinizden daha iyi bir okçuyum. Vallahi billahi, sizden
hiçbiri bu konuda bana yetişemez. Bana yaklaşanı öldürürüm.” Takip edenler dedi
ki: “Mallarını bırak ve git.” Hz. Suheyb şöyle dedi: “Mal ve mülkümü zaten
Mekke’de bıraktım. Falanca yere gidin ve onları oradan çıkarın.” Dolayısıyla,
onlar Hz. Suheyb’i takip etmekten vazgeçtiler ve gi­dip mallarını aldılar. Buna
benzer bir rivayet Belazuri tarafından, Hz. Sa’id bin Müseyyeb’e dayanılarak
naklolunmuşur.

Beyhâki ve Taberânî yine Hz. Sa’id bin Müseyyeb’e dayanarak
bizzat Hz. Suheyb’in şu ifadesini nakletmişlerdir: “Ben hicret niyetiyle
Mek­ke’den çıkarken, Kureyş’in bazı gençleri yolumu kestiler. Gece onlar uyu­ya
kalınca kaçmayı başardım. Fakat yolda gene arkadaşları beni yakaladı­lar. Ben
onlara dedim ki, “ben Mekke’ye sizinle beraber gidip size birkaç okka altın
versem, beni bırakacak mısınız?” Onlar “evet” dediler. Ben tek­rar Mekke’ye
gelip onlara dedim ki, falanca yeri kazın altınları alın ve fa­lanca kadının
evine gidip iki elbiselik kumaş alın.” Böylece, ben onlardan kurtulup,
Rasûlullah (a.s.)’ın yanına Küba’ya varınca, kendisi bana şöyle dedi: “Bu değiş
tokuşta sen çok kârlı çıktın.” Ben dedim ki, “bu olayı kimse bilmiyordu. Bunun
haberini size herhalde Cebrail (a.s.) vermiştir.”

33.1.4.1. Ayyaş bin
Ebi Rebia’nın Başından Geçenler

Diğer muhacirler gizli saklı Mekke’den çıkarken, Hz. Ömer (r.a.)
20 süvari ile alenen kenti terk etti. Refakatinde kardeşi Zeyd bin el-Hattâb,
eniştesi Sa’id bin Zeyd bin Amr bin Nüfeyl, damadı Huneys bin Huzâfe (Hz.
Hafsa’nın eski kocası) ve diğer bazı mümtaz kişiler vardı. Bezzâr ve İbn İshâk
çok muteber senetlerle Hz. Ömer’in şu ifadesini nakletmiştir: “Ben, Ayyaş bin
Rebî’a ve Hişâm bin As bin Vâil ile sözleşmiştim. Onlar benimle, Mekke’ye 10 km.
uzaklıktaki Tenâdıb mevkiinde buluşacaklardı. Aramızda varılan anlaşmaya göre,
kararlaştırılan saatte gelmeyen olursa onun düşmanların eline düştüğü kabul
edilerek diğer arkadaşlar kendisini beklemeden yola koyulacaklardı. Hişâm,
Mekke’de yakayı ele verdi. Ayyaş ise bizimle beraber Medine’ye vardı.
Peşlerinden Ebû Cehl bin Hişâm ve Hâris bin Hişâm (Ayyâş’ın hem amca oğlu hem
üvey kardeşi) de Medine’ye vardı. Onlar Ayyâş’ın peşine düştüler ve dil dökerek
Mek­ke’ye dönmesi için çaba harcadılar. Kendisine dediler ki: “Annen senin
ayrılmana çok üzülmüş ve sen eve dönünceye kadar saçlarını taramayaca­ğına ve
güneşten gölgeye gitmeyeceğine and içmiştir.” Ben ona durumu izah etmek istedim.
Dedim ki, bunlar sana yalan söylüyorlar, maksatları seni geri götürmektir. Onun
için de, türlü türlü bahaneler uyduruyorlar. Ben dedim ki, annen bitlenince
ister istemez saçlarını tarayacak ve güneş­te kavrulduktan sonra mutlaka gölgeye
geçecektir. Fakat Ayyâş’a anne sevgisi galip geldi. Ayyaş dedi ki, ben anneme
verdiğim sözü tutacağım ve mallarımı alıp geri geleceğim. Ben ona dedim ki:
“Sana mallarımın ya­rısını vereyim, sen bu adamlarla Mekke’ye dönme”. Fakat o
çocuk beni dinlemedi. En son dedim ki: “Peki, gitmek istiyorsan git, ama benim
dişi devemi al. Bu çok iyi bir hayvandır. Bundan hiç ayrılma. Baktın ki, bu
adamların niyeti kötü, o zaman bu dişi deve ile hemen bu tarafa koş.” Ayyaş bu
nasihatimi dinledi ve deveyi aldı. Yolda Ebu Cehl, Ayyâş’a şöy­le dedi: “Kardeş,
benim devem aksıyor. Sen beni kendi dişi devene alır mısın?” Ayyaş, “neden
olmasın?” dedi ve onu devesine aldı. İkisi deveden indi, ki Ebu Cehl, Ayyâş’ın
devesine binebilsin. Hâris de devesini durdur­du ve aşağıya indi. İkisi Ayyâş’ın
ellerini ve ayaklarını bağladılar. İbni İshâk’ın ifadesine göre Ebu Cehl ve
Hâris, Ayyâş’ı elleri ve ayakları bağlı olarak Mekke’ye getirdiler. İkisi de
halka sesleniyorlardı: “Ey Mekkeliler, yaramaz ve haşarı çocuklarınızı bizim
gibi terbiye edin.”

İbni Hişâm güvenilir kişilere dayanarak şu rivâyeti aktarmıştır:
Rasûlullah (a.s.) Hişâm bin as ile Ayyaş bin Rebi’a için endişeliydi. Rasûlullah
(a.s.) “bu ikisini bana kim getirecek?” dedi. Velid bin Muğire (Hâlid bin
Velid’in kardeşi) arz etti: “Ya Rasûlullah, ben bu işi yapmaya hazırım.” Bunu
dedi ve Mekke’ye hareket etti. Şehre girdikten sonra bu iki mahkûm ile ilgili
gizlice bilgi toplamaya başladı. İkisinin, çatısı olmayan bir binanın içinde
olduğunu öğrendikten sonra gece duvarları atlayarak içeriye girdi, ikisinin
zincirlerini kopardı ve devesine bindirip Medine’ye getirdi.

33.1.4.2.Hz. Abdullah
bin Süheyl’in Hikâyesi

Hicretten alıkonan müslümanlar arasında Hz. Abdullah bin Süheyl
bin Amr da vardı. Belazuri diyor ki, Hz. Abdullah bin Süheyl bin Amr, Medine’ye
hicretin başladığı haberini aldıktan sonra Habeşistan’dan Mek­ke’ye gelmişti.
Amacı, Rasûlullah (a.s.) ile beraber yeni “Dar-ul Hicret”e gitmekti. Fakat Hz.
Abdullah’ı babası Süheyl bin Amr durdurdu ve hap­setti. Abdullah, babasına hile
yaparak hapisten kurtulmak istedi ve bu ga­ye ile atalarının dinine döndüğünü
söyledi. Babası söylediklerine inandı ve onu yanına alarak Bedir savaşma
katıldı. Fakat iki tarafın kuvvetleri karşı karşıya gelince, Hz. Abdullah bin
Süheyl bin Amr müslümanlara ka­tıldı. Bundan birkaç sene sonra Mekke fethi
sırasında Süheyl bin Amr da müslüman olunca şöyle dedi: “Allahu Teâlâ, oğlum
Abdullah’ın imanını oldukça sağlam kılmıştı.”

33.1.4.3. Hz.
Peygamber (a.s.)’in Son Ana Kadar Mekke’de Kalması

İbni İshâk’ın rivâyetine göre genel olarak Medine’ye hicret
etmek üzere Habeşistan’dan Mekke’ye dönenlerden yedisi hapsedilmiş ve bunlar
hicrete katılamamıştı. Buna ilâveten, hicret sırasında yakalanan ya da hic­ret
etme imkânına sahip olmayan pek çok kişi vardı. Bunların kalbi iman doluydu, ama
kendi zaaf veya imkânsızlıkları sebebiyle hicrete katılama­mışlardı. Bunların
dışında elleri, ayakları hareket eden ve maddi imkânlara sahip olan herkes
Medine’ye hicret etmişti. Mekke’de hatırı sa­yılır kişiler arasında sadece Hz.
Peygamber (a.s.), Hz. Ebu Bekr ve Hz. Ali kalmışlardı.

Buhârî’de yer alan Hz. Ayşe’nin rivâyetine göre Hz. Ebu Bekr
(r.a.) Medine’ye hicret etme niyetini belirtince, Rasûlullah (a.s.) şöyle dedi:
“Biraz sabret. Çünkü, öyle tahmin ediyorum ki, bana da hicret izni
verile­cektir. Hz. Ebu Bekr (r.a.) arz etti: “Annem ve babam size fedâ olsun;
siz böyle bir şey bekliyor musunuz?” Rasûlullah (a.s.) buyurdu: “Evet”.
Dola­yısıyla, Hz. Ebu Bekr (r.a.) Rasûlullah (a.s.) ile beraber Medine’ye hicret
etmek maksadıyla beklemeyi tercih etti. Bu arada iki dişi deve de satın alıp
bunları beslemeye başladı. İbni Hişâm ile İbni Cerir’in naklettikleri İbni
İshâk’ın rivâyetine göre, Hz. Ebu Bekr, hicret için her izin isteyişinde

Rasûlullah (a.s.) kendisine şöyle derdi: “Acele etme. Bakarsın,
Allah sana bir yoldaş veriverir.” Bu sözler üzerine, Hz. Ebu Bekr, bu “yoldaş”ın
biz­zat Rasûlullah (a.s.) olacağı konusunda ümitlendi. Hakim’in, Hz. Ali
(r.a.)’ye dayanarak naklettiği rivayete göre, Rasûlullah (a.s.) Cebrail’e
sor­du: “Hicret’te bana kim refakat edecektir?” Hz. Cebrail, “Ebu Bekr” dedi.
İbni Cerir ise, Urve bin Zübeyr’e dayanarak diyor ki, Hz. Ebu Bekr (r.a.) hicret
eden diğer sahabeler ile beraber Medine’ye gitmek umuduyla iki di­şi deve satın
almıştı. Hz. Ebu Bekr (r.a.) kendisine Rasûlullah (a.s.)’ın re­fakat edeceği
konusunda emin olunca bu dişi develeri iyice besleyip güçlü ve kuvvetli yaptı.

İbni Hişâm ile İbni Cerir, İbni İshâk’a dayanarak diyorlar ki:
Rasûlullah (a.s.) halkın kendisine bıraktığı emanetlerin dağıtılması işini
yürütmek için Mekke’de kalmıştı. İbni İshâk diyor ki, Mekke’de tek bir kişi
yoktu ki, çalınacak korkusuyla kıymetli eşyasını Rasûlullah (a.s.)’a emanet
olarak bırakmış olmasın. Zira, Rasûlullah (a.s.)’ın doğruluğuna, dürüstlüğüne ve
emanetleri canı gibi koruduğuna dost, düşman herkes inanıyordu.

Böylece Rasûlullah (a.s.) Bi’set’in 13. yılının 12
Zilhicce’sinde yapı­lan son Akabe Biatından başlayarak, Bi’set’in 14. yılının 14
Safer’ine ka­dar, yani yaklaşık 2.5 ay Mekke’de beklemeyi tercih etti. Halbuki,
bu ara­da Medine’ye akın akın hicret ediliyordu. Son günlerde ise uzaktan
yakın­dan bütün arkadaşları Mekke’yi terketmişti. Rasûlullah (a.s.) gemisini en
son terk eden bir kaptan edasıyla Allah’ın izni gelmeden sadece iki arkada­şı ve
can yoldaşıyla birlikte Mekke’de kâfirler ve düşmanlar arasında bek­lemeyi uygun
gördü. Bu olaya biraz dikkatle baktığımızda Rasûlullah (a.s.)’ın ne kadar
vazifesine sadık, fedakâr ve cesur olduğunu anlarız.

33.1.5. Kureyş’in
Telaşı

Bütün müslümanlar, Mekke’yi bir bir terk edince Kureyşli
kâfirler, Rasûlullah (a.s.)’ın da her an Medine’ye hicret edeceğine inandılar.
Onlar, bunun neticelerini de çok iyi biliyorlardı. Onlar, Rasûlullah (a.s.)’ın
büyük şahsiyeti, nüfuzu, fevkalâde kabiliyetleri ve Kur’an-ı Kerim’in inanılmaz
büyüleyici tesirinden habersiz değillerdi. Onlar, Rasûlullah (a.s.)’ın artık bir
sığınak olduğunu, iki yiğit ve namlı kabilenin kendisini himaye etme­ye razı
olduğunu ve bizzat Kureyş’in en kabiliyetli, cesur ve savaşçı genç­lerinin 13
yıl çileli bir hayat yaşadıktan sonra ve azim ve kararlılıkların­dan zerre kadar
bir şey kaybetmeden Medine’ye hicret ettiklerini biliyor­lardı. Onlar bir avuç
müslümanın defalarca İslâm ve Allah uğruna evlerini, ailelerini, mallarını ve
mülklerini, kısacası, her şeylerini terk edip hicret ettiklerini ve hiç
yılmadıklarını da biliyorlardı. Hz. Peygamber (a.s.) gibi eşsiz bir önder ve
komutanın emrinde böylesine fedakâr ve fedai kişilerin teşkilatlanmaları ve
hatta bir şehrin idaresini ele almaları Kureyşliler, di­ğer kâfirler ve eski
düzenleri için ölümün habercisiydi. Özellikle, Medi­ne’nin jeopolitik durumu
öylesine hayati ehemmiyet taşıyordu ki, burada müslümanların bu şekilde birleşip
toplanmaları ve güç birliği yapmaları Kureyşliler açısından çok tehlikeliydi.
Nitekim, müslümanların Medine’ye hakim olmasıyla Kızıldeniz kıyısı boyunca
Yemen’den Suriye’ye uzanan ve Kureyş ile diğer kabilelerin en büyük geçim
kaynağı olan ticaret yolu da onların denetimi altına girecekti. Müslümanlar
Arabistan ekonomisinin bu şahdamarına el koyarak Cahiliye nizamına en büyük
darbeyi vurmuş olacaklardı. Bu ticaret yolundan yılda en az 250 bin altın gelir
elde edili­yordu. Tâif ile diğer önemli merkezlerin ticareti bunun dışında idi.
Bu se­bepten dolayıdır ki, Akabe bi’atıyla ilgili haberi alır almaz Kureyş büyük
bir telaşa kapıldı ve Medinelileri Hz. Peygamber (a.s.)’den uzaklaştırmak ve
koparmak için bütün güçlerini kullandılar. Fakat nafile, Kureyşliler Akabe
bi’atını önlemekte başarısız kalınca müslümanların Medine’ye hic­retlerini
engellemeye çalıştılar, ama bunu da başaramadılar. Onlar ancak birkaç kişinin
yolunu kesebildiler, çoğunluk çoktan Medine’ye varmıştı. Kureyşliler için artık
tek bir yol kalıyordu, o da Hz. Peygamber (a.s.)’in vücudunu ortadan
kaldırmaktı.

33.1.6. Hz.
Peygamber (a.s.)’i Öldürme Plânı

İbni Hişâm, İbni Sa’d, İbni Cerir ve Belâzuri’nin ifadelerine
göre Ku­reyşliler son kararlarını almak üzere Dâr ün-Nedve’de gizli bir toplantı
yaptılar. Bu toplantıya Kureyş’in bütün ağır topları ve kodamanları katıl­dılar.
Herkes karşı karşıya bulunulan tehlikeyi ortadan kaldırma çaresini aramaya
başladı. Bir grup, Rasûlullah (a.s.)’ın hayatı boyunca zincire vu­rulması ve hiç
serbest bırakılmamasından yana idi. Bu teklif kabul edil­medi. Zira, itiraz
edenler dediler ki, Rasûlullah (a.s.) zindana atılsa da ar­kadaşları serbestçe
faaliyetlerini sürdüreceklerdir. Onlara göre Rasûlullah (a.s.)’ın fedaileri
kuvvetlenip kendisini er geç kurtaracaklardı. Başka bir grup Hz. Peygamber
(a.s.)’in sürgüne gönderilmesinden yanaydı. Bu grup, Hz. Peygamber (a.s.)’in
varlığını zararlı buluyordu ve Mekke’den çıkarıl­masını istiyordu. Bu gruba
göre, Hz. Peygamber (a.s.) Mekke’den ihraç edildikten sonra ne yaparsa yapsın
onları ilgilendirmeyecekti. Fakat bu öneri de reddedildi. Zira muhalifler
dediler ki, Muhammed (a.s.) büyüleyici ve cezbedici bir şahsiyete sahipti,
insanları büyüleyebiliyordu (!) ve Mekke’nin dışına çıktıktan sonra bütün
Arabistan O’nun faaliyet alanı ha­line gelecek ve herkese fikrini aşılayacaktı.
Nihayet, en iyi yolun Hz. Pey­gamber (a.s.)’in öldürülmesi olduğunda karar
kılındı. Ebu Cehl dedi ki: “Bütün kabileler eli çabuk, attığını vuran, yiğit,
soylu ve güçlü birer genç seçsinler.” Bunlar bir anda Muhammed (a.s.)”e hücum
edip derhal öldüre­ceklerdi. Böylece, Muhammed (a.s.)’in kanı bütün kabilelere
dağılmış ola­caktı. Bu durumda, Beni Abd-i Menaf, bütün bu kabileleri karşısına
alma­ya veya bunlardan intikam almaya cesaret edemeyecekti. Sonunda, Abd-i
Menâflılar diyete razı edileceklerdi. Ebu Cehl’in bu fikri herkesin hoşuna gitti
ve her kabile suikast için kendi adamını seçti. Suikast tarihi ve saati de
tesbit edildi. Bütün bu konuşmalar kimsenin kulağına ulaşmasın diye son derece
gizli tutuldu. Enfâl sûresinde bu hakikate işaret edilmiştir:

“Hani bir zaman kâfirler seni hapsetmek, öldürmek veyahut
Mek­ke’den çıkarmak için tuzak kurdular. Allah da onlara mukabele buyurdu. Allah
tuzak kuranlara mukabele edenlerin en hayırlısıdır.” (Ayet; 30)

33.1.7.
Rasûlullah (a.s.)’a Hicret İzni Verilmesi ve Hicret Hazırlığı

Tirmizî ve Hâkim’in naklettikleri İbni Abbas’ın bir rivâyeti
şöyledir: Kureyşliler işi bu safhaya getirince Cenab-ı Allah, Rasûlullah
(a.s.)’a Mekke’den Medine’ye hicret iznini verdi ve bu hususta şöyle dedi:

“De ki: ‘Rabbim Beni sıdk girdirişi ile girdir. Ve sıdk çıkarışı
ile çı­kar. Ve bana tarafından aşikâr bir kudret ve hüccet ile yardım ihsan
bu­yur.” (İsrâ; 80)

[1]

Hicret’e izin verilen geceden bir sonraki gece Kureyş tarafından
Rasûlullah (a.s.)’ın öldürüleceği gece olarak seçilmişti.[2]
İbni Sa’d’ın Vâkıdi’ye ve İbni Cerir ile İbni Hişâm’in İbni İshâk’a dayanarak
naklettikleri rivayete göre aynı gün Cebrâil (a.s.) gelip, Rasûlullah (a.s.)’a
Ku­reyş’in sinsi plânını bildirdi ve o gece yatağına yatmamasını istedi. Bunun
üzerine Rasûlullah (a.s.) kendisini çarşafa sararak ve yüzünü gizleyerek Hz. Ebu
Bekr’in evine gitti. Buhârî’de İmam Zührî’ye dayanılarak Hz. Ur­ve bin Zübeyr’in
bir rivâyeti naklolunmuştur. Bu rivayette Hz. Ayşe’nin şöyle dediği
kaydedilmiştir: “Biz öğlen evimizde iken biri gelip, Hz. Ebu Bekr’e,
Rasûlullah’ın yüzünü gizleyerek evimize beklenmedik bir şekilde geldiğini haber
verdi.” Taberânî’de yer alan Hz. Esma binti Ebi Bekr’in rivâyetine göre
“Rasûlullah (a.s.) her gün sabah ve akşam evimize gelirdi.” Aynı rivayet Buhârî,
Babü’l-Hicret’te Hz. Ayşe’den naklolunmuştur, İbni Hişâm’da yer alan Hz.
Ayşe’nin başka bir rivâyetine göre Rasûlullah (a.s.) her gün sabah ve akşam bize
gelirdi, fakat o gün adetinin dışında öğle na­mazı saatinde geldi.” Hz. Ebu Bekr
biraz endişeli bir tavırla kendi kendi­sine sordu: “Annem-babam ona feda olsun.
Herhalde çok önemli bir şey­dir. Yoksa, bu saatte gelmezdi.” Bundan sonra
Rasûlullah (a.s.) içeriye gelme izni istedi. İzin aldıktan sonra içeriye geldi
ve herkesin uzaklaşma­sını istedi. Hz. Ebu Bekr (r.a.) dedi ki, bunlar zaten
sizin ailenizden kişi­lerdir. (Musa bin Ukbe, Hz. Ayşe’nin şu ifadesini
nakletmiştir: “O sırada Hz. Ebu Bekr’in yanında benim ve kardeşim Esmâ’nın
dışında kimsecik yoktu.” İbni Hişâm’da yer alan İbn İshâk’ın rivâyeti de aynı
doğrultudadır. Fakat İbni Ukbe’nin rivâyetinde şu ek cümlelere rastlanıyor: Hz.
Ebu Bekr dedi ki, “burada sadece kızlarım vardır, herhangi bir casus filan
yoktur.”) Bunun üzerine Rasûlullah (a.s.) dedi ki, “bana çıkış izni
verilmiştir.” Hz. Ebu Bekr arz etti: “Annem-babam size feda olsun. Acaba ben
size refakat etme şerefine nail olacak mıyım?” Rasûlullah (a.s.) “evet” dedi.
Hz. Ebu Bekr dedi ki, “benim iki dişi devemden bir tanesini siz alın.”
Rasûlullah (a.s.) dedi ki, “evet, ama fiyatını ödeyeceğim.” İbni İshâk’ın
rivâyetine gö­re Rasûlullah (a.s.) kendisine dedi ki: “Ben bunu senin ödediğin
fiyatla alacağım.” Hz. Ebu Bekr dişi devenin fiyatını söyledi ve Rasûlullah
(a.s.) “bunu ben sana ödeyeceğim” dedi. Bundan sonra Rasûlullah (a.s.) ile Hz.
Ebu Bekr (r.a.), Beni ed-Dil’in, yolları çok iyi bilen ve kılavuzlukta usta olan
Abdullah bin Üreykıt[3]
adlı bir adamım kılavuzluk için ücretle tut­tular. İkisi, iki dişi deveyi de
kendisine teslim ettiler ve dediler ki: “Bunla­rı istediğimiz yere, istediğimiz
saatte getireceksin.”

33.1.8. Suikast
Gecesi Ne Oldu?

Bundan sonra Rasûlullah (a.s.) evine gitti ve düşmanlar kendi
plânlarından O’nun haberdar olduğu konusunda en küçük bir şüpheye düş­mesinler
diye karanlık basıncaya kadar orada kaldı. Gece karanlığıyla bir­likte
Rasûlullah (a.s.)’ı öldürmek amacıyla seçilen suikastçılar kararlaştırı­lan
yerde toplandılar. İbni Sa’d’ın rivâyetine göre suikastçıların sayısı 12 idi.
Bunların adlan şöyledir: Ebu Cehl, Hakem bin Ebi el-As, Ukbe bin Ebi Muayt, Nadr
bin el-Haris, Ümeyye bin Halef, Haris bin Kays İbn el-Gaytala, Zemea bin
el-Esved, Tu’ayme bin Adiyy, Ebu Leheb, Übeyy bin Halef, Nübeyh bin Haccac ve
Münebbih bin Haccac. Ancak, bu suikastçı­lar gelmeden önce Rasûlullah (a.s.)
kendi yatağına yeşil renkli Hadramut çarşafını örtüp Hz. Ali’yi yatırmıştı. Bu
sebeple, dışardan gözlemcilik ya­pan ve Rasûlullah (a.s.)’ı yakından izlemeye
çalışan Kureyşliler, Rasûlullah (a.s.)’ın kendi yatağında rahat uyumakta
olduğunu sandılar. Süheyl ba­zı Siyer ulemâsına dayanarak Kureyşlilerin, duvarı
atlayarak evin avlusu­na girmeye çalıştıklarını, fakat tam bu sırada bir kadının
bağırışını duy­duktan sonra oldukları yerde sinmek zorunda kaldıklarını ifade
etmiştir. Onlar aralarında şöyle dediler: “Vallahi, bizim duvarı atlayarak kendi
ak­rabamızın evine girdiğimiz ve kadınların namusunu hiçe saydığımız du­yulursa
bütün Arabistan’da rezil olacağız.” Bu sebeple, bu katiller sabaha kadar Hz.
Peygamber (a.s.)’in evinin önünde bekleyip durdular. Artık on­lar programlarında
biraz değişiklik yapmışlardı ve sabaha doğru Hz. Pey­gamber (a.s.) evinden
çıktığı an kendisine çullanmak niyetinde idiler.

33.1.8.1. Hz. Ali’nin
Yakalanması ve Serbest Bırakılması

Düşmanlar gece, Hz. Peygamber (a.s.)’in evinin etrafını sarmış
du­rumda iken Rasûlullah çok rahat bir şekilde evinden çıktı ve onların
baş­larına toprak atıp yavaşça aralarından sıyrılıp dışarıya çıktı. Rasûlullah
(a.s.) o sırada Yâsîn sûresinin ilk âyetlerini okuyordu.

Sabah olunca Kureyşliler kendilerine geldiler. Biraz sonra Hz.
Ali’nin, Hz. Peygamber (a.s.)’in yatağından kalktığını gördüler. İşte o ân,
Kureyşliler iş işten geçtiğini ve Rasûlullah (a.s.)’ın çoktan Medine’ye doğ­ru
yol almakta olduğunu anladılar. (Bak. İbni Sa’d, İbni Hişâm, Belazuri, İbni
Cerir ve Zadul-Mead). İbni Cerir ve İbni Esir’in anlattıklarına göre onlar Hz.
Ali’ye sordular: “Efendin nerede?” Hz. Ali dedi ki: “Ben ne bile­yim nereye
gitti? Ben O’nun bekçisi miyim? Siz onu kovdunuz, o da git­ti.” Bunun üzerine o
alçak adamlar hayli öfkelendiler. O’na ağır sözler söylediler, bağırıp
çağırdılar, hatta sövüp dövdüler ve Mescid-i Haram’a götürüp hapsettiler. Fakat,
bütün bağırıp çağırmalarına rağmen Hz. Ali’nin ağzından herhangi bir lâf
alamayınca onu serbest bıraktılar. Belki de Hz. Ali’yi bırakmalarının sebebi,
bütün emanetlerin iadesi için onu kefil ola­rak geride bırakmasıydı. Mekkeliler
kendi mallarını geri almak sevdasıy­la, Hz. Ali’yi bırakmış olabilirler. Ayrıca,
Rasûlullah (a.s.)’ın üstün mezi­yet ve ahlâkının bir örneğini gördükten sonra
utanmış olabilirler de. Zira onlar onu öldürmeyi planlamışken o gider ayak
onların emanetlerinin iade edilmesi için gereken tedbiri almış durumdaydı.

33.1.8.2. Hz. Ebu
Bekr (r.a.)’in Evine Baskın

Bu alçak ve gaddar adamlar, Hz. Ali’yi bıraktıktan sonra Hz. Ebu
Bekr’in evine yöneldiler. İbni İshâk’ın Hz. Esma binti Ebi Bekr’e dayana­rak
naklettiğine göre ertesi gün, aralarında Ebu Cehl’in de bulunduğu bir grup
Kureyşli, Hz. Ebu Bekr’in evine geldi ve kapıda duran Hz. Esma’ya , seslenerek:
“Baban nerede?” diye sordular. Hz. Esma, babasının nerede olduğunu hiç
bilmediğini söyledi. Bunun üzerine Ebu Cehl, kendisine öy­le sert bir tokat attı
ki, bir kulağındaki küpesi uzağa düştü. Bundan sonra bu serseriler geldikleri
yere döndüler. (İbni Hişâm ve İbni Cerir).

33.1.9.
Rasûlullah (a.s.)’ın Mekke’den Ayrıldıktan Sonra Sevr Mağarasında Konaklamaları

Rasûlullah (a.s.) gece vakti evinden çıkıp doğru Hz. Ebu Bekr’in
evi­ne gitti ve iki arkadaş derhal yola koyuldular. Nihayet, Mekke’ye üç mil
uzaklıktaki Sevr adlı tepeye gelip mağaraya girdiler ve saklandılar. Müs­ned-i
Ahmed ve Tirmizî’nin rivâyetine göre Rasûlullah (a.s.) Mekke çıta­sında ilk önce
Hazvere mevkiinde durup Beytullah’a hasretle baktı ve şun­ları söyledi:

“Ey Mekke, Allah’a yemin ederim, sen Allah’ın dünyasında benim
en sevdiğim yersin. Yüce Allah da kendi dünyasında en çok seni seviyor. Eğer
senin ahalin beni kovmasaydı ben buradan çıkmayacaktım.”

Rasûlullah (a.s.) daha sonra Sevr mağarasına gidip konakladı.

Bu noktada, Rasûlullah (a.s.) ve yoldaşı Hz. Ebû Bekr’in Sevr
mağa­rasına sığınmalarının anlam ve öneminin ne olduğuna dikkat etmemiz,
zannederiz daha doğru olacaktır. Sevr dağı Mekke’nin güneyinde Yemen yolu
üzerinde bulunuyor. Halbuki, Medine tam aksi istikamette, yani Mekke’nin
kuzeyinde Suriye yolunda bulunuyor. Mekkeli kâfirler dâha önceden Rasûlullah
(a.s.)’ın Medine’ye hicret edeceğini biliyorlardı. Nitekim, kendisini evinde
bulamayınca yürüttükleri ilk tahmin bu yönde idi. Bu bakımdan Rasûlullah
(a.s.)’ı aramak için ilk önce yöneldikleri yön Medine yolu olacaktı. Mekke’nin
dışında kuzey yolunda dağlık bir bölge var­dı. Bu güçlüklere rağmen arama
taramaları bu istikamette olacaktı ve an­cak büyük uğraşı sonunda Rasûlullah
(a.s.)’ı bu istikamette bulamayınca diğer istikametlere, yani batıya, doğuya ve
güneye bakabilirlerdi. Böylece Sevr mağarasına sığman Hz. Peygamber (a.s.) ile
Hz. Ebu Bekr (r.a.) epeyce zaman kazanmış olacaklardı.

Hz. Ebu Bekr Sevr mağarasına sığınmalarından çok önce gereken
ha­zırlıkları yapmış ve bu hususta fevkalâde tedbirler almıştır.[4]
Buhârî’de yer alan Hz. Ayşe’nin rivâyetine göre kendileri büyük çapta yol
hazırlığı yaptılar. Bütün erzak bir torbaya kondu. Bu arada Hz. Ebu Bekr, oğlu
Ab­dullah’ı Kureyşlilerin nabızlarını yoklamakla görevlendirdi. Abdullah bin Ebu
Bekr, çok akıllı ve zeki bir gençti. O, bütün gününü Mekkeliler ara­sında
geçirdi ve plânlarını öğrenmeye çalıştı. Gece de topladığı bilgileri babasına
aktardı. Hz. Ebu Bekr, serbest bıraktığı Amir bin Fuheyre’nin de hiç çaktırmadan
çobanlık işine devam etmesini istedi. Onun da Mekkelile­rin yaptıklarını not
edip kendisine bildirmesini istedi. Amir bin Füheyre, gece keçilerin sütünü
getirirken düşmanlardan haber de veriyordu. Bu ri­vayetlere göre, Hz. Abdullah
ile Amir, Rasûlullah (a.s.) ve Ebu Bekr’in Sevr mağarasına sığınmalarından sonra
da gündüzleri Mekke’deki işlerini muntazaman yapar, gece ise Sevr’e gelip olup
bitenleri Hz. Peygamber (a.s.)’e ve Hz. Ebu Bekr’e anlatırlardı. İbni İshâk’ın
ifadesine göre Hz. Es­ma da her gece evden taze pişmiş yemekleri Sevr mağarasına
getirirdi.[5]
(İbni Hişâm).

33.1.10. Sevr
Mağarasında Olup Bitenler

Beyhakî’nin Hz. Muhammed bin Sirin’e dayanarak naklettiği
rivayete göre bir mecliste bazı kimseler, Hz. Ebu Bekr ile Hz. Ömer (r.a.)
arasında mukayese yaptılar ve bazıları Hz. Ömer’in Hz. Ebu Bekr’den üstün
oldu­ğunu ima etmeye çalıştılar. Bunun üzerine Hz. Ömer dedi ki: “Vallahi Hz.
Ebu Bekr’in bir gecesi ve günü Ömer oğullarının bütün gece ve gündüzle­rinden
daha üstündür.” Hz. Ömer daha sonra dedi ki, Hz. Peygamber (a.s.), hicret gecesi
Sevr mağarasına giderken Hz. Ebu Bekr’in vaziyeti görülmeye değerdi. İki arkadaş
deve sırtında yol alırken Hz. Ebu Bekr bazen Hz. Peygamber(a.s.)’in önüne
çıkıyor, bazen da arkasına geliyordu.

Rasûlullah (a.s.) bunun sebebini sordu. Hz. Ebu Bekr dedi ki:
“Ya Rasûlullah (a.s .) sizi takip edenlerin arkanızdan geleceklerini düşündüğüm
za­man koşarak arkaya gidiyorum, ama önünüzde bir tehlike çıkacağını dü­şündüğüm
zaman dayanamayarak önünüze geliyorum.” Rasûlullah (a.s.) dedi ki, “sen demek
istiyorsun ki, tehlike veya afet geliyorsa sana gelsin.” Hz. Ebu Bekr Rasûlullah
(a.s.)ın biraz beklemesini istedi. Sonra içeriye gidip mağarayı iyice kontrol
etti ve temizledi. Dışarı çıkarken mağarada bir deliğin açık kaldığını
hatırladı. Tekrar içeriye daldı ve o deliği de ka­pattı. Bütün bu tertibatları
aldıktan sonra Rasûlullah (a.s.)’ın mağaraya gi­rebileceğini söyledi. Bazı
rivayetlerde bunun diğer ayrıntıları da vardır. Bunlara göre Hz. Ebu Bekr
karanlıkta mağaradaki bütün delikleri eliyle yokluyor ve çarşafını yırtarak
bunların ağızlarını kapatıyordu. Buna ben­zer bir rivayet Hâfız Ebul-Kasım
Beğavi tarafından İbn Ebi Müleyke’ye dayanılarak naklolunmuştur. Bunun sonunda
Nâfi’ bin Ömer el-Cumahi’nin şu ifadesi yer alıyor: Mağarada sadece bir delik
kalmıştı. Hz. Ebu Bekr (r.a.), yılan gibi bir hayvan çıkıp da Hz. Peygamber
(a.s.)’i sokmasın diye bir ayak topuğunu bu deliğe dayadı. Aynı ifadeyi Bezzâr
ve Taberânî Hz. Cabir bin Abdullah ve Hz. Esma’ya dayanılarak naklolunan
rivayette kullanmışlardır.

33.1.11. Sevr
Mağarasında Nâzik Bir An

Kureyşliler Hz. Peygamber (a.s.)’i bulamayınca, deliye
dönmüşler­di. Onlar kendisini ve Ebu Bekr (r.a.)’i bulmak için aramadık yer
bırakmadılar. Her tarafı aradılar, taradılar, her tarafa adamlarını yolladılar
ki, Rasûlullah (a.s.)’ın izini bulabilsinler. Ama heyhat. Belâzuri’nin
rivâyeti­ne göre, en son iki iz sürücüyü çağırdılar ve ayak izlerini takip
ederek Rasûlullah (a.s.) ve Hz. Ebu Bekr’i bulmalarını istediler. Bu iz
sürücüle­ri, Hz. Peygamber (a.s.) ile Hz. Ebu Bekr (r.a.)’i ararken Sevr
mağarası­na kadar vardılar. Fakat mağaranın ağzında bir örümcek ağının
bulun­duğunu gördüler. İz sürücülerinden biri olan Kurz bin Alkame Huzâ’i,
bundan sonra Hz. Peygamber (a.s.) ve Hz. Ebu Bekr’in izine rastlanma­dığını
söyledi. İz sürücülerinin yanında bulunan Kureyşlilerden biri, “ge­lin mağaranın
içine bakalım” dedi. Fakat Ümeyye bin Halef, “burada ne bulacaksın? Boş ver.
Buradaki örümcek ağı, Muhammed’in doğu­mundan önce bile vardı.” Bunun üzerine
hepsi geri döndüler. İşte bu sı­rada Hz. Ebu Bekr (r.a.), müşrikleri mağaranın
ağzında gördü ve Hz. Pey­gamber (a.s.)’e dedi ki: “Ya Rasûlullah (a.s.),
onlardan herhangi biri aşa­ğıya bakarsa bizi görecektir.” Rasûlullah (a.s.) da
cevap verdi: “Ey Ebu Bekr, üçüncüsü Allah olan iki kişi hakkında ne diyorsun?”
(Buhârî, Kitab ul-Fezâil, Eshab ün-Nebi ve Kitâb üt-Tefsir ve Bâb ul-Hicret,
Müslim; Fil Fezâil, Tirmizî; Fit-Tefsir, Müsned-i Ahmed, Rivayet eden: Hz. Ebu
Bekr) Hafız Ebû Bekr Ahmed bin el-Umevi,”Müsned-i Ebu Bekr Sıddîk” de bazı
rivayetler nakletmiştir. Bunlardan birinde anlatılan rivayete göre Kureyşliler
mağaranın ağzında bulunurken Hz. Peygamber (a.s.) namaz kılıyordu ve Hz. Ebu
Bekr düşmanların hareketlerini takip ediyordu. Hz. Peygamber (a.s.) namazı
bitirdikten sonra, Ebu Bekr ken­disine dedi ki; “annem-babam sana feda olsun.
Halkınız sizi ararken buraya kadar gelmiştir. Allah’a yemin ederim, ben kendim
için ağlamıyo­rum, ben sizin için ağlıyorum. Gözümün önünde size bir zarar
gelmesin diye endişeleniyorum.” Rasûlullah (a.s.) “üzülme, Allah bizimle
beraber­dir” dedi. Aynı şey, Kur’an-ı Kerim’de Cenab-ı Allah tarafından
söylen­miştir:

“Eğer Rasûl’e yardım etmezseniz; onu kâfirler memleketten
(Mekke) çıkardıkları zaman ona Allah yardım etmişti. Mağarada oldukları zaman
ikinin biri arkadaşına mahzun olma. Allah bizimle beraberdir” dedi za­man, Allah
sekînesini (kuvve-i maneviyesini) onun üzerine indirdi. Ve onu göremediğiniz
askerlerle teyid etti.” (Tevbe; 40)

33.1.12. Hz.
Peygamber (a.s.) ile Hz. Ebu Bekr’in Yakalanıp Öldürülmesi İçin Ödül

Düşmanların, Hz. Peygamber (a.s.) ile Hz. Ebu Bekr (r.a.)’i
bulabile­ceklerini ümit ettikleri son yer burasıydı. Burada da ikisini
bulamayınca onların kaçtığına iyice inandılar. Bundan sonra Kureyşliler Hz.
Peygam­ber (a.s.) ile Hz. Ebu Bekr’in başlarına ödül koydular ve ikisini ölü ya
da diri getirecek bir kişiye büyük ödül vereceklerini ilân ettiler. Ödül adam
başına 100 deve idi. Belazuri’nin rivâyeti budur ve bunu İbnu’l-Kayyim da
“Zad’ul-Me’âd”da nakletmiştir. İbni Hişâm ile İbni Cerir ise sadece Hz.
Peygamber (a.s.) ile Hz. Ebu Bekr (r.a.)’i yakalayana 100’er deve ödül
ve­rileceğinin ilân edildiğini bildirmiştir. Fakat Belazuri bunun zayıf bir
riva­yet olduğuna işaret etmiştir.

33.1.13.
Mağaradan Çıkış

Buhârî’de Hz. Ayşe (r.a.)’nin bir rivâyeti yer almıştır. Buna
göre Hz. Peygamber (a.s.) ile Hz. Ebu Bekr (r.a.) Sevr mağarasında üç gece ve
iki gün geçirdiler. Taberânî’de Hz. Esma’nın rivâyeti de aynıdır. İbni Abd
il-Berr, İbni Sa’d ve İbni İshâk’ın ifadeleri de aynıdır. Bu bakımdan, Sevr
mağarasında Hz. Peygamber (a.s.) ile Hz. Ebu Bekr’in 10 günden fazla kaldıkları
yolunda Müsned-i Ahmed’de ve Hakim’de yer alan Talhat ul-Basri’nin rivâyeti
doğru değildir. Hakikatte, Kureyş’in bütün arama-taramaları üç günde iflas etti.
Ortalık yatışınca daha önce kararlaştırıldığı gi­bi, Abdullah bin Ureykıt
kendisine verilen iki dişi deveyi alıp üçüncü ge­cenin son yarısına doğru Sevr
mağarasına geldi. Aynı saatte Hz. Esma da bir torba dolusu erzak ile geldi.
Fakat torbasının ağzını kapatmak için ya­nında bir ip veya benzeri bir şey
getirmeyi unuttu. Bunun üzerine, kendisi o zaman kadınların bellerinin etrafını
sardıkları nitâk’ı (kuşağı) ikiye ayı­rarak biriyle torbanın ağzını kapattı,
birini de kemerine sardı. (İbni Hişâm, İbni Cerir ve İbni İshâk’ın rivâyeti). Bu
Esmâ’nın şu rivâyeti yer almıştır: “Erzak torbasının bağlanması meselesi ortaya
çıkınca, Hz. Ebu Bekr be­nim nitâkımı yırtmamı istedi. Bundan sonra Rasûlullah
(a.s.) bir deveye bindi, Hz. Ebu Bekr (r.a.) de başka bir deveye, Hz. Ebu Bekr
kendisine hizmet etmek üzere Amir bin Fuheyre’yi de arkasına oturttu. Önlerinde
Abdullah bin Ureykıt yürüyerek yol gösteriyordu. İşte bu şekilde dünya tarihini
değiştirecek büyük hicret başlamış oldu. İbni Sa’d ile Belazuri’nin tesbitlerine
göre bu mübarek kafile Sevr mağarasından 4 Rebiülevvel Pa­zartesi günü hareket
etti. İmam Ahmed’in Hz. Abbas’a dayanarak naklettiğine göre Rasûlullah (a.s.)
Rebiülevvel ayının Pazartesi günü mağaradan çıktı. Fakat İbn Abbas kesin tarihi
bilemediğini belirtmiştir. İbni İshâk, Rasûlullah (a.s.)’ın 1 Rebiülevvel
tarihinde Mekke’den çıktığını açıklamış­sa da mağaradan çıkış tarihini
belirtmemiştir. Kastallânî, “Mevâhibud Dünyâ”da Rasûlullah (a.s.)’ın Cuma,
Cumartesi ve Pazar gecelerini mağa­rada geçirip Pazartesi gecesi oradan
ayrıldığına işaret etmiştir. İbni Cerir ise, Rasûlullah (a.s.)’ın Rebiülevvel,
Amül-Fil’de Mekke’den Medine’ye hicret ettiğini kaydetmiştir.

33.1.14. Hicret
Yolculuğu

“Siret-i İbni Hişâm”da yer alan İbni İshâk’ın rivâyetine göre,
Abdul­lah bin Ureykıt, kafileyi Kureyşli düşmanların elinden kurtarmak
maksa­dıyla Medine’ye alışılagelmiş yolu bırakıp başka bir yoldan götürmeye
ça­lıştı. İbni Sa’d’ın ifadesine göre Hz. Ebu Bekr, ticari yolculukları
yüzün­den her tarafa gidip geldiği için tanıştığı pek çok kişiler vardı ve
bunlardan bazısı yol boyunca kendisini görüp tanıyor ve yanında kimin olduğunu
so­ruyorlardı. Hz. Ebu Bekr de, “bu bana yol gösteren bir kişidir” derdi.
Taberânî’de Hz. Esmâ’nın Müsned-i Ahmed’de Hz. Enes bin Mâlik’in ve Buhârî
“Bâb-ul Hicret’le Hz. Enes’in benzeri rivayetleri vardır.[6]

Buhârî ve Müslim’de Hz. Ebu Bekr’in rivâyeti yer almıştır: “Biz
ertesi gün öğlene kadar yürüdük. Güneşin şiddeti artınca gölgeli bir yer aradık.
Baktım bir kaya parçasının altında gölge var. Oraya gidip yere bir hasır serdim
ve Rasûlullah (a.s.)’tan oraya oturmasını rica ettim. Sonra etrafa bakındım.
Peşimizde birinin olup olmadığını kontrol ettim. Bir süre sonra bir çoban çocuk
koyun ve keçileriyle oraya geldi. Ondan bir keçiden süt içmek istedik. Çocuk
razı oldu. Çocuğun elini yıkadım ve bir tencereye süt sağmasını söyledim. Daha
sonra başka bir tasa sütü döküp buna biraz su ilâve edip Rasûlullah (a.s.)’a
götürdüm ve kendisine içirdim.” Bundan sonra, Hz. Ebu Bekr (r.a.) Surâka bin
Mâlik bin Cu’şüm’ün hikâyesini an­latmıştır, ki bunu İmam Buhârî “Menakıb
ul-Muhacirin” ve “Babı Hic­ret’le ve İmam müslim, “Kitab üz-Zühd”, “Bab-ul
Hicret’le nakletmişler­dir. Fakat bunun ayrıntıları Buhârî, “Bab-ul Hicret’le
bir rivâyetinde biz­zat Süraka’nın ağzıyla ve yeğeni Abdurrahman bin Malik
vasıtasıyla İmam Zührî tarafından anlatılmıştır. Bunun diğer ayrıntıları Siret-i
İbni Hişâm ve “Tabakat-i İbni Sa”d”de bulunuyor.

33.1.14.1. Sürâka’nın
Hikâyesi

Surâka, Beni Müdlic’in bir reisiydi. Oturduğu yer, Kudeyd’e
yakındı. Rivâyeti şöyledir: “Kureyş’ten bize adamlar geldiler ve dediler ki, Hz.
Muhammed (a.s.) ile Hz. Ebu Bekr’i ölü veya diri yakalayana 100’er deve mükâfat
verilecektir. Bu haberi aldığımızdan bir süre sonra bir gün arka­daşlarımla
beraber oturuyordum ki, bir adam geldi ve bana şöyle dedi: “Az önce sahilde
birkaç kişiyi gördüm. Bence onlar Muhammed (a.s.) ve arkadaşlarıdır”. Ben de
kendilerinin Hz. Muhammed (a.s.) ve arkadaşları olduğunu anladım. Fakat ben o
adama dedim ki, “sen mutlaka yanılmış­sın. Bunlar az önce buradan ayrılan
arkadaşlarımız olabilir.” Ben biraz da­ha toplantıda kaldım, sonra eve geldim ve
atıma yavaşça binip kimseye gözükmeden sahile doğru hareket ettim. (İbni Ebi
Şeybe’nin rivâyetine göre, “ödülün başka ortaklan çıkmasın diye kimsenin haberi
olmadan ora­dan ayrıldım”). Ben Hz. Muhammed (a.s.) ve arkadaşlarının yanına
varın­ca atım düştü. Fala bakmak için okları çıkardım. Fala göre benim
yaptık­larım yanlıştı. Ama buna aldırış etmeden öndekilerin izini sürmeye devam
ellim. Ben onlara, Rasûlullah (a.s.)’ın okuduğu Kur’an’ı dinleyebilecek mesafeye
kadar yaklaştım. Rasûlullah (a.s.) hiç sağa-sola bakmıyordu. Ama Ebu Bekr hep
etrafı gözlüyordu. Derken atımın ayakları dizlerine kadar kuma gömüldü ve
üzerinden düştüm.” (Hz. Berâ’ bin Azib bizzat Hz. Ebu Bekr’e dayanarak
belirtmiştir ki, geçtikleri arazi sert ve taşlıydı. Ben (Hz. Ebu Bekr) dedim ki,
“biz takip eden bize çok yaklaşmıştır”. Rasûlullah (a.s.) dua etli ve onun atı
yere dizlerine kadar çakıldı. Hz. Enes’in rivâyetinde ise şu cümle yer alıyor:
“Rasûlullah (a.s.) dua etti, ‘Allah bunu düşürsün”.) Süraka diyor ki, ben gene
fala baktım ve bu sefer de menfi bir fal çıktı. Bunun üzerine yaygarayı bastım
ve kendilerine yalvardım. Önündekiler durdular. Ben atıma tekrar binip yanlarına
gittim. Başıma gelenlerden, Rasûlullah (a.s.)’ın hedefine zararsız varacağını
anlamıştım. (İbni Hişâm’da İbni İshâk’ın, İmam Zührî vasıtasıyla kaydedilen
rivâyeti şöyledir: Surâka seslendi: “Ben Surâka bin Cu’şüm’um. Sizinle
konuşma­ma izin verir misiniz? Allah’a yemin ederim, ben size herhangi bir zarar
vermek istemiyorum ne de hoşunuza gitmeyen bir iş yapmak istiyorum.” Surâka
ayrıca, Rasûlullah (a.s.)’a başına ödül konduğunu ve pek çok kişi­nin bu ödülü
almak için kendilerini köşe bucak aradıklarını bildirdi. Ken­disi daha sonra
şunları söylüyor: “Ben daha sonra Rasûlullah (a.s.) ve Hz. Ebu Bekr’e erzak ve
bazı diğer şeyler vermek istedim. Ama Rasûlullah (a.s.) hiçbir şey kabul etmedi
ve sadece kendileri hakkında başkalarına herhangi bir şey söylemememi istedi.
Ben Rasûlullah (a.s.)’tan kendime bir eman belgesi vermesini istedim. Bunun
üzerine Rasûlullah (a.s.) Amir bin Füheyre’ye işaret etti ve o bir deri parçası
üzerine istediğim yazıyı ya­zarak bana uzattı.” Hz. Enes bin Mâlik’in rivâyeti
şöyledir: Süraka dedi ki: “Ey Allah’ın rasulü, bana istediğiniz emri
verebilirsiniz.” Rasûlullah (a.s.) dedi ki, “sadece yerinde kal ve kimseyi
yanımıza yaklaştırma.” Böylece, az önce Rasûlullah (a.s.) ve arkadaşlarının can
düşmanı olan kişi en sadık bekçileri oluverdi. İbni Sa’d’ın dediği gibi, bundan
sonra Rasûlullah (a.s.)’ı takip ederek o tarafa gelen herkesin yolunu Süraka
kesiyor ve onların geri dönmeleri için şu sözleri söylüyordu: “Siz geri
dönebilirsiniz. Ben burala­ra iyice baktım. Kimsenin izine rastlamadım. Siz
biliyorsunuz ki ben iz sürmekte ustayım ve cin gözlüyüm.”

İbni İshâk ile Musa İbn Ukbe, Süraka’nın şu sözlerini
nakletmişlerdir: “Ben o zaman Rasûlullah (a.s.)’dan aldığımız yazıyı kendime
sakladım ve birkaç yıl sonra Rasûlullah (a.s.) Huneyn’e ve Taife yaptığı
akınların so­nunda Ci’râne (veya Ci’irâne) de konakladığı sırada huzuruna vardım
ve cebimden o yazıyı çıkarıp kendisine uzattım ve şöyle dedim: “Efendim, ben
Surâka bin Cu’şüm’um ve bu da sizin yazınızdır.” Rasûlullah (a.s.) bu­yurdu:
“Bugün af günü ve hakların ödendiği gündür. Biraz daha yaklaş.” Ben Rasûlullah
(a.s.)’ın yanına sokuldum ve İslâmiyeti kabul ettim.” Taberânî, Süraka’nın bu
hikâyesini Hz. Esma binti Ebu Bekr’e dayanarak özetlemiştir.

İstiâb’da İbn Abd il-Berr ve “İsâbe”de İbni Hacer, Hz. Hasan
Bas­ri’nin bir rivâyetini nakletmişlerdir. Buna göre, Rasûlullah (a.s.) Hz.
Süra­ka bin Mâlik’e hitap ederek şöyle dedi: “Ah, bir de Kisrâ (İran
hükümdarı)nın bileziklerini giyeceğin günün manzarasını düşün.” Bu buyruktan
birkaç yıl sonrâ İran fethedilip, İran şahının bilezik, tokalı kemer ve tacı
ganimet malı olarak Halife Hz. Ömer’in huzuruna getirildiği zaman, hali­fe, Hz.
Süraka’yı yanına çağırdı ve bunları kedisine verdi, bilezikleri elle­rine
giydirdi ve ellerini kaldırıp şunları söylemesini istedi: “Hamd olsun,
insanların Rabbi olduğunu iddia eden Kisra bin Hürmüz’den bu eşyaları alıp Beni
Müdlic’in bir bedevisi olan Süraka bin Mâlik Cû’şüm’e giydiren Allah’a.”
Süheyli, “Ravd-ul Ünuf “ta bu olayı daha ayrıntılı bir biçimde an­latmıştır. Ama
biz meseleyi gereksiz olarak uzatmamak için bunlara gir­mek istemiyoruz.

33.1.14.2. Ümm-ü
Mâ’bed’in Hikâyesi

Bu mübarek ve kudsi kafile Kudeyd bölgesinden geçerken Ben-i
Hüzâ’a’ya mensup olan Ümm-ü Mâ’bed’in evine uğradı. Bu olayı bazı kaynaklar
Sürâka’nm hikâyesinden önce kaydetmişken, bazıları da daha sonra
açıklamışlardır. Biz Sürâka’nın hikâyesini önce naklettik. Zira, Hz. Ebu Bekr
(r.a.), Sevr mağarasından ayrıldıktan sonra başlarından geçen olaylar arasında
buna öncelik tanımıştır. Herhalde, bu sebeplerden dolayı olsa gerek, Hâfız
İbnü’l-Kayyim da, “Zâd ul-Me’âd”da bu hikâyeyi ilk ön­ce ele almıştır.

İbni Huzeyme, Hâkim, Beyhakî, Beğavi, İbn Abd il-Berr, Bezzâr,
Taberânî ve İbni Sa’d çeşitli senetlere dayanarak Ümm-ü Ma’bed hikâye­sini
nakletmişlerdir. İmam Buhârî de kendi tarih kitabında bizzat Ümm-ü Mâ’bed’e
dayanarak şu rivâyeti nakletmiştir: Hz. Peygamber (a.s.) ve ya­nındakiler
Kudeyd’den geçerken yolda Ümm-ü Ma’bed (Atike binti Hâlid)’in çadırına vardılar.
Ümm-ü Ma’bed, Ben-i Huzaa’nın Ben-i Ka’b kolu­na bağlıydı. Bu olgun yaştaki
kadın çok namuslu ve etkileyici bir şahsiye­te sahipti. Genellikle yoldan
geçerken kendisine uğrayanları ağırlardı. Rasûlullah (a.s.) ve arkadaşları oraya
gelince kendisinin çadırın önünde otur­duğunu gördüler. Bölgede açlık ve kıtlık
vardı. Rasûlullah (a.s.) ve arka­daşları o kadından süt, et, hurma veya benzeri
herhangi bir yiyeceği para ile almak istediler. Kadın dedi ki, “vallahi, bizde
herhangi bir şey olsaydı, sizi ağırlamaktan çekinmeyecektik.” Bu arada
Rasûlullah (a.s.) çadırın bir köşesinde oturmakta olan bir keçiyi gördü.
Rasûlullah (a.s.) “Ma’bed’in annesi, bu keçiye ne diyorsun?” diye sordu. Ümm-ü
Ma’bed “vallahi, bu zavallı keçi zayıf ve çelimsiz olduğu için başka keçilerle
beraber otlamaya gidemedi.” Hz. Peygamber (a.s.) sordu, “acaba bu süt verebilir
mi?” Ümm-ü Ma’bed, “vallahi, bu keçi süt vermeyecek kadar zayıf ve halsiz­dir”;
dedi. Rasûlullah (a.s.) “benim bunun sütünü sağmama izin verir mi­sin?” diye
sordu. Kadın dedi ki: “Annem-babam size feda olsun. Eğer on­da birazcık süt bile
varsa memnuniyetle sağabilirsiniz.” Rasûlullah (a.s.) keçiyi yanına çağırttı,
arka ayaklarını bağladı, memelerine (bir rivayete göre sırtına) mübarek elini
sürdü. Kadının keçisine bolca süt ihsan etmesi için Allah’a dua etti ve Allah’ın
adıyla süt sağmaya başladı. Allah’ın lütfu­na bakın ki, keçi ayaklarını açtı,
saman yemeğe başladı ve bir yandan da memelerinden pınar gibi süt fışkırmaya
başladı. Rasûlullah (a.s.) bir kova getirtti. Bu kova bir kaç kişiyi doyurmak
için süt alacak kadar büyüklükte idi. Rasûlullah (a.s.), süt sağmaya devam etti,
ta ki kova doldu ve üstünde köpükler belirdi. Rasûlullah (a.s.) bu sütten önce
Ümm-ü Mâ’bed’e içirdi ve o doydu. Bundan sonra Rasûlullah (a.s.) sütü
arkadaşlarına verdi ve onlar da doydu. En son Rasûlullah (a.s.) içti ve şöyle
dedi: “Halka içiren, en son içer.” Bundan sonra Rasûlullah (a.s.) kovayı tekrar
sütle doldurdu ve Mâ’bed’in annesine şöyle dedi: “Bu sütü, Ma’bed’in babası
gelince ona verirsin.” Ve oradan ayrıldı.

33.1.14.3. Ümm-ü Mâ
‘bed, Rasûlullah (a.s.) ‘ın Yüz Hatlarını (Eşkâlini) Tarif Ediyor

Biraz sonra Ümm-ü Mâ’bed’in kocası sıska ve çelimsiz keçileriyle
birlikte çadıra döndü. Çadırda sütle dolu bir kova görünce şaşırdı kaldı ve
karısına sordu: “Mâ’bed’in annesi bu süt nerden geldi?” Ümm-ü Ma’bed dedi ki:
“Vallahi olayı dinlersen hayret edersin. Bir mübârek zat buradan geçti, bu
Mu’cizeyi o yaptı.” Bundan sonra bütün olayı anlattı. Kocası, bu zâtın eşkâlinin
ne olduğunu sordu. Kadın dedi ki: “Bu muhterem zât erkek güzelliğinin en iyi
örneğiydi. Yüzü parlaktı, karakteri temizdi. Vücudu ne şişmandı ne de zayıf. Çok
güzel yüzlü ve çekiciydi. Gözlerinde siyah de­rinlikler vardı. Kirpikleri
uzundu. Sesi yüksekti ama sert değildi. Gözbebekleri simsiyah ve etrafı
bembeyazdı. Sürmeli gözlüydü. Kaşları ne bir­birinden çok uzak ne de birbirine
çok yakındılar. Aralarında hafif kıllar vardı. Kaşlarının ucu ince ve zarifti.
Saçları gür ve siyahtı. Boynu uzun ve sakalı gürdü. Sessizken vakar ve metanetin
bir simgesiydi. Konuşurken de etrafa hakim olurdu. Ağzından bal akıyor, inci
gibi tane tane konuşuyor­du. Sözleri tatlı ve açıktı. Ne konuşkandı ne de sakin.
Uzaktan dinlendi­ğinde sesi herkese hâkim ve kulağa hoş gelirdi. Yakından
dinlendiğinde çok şirin ve yumuşaktı .Orta boyluydu. Aşırı uzun boylu
görülmeyecek kadar boyluydu. Boyu kısa da değildi ki, yanında insanın dikkati
başkası­na çekilsin. Arkadaşlarının en yakışıklı ve hoş sohbeti isiydi; aynı
zaman­da herkesten daha muhterem ve hürmete lâyıktı. Arkadaşları etrafında
pervane gibiydiler. Sözlerine kulak kabartıyor ve söylediklerini derhal ye­rine
getiriyorlardı. O manzumdu, maluftu, asık suratlı değildi ve sözleri kaba veya
sert değildi.”

Bu tarifi dinledikten sonra Ebu Ma’bed şöyle dedi: “Vallahi
senin ta­rif ettiğin zât Kureyşlilerin bahsettikleri kişiydi. Ben onu görseydim,
ona her türlü yardımı yapmayı teklif ederdim. Ve bundan sonra da kendisini
görürsem aynı şeyi yaparım.” (Beyhakî ve İbn Sa’d, Abdulmelik bin Vehb-il
Mezhici’nin şu sözlerini nakletmişlerdir: “Ebû Ma’bed’in müslü­man olduğunu ve
hicret edip Rasûlullah (a.s.)’ın huzuruna çıktığını duy­dum.” Hâfız Ebû
Nu’aym’ın Abdulmelik’e dayanarak naklettiği rivayette şu ek bilgiler de vardır:
Ümm-ü Ma’bed müslüman oldu ve hicret edip Rasûlullah (a.s.)’ın yanına gitti.)

33.1.15.
Medine’de Bekleyiş

Rasûlullah (a.s.)’ın Mekke’den ayrılışının haberi Medine’ye
varmıştı. Buhârî, “Bâb-ul Hicrette; Zührî ve Urve bin Zübeyr vasıtasıyla bu
hususta bir rivayet naklolunmuştur. Bu rivâyeti İbni İshâk da nakletmiştir.
Hâkim ile Mûsâ bin Ukbe de bu rivâyeti naklederken bunu bizzat Hz. Urve’nin
babası Hz. Zübeyr bin el-Avvam’dan dinlediğini kaydetmişlerdir. Bu riva­yete
göre müslümanlar her sabah Mekke yoluna gelip güneşin şiddeti da­yanılmaz hale
gelinceye kadar Rasûlullah (a.s.)’ın yolunu beklerlerdi. İbni Sa’d’ın Vâkıdi’ye
dayanarak naklettiğine göre Mekkeli muhacirler Rasûlullah (a.s.)’ın gelişinin
uzaması üzerine endişeliydiler. Muhacirler ve En­sar her gün Harret-ul ‘Asabe’ye[7]
gidip oturur ve güneşin tam tepeye gel­mesine kadar beklerlerdi. İbni Cerir ile
İbni Hişâm İbni İshâk ve dolayı­sıyla Abdurrahman bin Üveym bin Sâ’d’e dayanarak
şu rivâyeti nakletmiş­lerdir: “Halkımın (Abdurrahman bin Veym’in halkının)
çeşitli sahabeleri bana dediler ki; Rasûlullah (a.s.)’ın Mekke’den ayrıldığına
dair haberi al­dıktan sonra kendileri Medine’nin dışına çıkıp O’nun yolunu
beklerlerdi. Her gün kendileri Harre’ye gidip güneş dayanılmaz hale gelinceye ve
hiç­bir yerde gölge kalmayıncaya kadar bekleşirlerdi. Tam yaz günleriydi. Bu
sebeple, bekleyenler öğleye doğru evlerine dönmek zorunda kalıyorlardı.” Bezzâr
da Hz. Ömer’e dayanarak aynı rivâyeti nakletmiştir.

Bu olay gösteriyor ki, Rasûlullah (a.s.) sevdiği memleketten
kaçak gibi bir sığmağa gitmiyor, aksine Allah’ın emriyle ayaklarına yüz sürmek
arzusuyla yanan fedakâr insanların diyarına hicret ediyordu.

33.1.16.
Rasûlullah (a.s.)’ın Kuba’ya Varışı

Tesadüfe bakın ki, bu heyecanlı bekleyişe rağmen Rasûlullah
(a.s.) öyle bir saatte Kuba’ya vardı ki, etrafta kimsecik yoktu. Öğle vaktiydi
ve herkes o gün Rasûlullah (a.s.)’ın yolunu bekledikten sonra evine dönmüş­tü.
Kubâ Medine’nin çevre köylerinden biriydi.

Rasûlullah (a.s.)’ın Küba’ya varışı ile ilgili iki ayrı rivâyet
vardı ki, bunlar görünüşte biraz farklı görünüyor. Bir rivâyete göre Rasûlullah
(a.s.), Harre-yi Küba’ya vardıktan sonra onun bir tarafına indi ve gelişiyle
ilgili haberi vermek üzere Ensâr’a bir adam yolladı. Haber alır almaz Ensâr ve
Muhacir oraya geldiler ve Rasûlullah (a.s.)’ı adeta omuzlan üstünde taşıdılar.
Onlar evvelâ Hz. Peygamber (a.s.) ile Hz. Ebû Bekr (r.a.)’e selâm verdiler ve
kendilerini maiyetlerinde şehre götürmek istediler. Ayrıca, Rasûlullah (a.s.)’ın
emirlerini sabırsızlıkla beklediklerini belirttiler. Buhârî’de yer alan Hz.
Enes’in rivâyeti budur. İbni Sa’d da bu rivâyeti Hz. Enes’i kaynak göstererek
nakletmiştir. Müsned-i Ahmed ile Beyhâki’de yer alan Hz. Enes’in rivâyetinde şu
ilave cümle vardır: “Rasûlullah (a.s.)’ın gelişi­nin haberi alınınca 500 kişi
kendisini karşılamaya koştu.”

ikinci rivâyete göre Rasûlullah (a.s.) Küba’ya vardığı zaman
evinin çatısına bir iş için çıkmış olan bir Yahudi kendisini gördü ve şöyle
seslen­di: “Ey Beni Kayle,[8]
reisiniz geldi.” Bunu duyunca Küba’da oturmakta olan Beni Amr bin Avf tekbir
getirdi ve bütün kabile üyeleri silahlarını kuşanıp Rasûlullah (a.s.)’ı
karşılamaya geldiler. Rasûlullah (a.s.) ile Hz. Ebu Bekr (r.a.) bu arada
develerinden inip bir hurma ağacının gölgesinde oturmuşlardı. Ensâr büyük neşe
ve coşku içinde oraya vardı. Kalabalık sa­bırsızlıkla hücum ediyordu. Fakat
yabancı oldukları için iki kişiden hangi­sinin Hz. Peygamber (a.s.) olduğunu
bilmiyorlardı. Bu sebeple, onlar ilk önce Hz. Ebu Bekr’e selâm veriyor ve saygı
gösteriyorlardı. Bu arada gü­neş Rasûlullah (s.a.)’ın bulunduğu yere kadar
yelişince Hz. Ebu Bekr ken­di çarşafıyla onu korumak istedi. Kalabalık işte o an
gerçeği öğrenmiş ol­du. Ve ondan sonra bütün dikkatler Rasûlullah (a.s.)’a
çevrildi. Bu rivâyeti, İmam Buhârî, Urve bin Zübeyr’e, Muhammed bin İshâk,
Abdurrahman bin Uveym bin Sâ’ide’ye ve İbni Sa’d Vâkıdi’ye atfen
nakletmişlerdir. Hâkim, Musa bin Ukbe, İbni Cerir Taberî ve Belazuri de aynı
rivâyeti ak­tarmışlardır.

Aslına bakılırsa bu iki rivayette görülen ufak bir ihtilaf hiç
önemli değildir. Öyle tahmin ediliyor ki, Rasûlullah (a.s.) ve Hz. Ebu Bekr
(r.a.) Küba’ya vardıktan sonra bir yandan Amir bin Füheyre veya Abdullah bin
Ureykıt’ı haberci olarak şehre göndermek suretiyle ve bir yandan da evi­nin
çatısına çıkmış olan Yahudinin halka seslenmesiyle gelişlerinin haberi
verilmişti.

33.1.16.1. Küba’ya
Varış Tarihi

Rasûlullah (a.s.)’ın Küba’ya varış tarihinde hayli ihtilâf
vardır. İbni Sa’d, O’nun Pazartesi günü 2 Rebiülevvel tarihinde Kubâ’ya
vardığına işaret etmiş ve 12 Rebiülevvel tarihinin doğru olmadığını ifade
etmiştir. Fa­kat, aynı yazar başka bir yerde Rasûlullah (a.s.) ve arkadaşlarının
Sevr mağarasından 4 Rebiülevvel’de çıkıp 12 Rebiülevvel’de kesinlikle Medi­ne’ye
vardığını kaydetmiştir. Buhârî’de yer alan Hz. Urve bin Zübeyr’in rivâyetinde
tarih kaydedilmemiş ve muhterem misafirlerin Rebiülevvel ayında bir Pazartesi
günü Küba’ya vardığı açıklanmıştır. Musa bin Ukbe, İmam Zührî’ye atfen Küba’ya
varış tarihinin 1 Rebilüevvel olduğunu ileri sürmüştür. Halbuki ravilerin büyük
çoğunluğu 1 Rebiülevvel’in Mek­ke’den çıkış tarihi olduğuna işaret etmişlerdir.
İbn İshâk’ın Cerir bin Hâzım’a istinâden naklettiği rivayette ise, Küba’ya varış
tarihi yine 2 Re­biülevvel olarak kaydedilmiştir. Fakat Taberânî’nin Asım bin
Adiyy ve İbni Hişâm ile İbni Cerir ve İbrahim bin Sa’d’ın İbni İshâk’a istinaden
naklet­tikleri rivayette tarih 12 Rebiülevvel olarak belirlenmiştir. Belazuri ve
İbni Kuteybe de bu tarihin doğru olduğunu söylemişlerdir. İbn-ul Kayyım, “Zad-ul
Me’âd”da ve İbn Abd il-Berr, “ed-Dürr”de aynı tarihi kaydetmiş­lerdir. Bazı
rivayetlerde 8, 13 ve 15 Rebiülevvel tarihlerine de rastlanıyor. Fakat doğru ve
geçerli tesbitler şunlardır: Rasûlullah (a.s.) 1 Rebiülevvel H.S. 1 yılında gece
vakti Mekke’den ayrılıp Sevr mağarasına girdi üç gece üç gün orada kaldıktan
sonra 4 Rebiülevvel gece yarısından sonra Medi­ne’ye hareket etti ve 12
Rebiülevvel öğlede Küba’ya vardı.[9]
Şemsi tak­vimine göre Hz. Peygamber (a.s.)’in Medine’ye varış tarihi böylece 24
Ey­lül 622 oluyor.

33.1.16.2. Küba’da
Kalış

Küba’da Hz. Peygamber’in, Evs’in bir kolu olan Beni Amr bin
Avfın mahallesinde kaldığı konusunda bütün yazar ve tarihçiler ittifak
etmişler­dir. Bu mahallede Rasûlullah (a.s.)’ı ağırlama şerefinin Hz. Külsum bin
Hidm’e[10]
ait olduğu da tarihi kayıtlarla sabittir. Gerçi bazı rivayetlerde Rasûlullah
(a.s.)’ın Hz. Sa’d bin Hayseme’nin evinde kaldığı ifade edilmiş­tir. Fakat, İbni
Sa’d ile Belazuri, Vâkıdi’ye dayanarak ve İbni Cerir ile İbni Hişâm Muhammed bin
İshâk’a dayanarak Rasûlullah (a.s.)’ın aslında Hz. Külsûm’un yanında kaldığını,
ancak halk ile sohbeti, Hz. Sa’d’ın evinde yaptığını kaydetmişlerdir. Hz.
Sa’d’ın evi bu gibi sohbet ve toplantılar için müsaiddi. Zira, Hz. Sa’d evli
değildi ve evi genişti. Bu sebepten dolayı ba­zı yazarlar, Hz. Peygamber
(a.s.)’in Hz. Sa’d’ın evinde kalmış olabileceği­ne işaret etmişlerdir. Belazuri
de “Fütüh-ul Buldan “da bu konuya açıklık getirmiştir.

Rasûlullah (a.s.) Küba’da kaldığı müddet içinde Kubâ Camii’nin
inşa­sını bizzat yönetti. Bu hususta İmam Buhârî’nin, Hz. Urve bin Zübeyr ve
İbni Hişâm ile İbni Cerir’in Muhammed bin İshâk’a dayanarak naklettikle­ri
rivayetlerde etraflıca bilgiler vardır. İbni Cerir bu hususla İbni İshâk’ın
bütün senetlerini sıralamıştır. Buna göre rivâyetin aslında Hz. Ali’ye ait
olduğu ortaya çıkıyor. Hâfız İbni Hacer diyor ki, Kubâ camii, İslâm’ın ilk
camiiydi ve aynı camiide Rasûlullah (a.s.) kendi sahabeleriyle ilk defa
serbestçe cemaat şeklinde namaz kıldı.[11]

Bu sıralarda Hz. Ali (r.a.) de Mekke’den gelerek Rasûlullah
(a.s.)’a katıldı ve Rasûlullah (a.s.) ile birlikte Hz. Külsum bin Hidm’in evinde
ika­met etti. İbni Hişâm ile İbni Cerir’in Muhammed bin İshâk’a atfen
naklet­tikleri rivayete göre, hicretten sonra Hz. Ali Mekke’de üç gün kalarak,
Rasûlullah (a.s.)’a emanet olarak bırakılan kıymetli eşya ve diğer malları,
Mekkelilere iade etti ve daha sonra Medine’ye hareket etti.

Rasûlullah (a.s.)’ın Küba’da kalış süresi hakkında da bazı
çelişkili ifa­deler vardır. Buhârî ve Müslim ile İbni Sa’d’da yer alan Hz. Enes
bin Mâlik’in rivâyetine göre Rasûlullah (a.s.) Kubada 14 gün kaldı. Vakıdi de
kalış süresini 14 gün olarak vermiştir. Hz. Ayşe ile Hz. Urve bin Zü­beyr’in
rivayetlerine göre bu müddet 10 günden fazlaydı. Beni Amr bin Avfın bazı
fertlerinin ifadesine göre Mücemmi’ bin Yezid bin Haris’e isti­naden Rasûlullah
(a.s.)’ın Küba’da 22 gün kaldığını bildirmiştir. Zübeyr bin Bekkâr’ın Beni Amr
bin Avflılara dayanarak naklettiği rivayet de aynıdır. Belazuri bir rivayette 23
gün yazmıştır. Fakat İbni Sa’d, İbni İshâk, İbni Hişâm, İbni Cerir, Belazuri ve
İbni Hibbân’ın ifadesi ise çok kesindir. İfadelerine göre Rasûlullah (a.s.)
Küba’da pazartesi, salı, çarşamba ve per­şembe günleri kaldı ve cuma günü oradan
Medine’nin merkezine hareket etti. Siyer ve tarih âlimlerinin çoğu bu ifadeyi
kabul etmektedir. Ama bu hususta bazı istisnalar da vardır. Meselâ, İbni Hibbân,
Küba’da kalış süre­si olarak üç gün belirtmiştir ve Musa bin Ukbe de bunu teyid
etmiştir. Fakat öyle anlaşılıyor ki, bu alimler Rasûlullah (a.s.)’ın Küba’ya
varış ve oradan ayrılış günlerini hesaba katmamışlardır. Bu bakımdan bu
âlimlerin ifadesi de ekseriyetin ifadesine uygundur.

33.1.16.3. Kuba’dan
Ayrılış ve İlk Cum’a Namazı

İbni Hişâm ile İbni Cerir, İbni İshâk’ın rivâyetini
nakletmişlerdir. İbni Sa’d da Belâzuri’ye dayanarak benzeri bir rivayet
nakletmiştir. Buna göre Rasûlullah (a.s.) Cuma günü sabah Küba’dan hareket etti
ve Beni Sâlim bin Avfın mahallesine gelinceye kadar cuma namazı saati geldi.
Rasûlullah (a.s.) orada devesinden indi ve mahallenin camiine giderek Cum’a
na­mazını kıldı. Cemaatte 100 kişi vardı ve Rasûlullah (a.s.)’ın imametinde
kılınan bu ilk Cum’a namazıydı. Beni Salim’in bu camii Rânûna’da idi.[12]
Buna daha önce Ğubeyb camii denilirdi. Rasûlullah (a.s.)’ın bu cami’de namaz
kıldırmasından sonra da bunun adı “Cum’a camii” oldu ve bugün dahi aynı adla
tanınıyor. Bu cami Medine’den Küba’ya giderken yolun sol tarafına düşüyor.

Cum’a namazında Rasûlullah (a.s.)’ın okuduğu hutbe, Sa’id bin
Ab­durrahman el-Cumahi vasıtasıyla İbni Cerir Taberî’nin tarihinde kelimesi
kelimesiyle naklolunmuştur. Fakat hutbede bazı öyle ayetler vardır ki, bunlar
hicretten sonra nazil olmuşlardı. Bu bakımdan Rasûlullah (a.s.)’a ait olduğu
söylenen bu hutbenin doğru olup olmadığı şüphelidir.

33.1.17.
Medine’ye Giriş

Cum’a namazından sonra Rasûlullah (a.s.) Medine’ye gitmeye
hazır­lanırken, Beni Salimliler Hz. İtbân bin Mâlik ve Hz. Abbas bin Ubâde bin
Nadle’nin başkanlığında kendisine gelip dişi devesinin yularını tutarak şöyle
dediler: “Ya Rasûlullah (a.s.) sizden bizde kalmanızı rica edeceğiz. Biz sayıca
çokuz. Askeri malzeme ve araç gerecimiz çok olduğu gibi sa­vunma gücümüz de
çoktur.” Rasûlullah (a.s.) dedi ki, “dişi devemin yolu­nu kesmeyin, zira bu
vazifelidir”. Yani Rasûlullah (a.s.) demek istiyordu ki, dişi devesi Allah’ın
emriyle yol alıyordu ve ancak Allah’ın istediği yere gidip durabilecekti.
Rasûlullah (a.s.) biraz daha ilerleyince Beni Sa’ide, Beni el-Hâris ve Beni
Adiyy bin Neccâr’ın mahallelerinden geçti. Her yerde mahallenin ileri gelenleri,
Rasûlullah (a.s.)’ın huzuruna gelip kendile­rinde kalması için ricada
bulundular, ama her yerde Rasûlullah (a.s.) daha önce verdiği cevabı tekrarladı.
Rasûlullah (a.s.) dişi devesinin yularını gevşetmişti ve kendisine sağa veya
sola gitmesi için en ufak bir işaret bile yapmıyordu. Nihayet, dişi deve Beni
Mâlik bin Neccar[13]
mahallesine va­rınca bugün Mescid-i Nebevi’nin bulunduğu ve bazı rivayetlere
göre Minber-i Rasûl’ün bulunduğu yere gidip çömeldi. Fakat Rasûlullah (a.s.)
hâlâ devenin sırtında bulunuyordu. Dişi deve oradan tekrar kalktı ve biraz
yü­rüdükten sonra tekrar oraya gelip durdu. Bundan sonra Rasûlullah (a.s.)
deveden indi.

[14]İbni İshâk’ın rivâyeti budur. İbni Hişâm bunu
geniş şe­kilde ve İbni Cerir bunu özetleyerek nakletmişlerdir. İbni Sa’d ile
Belazuri de bu rivâyeti özetlemişlerdir.

33.1.18. Hz. Ebû
Eyyûb Ensarî’nin Evinde Kalış

Bundan sonraki olaylarla ilgili rivâyetler muhteliftir. İbni
İshâk’a göre Rasûlullah (a.s.) dişi deveden indikten sonra karşısına Hz. Ebu
Eyyûb Ensarî’nin evini gördü. Ebu Eyyûb Ensarî’nin asıl adı Hâlid bin Zeyd idi.
Kendisi hemen evinden çıkıp Rasûlullah (a.s.)’ı karşıladı, deveden eşyasını
indirdi ve eve götürdü. Böylece, Hz. Ebu Eyyûb Ensarî Son Peygamber ve Alemlerin
Rahmeti’ni misafir etme şerefine nail oldu.

Buhârî ve Müsned-i Ahmed’de Hz. Enes bin Mâlik’in rivâyetinde şu
kayıtlara rastlanıyor: “Rasûlullah (a.s.) deveden indikten sonra “bizimki­lerden
kimin evi en yakındır.” diye sordu. Hz. Ebû Eyyûb Ensarî arz etti: “Benim evim,
ya Rasûlallah, benim evim işle karşınızdadır. Kapısı da işte budur.” Rasûlullah
(a.s.) buyurdu: “O halde, git, ve bizim dinlenmemizi temin et.” İbni Sa’d da Hz.
Enes bin Mâlik’e dayanarak benzeri bir rivâyet nakletmiştir. İbni Sa’d ile
Belazuri, Vâkıdi’ye dayanarak bu rivayete bazı ilâveler yapmışlardır. Bunlara
göre Rasûlullah (a.s.)’ın dişi devesini Hz. Es’ad bin Zürâre kendi evine götürüp
bağladı ve bakımı için tedbirler aldı.

Bazı rivayetlerde şu kayıtlara rastlıyoruz: Rasûlullah (a.s.)
dişi deve­den indikten sonra şöyle buyurdu: “Allah nasip ederse burası ikamet
yeri­miz olacaktır.” Hz. Ebû Eyyûb Ensarî kendisine gelip dedi ki: “Benim evim
buraya en yakın evdir. Müsaade buyurursanız, eşyalarınızı evime götüreyim.”
Rasûlullah (a.s.) eşyasını evine götürmesine izin verdi. Taberânî de, Hz.
Abdullah bin Zübeyr’e istinâden aynı rivâyeti nakletmiş­tir.

Buhârî ve Müslim ile Müsned-i Ahmed’de yer alan Hz. Berâ’ bin
Azib (r.a.)’in bir rivâyeti şöyledir: Medineliler, Rasûlullah (a.s.)’ı misafir
etmek için birbirleriyle adeta kavga ettiler. Nihayet Rasûlullah (a.s.) dedi ki:
“Ben bugün, Abdulmuttalib’in hanımının köyü olan Beni Neccâr’da ka­lacağım.”

Hafız İbni Hacer, “İsâbe”de Müsned-i Ahmed’e dayanarak bizzat
Hz. Ebû Eyyûb’un şu sözlerini nakletmiştir: “Ensâr içinde Rasûlullah (a.s.)’ın
kalış yeri hakkında kavga büyüyünce kur’a çekildi ve burada benim ismim çıktı.”

Bu muhtelif rivayetleri gözden geçirdiğimizde şu kanaate
varırız: Rasûlullah (a.s.) ilk önce muhtemelen Hz. Ebû Eyyûb’un evinde kaldı,
daha sonra diğer Ensâr kabilesi gelip bu şerefin kendilerine de ait olması
dile­ğinde bulundular. Bunun üzerine kura çekildi ve Rasûlullah (a.s.)
kendile­rine dedi ki: “Benim bu aile ile yakın bir akrabalığım vardır.”
Rasûlullah (a.s.)’ın bu açıklaması diğer kabileleri tatmin etti. Zira
Arabistan’da akra­balığa büyük önem veriliyor ve saygı gösteriliyordu .[15]

İmam Ebu Yusuf “Kitab-üz-Zikr ved-Dua”da Hz. Ebu Eyyub
Ensarî’nin şu sözlerine yer vermiştir: “Rasûlullah (a.s.) evimizi
şereflendirdik­ten sonra evin alt kısmında kaldı. Ben ve Ebû Eyyûb’un annesi üst
katta kaldık. Gece, Ebu Eyyûb’un annesine dedim ki, Rasûlullah (a.s.)’ın yukarı
katta kalması daha münasib olacaktır. Zira kendilerine melekler geliyor ve vahiy
iniyor.” Bunu düşünürken gece ne ben doğru dürüst uyuyabildim ne de Ümm-ü Eyyûb.
Sabah kalktığımızda biz meseleyi Rasûlullah (a.s.)’a açtık. Bunun üzerine
Rasûlullah (a.s.) buyurdu ki: “Alt kat benim için da­ha rahattır.” Ben dedim ki,
“Sizi Hak ile beraber göndermiş olan Zât’a ye­min ederim ki, altında sizin
bulunduğunuz bir evin üst katında ben rahat edemem.” Kısacası, ben o kadar ısrar
ettim ki, Rasûlullah (a.s.) daha sonra üst katta kalmayı kabul etti.”

İbni Hişâm’ın Muhammed bin İshâk ve Hz. Ebû Eyyub’a dayanarak
naklettiği rivâyet bundan biraz farklıdır. Bu rivâyete göre Rasûlullah (a.s.),
evin alt katını beğenmesinin sebebi olarak ziyaretçileri için daha el­verişli
oluşunu gösterdi. Bu sebeple, Ebu Eyyûb Ensarî istemeye istemeye yukarı katta
kalmayı kabul etti. Fakat, bir gün yukarı katta bir su testisi kı­rıldı ve Hz.
Ebû Eyyûb Ensarî, suyun aşağıya damlayıp Rasûlullah (a.s.)’ı rahatsız
edebileceği endişesine kapıldı. Bunun için karı-koca sahip olduk­ları tek
yorganlarını derhal suyun döküldüğü yere serip suyu kuruttular. Beyhâki ile İbn
Ebi Şeybe de Hz. Ebû Eyyûb’a dayanarak aynı rivâyeti nakletmişlerdir.

İbni Sa’d’ın Hz. Zeyd bin Sabit’e dayanarak naklettiği rivâyete
göre Rasûlullah (a.s.) Ebû Eyyûb Ensarî’nin evinde kaldığı müddetçe her gün en
az üç-dört evden adamlar gelip Rasûlullah (a.s.)’ı yemeğe davet eder­lerdi.
Ayrıca, her gün çeşitli evlerden yemek ve yiyecekler gelirdi.

33.1.19.
Rasûlullah (a.s.)’ın Medine’de Karşılanması

Yukarıda anlattıklarımızdan anlaşılacağı gibi Medine ahâlisi
Rasûlullah (a.s.)’ı büyük bir coşku ve sevinçle karşıladılar ve kendisini
misafir et­mekten kıvanç duydular. Ama Rasûlullah (a.s.)’ın Medine şehrinin
merke­zine girişi başlı başına bir olaydı ve kendisi öylesine muhteşem bir
şekilde karşılandı ki, bunun bir örneği Arabistan’ın tarihinde ne önce
görülmüştü ne de sonra görülmüştür. Buhârî, Müslim ve Müsned-i Ahmed’de Hz.
Be­ra’ bin Azib vasıtasıyla Hz. Ebu Bekr’in şu rivâyeti yer almıştır: “Biz
Me­dine’ye vardığımızda halk bizi karşılamak maksadıyla sokaklara dökül­müştü.
Çoluk-çocuk evlerinin damlarına çıkmış tezahürat yapıyordu. Hiz­metçiler ile
çocuklar sokaklarda koşuşup duruyor ve tezahürat yapıyorlar­dı. Medineliler
“Allahu Ekber”, “Rasûlullah teşrif buyurdular” ve “Mu­hammed Sallallahü aleyhi
ve sellem hoş geldiniz diye nara atıyorlardı”. Buhârî’de Hz. Enes bin Mâlik’in
bir rivâyeti yer almıştır: “Biz Medine’ye vardığımızda halk bizi karşılamak
maksadıyla sokaklara dökülmüştü. Ço­luk çocuk evlerinin damlarına çıkmış
tezahürat yapıyordu. Hizmetçiler ile çocuklar sokaklarda koşuşup duruyor ve
bağırıyorlardı. Medineliler “Allahu Ekber”, “Rasûlullah teşrif buyurdular” ve
“Muhammed Sallallahü aleyhi ve sellem hoş geldiniz diye nara atıyorlardı.”
Buhârî’de Hz. Enes bin Mâlik bir rivâyeti yer almıştır. Bunun bazı bölümleri
şöyledir: “Rasûlullah (a.s.) ile Hz. Ebu Bekr’i silah kuşanmış yiğitler
sarmışlardı. Kalaba­lık o kadar büyüklü ki, adamlar Rasûlullah (a.s.)’ı görmek
için birbiriyle itişiyor ve omuzlarına çıkıyorlardı. Bütün şehir “Nebiyullah
geldi”,

“Rasûlulah geldi” sesleriyle çalkalanıyordu. “Tabakat”da İbni
Sa’d, Hz. Enes’e istinaden şu rivâyeti nakletmiştir: “Ben (Enes) böylesine
görkemli bir gün görmedim.” Müsned-i Ahmed’de yine Enes bin Mâlik’in şu sözleri
kaydedilmiştir: “Medine ahalisi Rasûlullah (a.s.)’ı karşılamak için birbirini
adeta eziyorlardı. Her tarafta büyük bir izdiham vardı. Her tarafta bir bay­ram
havası vardı. Kadınlar evlerinin damlarına çıkmış ve çevredekilerden Rasûlullah
(a.s.)’ın kim olduğunu soruyorlardı. Doğrusu, böylesine muh­teşem bir manzara
hiç görmedik.” Hz. Enes’in benzeri rivayetleri Darimi, Tirmizî, İbn Mâce, Ebu
Davud ve Beyhakî’de de yer almışlardır. Buhârî’de Hz. Berâ bin Azib’in şu
ifadesi yer almıştır: “Ben Medinelileri, hiç Rasûlullah (a.s.)’ın geldiği günkü
kadar mutlu ve sevinçli görmedim.”

Beyhâki, “Delâil”de ve Ebu Bekr el-Mukri “Kitab üs-Şemâil”de şu
rivâyeti nakletmişlerdir: Kadınlar evlerinin damlarına çıkıp şu şarkıyı
söylü­yorlardı:

“Talâ’albedrü “aleyna min seniyyâti l-vedâ’

Vecebe ş-Şükrü aleyna mâ de’â lillâhi da” “Bizim için dolunay
doğmuştur. Vedâ’in dağlarının ardından

Bizim şükr etmemiz vâciptir, Allah’a çağıran tek bir kişi
hayatta kalıncaya kadar.”

Rezin bu şarkıya şu beyti de ilâve etmiştir:

“Ey bize meb’us olan, sen itaate lâyık bir mevki ile gelmişsin.”

İbnül-Kayyım, “Zad-ul Me’ad”da bu rivâyeti reddetmiştir. Bunun
se­bebi olarak da “Veda dağlarının Suriye istikametinde, yani Mekke’nin aksi
istikametinde bulunduğunu göstermiştir. İbnül-Kayyım’a göre Medi­ne’li kadınlar
bu şarkıyı Rasûlullah (a.s.)’ın Mekke’den gelişi sırasında de­ğil, Tebûk
savaşından dönüşü sırasında söylemişlerdi. Buhârî, Ebu Dâvud ve Tirmizî’de de bu
ifadeye rastlıyoruz. Fakat bizce Medine’den Mekke is­tikametine gidenler için
yani, Medine-Mekke yolunda da “vedâ dağla­rının bulunması uzak bir ihtimal
değildir. Medineli kadınlar Mekke’den gelen misafirler için aynı münasebetle
“Vedâ dağları” tabirini kullanmış olabilirler.

Rasûlullah (a.s.) Beni en-Neccâr mahallesine varınca genç kızlar
def çalarak yollara dizildiler ve ilk sözleri aşağıda belirtilen beyit olan bir
tür­kü söylediler:

“Biz Beni Neccâr’ın kızlarıyız. Muhammed ne kadar da iyi bir
komşudur.”

Bu türküyle ilgili rivayet Hz. Enes tarafından naklolunmuş ve
Hâkim ile Beyhakî’de yer almıştır. Rasûlullah (a.s.) kızlara sordu: “Siz beni
sevi­yor musunuz?” Kızlar arz etti: “Evet ya Rasûlullah (a.s.).” Hz. Peygamber
(a.s.) de üç defa şöyle dedi: “Vallahi ben de sizi (ensarı) severim”. Taberânî,
“el-Mu’cem-üs-Sağir”de Rasûlullah (a.s.)’ın şu sözlerini nakletmiştir:
“Yüreğimin size karşı sevgiyle ne kadar dolu olduğunu Allah biliyor”. Beyhâki
ile İbni Mâce aynı cümleyi Hz. Enes’e istinaden nakletmişlerdir. Buhârî’de yer
alan Hz. Enes’in rivâyetine göre Rasûlullah (a.s.) genç kız­lar ile kadınların
kendisine doğru gelmekte olduğunu görünce yerinden kalkarak üç defa şöyle dedi:
“Vallahi sizin kadar başka kimseyi sevmem.”

33.1.20.
Kureyş’in Öfke İle Kudurması

Rasûlullah (a.s.)’ın salimen ve afiyet içinde Medine’ye varması
bile Kureyş’i çileden çıkaracak cinsten bir hadise idi. Sanki bu yetmiyormuş
gibi, Rasûlullah (a.s.) ve arkadaşları Medine’de eşi görülmemiş bir şekilde
karşılanmış ve elden ele dolaştırılmışlardı. Bu da onları tam manasıyla de­li
etli. Kureyş öfke, üzüntü ve şaşkınlık içinde çırpınıp duruyorlardı. Ni­hayet,
Medine’nin en önde gelen kabile reisi ve zengini Abdullah bin Übeyy’i kral
yapmaya karar vermişlerdi, ama Evs ile Hazrec’in büyük bir çoğunluğunun müslüman
olması ve Rasûlullah (a.s.)’ın Medine’ye gelme­siyle onun kral olma hevesleri
kursaklarında kalmıştı. Kureyşliler Abdul­lah bin Übeyy’e gönderdikleri mektupta
şöyle diyorlardı:

“Duyduğumuza göre siz adamımıza sığınma hakkı vermişsinizdir.
Tanrıya yemin ederek söylüyoruz ki, onunla ya kendin savaş veya onu Medine’den
ihraç et; yoksa, biz hepimiz birleşip size saldıracağız. Sizin erkeklerinizi
öldüreceğiz ve kadınlarınızı da cariye yapacağız.”

Abdullah bin Übeyy bu mektubu alınca şeytanlık damarı kabardı ve
fitne çıkarmaya çalıştı. Fakat, Rasûlullah (a.s.) hikmetli söz ve
hareketle­riyle bu fitneyi derhal önledi.

Bundan sonra Hz. Sa’d bin Mu’az, ki Medine reislerinden biriydi,
um­re için Mekke’ye gidince Kureyşlilerin sözlü saldırısına hedef oldu. Tam
Harem’in kapısında Ebû Cehl kendisine şunları söyledi: “Siz ne sanıyorsu­nuz
yahu. Siz dinimizden dönenleri barındıracaksınız. Onları himaye ede­cek,
destekleyeceksiniz ve biz de size Mekke’de rahat rahat tavaf etme iz­ni
vereceğiz? Öyle mi? Yemin ederim, eğer sen Ebu Safvân (Ümeyye bin Halef) ile
beraber olmasaydın, buradan Medine’ye sağ dönemezdin”. Hz. Sa’d ise buna cevap
olarak şunları söyledi: “Vallahi, eğer sen bizi böyle bir şeyden alıkoyarsan biz
de sizi bundan daha büyük şeyden alıkoyarız, yani Medine’ye geçişinizi
yasaklarız”.[16]
Bu münakaşa demekti ki, Mek­keliler Medineli müslümanlara Kâ’be’nin kapısını
kapatıyorlardı, Medine­liler de buna tepki olarak Mekkeliler için Suriye ticaret
yolunun tehlike­lerle dolu olduğunu ilân ediyorlardı. Bu küçük münakaşa aslında
gelecek­te tarihi gelişmelerin çizgisini çiziyordu.

33.1.21. Mescid-i
Nebevi’nin İnşası

Rasûlullah (a.s.)’ın Hz. Ebû Eyyûb Ensarî’nin evine indikten
sonra düşündüğü ilk konu bir caminin inşasıydı. Rasûlullah (a.s.) bu camiyi dişi
devesinin ilk kez çöktüğü yerde yapmak istiyordu. İbni Sa’d’ın rivâyetine göre
müslümanlar oraya daha önceden namaz için toplanırlardı. O yerde Hz. Es’ad bin
Zürâre, cemaate namaz kıldırırdı. Burada cum’a namazı da kılınırdı. Aslında
burası iki yetim Sehl ve Süheyl’in toprağıydı. Bu yetim kardeşler Hz. Es’ad bin
Zürâre’nin velayetinde idiler. Buhârî’de Urve bin Zübeyr ve “Siret-i İbni
Hişâm”da Muhammed bin İshâk’ın rivâyeti budur. Belazuri de “Fütûh ul-Buldân”da
bunu meşhur bir rivâyet olarak naklet­miştir. (İbni İshâk’ın rivâyetinde iki
kardeşin velisinin Hz. Mu’az bin Afra’ olduğu kaydedilmiştir. Bazı diğer
rivayetlerde hem Hz. Es’âd hem Hz. Mu az bu iki yetimin velisi olduğu
kaydedilmiştir.) Buhârî’de yer alan Hz. Ayşe ve Urve bin Zübeyr’in rivâyeti ve
“Siret-i İbni Hişâm”da yer alan İbn İshâk’ın rivâyeti de aynıdır. Buna göre bu
toprakta hurmalar kurutuluyordu. Buhârî, Müslim, Ebû Dâvud ve İbni Cerir’in
rivâyetine göre burada bazı hurma ağaçlan da vardı. Bu toprağın bir bölümü
işleniyor ve bir bölümü de kullanılmaz durumda idi. Ayrıca burada bazı
müşriklerin kabirleri de vardı. Hz. Ayşe ve Urve bin Zübeyr’in rivâyetine göre
Rasûlullah (a.s.) bu çocuklarla toprağın fiyatı konusunda görüştü. Onlar da
de­di ki: “Biz bunu hibe ediyoruz”. Ama Rasûlullah (a.s.) kabul etmedi ve ra­yiç
fiyatını verdi. Musa bin Ukbe’nin İmam Zührî’ye dayanarak naklettiği rivayete
göre Rasûlullah (a.s.) bu araziyi 10 dinara satın aldı. İbni Sa’d’ın Vakıdi’ye
dayanarak naklettiği rivayette de aynı fiyat yer almıştır. Bu ri­vayette ayrıca
fiyatı Hz. Ebu Bekr (r.a.)’in ödediği kaydedilmiştir. Belâzurî de “Fütûh-ul
Buldân”da aynı ifadeyi kullanmıştır.

İbni İshâk’ın rivâyetine göre Hz. Mu’az bin Afra Rasûlullah
(a.s.)’a şöyle dedi: “Efendimiz, siz buraya cami yaptırın, ben çocukları razı
ede­rim.” (Bu ifadeden, fiyatı kimin ödediği belli olmuyor. Yani, fiyatı Hz.
Mu’az bin Afra’ mı ödedi, yoksa Rasûlullah (a.s.) mı?)

Buhârî ve Ebû Dâvud’da yer alan Hz. Enes bin Mâlik’in rivâyetine
göre, Rasûlullah (a.s.) Beni Neccar’a “benden bu bağın fiyatını alın”[17]di­ye
haber gönderdi. Beni Neccar dedi ki: “Biz bunun fiyatını Allah’tan baş­ka
kimseden istemiyoruz.” Bu rivayet de toprağın satın mı alındığı yoksa hibe mi
edildiğine açıklık getirmiyor. Fakat diğer bütün rivayetler, bu ara­zinin bedava
alınmadığını göstermektedir.

Arsa alındıktan sonra her tarafı iyice temizlendi. Harabelerin
bulun­duğu kısım düzeltildi, kabirlerin yeri dolduruldu ve ayıklandı, hurma
ağaçları kesilip inşa edilecek caminin sütunları olarak kullanıldı. Hurma
ağaçlarının yapraklarıyla çatı çatıldı, tuğla ve balçıkla duvarlar yapıldı ve
namazgah olarak boş zemin kullanıldı. Fakat yağmurlar sebebiyle her ta­rafı
çamur olmaya başlayınca küçük taş ve mucurla bir tabaka oluşturul­du. Hurma
ağaçlarının yaprakları namaz kılanları güneş ve yağmurdan korumaya yetmeyince
üstüne sıva ile bir kaplama yapıldı. Buhârî’de Hz. Ayşe ve Urve bin Zübeyr, Ebu
Davud’da Hz. Enes bin Mâlik ve Siret-i İbni Hişâm’da Muhammed bin İshâk’ın
rivayetlerine göre Mescid-i Nebe­vi’nin inşasında Rasûlullah (a.s.) da diğer
mü’minlerle beraber çalıştı ve tuğlalarla sıva taşıdı.

33.1.22. Mescid-i
Nebevi’de Hz. Peygamber (a.s)’in Hücresi (Odası)’nin İnşası

Mescid-i Nebevi’ye bitişik Rasûlullah (a.s.) için iki hücre
(oda)den oluşan bir ev yapıldı. Bunlardan biri Hz. Ayşe’ye diğeri de Hz.
Sevde’ye aitti. İbn Sa’d’ın ifadesine göre bu evin odaları da pişmemiş tuğla,
hurma samanları ve sıvadan yapılmıştı. İki hücre birbirinden ayrıydı. Çatı hurma
ağacı yapraklarıyla örtülmüştü. Kapılara örtü asılmıştı. Hz. Hasan Bas­ri’nin
ifadesine göre “ben çocukluğumda henüz büluğ çağına erişmemiş­ken Rasûlullah’ın
evlerine girdim ve etrafı gördüm. Bu evlerin tavanları o kadar alçaktı ki,
bunlara ellerimi kaldırarak dokunabilirdim.” İmam Buhârî kendi “tarih”inde ve
Hafız Ebû Ya’lâ kendi “müsned”inde şu ifadede bulunmuşlardır: “Rasûlullah’ın
evlerinin kapılarında tokmak veya kapı ko­luna benzer bir şey bulunmadığı için
ziyaretçiler kapıyı hafifçe tıklatırdı.”

33.1.23.
Rasûlullah (a.s.)’ın Çoluk-Çocuklarını Medine’ye Getirtmesi

Vâkıdî’nin Hz. Zeyd bin Sabit’e dayanarak naklettiği rivayete
göre Rasûlullah (a.s.), Ebû Eyyûb Ensarî’nin evinde 7 ay kaldı. İbn Sa’d ile
Belazuri de aynı rivâyeti nakletmişlerdir. Hâfız İbn Hacer de bu rivâyeti tasdik
etmiştir.

Bu arada Rasûlullah (a.s.) yapılan yeni hücrelere taşınmadan
önce Hz. Zeyd bin Hâris ve serbest bırakmış olduğu özel hizmetçisi Ebû Rafi’e
500 dirhem ve iki genç deve vererek kendi ailesini getirtmek üzere Mek­ke’ye
gönderdi.[18]
Hz. Ebû Bekr (r.a.) de bu zevatla beraber Abdullah bin Ureykıt eliyle oğlu
Abdullah’a bir mektup gönderdi ki, o da annesi ve kız kardeşlerini Medine’ye
getirsin. Hz. Zeyd bin Haris (r.a.) Ümm ul-Mü’minin Hz. Sevde’yi Rasûlullah
(a.s.)’ın iki kızı Hz. Fatma ve Ümm-ü Gülsüm’ü, kendi zevcesi, Ümm-ü Eymen’i ve
oğlu Üsâme bin Zeyd’i Medi­ne’ye gelirdi; fakat Hz. Zeyneb (r.a.)’i alamadı;
zira onu kocası Ebu’l-As bin Rebi’ alıkoymuştu. Hz. Abdullah bin Ebu Bekr
bunlarla beraber anne­si Ümm-ü Ruman ve kız kardeşleri Hz. Esma (r.a.) ile Hz.
Ayşe (r.a.)’yi getirdi. (Bk. Taberânî, İbni Sa’d, Belazuri ve İbn Abd-il Berr).

İşte burada
İslâmi Hareket’in Mekke dönemi sona eriyor. Biz bundan sonraki sayfalarda Mekke
döneminin genel bir değerlendirmesini yapaca­ğız

MEDİNE’YE HİCRET yazısı ilk önce Fasih Arapça üzerinde ortaya çıktı.

31.1. İSRA VE Mİ’RAC

31.1.1. Mi’rac Vak’asının Kati Tarihi

31.1.2. Mi’rac’ın Tarihi Ehemmiyeti

31.1.3. Mi’rac Vak’asının Kur’an-ı Kerim’de ve Hadislerde Anlatılış Biçimi

31.1.4. Mi’rac Fiilen ve Bedenen miydi, Yoksa Mânen mi?

31.1.5. Hadisleri İnkâr Edenlerin İtirazları

31.1.6. Mi’râc’ın Bir Rüya Olduğunu Söyleyenlerin İleri Sürdükleri Deliller

31.1.7. Mi’râc’ın Hakikati

31.1.8. Mi’rac Yolculuğunun Ayrıntıları

31.1.8.1. Dalâlette Olan ve Dalâlete Çağıran Çeşitti Kuvvetler

31.1.8.2. Kudüs’te Namaz

31.1.8.3. Birinci Sena’da

31.1.8.4. Daha Sonraki Sema’larda

31.1.8.5. Sidret’ul-Müntehâ

31.1.8.6. Dönüş

31.1.9. Hz. Ebu Bekr Sıddîk (r.a.)’ın Mi’rac Olayını Doğrulaması

31.1.10. Başka Deliller

31.1.11. Rasûlullah (a.s.)’a Günde Beş Vakit Namaz İle İlgili Verilen Emir

31.1.12. Mi’rac’ın Mesajı

31.1.12.1. İsrail Oğullarının Tarihinden İbret

31.1.12.2. Herkes Sorumludur

31.1.12.3. Toplumun Üst Sınıfının Yozlaşması

31.1.12.4. Dünya İle Ahiret’in Ehemmiyeti

31.1.12.5. İslâm Medeniyetinin Temel İlkeleri

31.1.13. Rasûlullah (a.s.)’ın Hicret İçin Dua Etmesine Dair Yapılan Telkin

31.1.14. Mazlum Müslümanların Zafer Duası

31.1.15. Mi’râc’ın Bir Başka Cephesi

31.1.15.1. Rasûlullah (a.s.)’ın Cebrail İle Görüşmesi

31.1.15.2. Sidret-ul Münteha

31.1.15.3. Cennet-ul Me’va

31.1.15.4. Sidre’de Allah’ın Tecellisi

31.1.15 .5. Hz. Ayşe (r.a.)’nin Rivayetleri

31.1.15.6. Hz. Abdullah bin Mes’ûd’un Rivâyeti

31.1.15.7. Hz. Ebû Hureyre’nin Rivâyeti

31.1.15.8. Hz. Ebû Zer’in Rivayetleri

31.1.15.9. Hz. Ebû Musa el-Eş’arî’nin Rivâyeti

31.1.15.10. Hz. Abdullah bin Abbas’ın Rivâyeti

31.1.15.11. Muhammed bin Ka’b el-Kurazî’nin Rivâyeti

31.1.15.12. Hz. Enes’in Rivâyeti

Otuz Birinci Bölüm: İSRA VE Mİ’RAC

31.1. İSRA VE Mİ’RAC

Şimdi, Rasûlullah (a.s.)’ın Mekke’deki son üç yılını anlatmadan,
di­lerseniz, o sıralarda meydana gelen en önemli olayın ayrıntılarına girelim.
Bu öyle bir olaydır ki, Hazreti Peygamber efendimizin (a.s.) pâk siretine
kıymetli bir taç gibi konmuştur. Öyle bir taç ki, bu, peygamberler dahil,
insanlık tarihinde hiçbir şahsiyetin başına konmamıştır. Bu, İsra ve Mi’rac
vakasıdır. İsra, Kur’an-ı Kerim’in İsra sûresinde belirtildiği gibi, Hz.
Pey­gamber (a.s.)’in gece Mescid-i Haram (Kâbe)’den Mescid-i Aksa (Beyt-ul
Mukaddes, Kudüs)’ya -hadislerde ayrıntılı olarak belirtildiği gibi-
götürül­mesidir. Mi’rac da; Hz. Peygamber (a.s.)’in Kudüs’ten Sidret’ul-Müntehâ’ya
kadar yolculuğudur. Bazı tek tük rivayetlere göre İsra ve Mi’rac ayrı ayrı
meydana gelen iki olaydı. Ancak İslâm ümmetinin galip ekseriyeti, -ki bunlar
arasında en meşhur ulema, fakihler, muhaddisler ve müfessirler yer almaktadır-
İsra ve Mi’rac’ın aynı zamanda meydana gelen olaylar ol­duğunda birleşmişlerdir.
Bu genel inanca göre Rasûlullah (a.s.), bir gece, bedeni ve ruhuyla ve uyanık
bir durumda Kabe’den Kudüs’e götürüldü ve aynı gece semanın en üst noktasına
varıp Cenab-ı Allah’ın huzuruna çıka­rıldı ve sabah olmadan Mekke’ye döndürüldü.

31.1.1. Mi’rac
Vak’asının Kati Tarihi

Mi’rac vak’ası ne zaman meydana geldi? Kesin tarihi nedir?
Bununla ilgili olarak çeşitli rivayetlere rastlıyoruz. İbni Sa’d’ın Vakıdi’ye
dayanarak naklettiği rivayete göre bu olay 17 Ramazan, Bi’set’ten sonra 12.
yılda, yani hicretten 18 ay önce meydana geldi[1].
İbni Sa’d başka bir kaynağa dayanarak bu vak’anın Bi’setten sonra 13. yılda 17
Rebiülevvel’de yani hicretten yaklaşık bir yıl önce vuku bulduğunu yazmıştır.
Beyhakî, Musa bin Ukbe’ye dayanarak ve o da İmam Zührî’ye dayanarak, Mi’rac’ın
tarihi­nin aynı olduğunu belirtmiştir. Urve bin Zübeyr’in rivâyetine göre de bu
tarih doğru çıkıyor. Bunu İbni Lehiy’a, Ebu’l-Esed’e dayanarak nakletmiş­tir.
Aynı sebeplerden İmam Nevevî, Mi’rac için bu tarihin doğru olduğunu ifade
etmiştir. İbni Hazm ise “icmâ”ın fikrinin bu olduğunu iddia etmişse de doğru
değildir. İsmail es-Süddi’nin bu vak’a ile ilgili olarak iki rivâyeti
naklolunmuştur. Bunlardan biri Taberî ve Beyhakî tarafından naklolun­muştur ve
bunda Mi’râc’ın hicretten bir yıl beş ay önce; yani Bi’set’ten sonra 12. yıl 1
Şevval tarihinde cereyan ettiği ifade olunmuştur. Hakim ta­rafından naklolunan
ikinci rivayete göre bu olay hicretten bir yıl dört ay önce meydana geldi. Buna
göre, Mi’rac’ın Zil-Kade ayında olduğu söylen­miştir. İbni Abd-il Berr ile İbni
Kuteybe, Mi’rac’ın hicretten bir yıl 8 ay öncesinin (yani, Bi’set sonra 12. yıl
Recep) bir vak’ası olduğunu belirtmiş­lerdir. İbni Fâris, hicretten bir yıl üç
ay, İbn-ul Cevzi hicretten 8 ay önce ve Ebu’r-Rebi’ bin Salim 6 ay önceki bir
hâdise olduğuna işaret etmişler­dir. Bir rivayet de hicretten 11 ay öncesidir,
bunu İbn’ul-Münir, “Siret-i İbni Abd-il Berr’in Şerhi’nde yazmıştır, İbrahim bin
İshâk el-Harbi bunun kesinlikle Mi’rac’ın tarihi olduğunu ifade etmiştir. Fakat
en meşhur riva­yet, Mi’rac’ın 27 Recep tarihinde olmasıyla ilgilidir. Allâme
Zürkâni’nin dediği gibi, bir rivayet veya ifadenin başka bir rivayet veya
ifadeye tercih edilmesi için yeterince delil yoksa, en meşhur olan rivayet kabul
olunma­lıdır. Burada da durum aynıdır.

31.1.2. Mi’rac’ın
Tarihi Ehemmiyeti

Mi’rac vak’ası, Nebi-yi Kerim (a.s.)’in Tevhid için dünyaya
sesini du­yurmaya başlamasından 12 yıl geçtikten sonra meydana geldi. O zamana
kadar muhalifler İslâmî Davet ve Hareket’in yolunu kapatmak için her yo­la
başvurmuşlardı. Hile, desise, entrika, iftira, baskı, zulüm ve işkence,
kı­sacası, bütün yollar denenmişti. Ama, her noktada ve her aşamada gerek
Rasûlullah (a.s.), gerekse, fedakâr arkadaşları sabır, metanet, sebat ve
di­rayetin en güzel örneklerini vererek hareket ve davalarını canlı tutmuşlar ve
günden güne geliştirmişlerdi. Her türlü engele rağmen İslâmın sesi Arabistan’ın
her köşesine yayılmıştı. Arabistan’ın tek bir kabilesi yoktu ki,

bundan üç-dört kişi Rasûlullah (a.s.)’ın davetinden etkilenmiş
olmasın. Bizzat Mekke’de kelleyi koltukta taşıyan fedailer hatırı sayılır bir
grub ol­muşlardı. Medine’de Evs ve Hazrec gibi kuvvetli kabilelerin hemen he­men
bütün üyeleri Rasûlullah (a.s.)’ın ve müslümanların destekçisi haline gelmişti,
artık müslümanların daha rahat bir ortamda çalışabilmek için Mekke’den Medine’ye
hicret edip kuvvetlerini toplama ve etkinliklerini daha geniş çapta gösterme
zamanı gelmişti. İşte bu yol ayırımında İsra ve Mi’rac gibi, büyük tarihi
ehemmiyet taşıyan olaylar meydana geldi. Rasûlullah (a.s.) göklere çıkarak Cenab-ı
Allah ile beraber oldu ve dünyaya döndükten sonra başından geçenleri ve İsra
sûresinde yer alan kıssayı ar­kadaşlarına anlattı.

31.1.3. Mi’rac
Vak’asının Kur’an-ı Kerim’de ve Hadislerde Anlatılış Biçimi

İsrâ Sûresinin ilk ayetinde Rasûlullah (a.s.)’ın sadece Mescid-i
Haram (Beytullah)’dan Mescid-i Aksa’ya (Kudüs) götürülmesinden bahsedilmiş­tir.
Bunun amacı da, Cenab-ı Allah’ın kendi kuluna bazı alamet ve işaret­lerini
göstermek olduğu belirtilmiştir. Kur’an-ı Kerim’de İsra veya Mi’rac ile ilgili
başka teferruat yoktur. Fakat hadislerde ve siyerlerde bu vak’a ayrıntılı
biçimde ele alınmıştır. Bu vak’ayı rivayet eden sahabelerin sayısı en az 25’tir,
ki istikrar ile bu sayı 45’e kadar çıkıyor. Bu rivayetlerin en etraflıcası Hz.
Enes bin Mâlik, Hz. Ebu Hureyre, Hz. Ebu Sa’id el-Hudrî, Hz. Mâlik bin Sa’sa’a,
Hz. Ebu-Zer Gifârî, Hz. Şeddâd bin Evs, Hz. Abdullah bin Abbâs, Hz. Abdullah bin
Mes’ud ve Hz. Ümm-ü Hani’nin rivayet et­tikleridir.

Hadislerde verilen etraflıca bilgiye göre gece vakti Cebrail
(a.s.) Rasûlullah (a.s.)’ı uyandırıp burâk (at) üzerinde Mescid-i Haram’dan
Mes­cid-i Aksa’ya götürdü. Rasûlullah (a.s.) Mescid-i Aksa’da diğer
peygam­berler ile birlikte namaz kıldı. Daha sonra semaya yolculuk etti ve göğün
çeşitli katlarında muhtelif büyük peygamberlerle buluştu. Semânın en yüksek
katına yükseldikten sonra da Cenab-ı Allah’ın huzuruna çıktı. Rasûlullah (a.s.)’ın,
Allahu Teâlâ tarafından kabulü sırasında ümmetine beş vakit namaz farz olundu.
Bu kabulden sonra Hz. Peygamber (a.s.) Ku­düs’e ve oradan da Mescid-i Haram’a
döndü. Bu kudsi yolculuk sırasında Hz. Peygamber (a.s.)’e Cennet ile Cehennem’in
de gösterildiği şeklinde ri­vayetlerde ifade olunmuştur. Ayrıca rivayetlerden,
ertesi gün Hz. Pey­gamber (a.s.)’in bu yolculuktan bahsedince kâfirlerin buna
çok güldüğü, bunu bir alay konusu yaptığı, Müslümanlardan bazısının imanında
sar­sıldığı sabittir.

Hadis-i Şeriflerdeki bu ayrıntılar Kur’an-ı Kerim’e aykırı
değildir, ak­sine Kur’an-ı Kerim’in ifadesinin izahı mahiyetindedirler. Bu
sebeple, ha­dislerdeki bu ek bilgilerin reddedilmesi için ortada herhangi bir
sebep yoktur.

31.1.4. Mi’rac
Fiilen ve Bedenen miydi, Yoksa Mânen mi?

Hz. Peygamber (a.s.)’in Mi’râc yolculuğu nasıldı? Bu yolculuk
rüyada mı yapılmıştı, yoksa uyanık ve ayıkken mi? Rasûlullah (a.s.) bu yolculuğa
fiilen ve bedenen mi çıkmıştı; yoksa bir yerde otururken mânen ve hayal­ler
âleminde mi semâyı gezmişti? Bu sorunun cevabını bizzat Kur’an-ı Kerim’in
kelimeleri vermektedir. “Sübhân-ellezi esrâ” ile söze başlamak gösteriyor ki, bu
çok fevkalâde ve muazzam bir vak’a idi ve sadece Al­lah’ın kudretiyle vuku
buldu. Rüyasında bir kişiye bu gibi şeylerin gösteril­mesi ya da bir kişinin
ilhâm ve keşif yoluyla bunlara tanık olması, böyle­sine kuvvetli bir ifade ile
söze başlamayı gerektirmez. “Her türlü ayıp ve kusurdan münezzeh olan Allah,
kuluna (rüyasında veya ilhâm yoluyla) ayetlerinden bazısını göstermek için…”
gibi bir ifade kullanıldığı takdirde rüya veya ilhamın pek değer taşımadığı
ortaya çıkar. Bunun yanı sıra, “ge­ce vakti götüren” deyimi de Mi’râc’ın fiilen
ve bedenen olduğunu göster­mektedir. Rüyada, ilhamda veya hayalde bir kişiye bir
yerin gezdirilmesi için “götürme” fiilinin kullanılması uygun olmaz. Onun için,
bu yolculu­ğun fiziksel ve vücutça olduğunu kabul etmek zorundayız. Bu sadece
manevî veya zihnî bir tecrübe değildi. Rasûlullah (a.s.) bu yolculuğa bilinçli
olarak çıkmış ve her şeyi gözleriyle görmüştü.

Şimdi, Rasûlullah (a.s.)’ın uçak veya diğer herhangi bir vasıta
olmak­sızın Cenab-ı Allah tarafından Mekke’den Kudüs’e bir gecede gitmesi,
mümkün idiyse, hadis-i şeriflerde yer alan diğer tafsilât niye mümkün ol­masın?
Bir şeyin mümkün olup olmaması bahsi ancak bir insanın kuvveti ve kudreti söz
konusu olunca ortaya çıkar. Eğer mesele, Allah ile ilgiliyse onun mümkün olması
konusunda tereddüde düşmek, Allah’ın Kadir-i Mutlak sıfatına inanmamak anlamına
gelir. Madem ki Allah her şeye kâdirdir, o zaman en umulmadık işleri yapabilir.
Cenab-ı Allah bir kulu­nu, maddeler âleminin en hızlı nesnesi olan ışığın bile
milyarlarca yılda yetişebileceği bir yere bir ânda götürebilir. Zaman ile
mekânın sınırları mahlûklar için geçerlidir. Kâinat’ın yaratıcısı için değil.

31.1.5. Hadisleri
İnkâr Edenlerin İtirazları

Mi’râc yolculuğu hakkında Hadis-i şeriflerde yer alan tafsilatlı
malûmata, hadis münkirleri tarafından muhtelif itirazlar yapılmıştır; ama
bunlardan sadece ikisi dikkate değerdir.

Birincisi, bu vak’a, Cenab-ı Allah’ın muayyen bir yerde kalması
intibaını veriyor. Zira böyle olmasaydı, Rasûlullah (a.s.)’ın bu kadar yol kat
ederek O’nun yanına gitmesine ne gerek vardı?

ikincisi, henüz kıyamet kopmamış ve mahşerde kimsenin ameli
hak­kında muhakeme yapılmamışken, Rasûlullah (a.s.)’ın Cennet ve Cehen­nem’de
gezdirilmesi ve Cehennem’de işkenceye tabi olan veya cezalarını çekmekte olan
kulları görmesi nasıl mümkün olabilir? Eğer insanlara ceza ve ödül, kıyametten
sonra verilecekse, söz konusu insanların Cehen­nem’de ceza çekmelerinin anlamı
nedir?

Dikkat edilirse bu iki itiraz da bilgisizlik ve dar görüşlülüğün
mahsu­lüdürler. Birinci itiraz yanlıştır; zira Cenab-ı Allah şüphesiz zaman ve
me­kân sınırının ötesindedir ve belirli bir makamı yoktur, ama mahlûklarıyla
münasebetlerinde kendi zaafından değil kulları ve diğer yaratıklarının sı­nırlı
durumu ve zaafından dolayı sınırlı bazı yollara başvurmayı tercih eder. Meselâ,
Kadir-i Mutlak mahlûklarıyla konuşunca, insanların kolay­lıkla dinleyip
anlayabilecekleri yolları seçer. Halbuki bizzat Cenab-ı Allah’ın kelâmı evrensel
bir nitelik taşıyor. Aynı şekilde, Cenab-ı Allah, kul­larından birine, muhteşem
saltanatının çeşitli alâmet ve örneklerini göster­mek istediği zaman onu muayyen
bir yere getiriyor ve o şeylerin bulundu­ğu yerleri gezdiriyor. Gayet tabii ki,
bir kul, bütün kâinatı aynı anda göre­mez. Cenab-ı Allah için bu bir mesele
değildir ve bir şeyi müşahede et­mek için bir yerden bir yere gitmesine gerek
yoktur. Ama kul bir yerden bir yere gitmeden, görmek ve gözlemek istediği şeyi
göremez. Aynı du­rum Allah’ın huzuruna çıkılması için geçerlidir. Şüphesiz,
Allah belirli bir yerde bulunmuyor, ama kulu onu bir yerde görmeye mecburdur, ve
bu se­beple Allah’ın nuru orada toplanmalıdır.

İkinci itiraz da yanlıştır. Zira Mi’râc kandilinde Rasûlullah
(a.s.)’a gösterilen pek çok şeyden bazısı temsil, gösteri ve prototip
mahiyetinde idi. Meselâ, gezi sırasında, fitne yaratan bir söz; küçük bir
delikten kosko­ca bir boğanın çıkması ve bir daha o deliğe girmeyişi olarak
gösterildi. Temsillerden biri de zina yapanların durumuydu. Zina yapanlar,
önlerinde taze ve nefis et varken, bozuk, kokuşmuş ve çürümüş ete rağbet eden
kişi­ler olarak gösterildi. Aynı şekilde Rasûlullah (a.s.)’a Cehennem’de bazı
kimselerin azap ve ceza çektikleri gösterilmişse bunlar da sadece birer
gösteriydi. Anlatılmak istenen; kötü amel işleyenlerin Kıyamet’ten sonra
Cehennem’de aynı şekilde yanacaklarını veya azap çekeceklerini bilmele­riydi.

Mi’rac konusunda şunu unutmamalıyız ki, peygamberlerden her
biri, kendi mevki ve makamına göre, Cenab-ı Allah tarafından yeryüzünde ve
göklerdeki meleklerle tanıştırılmış ve aradaki maddi perde aralanarak gaibdeki
ebedi gerçekler gösterilmiştir. Zaten gaibten gelen bu bilgilerden dolayıdır ki,
peygamberler, alelade düşünür ve filozoflardan üstün bir mevkiye sahip
bulunuyorlar. Bir düşünür veya filozof ne söylüyorsa kıyas ve tahmine dayanarak
söylüyor. Fakat, peygamberlerin söyledikleri doğ­rudan elde ettiği bilgi ve
gözleme dayanıyor. Böylece, peygamberler filo­zoflara göre daha emin bir şekilde
gaibden ve bazı bilinmeyen gerçekler­den haber verebiliyorlar.

31.1.6. Mi’râc’ın
Bir Rüya Olduğunu Söyleyenlerin İleri Sürdükleri Deliller

Mi’râc’ın bir rüya olduğunu ispat etmeye çalışanlar, umumiyetle
iki delil ileri sürerler. Bunlar, İsra sûresinin 60. ayetinde “temaşa”
kelimesiy­le bunun ima edildiğini öne sürerler, ileri sürdükleri birinci delil
budur. İkinci delil ise şudur: Hz. Ayşe’nin bir rivâyetinde “Hz. Peygamber
(a.s.)’in vücudu değil, ruhu götürülmüştü” ifadesi kullanılmıştır.

Ne var ki, ortaya atılan ilk delili bizzat Kur’an-ı Kerim takbih
ve tek­zip etmektedir. Şimdi asıl ayete bir göz atalım. Ayette, “Sana
gösterdiği­miz o temaşayı bir fitne (imtihan) yaptık” denilmiştir. Bu ayette
“temaşa” kelimesini rüya anlamında kullanmak ve bunun fitne yapılması herhangi
bir anlam taşır mı? Rüyada insan her şeyi görür. Eğer Rasûlullah (a.s.) de­seydi
ki: “Ben rüyamda bu gece Mescid-i Haram’dan Mescid-i Aksa’ya gittim”; o zaman
herhangi bir fitne çıkmasına gerek var mıydı? Böyle bir durumda ne bir
müslümanın imanı çetin bir sınavdan geçerdi, ne de kâfirler bunu alaya
alabilirlerdi. Hiçbir kimse de kalkıp bu yolculuğun is­patı için Rasûlullah
(a.s.)’ın bir delil göstermesini istemeyecekti. Fitne çıkma ihtimali ancak
Rasûlullah (a.s.)’ın bu yolculuğu bedenen ve şuurlu bir şekilde yapmış olmasını
anlatması durumunda ortaya çıkabilirdi.

Ayrıca, asıl ayette kullanılan Arapça “rüya” kelimesinin sadece
“rüya” anlamına geldiğini iddia etmek de doğru değildir. Arapça sözlüğünde
ge­rek “rüya” gerekse “ru’yet” kelimesi aynı anlamdadırlar ve birbirinin yeri­ne
rahatlıkla kullanılabiliyor. “Kurbâ” ve “kurbet” kelimeleri de aynı şe­kilde eş
anlamda kullanılabiliyor. Arap dilinin en büyük uzmanlarından sayılan Hz.
Abdullah bin Abbas (r.a.) Kur’an-ı Kerim’in söz konusu ayeti­ni tefsir ederken
şu açıklamada bulunmuştur: “Bu, Hz. Peygamber’in Ku­düs’e gittiği gece kendi
gözleriyle gördüğü bir temaşa idi”. (Buhârî, Tirmizî, Nesâî). Sa’id bin Mansûr,
Hz. Abdullah bin Abbas’ın bu rivâyetini naklederken şu kelimeleri de eklemiştir:
“Bu, rüyalarda görülen bir tema­şa değildi”. Sa’id bin Mansur başka bir senetle
Hz. Abdullah bin Abbas’ın şu sözlerini de nakletmiştir: “Bu kelimeden, Kudüs
yolunda Rasûlullah (a.s.)’a gösterilen temaşa kastedilmiştir”.

Şimdi gelelim Hz. Ayşe (r.a.) ile ilgili hâdiseye. Aslında Hz.
Ayşe’ye ait olduğu söylenen bu hadis senet bakımından çok zayıftır. Muhammed bin
İshâk bunu şu kelimelerle nakletmiştir: “Ebu Bekr ailesinden bazı kimseler (veya
bir kişi), Hz. Ayşe’nin şöyle dediğini bana rivayet etmiş­lerdir: “Bu gibi
kelimelerle anlatılan bir hadisin kaynağının meçhul oldu­ğu ortadadır. Böyle
meçhul senetli hadisin mutlaka Hz. Ayşe’ye ait olduğu nasıl söylenebilir? Buna
karşı çok daha sağlam senetlerle bizzat Rasûlullah (a.s.)’ın ağzıyla anlatılan
rivayetler nasıl reddedilebilir? Bu rivayetler pek çok doğru ve kuvvetli
senetlerle son derece güvenilir ve geçerli hadis kitaplarında Hz. Enes bin
Malik, Hz. Malik bin Sa’sa’a, Hz. Ebu Hureyre, Hz. Ebu Sa’id el-Hudrî, Hz. Ebu
Zer Gifârî, Hz. Şeddâd bin Evs ve diğer muhterem sahabeler tarafından
naklolunmuştur. Bizzat Hz. Ayşe’nin bir rivâyeti var ki, Beyhakî tarafından
muttasıl senetlerle naklolunmuştur. Bunda şu ayrıntılara rastlıyoruz: “İsra’nın
sabahı, Hz. Peygamber (a.s.) ge­ce geçirdiği tecrübeyi anlatıyordu. Bu hikâyeyi
anlatması üzerine kendisi­ne iman etmiş olan birkaç kişi mürted (dinden döndü,
dönek) oldu. Bu şa­hıslar bu haberi Hz. Ebu Bekr (r.a.)’e getirdiler ve “baksana
senin arkada­şın ne diyor? O diyor ki kendisi bu gece Kudüs’e götürülmüştür”
dediler. Hz. Ebu Bekr, ‘O öyle mi diyor’ diye sordu. Onlar ‘evet’ dedi. Hz. Ebu
Bekr dedi ki, “eğer O öyle diyorsa doğrudur”. Onlar, “Onun aynı gece Kudüs’e
gidip sabah geri döndüğü yolundaki ifadesini de mi doğru bulu­yorsun?” diye
sordular. Hz. Ebu Bekr dedi ki: “Ben sabah, akşam, onun gökten gelen haberlerini
tasdik ederim.” Şimdi, Hz. Ayşe’nin bu ifadesini göz önünde bulundurursak, daha
önce zikrettiğimiz senedi meçhul rivâye­tinin doğru olduğunu söyleyebilir miyiz?

31.1.7. Mi’râc’ın
Hakikati

Mi’rac vak’ası aslında zamanın akışını değiştiren ve tarih
sayfalarına kalıcı iz bırakan, insanlık tarihinin en büyük olaylarından biridir.
Mi’râc’ın asıl önemi, keyfiyetinde veya mahiyetinde değil, güttüğü amaç, hedef
ve doğurduğu sonuçlardadır.

Gerçek şu ki, üzerinde yaşamakta olduğumuz dünya denilen
gezegen, Cenab-ı Allah’ın uçsuz bucaksız muhteşem saltanatının çok küçük bir
bö­lümüdür. Buraya gönderilen peygamberlere bir bakıma genel vali, vali ve­ya
kaymakam diyebiliriz. Aslına bakılırsa, dünyevi hükümet ile ilâhi salta­nat
arasında büyük fark vardır. Bunun icapları da farklıdır. Çünkü dünyevi bir
hükümette vali veya kaymakam sadece mülki amir oluyorlar ve sadece idari işlerle
ilgilenirler. Halbuki ilâhi saltanatta vali veya kaymakam sıfa­tındaki
peygamberler insanlara En Büyük Hükümdar’a tabi olma, onun emirlerine göre
hareket etme, iyi ahlâk ve karaktere sahip olma, insanlığın yolunu aydınlatan
hakiki ilim ve irfanı yayma ve kültür ve medeniyetin al­tın usûllerini öğretme
şekillerim gösterirler. Fakat yine de her ikisi arasın­da bir benzerlik vardır.
Dünyada merkezi hükümetler, ancak güvendikleri ve işin ehli olarak tanıdıkları
kişilere valilik görevi verirler. Bu görevi üst­lenen valilere idarenin iç
mekanizması anlatılır, hükümetin güttüğü genel politikası anlatılır ve de
alelade vatandaşların bilemediği bir takım devlet sırları anlatılır. Allah’ın
saltanatı da hemen hemen aynı çizgilerde bulunur. Burada da Allahu Teâlâ’nın en
güvendiği kişileri peygamberlik mertebesi­ne yükseltilir. Ve bu makama
getirildikten sonra bizzat Allah onlara ilâhi nizamın nasıl kurulmuş olduğu ve
nasıl çalıştığını gösterir. Allah, onlara diğer insanların bilemediği ve
bilmelerinde herhangi fayda da bulunmayan Kâinat’ın bazı sırlarını aşikâr eder.
Meselâ, Hz. İbrahim’e yeryüzü ve gök­teki iç düzen hakkında bilgi verildi. (En’am;
75). Hz. İbrahim’e ayrıca Al­lah’ın ölüleri nasıl dirilttiği de gösterildi
(Bakara; 260). Hz. Musa, Tûr da­ğında Allah’ın tecellisini ve nurunu gördü (A’raf;
143). Hz. Musa ayrıca özel bir kulla dolaştırıldı ki, Allah’ın iradesine göre
din ve dünya işlerinin nasıl yapıldığını görebilsin. (Kehf; 60-82). Rasûlullah
(s.a.) da benzeri tec­rübelerden geçirildi. Rasûlullah (s.a.) bazen Allah’a
yakın olan meleklerden birini açık bir biçimde gökte görüyordu (Tekvir; 23),
bazen da melek ken­disine aralarında iki yay kadar mesafe bulunmayacak derecede
yakın olu­yordu (en-Necm; 6-9), bazen aynı melek Rasûlullah’ı Maddeler aleminin
son haddi olan Müntehaya götürüyor ve orada Rasûlullah, Allah’ın büyük
işaretlerini görüyor (en-Necm; 13-18). Fakat, Mi’rac sadece gözlem ve
in­celemeden ibaret değildi ve bunun önemi çok daha büyüktü. Mi’rac’ı şöyle bir
olaya benzetebiliriz: En Büyük Hükümdar, tayin ettiği valisini çok önemli bir
tarihte başkente davet edip kendisine bazı özel görevler veri­yor ve bu arada
kendisine bazı tenbih ve direktiflerde de bulunuyor. İşte Hz. Peygamber (a.s.)
de bu şekilde Cenab-ı Allah’ın huzuruna çağırıldı. Zira İslâmî davet bir dönüm
noktasına gelmişti ve bu noktada Rasûlullah (a.s.)’a bazı özel görev ve
direktifler verildi.

31.1.8. Mi’rac
Yolculuğunun Ayrıntıları

Şimdi biz akıllara durgunluk veren bu müthiş Mi’rac yolculuğunun
ayrıntılı olarak yer aldığı hadislerin özetini sunmaya çalışacağız. Bundan sonra
Rasûlullah’ın Mi’rac’tan döndükten sonra Cenab-ı Allah tarafından dünyaya
iletmek üzere ne mesaj getirdiğine değineceğiz.

Bilindiği gibi, Rasûlullah (a.s.)’ın peygamberlik makamına
getirilme­sinden sonra 12 yıl geçmişti. Yaşı 52 idi. Günlerden birinde Ka’be’de
uyurken Cebrail (a.s.) gelip kendisini uyandırdı. Rasûlullah (a.s.) henüz uyku
sersemliğinde iken zemzeme götürüldü ve orada Cebrail tarafından göğsü yarıldı.
Cebrail, Rasûlullah’ın göğsünün içini zemzem suyuyla yı­kadı ve ilim, metânet,
zekâ, iman ve itimat ile doldurdu[2].
Cebrail bun­dan sonra Rasûlullah’a binmesi için beyaz, boyu merkepten büyük ve
ka­tırdan biraz küçük bir hayvan getirdi. Bu hayvan yıldırım gibi koşuyordu ve
her adımı bir görüş mesafesi kadardı. Bu sebeple bunun adı “Burak” idi[3].
Geçmişteki peygamberler de yolculuklarını bu hayvanla yaparlardı[4].
Rasûlullah bu hayvana binerken hayvan irkildi. Cebrail “Burak”a şöy­le dedi:
“Hey, ne yapıyorsun, Muhammed gibi büyük bir şahsiyet şimdiye kadar senin üstüne
binmemiştir” dedi ve okşadı. Burak da utançtan terledi.[5]
Önce Rasûlullah, daha sonra Cebrail bu hayvana bindiler ve yola

koyuldular[6].
İlk durak Medine idi, burada Rasûlullah hayvandan inip namaz kıldı. Cebrail dedi
ki: “Siz hicret edip buraya geleceksiniz”. İkinci durak Tûr dağıydı; ki, burada
Hz. Musa, Allah ile konuşmuştu. Üçüncü durak Hz. Îsa’nın doğduğu Beyt’ul-Lahm’dı.
Dördüncü durak Kudüs’tü, ki Burak’ın uçuşu burada son buldu[7].

31.1.8.1. Dalâlette
Olan ve Dalâlete Çağıran Çeşitti Kuvvetler

Mi’rac yolculuğu sırasında seslenen bir kişi, “buraya gel” dedi.
Rasûlullah o tarafa hiç tenezzül etmedi. Cebrail dedi ki: “Bu adam sizi
Yahudi­liğe çağırıyordu.” Biraz sonra başka bir ses geldi, “bu tarafa gel”.
Rasûlullah o tarafa da başını çevirmedi. Cebrail, “bu Hıristiyanlığa davet
ediyor­du” dedi. Bundan sonra çok süslü püslü ve şuh bir kadın geldi ve
Rasûlul­lah’ı kendisine çağırdı. Rasûlullah ondan da yüzünü çevirdi. Cebrail bu
kadının “dünya” olduğunu söyledi. Bundan sonra Rasûlullah yaşlı bir ka­dın ile
karşılaştı. Cebrail dedi ki: “dünyanın geriye kalan ömrünü bu kadı­nın ömrüne
kıyaslayın”. Daha sonra bir kişi daha geldi ve o da Rasûlullah’ın dikkatini
çekmek istedi. Rasûlullah onu da bıraktı. Cebrail dedi ki: “Bu Şeytan’dı ve sizi
yolunuzdan ayırmak istiyordu”[8].

31.1.8.2. Kudüs’te
Namaz

Kudüs’e vardıktan sonra Rasûlullah Burak’tan indi ve ipini diğer
pey­gamberlerin bağladıkları yere bağladı[9].
Rasûlullah (a.s.) Hz. Süley­man’ın tapınağına girdi. (Bu tapmak o sıralarda
harabe halinde idi, ama iz­leri mevcuttu ve Bizans İmparatoru Jüstinianus buraya
bir kilise inşa ettirmişti). Rasûlullah orada, dünyanın kuruluşundan kendi
zamanına kadar görevlendirilmiş olan peygamberleri gördü. Rasûlullah varır
varmaz bu peygamberler namaz için saf düzenleyip ve kendilerine imamet edecek
bi­rini beklediler. Cebrail, Hz. Peygamber’i elinden tutarak öne götürdü.
Rasûlullah bütün peygamberlere imamlık yaptı[10].
Bundan sonra Hz. Pey­gamber’e üç kap getirildi. Birinde su, ikincisinde süt,
üçüncüsünde şarap vardı. Rasûlullah süt dolu kabı eline aldı. Cebrail kendisini
kutladı ve dedi ki: “Siz fıtratın yolunu buldunuz”[11].

Bundan sonra Rasûlullah’a bir merdiven takdim edildi; ve Cebrail
bu­nunla Rasûlullah’ı semaya götürdü. Arapçada merdivene “Mi’rac” denilir ve bu
sebeple bütün bu olaya “Mi’rac” denilmiştir[12].

31.1.8.3. Birinci
Sena’da

Rasûlullah ilk semaya varınca kapısının kapalı olduğunu gördü.
Nö­betçi melekler “kim geliyor?” diye sordular. Cebrail (a.s.) kendi ismini
söyledi. Melekler, “seninle beraber olan kimdir?” diye tekrar sordular. Cebrail,
“Muhammed” dedi. Kendisinin çağırılıp çağırılmadığını sordular. Cebrail “evet”
dedi. Bunun üzerine kapı açıldı; ve Hz. Muhammed muhte­şem bir şekilde
karşılandı[13].
Burada Rasûlullah, melekler, insanların ruhları ve o sırada orada hazır bulunan
büyük şahsiyetlerle tanıştırıldı. Ayrıca burada mükemmel ve ihtiyar bir insan
ile de tanıştırıldı. Bu zat, boyu, poşu ve vücut yapısı itibarıyla eksiksiz bir
insandı. Cebrail kendisi­nin Hz. Adem (a.s.) olduğunu söyledi; “yani sizin
atanız”. Bu zatın sağın­da ve solunda pek çok kişi vardı. Hz. Adem, kendi sağına
baktığı zaman seviniyor, soluna baktığı zaman da üzülüyor ve ağlıyordu.
Rasûlullah, “mesele nedir?” diye sordu. Cebrail dedi ki “bunlar insan ırkıdır.
Hz. Adem sağındaki iyi ve dürüst insanları görerek seviniyor, ama solundaki kötü
ve sapık evlatlarını görerek ağlıyor.”[14]

Bundan sonra Rasûlullah’a her şeyi ayrıntılı bir biçimde
inceleme im­kânı verildi. Rasûlullah bir yerde çiftçilerin tarlalarda
çalıştığını gördü. Bu çiftçiler ne kadar mahsul devşiriyorlar idiyse mahsul o
kadar büyüyor­du. Rasûlullah, bunların kim olduğunu sordu. Dediler ki, bunlar
Allah yo­lunda cihad edenlerdir.

Rasûlullah daha sonra bazı kimselerin başlarının ezilmekte
olduğunu gördü. Bunların kim olduğunu sordu. Dediler ki, bunlar namaz için ağır
hareket ediyorlardı ve namaz için başlarını kaldırmıyorlardı.

Rasûlullah (a.s.) yamalı elbiseler giymiş olan bazı kimseleri
gördü. Bunlar hayvanlar gibi ot yiyorlardı. Rasûlullah (a.s.) bunların kim
olduğu­nu sordu. Dediler ki, bunlar mallarından zekât veya sadaka vermiyorlardı.

Hz. Peygamber (a.s.) bir kişinin ağaç ve tahtalar toplamakta
olduğu­nu ve bunları kaldırmakta güçlük çektiği zaman bunlara daha çok tahta
eklemekte olduğunu gördü. Rasûlullah, bu kişinin kim olduğunu sordu. Dediler ki,
bu adam zaten emanet ve mesuliyetin yükünü taşıyamıyordu, fakat bunları azaltmak
yerine daha da artırdı.

Hz. Peygamber bundan sonra bazı kimselerin dil ve dudaklarının
ma­kaslarla kesilmekte olduğuna tanık oldu. Bunların kim olduğunu sordu. Dediler
ki, bunlar dedikoduculardır ki serbestçe konuşuyor ve fitne yaratı­yorlardı.

Rasûlullah bir yerde, bir taşta küçük bir delik gördü. Bu
delikten ko­caman bir boğa çıktı, daha sonra aynı deliğe dönmek istedi, ama
giremedi. Rasûlullah, meselenin ne olduğunu sordu. Dediler ki, bu fitne yaratan
so­rumsuz bir kişidir, ki önce düşünüp taşınmadan bir şey söylüyor veya fit­ne
yaratıyor, ama sonra pişman olup hatasını telafi etmek istiyor, ama edemiyor.

Bir başka yerde adamlar hep kendi vücutlarının etlerini kesip
yiyor­lardı. Rasûlullah (a.s.) bunların kim olduğunu sordu. Dediler ki, bunlar
başkalarına dil uzatıyor ve onlarla alay ediyorlardı.

Bu adamların yanında bazı diğer kimseler vardı. Bunların
tırnaklan bakırdandı ve ağız ve göğüslerini dövüyorlardı. Rasûlullah (a.s.)
bunların kim olduğunu sordu. Dediler ki, bunlar insanların arkasından konuşuyor
ve namuslarına leke sürmek istiyorlardı.

Bazı diğer kimseler vardı ki, dudakları develer gibiydi ve
bunlar ateş yiyordu. Rasûlullah (a.s.) bunların kim olduğunu sordu. Dediler ki,
bunlar yetimlerin mallarını yiyorlardı.

Bir süre sonra Rasûlullah karınlan şişmiş ve yılanlarla dolu
kişileri gördü. Gelip geçenler onları eziyordu, fakat onlar yerlerinden
kıpırdayamıyorlardı. Rasûlullah bunların kimler olduğunu sordu, dediler ki,
bunlar faiz ve haram yiyenlerdir.

Bundan sonra bazı diğer kimseler görüldü. Bu adamların bir
tarafında gayet güzel ve temiz et vardı, ama diğer tarafta çürümüş ve kokuşmuş
et vardı. Bu adamlar iyi eti bırakıp kötü eti yiyorlardı. Rasûlullah (a.s.) dedi
ki, bunlar kimlerdir? Dediler ki, bunlar kendilerine helâl olan koca veya
kanlarını bırakıp zina yapan ve haram olanlarla nefislerini tatmin eden er­kek
ve kadınlardır.

Rasûlullah (a.s.) bundan sonra göğüsleriyle asılı kadınları
gördü. Rasûlullah bunların kim olduğunu sordu. Dediler ki, bunlar kocalarına
onlar­dan olmayan çocukları musallat eden kadınlardır.[15]

Bu gözlemler sırasında Rasûlullah bir melekle buluştu. Bu melek,
Rasûlullah’a çok soğuk davrandı. Rasûlullah, Cebrail (a.s.)’e sordu, “şim­diye
kadar görüştüğüm bütün melekler güler yüzlü ve nazikti, ama bu me­lek çok sert
ve kaba davranıyor. Bunun sebebi nedir?” Cebrail (a.s.) dedi ki, “o gülmez ki,
Cehennem’in bekçisidir.” Bundan sonra Rasûlullah, Ce­hennem’i görmek istedi.
Cebrail (a.s.) derhal Rasûlullah (a.s.)’ın gözünün perdesini çekti ve Cehennem
bütün dehşetiyle gözünün önüne geldi[16].

31.1.8.4. Daha
Sonraki Sema’larda

Bu safhadan geçtikten sonra Rasûlullah (a.s.) ikinci sema’ya
vardı. Burada tanıştırılan ileri gelen ve mümtaz şahsiyetler arasında iki genç
var­dı: Hz. Yahya ve Hz. Îsa (a.s.).

Üçüncü semada Rasûlullah (a.s.) öyle bir şahsiyetle tanıştırıldı
ki, kendisi yakışıklılığı bakımından yıldız gibi olan diğer insanların yanında,
bir dolunay gibiydi. Kendisinin Hz. Yusuf (a.s.) olduğunu öğrendi.

Rasûlullah (a.s.) dördüncü sema’da Hz. İdris (a.s.), beşinci
sema’da Hz. Harûn ve altıncı sema’da Hz. Musa (a.s.) ile tanıştı. Rasûlullah
(a.s.) yedinci semâda muhteşem ve göz kamaştırıcı bir saray gördü. Bu saraya
melekler girip çıkıyorlardı. Burada Rasûlullah (a.s.) kendisine çok benze­yen
muhterem bir zâtla müşerref oldu. O’nun Hz. İbrahim (a.s.) olduğunu öğrendi.[17]

31.1.8.5.
Sidret’ul-Müntehâ

Bundan sonra Rasûlullah (a.s.) daha çok yükseldi ta ki
Sidret’ul-Müntehâ’ya vardı. Sidret-ul Münteha, Yüce Allah’ın Divânı ile
Mahlûklar Alemi arasında bir sınırdır. Bu sınıra gelince bütün yaratıkların
bilgisi tü­keniyor. Bunun ötesinde ne varsa o gariptir, ki bunu Cenab-ı
Allah’tan başka kimse bilmez. Ne bir peygamber ne de bir melek. Aşağıdan (yerden
ve göklerden) ne geliyorsa burada kabul ediliyor ve yukardan (Arş-ı Mualla)
gelenler de buraya teslim ediliyor. İşte bu mevkide Rasûlullah’a Cennet
gezdirildi, ve kendisi hiçbir gözün göremediği hiçbir kulağın du­yamadığı ve
hiçbir zihnin tasavvur edemediği nimet ve imkânların Al­lah’ın sâlih kullarına
temin edildiğini gördü.[18]

Cebrail, Sidret-ul Müntehâ’da kaldı ve Rasûlullah sınırın
ötesine geç­ti. Rasûlullah (a.s.) düz bir yere vardığında Cenab-ı Allah’ı bütün
celâli ve cemâliyle gördü. Aralarında geçen konuşmada Cenab-ı Allah tarafından
şu emirler verildi[19]:

1) Günde 50 vakit namaz kılınması farz olundu.

2) Bakara sûresinin son iki ayeti vahiy olundu.

3) Şirk hariç bütün günahların affedilebileceği belirtildi.

4) Bir kişinin iyi amele niyetlendiği zaman hesabına iyi amel
yazıldı­ğı, bu ameli fiilen işlediği zaman da hesabına 10 iyi amel yazıldığı
fakat kötü amele niyetlendiği zaman hesabına hiçbir şey yazılmadığı ve bunu
fiilen işlediği zaman da hesabına sadece bir kötü amel yazıldığı ifade olundu.[20]

Hz. Peygamber, Cenab-ı Allah’ın huzurundan ayrıldıktan sonra
aşağı­ya inince Hz. Musa (a.s.) ile karşılaştı. Hz. Musa, Rasûlullah’ın
macerası­nı dinledikten sonra dedi ki: “Ben, İsrail oğullarından acı bir tecrübe
edin­dim. Bana öyle geliyor ki, ümmetiniz 50 vakit namaza tahammül
edeme­yecektir. Gidin ve namaz sayısının azaltılması için ricada bulunun.”
Rasûlullah (a.s.) tekrar Yüce Allah’ın huzuruna çıktı ve namazların
azaltılması­nı rica etti. Namazlardan 10’u azaltıldı. Rasûlullah dönüşte yine
Hz. Musa ile karşılaştı ve Hz. Musa kendisine aynı şeyleri söyledi. Bunun
üzerine Rasûlullah (a.s.) tekrar Allah’ın huzuruna çıktı, bu defa da 10 vakit
namaz azaltıldı. Böylece her defasında 10 vakit namaz azaltıldı. En nihayet,
gün­de beş vakit namaz kılınması emredildi ve bu namazların 50 vakit namaza eşit
olduğu buyuruldu.[21]

31.1.8.6. Dönüş

Dönüşte Rasûlullah (a.s.) aynı merdiven ile Kudüs’e indi. Burada
yi­ne toplu halde bulunan peygamberlerle buluştu. Rasûlullah (a.s.) kendile­rine
muhtemelen sabah namazı kıldırdı. Rasûlullah (a.s.) yine Burak’a bin­di ve
Mekke’ye döndü.[22]

Sabah ilk önce Rasûlullah (a.s.), amca kızı, Ümm-ü Hâni’ye
başından geçenleri anlattı ve evden dışarıya çıkmak istedi. Ümm-ü Hâni
elbisesini tuttu ve dedi ki: “Allah aşkına bu hikâyeyi halka anlatmayın. Yoksa,
onla­ra sizi alaya almak için bir koz daha vermiş olacaksınız.” Fakat,
Rasûlullah (a.s.), “ben bunu mutlaka anlatacağım” diyerek evden çıktı.[23]

Rasûlullah (a.s.), Mescid-i Haram’a varınca Ebû Cehl ile
karşılaştı. Ebû Cehl, “yeni bir haber var mı?” diye sordu. Rasûlullah, “var”
dedi. Ebu Cehl, “nedir” Rasûlullah, “ben bu gece Kudüs’e gittim” dedi. Ebu Cehl,
“Kudüs’e mi?” diye hayret etti ve ekledi: “Sen bir gecede Kudüs’e gittin ve
sabah buraya geri döndün?” Rasûlullah, “evet” dedi. Ebu Cehl, dedi ki: “Milleti
toplayayım mı? herkesin önünde aynı şeyi söyleyebilecek mi­sin?” Rasûlullah dedi
ki: “Tabii”. Bunun üzerine Ebu Cehl, bağırıp çağırıp herkesi etrafına topladı ve
Rasûlullah (a.s.)’ın onlarla konuşmasını istedi. Rasûlullah (a.s.), herkese,
geçirdiği tecrübeyi anlattı. Mi’rac vakasını din­ledikten sonra millet
Rasûlullah(a.s.)’ı alaya aldı. Bazıları kahkaha atıyor­du, bazıları ellerini
ellerine vuruyordu ve bazıları da şaşkınlık içinde baş­larını elleri arasına
almıştı. Kendileri şöyle diyordu: “İki aylık yolculuk bir gecede… Allah,
Allah, imkânsız. Eskiden senin deli divâne olduğun­dan biraz şüphemiz vardı, ama
şimdi inandık ki, sen gerçekten aklını ka­çırmışsın” .[24]

31.1.9. Hz. Ebu
Bekr Sıddîk (r.a.)’ın Mi’rac Olayını Doğrulaması

Rasûlullah’ın Mi’rac ile ilgili anlattıkları bir ânda bütün
Mekke’de herkes tarafından duyulmuş oldu. Bu olay, bazı müslümanların
dinlerin­den dönmelerine sebep oldu.[25]
Fesatçı ve fitneci kişiler hemen Hz. Ebu Bekr (r.a.)’e gittiler ve kendisine,
görünürde tamamıyla imkânsız olan bu olayı anlatmak suretiyle, Rasûlullah
(a.s.)’a olan güvenini sarsmak istiyor­lardı. Onlara göre, Hz. Peygamber’in sağ
kolu sayılan Hz. Ebu Bekr’in İslâmı terk etmesi ile İslâmî Hareket tamamıyla
çökecekti. Fakat, Hz. Ebu Bekr (r.a.)’in tepkisi tamamıyla değişik oldu. Hz. Ebu
Bekr olayı dinledik­ten sonra dedi ki: “Eğer bu olayı gerçekten Rasûlullah
(a.s.) anlatmışsa mutlaka doğrudur. Bunda şaşılacak ne var? Ben her gün ona
gökten haber geldiğini duyuyor ve tasdik ediyorum.”

Hz. Ebu Bekr (r.a.) daha sonra Mescid-i Haram’a geldi. Orada hem
Rasûlullah (a.s.), hem onunla alay eden topluluk vardı. Hz. Ebu Bekr (r.a.)
kendisine gerçekten bu olayı anlatıp anlatmadığını sordu. Rasûlullah (a.s.)
“evet” dedi. Hz. Ebu Bekr (r.a.) dedi ki, “Ben Kudüs’ü görmüş ve gezmişimdir.
Siz oranın haritasını ve plânını bana anlatın.” Rasûlullah (a.s.) hemen oranın
plânını açıkladı ve her şeyi öyle anlattı ki, sanki Ku­düs onun gözünün önünde
idi. Hz. Ebu Bekr (r.a.)’in bu taktiğiyle Mi’rac vak’asını yalanlamaya
çalışanlar büyük bir darbe yemiş oldular.[26]

31.1.10. Başka
Deliller

Hicâz ve Mekke’den pek çok kişi ticaret için Kudüs’e gidip
gelirlerdi. Kudüs’ü görmüş olan, Rasûlullah (a.s.)’ın anlattığı harita ve plânın
doğru olduğunu kabul ettiler. Fakat bundan sonra, da millet iyice tatmin
olma­mıştı ve başka deliler istiyordu. Rasûlullah (a.s.) dedi ki: “Mi’rac
yolculu­ğu sırasında ben şu şu yerlerden geçtim ve şu şu kafileye rastladım.
Kafi­lelerde şu mallar vardı. Kafilelerdeki develer Burak’ı görünce sıçradılar
ve bunlardan biri filanca vadiye kaçtı. Ben kafiledekilere bu deve hakkında
bilgi verdim. Dönüşte ben falan yerde falan kabilenin falan kabilesini gör­düm.
Herkes uyuyordu. Ben onların kaplarından su içtim ve suyun içildi­ğinin
işaretini bıraktım.” Rasûlullah (a.s.) bunun gibi bazı diğer şeyler söyledi. Hz.
Peygamber’in bu söyledikleri, daha sonra adı geçen yerlerden gelen kafileler
tarafından doğrulandı.[27]
Böylece itiraz edenlerin dilleri sustu, ama kalblerinde daima bir tereddüt ve
kuşku kaldı ve böyle bir şe­yin nasıl olduğuna şaştılar. Bugün de pek çok
kişinin aklı böyle bir olaya ermiyor.

31.1.11.
Rasûlullah (a.s.)’a Günde Beş Vakit Namaz İle İlgili Verilen Emir

Mi’rac’ın yapıldığı geceden sonra iki gün Cenab-ı Allah
tarafından Cebrail (a.s.) sık sık geldi ve Rasûlullah (a.s.)’a farz olunan beş
vakit na­mazın saatlerini açıklamaya çalıştı. Cebrail, ilk önce bütün namazlarda
Rasûlullah’a imamlık yaptı, daha sonra bunların saatleri hakkında kendisi­ne
izahatta bulundu. İmam Ahmed, Nesâî, Tirmizî, İbni Hibban ve Hâkim bu rivâyeti
Hz. Cabir bin Abdullah’a atfen nakletmişlerdir. İmam Buhârî de namazların zamanı
konusundaki izahları Cebrail (a.s.)’in yaptığını nak­letmiştir. İmam Ahmed,
Tirmizî, Ebu Davud, İbni Huzeyme, Dare-Kutni, Hakim ve Abdurrezzak da benzeri
bir rivâyeti, Abdullah bin Abbas’a atfen nakletmişlerdir ve İbn Abdulberr ile
Kadı Ebu Bekr bin el-Arabi bunu teyit etmişlerdir. İmam Zührî’ye göre Hz. Ömer
bin Abdulaziz’in yanında Hz. Urve bin Zübeyr’in, Cebrail’in Rasûlullah’a namaz
kıldırdığını anlat­ması üzerine kendisi hayret içinde şunları söyledi: “Urve,
düşünsene, sen ne söylüyorsun? Yani, Rasûlullah, Cebrail’in imametinde namaz mı
kıl­mıştır?” Urve dedi ki: “Ben Beşir bin Ebi Mes’ud’dan duydum ve Beşir de Ebu
Mes’ud Ensarî’den duydu, Ebu Mes’ud Ensarî de bizzat Rasûlullah’tan duydu ki:
“Cebrail nazil oldu ve bana (Rasûlullah’a) imamlık yaptı ve ben onunla beş vakit
namazlarımı kıldım.” (Muvattâ, Buhârî, Müslim, Abdur­rezzâk ve Taberânî).

31.1.12.
Mi’rac’ın Mesajı

Mi’rac yolculuğundan dünyaya döndükten sonra Rasûlullah
(a.s.)’ın Allah’tan getirdiği mesaj, Kur’an-ı Kerim’in İsra sûresinde 2-39.
ayetlerine kadar kayıtlı bulunuyor. Bu mesajı ele alın ve de bu mesajın
verildiği, hic­retten bir yıl önceki şartlara bakın. Göreceksiniz ki, bu
mesajda, İslâmi il­keler üzerinde yeni bir devletin kurulmasından önce
Rasûlullah ve saha­belerinin ihtiyaç duydukları bütün direktifler yer almıştır.

31.1.12.1. İsrail
Oğullarının Tarihinden İbret

Bu mesajda Mi’rac’tan bahsedildikten sonra ilk önce İsrail
oğullarının tarihinden ibret alınması istenmiştir. İsrail oğulları, Mısırlılara
köle ol­maktan kurtulduktan sonra serbest bir hayat yaşamaya başladılar. O
sırada onların hidayeti için Cenab-ı Allah bir kitap indirdi ve kendi hakkında
emir ve direktifin tek kaynağının yine kendisi olduğunu bildirdi. Ne var ki,
İsrail oğulları, Allah’ın bu nimeti için minnet ve şükranlarını bildirmek yerine
nankörlük ettiler ve yeryüzünde salih ve ıslahatçı olmak yerine fe­satçı ve
isyancı oldular. Bunun neticesinde Cenab-ı Allah, İsrail oğullarını bir defa
Babillilere ezdirdi ve ikinci defa da Romalı ve Bizanslıları onlara musallat
etti. Cenab-ı Allah bu ibret verici tarihten örnekler vererek müs­lümanların
doğru yolu ancak Kur’an-ı Kerim vasıtasıyla bulacaklarını be­lirtmiştir. Ayrıca,
müslümanların Kur’an-ı Kerim’e tabi olmaları halinde büyük mükâfat alacaklarını
da kaydetmiştir.

31.1.12.2. Herkes
Sorumludur

Bu mesajda dikkat çekilen ikinci husus da, her insanın kendi
amel ve ahlâkı için kendisinin sorumlu oluşudur. Bir insanın kendi ameli, onun
kaderini tayin eden öğedir. Eğer bir insan doğru yolda yürüyorsa kendisi için
yürüyor, yanlış yolda yürüyorsa kendisi için. Faydası ve zararı hep kendisine
aittir. Bu şahsi mesuliyet hususunda kimse kimsenin arkadaşı veya ortağı
değildir. Kimse kimsenin yükünü taşımaz. Herkes kendi yap­tıklarından
sorumludur. O Mide, salih bir toplumun her ferdi kendi şahsi mesuliyetlerini göz
önünde bulundurmalıdır. Başkaları ne yaparsa yapsın, onları daha sonra
düşünebilir. İlk önce kendini düşünmelidir ve kendisinin ne yaptığına dikkat
etmelidir.

31.1.12.3. Toplumun
Üst Sınıfının Yozlaşması

Bu mesajda anlatılan üçüncü husus, bir toplumun çöküşü veya yok
oluşunda en büyük rolün o toplumun üst sınıfının yozlaşmasına ait olduğu­dur.
Balık baştan kokar misali, bir toplumu mahveden şey o toplumdaki büyük, zengin,
soylu ve muktedir kişilerin ahlâk ve karakterlerinin bozul­masıdır. Bir milletin
batmasından önce o milletin seçkin insanları fuhuş, zulüm, ahlâksızlık,
yolsuzluk, zina, kumar, hırsızlık, soygunculuk, yalan­cılık ve sahtekârlık
yaparlar. Bu kötülük, fitne, ve ahlâksızlıklar nihayet o toplum veya milletin
sonu olur. O halde, kendi kendine düşman olmayan bir toplum, siyasi iktidarın ve
ekonomik kaynakların basit, adi, alçak ve ahlâksız insanların elinde
bulunmamasına dikkat etmelidir.

31.1.12.4. Dünya İle
Ahiret’in Ehemmiyeti

Adı geçen mesajda ayrıca, Kur’an-ı Kerim’in diğer yerlerinde de
çeşitli vesilelerle dile getirilen bir hususa daha dikkat çekilmiştir. Yani,
dünya ile ahiret arasındaki fark ve bu hususta müslümanların alması gere­ken
tavır. Burada insanların sadece bu dünyanın kazanç, başarı ve mutlu­luklarını
arzulamaları halinde kendilerine bütün bunların ihsan olunaca­ğı, ama sonucun
çok kötü olacağı kaydedilmiştir. Fakat, gerek bu dünya­da gerekse öbür dünyada
kalıcı bir başarı ve mutluluğun ancak insanın ahirette sorguya çekileceği ve
hesap vermeye mecbur olacağını daima göz önünde bulundurmasıyla mümkün olacağı
ifade olunmuştur. Dünyayı seven bir insanın mutluluk ve refahı görünüşte yapıcı
ve yararlı görülü­yor. Ancak bu yapıcı niteliğinin arkasında zararlı ve
tehlikeli yönleri var­dır. Zira, dünyayı isteyen bir kimse, ahirette cevap verme
kaygısı taşıma­masından dolayı bir insanın sahip olduğu ahlâk ve faziletinden
mahrum kalıyor. Bu fark, dünyada ahirete inanan ve inanmayanlar arasında bariz
ve açık bir biçimde ortaya çıkıyor ve hayatın diğer safhalarında daha da
belirginleşiyor. Ta ki, ahirete inananın hayatı büsbütün bir başarı simgesi
haline gelmişken ahirete inanmayanın hayatı tamamıyla boş ve başarısız kalır.

31.1.12.5. İslâm
Medeniyetinin Temel İlkeleri

Mesajın girişindeki bu temel buyruklardan sonra üzerlerinde
İslam toplumu ve İslam medeniyetinin kurulması gereken belli başlı ilkeler
sa­yılmıştır. Bu temel ilkeler sayı itibarıyla 14’tür ve biz bunları mesajda yer
alan sıraya göre aşağıya kaydediyoruz:

1) Tek Allah’ın yerine başka varlıkların ilâhlığına
inanılmamalıdır. Tapılacak, itaat edilecek, kulluk edilecek ve saygı
gösterilecek tek ilâh O’dur. Allah’ın dışında başka kimsenin itaati kabul
edildiği takdirde kötü sonuçlar doğar ve kullar Allah’ın bütün bereketlerinden
mahrum kalırlar. Halbuki, Allah’a tabi olma ve itaat etmenin sonuçlan
bambaşkadır.[28]

2) İnsan hakları babında başta gelen hak ana-baba hakkıdır.
Evlatlar kendi ana-babalarına son derece bağlı ve saygılı olmalıdırlar. Toplumun
genel ahlâkı öyle olmalıdır ki, evlatlar, ana-babalarından habersiz ve onla­ra
saygısız olmamalı, aksine, onlara iyi muamele etmelidirler. Evlatlar, anne ve
babalarına gereken ilgiyi göstermeli ve yaşlandıkları zaman onla­ra hakkıyla
bakmalıdırlar. Zira, anne ve babaları da onlara çocukken bak­mışlardı .[29]

3) Toplumsal yaşantıda işbirliği, yardımlaşma, sevgi, şefkat,
saygı, hakkı bilme ve tanıma, herkesin hakkını verme gibi erdemler canlı
tutul­malıdır. Bir akraba, başka bir akrabasına her türlü yardımı yapmalıdır.
Muhtaç ve çaresiz bir insan, toplumun kendisine yardım edeceğinden emin
olmalıdır. Bir yolcu nereye giderse gitsin, herkesin kendisini ağırla­yacağından
veya hiç olmazsa güler yüzlü davranacağından emin olmalı­dır. Toplumda insan
hakları ve sorumlulukları öylesine iç içe olmalıdır ki, kimse hakkının
yenmesinden veya kendisine haksızlık yapılmasından yakınmamalıdır. İnsanlar
birbirine yardım ederken, bunu bir lütûf veya ihsan değil, bir vazife ve
mükellefiyet kabul etmelidirler. Bir insan başkala­rına herhangi bir yardım veya
iyilikte bulunamıyorsa Allah’tan af dilesin ve O’ndan kendisinin başkalarına
yardım etmesini sağlayacak bir takım imkânlar istesin.[30]

4) İnsanlar kendi servetlerini çar-çur etmesinler ve yanlış
yollarda harcamasınlar. Servetlerini sadece gösteriş, riyâ, fısk-ü fücur ve kötü
yol­larda sarf etmesinler, aksine iyi ve hayır işlerde kullansınlar; fakir
fukara­ya yardım etsinler. Aslında serveti yanlış yollarda kullanmak, Allah’ın
ni­metlerini inkâr etmek veya ona nankörlük etmek anlamına gelir. Servetle­rini
bu şekilde har vurup harman savuranlar şeytanın kardeşleridir. Bir sâlih ve
temiz toplum bu tür israf ve yolsuzluğa dur demelidir.

5) İnsanlar para konusunda tutumlu davranmalıdırlar. Ne servetin
bir­kaç elde toplanmasına veya toprağa gömülmesine sebep olacak kadar cimri
olsunlar, ne de hem kendi hem toplumun ekonomik ve mali duru­munu sarsacak kadar
savurgan olsunlar. Toplumun bireylerinde yapılması gereken harcamaları yapma ve
yapılmaması gereken harcamalardan sa­kınma hissi var olmalıdır.[31]

6) Cenab-ı Allah’ın kendi rızkını dağıtmak amacıyla kurduğu
nizam, insanların yapay tedbirleriyle önlenmesin veya engellenmesin. Cenab-ı
Allah, rızkın dağıtımı konusunda az veya çok, küçük veya büyük gibi farklara yer
vermiştir; bunu eşit bir düzeyde tutmamıştır. Bu farklılığın hikmetini yalnız
Allah biliyor. Onun, için doğru ve uygun bir ekonomik düzen Allah’ın koyduğu bu
kurala ters değil, uygun olmalıdır. Tabii, eşitsizlik veya dengesizliği sun’i
şekilde eşit hale getirmeye çalışmak ya da bu dengesizliği aşın uçlara götürmek
yanlıştır.[32]

7) Nesillerin doğup büyümesinin, yemek yiyen kişilerin artması
ile mali ve gelir kaynaklarının azalacağı veya yetişemeyeceği düşüncesiyle
durdurulması büyük bir hatadır. Bu düşünce ve kaygı ile, doğan çocukları
öldürenler zannediyorlar ki, rızık veya gelir dağılımı kendilerinin
ellerin­dedir. Halbuki, rızık veren, insanları dünyaya yerleştiren Yüce
Allah’tır. Cenab-ı Allah nasıl dünyaya şimdiye kadar gelenlerin rızkını
vermişse, bundan sonra da gelenlere yiyecek, içecek temin edecektir .Nüfus ne
kadar artıyorsa, Cenab-ı Allah gelir kaynaklarını da o kadar artırır. Onun için,
İnsanlar, Allah’ın yaratıcılık işlerine karışmasınlar ve şartlar ne olursa
ol­sun, nesilleri budama, yok etme yollarına gidilmesin.[33]

8) Zina, kadın-erkek ilişkilerinin en yanlış şeklidir. Zina
sadece ya-saklanmamalıdır, ayrıca kadın ve erkeklerin buna sürüklenmelerini
müm­kün kılan bütün sebepler ortadan kaldırılmalıdır.[34]

9) Cenab-ı Allah insan hayatının hürmete layık bir şey olduğunu
be­lirtmiştir. Onun için, bir insan ne kendi canına kıyabilir ne de başkalarının
canına, Allah’ın bu koyduğu yasak ancak Allah’ın bir emrinin yerine
geti­rilmesini icap ettiren şartlarda ortadan kalkabilir. Böyle bir durumda
an­cak işin icabı olduğu kadar cana kıyılmalı veya kan dökülmelidir. Öldür­me
işinde her türlü israf veya ifrat yasaktır. Meselâ, intikam almak için esas
suçluların dışında başkalarının öldürülmesi caiz değildir. Suçlunun eziyet ve
işkence edilerek öldürülmesi, ya da öldürülmesinden sonra ölü­süne saygısızlık
yapılması ve buna benzer diğer hareketler de kesinlikle yasaktır.[35]

10) Yetimlerin menfaati, onlar kendi kendilerini besleyecek hale
ge­linceye kadar korunmalıdır. Yetimlerin malları, menfaatlerine aykırı bir
şekilde kesinlikle kullanılmamalı veya harcanmamalıdır.[36]

11) Söz ister bir fert isterse bütün millet tarafından verilsin,
tam ola­rak yerine getirilmelidir. Taahhüt, muahede, mütareke veya anlaşmanın
ihlâli için Allah katında büyük azap vardır.[37]

12) Ölçü ve ağırlık aletleri ve birimleri iyi ve hilesiz
olmalıdır. Alış­verişte hiçbir hile ve kötülük yapılmamalıdır.[38]

13)İnsanlar, doğru veya uygun olduğunu bilmedikleri bir şey veya
kişinin peşinden koşmamalıdırlar. İnsanlar kendi fiil ve sözlerine iyice dikkat
etmeli ve ona göre kendilerine çeki-düzen vermelidirler. Zira, ahi­rette kendi
gördükleri, duydukları ve gönüllerinde taşıdıkları niyet, fikir ve kararları
hakkında Cenab-ı Allah’a hesap vermek zorunda kalacaklar­dır.[39]

14) İnsanlar yeryüzünde zalim, gaddar ve mağrur olmamalıdırlar.
Ka­sılıp, böbürlenmemelidirler. Zira, insan kasılarak ne ayağının altındaki
toprağı yırtabilir ne de gururlanarak yükseklikte gökleri geçebilir.[40]

İşte Rasûlullah (a.s.) Mi’rac’ta Cenab-ı Allah’tan aldığı ve
dünyaya getirdiği mesaj bu ilkelerden ibaretti. Ve Rasûlullah (a.s.)’ın kısa bir
süre sonra Medine’ye geçip üzerinde İslâm toplumu ve devletini kurduğu altın
ilkeler bunlardı.

31.1.13.
Rasûlullah (a.s.)’ın Hicret İçin Dua Etmesine Dair Yapılan Telkin

Aynı İsra sûresinde Cenab-ı Allah, Rasûlullah (a.s.)’a aslında
hicret duası olarak bilinen duayı öğretti. Tirmizî ile Hâkim’in Hz. Abdullah bin
Abbas’a dayanarak kaydettikleri rivayete göre İsra’nın şu ayetinde Rasûlullah
(a.s.)’a hicret izni verildi:

“De ki: ‘Rabbim, beni sıdk girdirilişi ile girdir. Ve sıdk
çıkarıcıyla çı­kar. Ve bana tarafından aşikâr bir kudret ve hüccet ile yardım
ihsan bu­yur.” (Ayet; 80)

Bu duanın telkin edilişi gösteriyor ki, hicret zamanı iyice
yaklaşmıştı. Bu sebepten dolayıdır ki, Cenab-ı Allah, Rasûlullah (a.s.)’a şu
nasihatte bulundu: “Sen öyle bir dua etmelisin ki, Sen doğruluğu hiçbir zaman
terk etmeyeceksin. Çıktığın yerden doğrulukla çıkacaksın, girdiğin yere de
doğrulukla gireceksin.” Daha sonraki cümlenin anlamı şudur:

“Ya beni iktidara getir ya da bir iktidarı benim yardımcım yap;
ki böylece dünyadaki bozuk düzeni değiştirebileyim. Fuhuş ve günahlara son
verebileyim ve senin adaletini her tarafa yayabileyim”. Bu cümle gös­teriyor ki,
İslâm’ın dünyada yapmak istediği değişiklik ve ıslâh sadece va­az ve telkinle
yapılamaz; aksine bunun için siyasi kuvvet ve iktidara da ihtiyaç vardır.
Hadis-i şeriflerde de şu ifadeye rastlanıyor: “Allahu Teâlâ, hükümetin
kuvvetiyle Kur’an-ı Kerim’in önleyemeyeceği şeyleri önler ve ortadan kaldırır.”
Bu demektir ki, dinin hayatın her alanında yerleşmesi, İslâm’ın uygulanması ve
Allah’ın koyduğu hududun icraatı için hükümete ve iktidara Tâlib olmak sadece
caiz değil, aynı zamanda zaruri ve elzem­dir. Bu bakımdan, İslâm dininin tam
manasıyla zafere ulaştırılması için si­yasi alanda mücadele edenlerin suçlanması
ve onların dünyacı veya ikti­dar heveslisi olduğu yolundaki iddiaları tamamıyla
cehalet ve dalalete da­yanıyor. İktidarı sadece kendisi ve maddi menfaati için
isteyen elbette ki, iktidar heveslisi ve dünyacıdır. Ama, Allah’ın dinini her
şeyden üstün kıl­mak için mücadele etmek dünyaya tapmak değil, Allah’a tapmanın
ta ken­disidir.

31.1.14. Mazlum
Müslümanların Zafer Duası

Yine Mi’rac sırasında Rasûlullah (a.s.)’a Bakara sûresinin son
ayetleri bahşolundu. Hz. Abdullah bin Mes’ud’un rivâyetine göre, bu ayetler şu
dua ile son buluyor:

“Ya Rabbi, bizi unuttuğumuz şey veya hatamızdan dolayı tutup
sor­guya çekme. Ey Rabbimiz, bize bizden evvelkilere yüklediğin gibi ağır yük
yükleme. Ey Rabbimiz, bize gücümüzün yetmeyeceği şeyleri yükleme. Bizi af ve
mağfiret eyle. Bize merhamet buyur. Sen Mevlâmızsın. Kâfirler güruhuna karşı
bize yardım et.” (Ayet; 286)

Bu duanın Mekke’de küfr ile İslâm arasındaki savaşın en çetin
safha­ya geldiği zaman müslümanlara öğretildiği unutulmamalıdır. Müslüman­lar
her taraftan kuşatılıyor, zulüm, eziyet ve işkenceye tabi tutuluyorlardı.
Hicaz’ın her yeri ve her köşesi müslümanlara dar gelmeye başlamıştı. Zira nerde
bir müslüman varsa, ona baskı ve zulüm yapılıyor, akıl almaz iş­kenceler reva
görülüyordu. Bu şartlarda müslümanların Mevlalarına dua etmeleri istendi ve bunu
isteyen bizzat Alemlerin Rabbi olduğu için müs­lümanlar bir nebze rahat nefes
alabildiler ve teselli buldular. Zira bu duayı öğreten Rabbleri bunun
gerçekleşmesi için de mutlaka tedbirler alıyordu. Aynı zamanda müslümanların
metanet ve sabırları ellerinden bırakmamaları istendi. Bir yandan Hakka tapmak
suçundan müslümanların hedef ol­dukları büyük zulme bir göz atın ve bir yandan
da bu duaya bakın, ki bun­da muhalif ve düşmanlar için tek bir kötü söz veya
küfr yoktur. Bir yan­dan müslümanların çektikleri maddi ve manevî çileleri
gözünüzde canlan­dırın, bir yandan da bu duanın sözlerine bakın, ki bunda
dünyevi menfaat veya kazançtan hiçbir «ser yoktur. Bir tarafta o hakperestlerin
perişan du­rumuna bakın ve diğer tarafta bu kadar temiz, nezih ve yüksek sözlere
ba­kın. Sadece bu husus, o ilk müslümanların ne büyük ahlâki ve ruhani
ter­biyeden geçtiklerini göstermeye yeter.

31.1.15.
Mi’râc’ın Bir Başka Cephesi

Mi’rac’ın bir başka cephesi de var ki, bunu bu bahsimizde ele
alma­mız yerinde olacaktır. Bunu aşağıda belirtmeye çalışacağız:

31.1.15.1. Rasûlullah
(a.s.)’ın Cebrail İle Görüşmesi

Kur’an-ı Kerim’in Necm sûresinde Rasûlullah (a.s.)’ın Hz.
Cebrail’i ilk kez asıl şekliyle gördüğüne dair malumat vardır. Bu surede
Cebrail’in ilk önce ufukta görüldüğü, daha sonra Rasûlullah (a.s.)’a iki yaylık
bir me­safeye kadar yaklaştığı ve o sırada kendisine Allah’tan vahiy getirdiği
kaydedilmiştir. Bundan sonra şöyle denilmiştir:

“Resulün kalbi, gördüğünü tekzip etmedi. Şimdi siz, onun gördüğü
şeye karşı kendisini ile mücadele mi edeceksiniz?” (Necm; 11-12)

Yani, Rasûlullah (a.s.), uyanık iken ve gün ışığında geçirdiği
bu tec­rübeden sonra bunun bir bakış hatası, hayal veya Şeytan’ın bir hilesi
oldu­ğunu düşünmedi. Rasûlullah (a.s.) bu meleğin Cebrail olduğu ve getirdiği
mesajın Allah tarafında inen bir vahiy oluğu konusunda herhangi bir şüp­he veya
tereddüde kapılmadı.

Şimdi aklımıza bir soru geliyor. Hz. Peygamber (a.s.) geçirdiği
bu fevkalâde tecrübe hakkında neden herhangi bir şüpheye veya tereddüde
kapılmadı? Neden, bir an için duraklayıp gördüklerinin doğru olup olma­dığını
araştırmadı? Neden gördüklerinin sadece bir rüya, hayal, görüntü, Şeytan’ın bir
hilesi veya başka bir şey olduğunu sanmadı? Bu soruyu göz­den geçirdiğimiz
zaman, Rasûlullah (a.s.)’ın herhangi bir kuşkuya kapılmamasının beş sebebi
ortaya çıkar. Bunları şöyle sıralayabiliriz:

Bu vak’anın meydana gelişinin hârici şartları bunun doğru
olduğunu gösteren mahiyette idiler. Rasûlullah (a.s.), bu tecrübeyi karanlıkta,
murakabe, uyku veya dalgınlıkta geçirmemişti, aksine şafak söküyordu ve ken­disi
tamamıyla uyanıktı. Hava açıktı ve her tarafta aydınlık vardı. Rasûlullah
(a.s.), gün ışığında ve dünyanın herhangi bir şeyini görebileceği şekil­de
Cebrail’i görmüştü. Nasıl ki gündüz bir insan nehir, dağ, insan, hayvan veya evi
gördükten sonra herhangi bir şüpheye kapılmaz, Rasûlullah (a.s.)’da gözlerinin
iyi görmediği kanaatına varmadı.

İkincisi, Rasûlullah (a.s.)’ın iç dünyası da başından geçen bu
tecrübe­yi doğrular nitelikte idi. Rasûlullah (a.s.), tamamıyla uyanık, akıl,
zihin ve hislerinin yerinde olduğu bir sırada olanları görmüştü. Zihni boştu ve
da­ha önceden böyle bir gözlem veya tecrübeden geçmemişti. Kafasını meş­gul eden
başka bir şey de yoktu. Bu halet-i ruhiyede Rasûlullah (a.s.)’ın, gözlerinin
gördüğü bir şeye şüphe etmesine gerek yoktu.

Üçüncüsü, Rasûlullah (a.s.)’ın gördüğü şahsiyet de mükemmel ve
muhteşemdi. Bu şahsiyet öylesine güzel, cazibeli, temiz, yakışıklı, parlak ve
göz kamaştırıcıydı ki, Rasûlullah (a.s.) bunu hiçbir zaman aklına bile
getirmemişti. Bu, onun tahmin ettiği ve hayal ettiğinden de daha güzel ve çekici
bir şahsiyetti. Hiçbir cin veya şeytan böylesine mükemmel bir şekle giremezdi.
Bu olsa olsa bir melek olacaktı. Hz. Abdullah bin Mes’ud’un rivâyetine göre
Rasûlullah (a.s.) şöyle buyurdu: “Ben Cebrail’i gördüm, öyle ki, sanki 600 kolu
vardı.” (Müsned-i Ahmed). Başka bir rivayette İbn Mes’ud bu ifadeyi daha da
açıyor ve diyor ki: “Cebrail’in kolu bütün ufuğu kaplayacak kadar büyüktü.”
Kur’an-ı Kerim’de Cenab-ı Allah da Ceb­rail (a.s.)’i “Şedid-ul Kuva” (Bünyesi
Kuvvetli olan) ve “Zû-Mirratin” ola­rak tarif etmiştir.

Dördüncüsü, Rasûlullah (a.s.)’ın gördüğü varlığın getirdiği
mesaj ve talimat da onun doğru olduğunu kanıtlıyordu. Rasûlullah (a.s.)’ın bu
varlık vasıtasıyla aldığı dünya ve kâinat ile ilgili bilgi daha önceden kendisi
tara­fından bilinmiyordu, hatta bunun bir tasavvuru bile zihninde yoktu. Bu
bakımdan kendi bilgi ve düşüncelerinin böyle bir varlık şeklinde ortaya çıktığı
şüphesinin uyanması için bir sebep yoktu. Aynı şekilde bu bilginin Şeytan veya
hemcinslerinden geldiği de düşünülemezdi. Zira, bir Şeytan insanlara şirk ve
kötülükten meneden mesaj nasıl getirebilir? Bir şeytan, insanların Allah’a
inanmasını, Ahiret’i düşünmesini, Cahiliyyet’in örf ve adetlerini terk etmesini,
ahlâk ve fazilete önem vermesini nasıl isteyebilir?

Beşinci ve en önemli sebep de şuydu: Cenab-ı Allah bir insanı
pey­gamberlik makamına getirdikten sonra kalbinden her türlü vesvese, şüphe ve
kuşkuyu çıkarır ve yerini güven ve inançla doldurur. Bu durumda bir peygamber ne
görüyor ve ne duyuyorsa onların şekli ve mahiyeti hakkında herhangi bir
tereddüde ve kuşkuya düşmez. Bir peygamber, Allah tara­fından gelen her emir ve
talimatı bütün açık kalblilikle kabul eder. Bu emir ve talimat ilham ve vahiy
şeklinde de olabilir ve gözle görülür bir gerçek gibi de. Bu durumlarda bir
peygamber, Şeytan’ın her türlü müda­halesi ve fitnesinden mahfuz olduğundan emin
olur. Kendisine gelen emir ve talimatın Rabbinden geldiğine yüzde yüz emin olur
ve bu hususta her­hangi bir yanılgıya imkân olmadığını bilir. Nasıl ki, bir
balık kendisinin suda yüzebileceğinden, bir kuş havada uçacağından ve insan
kendisinin insan olduğundan emin olur, bir peygamber de Allah vergisi hissiyle
ken­disinin peygamber olduğuna inanır. Bir peygamber, bir an için bile
kendi­sini yanlış olarak peygamber sandığını düşünmez.

Bundan sonra Necm sûresinde şöyle buyurulmuştur:

“Yemin olsun ki, onu bir defa daha gördü. Sidret’ul Münteha
yanın­da. Cennet’ul Me’va Onun (Sidre)nin yanındadır. O sidre, Allah’ın nuruy­la
örtülmüştür. (Hz. Peygamber’in) gözü gördüğünden ne kaygı duydu, ne de şaştı.
And olsun ki, Rabbinin alametlerinin en büyüğünden bir kısmını gördü.” (Ayet;
13-18)

İşte burada Cebrail’in Rasûlullah (a.s.) ile asıl şekliyle
görüşmesine temas edilmiştir. Buluşma yerinin adı “Sidret-ul Münteha” olarak
gösteril­miştir. Ayrıca, bunun “Cennet-ul Me’vâ”ya yakın olduğu kaydedilmiştir.

31.1.15.2. Sidret-ul
Münteha

“Sidre” Arapçada hünnapa veya lotus ağacına denir. Münteha da
sıra­nın sonu manasındadır. “Sidret’ul-Münteha”nın sözlük anlamı böylece, “uç
noktada veya sıranın sonunda bulunan hünnap veya lotus ağacı”dır. Allâme Alûsi,
“Ruh’ul-Me’ani” isimli eserinde bunun açıklamasını şöyle yapmıştır: “Burada
dünyaların bütün ilmi son buluyor ve bundan sonra ne varsa onları ancak Allah
biliyor.” Hemen hemen aynı açıklamayı İbni Cerir kendi tefsirinde ve İbni Esir
“en-Nihâye fi Garib-il Hadis vel-Eser” adlı kitabında yapmışlardır. Bizim için
bu maddeler aleminin son sınırında hünnap veya lotus ağacının nasıl olduğunu
bilmemiz mümkün değildir. Bunlar asılında Allah’ın kâinatının, bizim aklımızın
eremeyeceği sırlandır. Her ne olursa olsun, bu ağacın mahiyetini açıklamak için
insanların dilin­de “Sidre”den daha uygun bir kelime yoktu ve bunu Cenab-ı Allah
aynen Hz. Peygamber (a.s.)’e tanımlamış oldu.

31.1.15.3. Cennet-ul
Me’va

Cennet-ul Me’vâ’nın sözlük anlamı “oturulacak yer olan
Cennet”tir. Hz. Hasan Basri’nin dediği gibi, bu Cennet Ahiret’te iman ve takva
sahip­lerinin ikâmetgâhı olacaktır. Hasan Basri yukarıdaki ayetleri tefsir
eder­ken söz konusu Cennet’in göklerde olduğunu ifade etmiştir. Katâde’ye gö­re
ise Cennet, şehitlerin ruhlarının yerleşeceği yerdir ve Ahirette herkesin
gideceği Cennet değildir, İbni Abbas (r.a.) da aynı ifadede bulunuyor ve diyor
ki, Ahirette iman sahiplerine verilecek Cennet göklerde değil, yer­dedir.

31.1.15.4. Sidre’de
Allah’ın Tecellisi

“O sidre, Allah’ın nuruyla örtülmüştür” deyimi gösteriyor ki, bu
nur veya tecellinin şanı ve keyfiyeti anlatılmayacak kadar muhteşemdir. Bu öyle
bir nur ve tecellidir ki, ne insan bunu tasavvur edebilir ne de insan dili bunu
ifade edebilir.

Yukarıdaki ayetlerde ayrıca Cenab-ı Allah’ın bu nur ve
tecellisini gördükten sonra Rasûlullah’ın, ne gözlerinin kamaştığı ne de aşırı
heyecan gösterdiği anlatılmıştır. Rasûlullah (a.s.)’ın kendi nefsine ve
hislerine ha­kimiyeti o kadar mükemmeldi ki, dikkatini ve teveccühünü uğruna
çağrıl­mış olduğu asıl amaç ve hedeften bir an bile ayırmadı. Rasûlullah (a.s.)
hâşâ acemi bir seyirci gibi etrafında varolan sayısız nesne ve ilgi çeken
şeylere bakmakla meşgul olmadı. Rasûlullah (a.s.) olgun ve tecrübeli bir kişi
gibi davrandı ve asıl maksadını bir an bile gözünden uzaklaştırmadı. Yüce
Allah’ın yeri büyük bir imparator veya padişahın muhteşem divânı ile bile
mukayese edilemeyecek kadar ihtişam dolu idi ve Rasûlullah bu­rada soylu ve
akıllı bir misafir gibi hareket etti.

Son ayette Hz. Peygamber (a.s.)’in Rabbinin belli başlı ayet
veya işa­retlerini gördüğü kaydedilmiştir. Bu ayetten Rasûlullah (a.s.)’ın Yüce
Al­lah’ı değil, onun ayet veya işaretlerini gördüğü anlaşılıyor. Burada
anlatı­lanlara dikkat edildiği takdirde Rasûlullah (a.s.)’ın bu ikinci buluşma
ve mülakatının, ilk defaki buluşmasında gördüğü aynı varlıkla olduğunu an­larız.
Bu demektir ki, bu bölümün başında belirttiğimiz gibi, Rasûlullah (a.s.) ilk
defa ufukta gördüğü ve kendisine iki yaylık mesafeye kadar yak­laşmış olan
varlık Allah değildi. Aynı şekilde Rasûlullah (a.s.)’ın Sidret-ul Müntehâ’da
gördüğü varlık da Allah değildi. Bu her iki yerde Rasûlullah (a.s.) Allah’ı
gerçekten görmüş olsaydı, burada mutlaka açıklanmış olur­du. Zira, olayın
ehemmiyeti ve azameti bunu gerektirirdi. Kur’an-ı Ke­rim’de Hz. Musa’nın
hikâyesi anlatılırken, kendisinin Allah’ı görmek istediği ve kendisine şu cevap
verildiği kaydedilmiştir: “Beni katiyyen göre­mezsin.” (A’râf; 143). Görüldüğü
gibi bu şeref Hz. Musa’ya verilmemişti. Durum böyle iken, Hz. Peygamber (a.s.)
gerçekten böyle bir şerefe nail olsaydı, bunun için açık ve kuvvetli ifade
kullanılırdı. Ne var ki, Rasûlullah (a.s.)’ın Allah’ı gördüğü Kur’an-ı Kerim’de
hiçbir yerde anlatılmamış­tır. Hatta, İsrâ suresinde de Mi’rac’tan bahsedilirken
Rasûlullah (a.s.)’a sa­dece bazı ayetler gösterildiği kaydedilmiştir. Yukarıdaki
ayette de benzeri bir ifade kullanılarak “Rabbinin alametlerinin en büyüğünden
bir kısmını gördü” denilmiştir.

Bu sebeple, zahiren Rasûlullah (a.s.)’ın Allah’ı görüp görmediği
ko­nusunun tartışılmasına hiç imkân kalmıyor. Aynı şekilde Rasûlullah (a.s.)’ın
Allah’ı mı, yoksa Cebrail (a.s.)’i mi gördüğünün tartışması için de herhangi bir
imkân kalmıyor. Fakat bu hususta tartışmaya yol açan bazı hadislerdeki
ifadelerdir. Biz bu hadisleri buraya sıra ile aktarıyoruz:

31.1.15 .5. Hz. Ayşe
(r.a.)’nin Rivayetleri

Buhârî, Kitab’üt-Tefsir’de Hz. Mesruk’un, Hz. Ayşe’ye şöyle
dediğini rivayet etmiştir: “Anneciğim, Hz. Peygamber (a.s.), Rabbini görmüş
müy­dü?” Hz. Ayşe dedi ki: “Senin bu sorun benim tüylerimi diken diken etti. Sen
bunu nasıl unutabilirsin ki, şu üç şeyi iddia eden herkes yalan iddiada bulunmuş
olur? (Hz. Ayşe söz konusu üç şeyin ilkini ifade etti): “Muham­med (a.s.)’in
Rabbini gördüğünü kim iddia ediyorsa yalan söylüyordur”. Bundan sonra Hz. Ayşe
(r.a.) şu ayetleri okudu: “Gözler O’nu göremez” ve “hiçbir insan Allah ile kelâm
edecek mevkiye sahip değildir. Ama va­hiy veya perde arkasından veya Allah’ın
izniyle vahiy getiren bir melek vasıtasıyla olanlar hariç.”

Bu hadisin bir kısmı Buhârî, Kitab’üt-Tevhid, Bölüm 4’de de yer
al­mıştır. Buhârî’nin, Kitabu Bid’ul-Halk’da naklettiği Mesruk’un rivâyetinde
deniliyor ki, “Ben (Mesrûk) Hz. Ayşe’nin bu sözlerini dinledikten sonra “peki, o
zaman Allah’ın şu buyruğunun anlamı nedir?” diye sordum. “Sümme denha fatedellâ
felânekâbe kavseyniev ednâ”. Hz. Ayşe dedi ki: “Bundan Cebrail kastedilmiştir. O
her zaman Rasûlullah (a.s.)’a insan şek­linde gelirdi. Ama bir defasında asıl
şekliyle göründü ve zaman bütün uf­ku kapladı.”

Müslim’in, Kitab’ul-İmân, “Zikr-i Sidret-ul-Münteha” bölümünde
Hz. Ayşe ile Mesruk’un bu konuşması daha etraflıca yer almıştır ve bunun en
önemli bölümü şudur: Hz. Ayşe (r.a.) dedi ki: “Muhammed (a.s.)’in Rab­bini
gördüğünü iddia eden kişi Allahu Teâlâ’ya büyük bir iftira yapar.”

Mesrûk diyor ki: “Ben yere çömelmiştim. Bu sözü dinledikten
sonra doğ­ruldum ve şöyle dedim: “Ümmül-Mü’minin, bu hususta acele etmeyin.
Allahu Teâlâ, bunları söylememiş midir?” “ve legad re’ahu bil-ufuk-il mübi-ni ve
lekad re’ahu nezleten uhrâ”. Hz. Ayşe dedi ki: Bu meseleyi ümmet­ten ilk önce
ben Rasûlullah (a.s.)’a sormuştum. Rasûlullah demişti ki: “O Cebrail idi. Ben
O’nu Allah’ın O’nu yarattığı şekli ile bu iki defadan başka görmedim. Bu iki
defasında onun gökten indiğini ve büyük varlığının gökle yer arasındaki bütün
boşluğu doldurduğunu gördüm.”

İbni Merdûye’nin naklettiği Mesruk’un rivâyetinin kelimeleri
şunlar­dır. Hz. Ayşe buyurdu: “Rasûlullah (a.s.)’a Rabbini görüp görmediğini
so­ran ilk kişi bendim. Rasûlullah (a.s.) buyurdu ki, “hayır, ben sadece
Ceb­rail’in gökten indiğini gördüm.”

31.1.15.6. Hz.
Abdullah bin Mes’ûd’un Rivâyeti

Buhârî, “Kitab’ut-Tefsir”, Müslim, “Kitab-ul İman” ve Tirmizî,
“Tef­sir” bölümlerinde Zirr bin Hubeyş’in rivâyetine göre Hz. Abdullah bin
Mes’ud, “fekâne gâbe gavseyni ev ednâ”nın tefsirini şöyle kaydetmiştir:
Rasûlullah (a.s.) Cebrail (a.s.)’in 600 kanadı olduğunu gördü. Müslim’in ikinci
rivâyetinde “mâ kezebel-fuâdu mâ-re’â” ve “legad rea min ayat-i Rabbihi-l
kübrâ”nın tefsirini, yine Zirr bin Hubeyş, Hz. Abdullah bin Mes’ûd bunlarda şu
ifadeyi kullanıyor: “Rasûlullah (a.s.) buyurmuştur ki, ben Cebrail’i Sidret-ul
Münteha’da gördüm, onun 600 kanadı vardı.” Aynı ifadeleri taşıyan başka rivayet
Müsned-i Ahmed’de Şakik bin Seleme tara­fından naklolunmuştur. Bunda kendisi Hz.
Abdullah bin Mes’ûd’un şöyle dediğini kaydetmiştir: “Rasûlullah (a.s.) diyordu
ki: “Ben Cebrail’i asıl şekliyle Sidret’ul-Münteha’da görmüştüm.”

31.1.15.7. Hz. Ebû
Hureyre’nin Rivâyeti

‘Atâ bin Ebi Rebah, Hz. Ebu Hureyre’ye “legad re’ahu nezleten
uhrâ”nın manasını sordu. Hz. Ebû Hüreyre dedi ki: “Rasûlullah (a.s.) Ceb­rail’i
görmüştü.” (Müslim, Kitabul-İman).

31.1.15.8. Hz. Ebû
Zer’in Rivayetleri

Hz. Ebu Zer Gifârî’nin iki rivâyeti, Abdullah bin Şakik
vasıtasıyla İmam Müslim’in hadis kitabında yer almışlardır. Bunlardan birinde
Hz. Ebu Zer’in, Rasûlullah (a.s.)’a şunu sorduğu kaydedilmiştir: “Siz Rabbini­zi
görmüş müydünüz?” Rasûlullah (a.s.) da şu cevabı vermişti: “nurun enna erâhu”.
ikinci rivayette de Hz. Ebu Zer’in sorusu üzerine Rasûlullah (a.s.)’ın şöyle
buyurduğu belirtilmiştir: “Ra’aytu mirana”. Rasûlullah (a.s.)’ın ilk sözlerinin
anlamını İbn ul-Kayyım, “Zad-ul Me’âd”da şöyle açıklamıştır: “Benim ve Rabbimin
niyeti arasında nur vardı.” İkinci deyi­minin manası da şudur: “Ben Rabbimi
değil, sadece nurunu gördüm.”

Nesâî ile İbni Ebi Hâtim, Hz. Ebu Zer’in sözlerini şöyle
nakletmişler­dir: “Rasûlullah (a.s.) Rabbini gönlüyle görmüştü, gözleriyle
değil.”

31.1.15.9. Hz. Ebû
Musa el-Eş’arî’nin Rivâyeti

Müslim, ‘Kitab ul-İman”da Hz. Ebû Mûsâ el-Eş’ari’nin şu rivâyeti
yer almıştır: Rasûlullah (a.s.) şöyle buyurmuştur: “Allahu Teâlâ’ya hiçbir
mahlûkun bakışı varamamıştır.”

31.1.15.10. Hz.
Abdullah bin Abbas’ın Rivâyeti

Müslim’in rivâyetine göre Hz. Abdullah bin Abbas, söz konusu
ayet­lerin tefsirini beyan ederken şöyle dedi: “Rasûlullah (a.s.), Rabbini iki
de­fa kalbiyle görmüştür.” Bu rivâyet Müsned-i Ahmed’de de yer almıştır.

İbni Merdûye, ‘Atâ bin Ebi Rebah’a dayanarak Hz. Abdullah bin
Ab­bas’ın şu sözlerine yer vermiştir: “Rasûlullah (a.s.), Allahu Teâlâ’yı
gözle­riyle değil kalbiyle görmüştü.”

Nesâî’de, İkrime, İbn Abbas’ın şöyle dediğini nakletmiştir.
Allah’ın Hz. İbrahim (a.s.)’a “halil” ünvanını vermesine, Hz. Musa (a.s.) ile
konuş­masına ve Muhammed Mustafa (a.s.)’yı kabul buyurmasına mı hayret
edi­yorsunuz? (Hakim bu rivâyeti nakletmiş ve bunun doğru olduğunu
söyle­miştir).

Tirmizî’de yar alan Şa’bi’nin rivâyetine göre İbni Abbas bir
toplantıda şöyle dedi: “Allahu Teâlâ kendi ru’yetini ve kelâmını Rasûlullah
(a.s.) ile Hz. Musa arasında dağıtmıştır. Allah, Hz. Musa ile iki defa konuştu
ve Muhammed (a.s.)’a iki defa göründü.” Hz. İbni Abbas’ın işte bu rivâyetini
dinledikten sonra Hz. Mesrûk, Hz. Ayşe’ye gitti ve kendisine şu soruyu yöneltti:
“Muhammed (a.s.) Rabbini görmüş müydü?” Ayşe (r.a.) dedi ki: “Sen öyle bir şey
söyledin ki, tüylerim diken diken oldu.” Bundan sonra Hz. Ayşe ve Mesrûk
arasında geçen konuşmayı daha önce naklettik.

Yine Tirmizî’de, Hz. İbni Abbas’ın naklettiği diğer
rivayetlerden bi­rinde şöyle denilmiştir: Rasûlullah (a.s.), Allahu Teâlâ’yı
görmüştü. Başka bir rivayette ise, Rasûlullah (a.s.)’ın, Allah’ı iki defa
gördüğü kaydedilmiş­tir. Üçüncü rivayette ise Rasûlullah (a.s.)’ın Rabbini
kalbiyle gördüğü açıklanmıştır.

Müsned-i Ahmed’de yer alan Hz. İbni Abbas’ın bir başka rivâyeti
şöyledir: “Rasûlullah (a.s.) buyurdu ki, ben Rabbi Tebâreke ve Teâlâ’yı gördüm.”
İkinci rivayette şöyle denilmiştir. Rasûlullah buyurdu “bu gece Rabbim en güzel
şekliyle bana geldi.” Bu demektir ki, Rasûlullah (a.s.), rüyasında Cenab-ı
Allah’ı görmüştür.

Taberânî ve İbni Merdûye, İbni Abbas’ın şu rivâyetini
nakletmişler­dir: “Rasûlullah Rabbini iki defa gördü. Birincisinde gözleriyle,
ikincisin­de de kalbiyle.”

31.1.15.11. Muhammed
bin Ka’b el-Kurazî’nin Rivâyeti

Muhammed bin Ka’b el-Kurazi’nin rivâyetine göre Rasûlullah
(a.s.)’a bazı sahabeler sordular: “Siz Rabbinizi gördünüz mü?” Rasûlullah (a.s.)
cevap verdi: “Ben onu iki defa kalbimle gördüm.” (İbni Ebi Hatim). Bu rivâyeti
İbni Cerir kendi ifadesiyle verirken Rasûlullah (a.s.)’ın şöyle de­diğini
kaydetmiştir: “Ben O’nu gözlerimle değil, kalbimle iki defa gör­düm.”

31.1.15.12. Hz.
Enes’in Rivâyeti

İmam Buhârî, “Kitab-üt-Tevhid”de Mi’rac vak’asını anlatırken
Şerik bin Abdullah vasıtasıyla Hz. Enes bin Mâlik’in bir rivâyetini şöyle
naklet­miştir: “Rasûlullah (a.s.) Sidret ul-Müntehâya varınca Rabbil İzzet’e
yak­laştı ve öylece kaldı. Öyle ki, iki yaylık, hatta daha az bir mesafe idi.
Da­ha sonra Allah’ın Rasûlullah (a.s.)’a vahyettiği emirler arasında 50 vakit
namaz kılmak da vardı.”

Ne var ki, bu rivâyetin senedine ve metnine yapılan itirazların
yanı sıra en büyük itiraz da bunun Kur’an-ı Kerim’in ifadelerine tamamen aykırı
olmasıdır. Zira, Kur’an-ı Kerim’de iki ayrı ru’yetten bahsedilmiştir. Bunla­rın
ilki ufukta cereyan etti ve iki yaylık mesafe söz konusu oldu; ikincisi ise
Sidret-ul Münteha yakınlarında vukû buldu. Fakat bu rivayet bu her iki ru’yeti
karıştırıp bir ru’yet haline getirmiştir. Onun için, bu rivayet sırf Kur’an-ı
Kerim’e aykırı olması sebebiyle derhal reddedilecek niteliktedir. (Bu hususta
İmam Hattabi, Hâfız İbni Hacer, İbni Hazm ve Hafız Abdül-hak’ın itirazları
dikkate değerdir.)

Yukarıda naklettiğimiz diğer rivayetlere gelince, bunların en
kuvvet­lisi, Hz. Abdullah bin Mes’ud ile Hz. Ayşe (r.a.)’ninkidirler. Zira, bu
her iki değerli sahabe de bizzat Rasûlullah (a.s.)’ın ifadesiyle her iki defa da
Allah’ı değil, Cebrail’i gördüğünü açıklamışlardır. Bu rivayetler, Kur’an-ı
Kerim’in ifadesine de uygundur. Ayrıca, bu rivayetler, Hz. Ebu Zer Gifârî ile
Hz. Ebu Musa el-Eş’ari’nin rivayetleriyle de doğrulanmış oluyor. Buna karşılık,
Hz. İbni Abbas’a ait olduğu bildirilen ve hadis kitaplarında yer alan
rivayetlerde tutarsızlık ve çelişki vardır. Zira, bazı yerlerde Rasûlullah
(a.s.)’ın her iki defa Allah’ı kendi gözleriyle gördüğü kaydediliyor. Ama bazı
diğer yerlerde ikisinin de bir kalp tecrübesi olduğu açıklanmış­tır. Yine bazı
rivayetlerde ru’yetin birinde kalben birinde de gözlerle ol­madığı beyan
olunmuştur. Ayrıca, bu rivayetlerden hiçbirisinde Rasûlullah (a.s.)’ın ifadesine
yer verilmemiştir. Bu rivayetlerde Hz. Peygamber (a.s.)’in sözleri geçtiği zaman
da Kur’an-ı Kerim’in yukarıdaki iki ru’yetine temas edilmemiştir. Buna ilâveten,
bir rivayetten anlaşılıyor ki, ru’yetlerin ikisi de uyanıklık halinde değildi.
Bu sebeple yukarıdaki iki ayetin tefsiri yapılırken Hz. İbni Abbas’ın
rivayetlerine güvenilmemelidir. Aynı şekil­de, Muhammed bin Ka’b el-Kurazi’nin
rivayetlerinde de Hz. Peygamber (a.s.)’in ifadeleri yer almakla beraber bunlarda
bu ifadeleri duyan sahabe­lerin isimleri açıklanmamıştır. Buna ilâveten bu
rivayetlerden birinde Rasûlullah (a.s.)’ın gözle hiçbir ru’yette bulunmadığı da
kaydedilmiştir.

İSRA VE Mİ’RAC yazısı ilk önce Fasih Arapça üzerinde ortaya çıktı.

Otuzuncu Bölüm: HZ. PEYGAMBER’İN
Bİ’SETİNİN ALTINCI YILINDAN ONUNCU YILINA KADAR

Müslümanların Habeşistan’a ikinci hicretinden sonra Mekke’de çok
az sayıda müslümanlar kalmışlardı. Bunlardan bazısı kadındı, İslâm düş­manları
bu sıralarda tam kudurmuş durumda idiler. Onlar bir kere müslü­manların
Habeşistan’a hicreti yüzünden öfkeliydiler. Bunun üstüne de Ha­beşistan’da
müslümanlara rahat ve huzur içinde yaşamalarına izin veril­mişti ve onları
getirmek için gönderdikleri heyet elleri boş dönmüştü. Öf­ke ve hırstan gözleri
dönmüş olan Kureyşliler Rasûlullah (a.s.)’ı gittikçe sıkıştırmaya ve rahatsız
etmeye başladılar.

30.1. KUREYŞ’İN RASÛLULLAH (A.S.)’A
UYGULADIĞI BASKI VE ZULÜM

Buhârî’de yer alan Urve bin Zübeyr’in rivâyetine göre kendisi (Hz.
Urve) Hz. Abdullah bin Amr bin el-As’a, müşriklerin Rasûlullah (a.s.)’a en
çirkin ve en sert davranışını ne zaman gördüğünü sorunca, şöyle dedi: “Bir gün
Hz. Peygamber (a.s.) Ka’be’nin avlusunda (başka bir rivayete gö­re Ka’be’nin
duvarlarının yanında) namaz kılıyordu. Birden bire Ukbe bin Ebi Mu’ayt gelip
boynuna bir kumaş parçası geçirip onu öldürmek içi sık­maya başladı. Fakat tam o
sırada Hz. Ebu Bekr (r.a.) yetişip Ukbe’yi uza­ğa attı.” Hz. Abdullah bin Amr’ın
ifadesine göre, Hz. Ebu Bekr (a.s.) bu alçak ve deyyus ile boğuşurken şunları
söylüyordu: “Sen bir kişiyi, yal­nızca Rabbim Allah’tır dediği için mi öldürmek
istiyorsun?” İbn Cerir kendi tarih kitabında aynı olayı Ebû Seleme bin
Abdurrahman’a istinaden nakletmiştir. Ancak Nesâî ile İbni Hâtim bu vak’ayı, Hz.
Abdullah’ın ba­bası Hz. Amr bin el-As’a dayanarak az bir ifade farkıyla
nakletmişlerdir. Bu ifadeye göre; bu çirkin hareketi Ukbe bin Ebi Mu’ayt yerine
bazı Kureyşliler topluca yapmışlardı; Hz. Ebu Bekr (r.a.) ise hem ağlıyor hem Hz.
Peygamber (a.s.)’i korurken yukarıda bahsedilen sözleri söylüyordu.

İmam Buhârî bu olayı kendi eserinde çeşitli yerlerde
nakletmiştir. Bu olayın râvileri bazı yerlerde Hz. Amr bin el-As, bazı yerde de
Hz. Abdul­lah bin Amr bin el-As’tır[1].
Bir yerde Hz. Amr bin el-As’ın şu rivâyeti vardır: “Ben hiçbir zaman Kureyş’in,
Hz. Peygamber (a.s.)’in hayatına kastettiğini ve onu öldürmeyi plânladığını
görmedim, ama bir defası ha­riç, Kureyşliler Kâ’be’nin gölgesinde oturmuşlardı.
Rasûlullah (a.s.) ise Makam-ı İbrahim’de namaz kılıyordu. Bu arada Kureyşliler
birbirini Rasûlullah (a.s.)’a saldırmak için sıkıştırtmaya başladılar. Nihayet
Ukbe bin Ebi Mu’ayt yerinden kalktı ve çarşafını Rasûlullah (a.s.)’ın boynuna
geçi­rip çekmeye başladı, öyle ki, Rasûlullah (a.s.) dizleri üzerine düştü.
Bu­nun üzerine kâfirler arasında bir gürültü koptu. O sırada Hz. Ebu Bekr (r.a.)
koşarak geldi ve Rasûlullah (a.s.)’ın kollarını arkadan tutarak o gad­dar
kişilere dedi ki: “Bu zâtı, sırf Rabbinin Allah olduğunu söylediği için mi
öldürmek istiyorsunuz?” Sonra adamlar oradan dağıldılar. Rasûlullah (a.s.)
namazını kıldıktan sonra kendisine tecâvüzde bulunanların yanından geçerken
şunları söyledi: “Canım elinde olan Rabbime yemin ederek söy­lüyorum, ben size
zebîh ile (kurban olmak için) gönderildim.” Ebû Cehil dedi ki, “Ey Muhammed, sen
hiçbir zaman aptal değildin.” Rasûlullah ‘a.s.) da, “fakat sen onlardansın” diye
karşılık verdi.” (Ebu Ya’lâ, İbni Hibbân, Taberânî ve Beyhakî de bu olayı Hz.
Amr bin el-As’ın rivâyetiyle nakletmişlerdir).

Sahih-i Buhârî’nin bir başka rivâyeti şöyledir: Müşrikler
Hazreti Pey­gamber (a.s.)’in mübarek saç ve sakalından kılları çektiler. Hazreti
Ebû Bekr onu korumak için kalktı ve ağlayarak söylendi: “Bu adamı, sırf
Rab­binin Allah olduğunu söylediği için mi öldürmek istiyorsunuz?” Rasûlullah
(a.s) ise kendisine şöyle dedi: “Ey Ebû Bekr, canım elinde olan Rabbi­me yemin
ederek söylüyorum, ben bunlara zebîh ile gönderildim”. Bunun üzerine kalabalık
dağıldı.

İbni Hişâm, İbni Cerir, Taberî ve Beyhakî’nin İbni İshâk’a
dayanarak yazdıklarına göre Urve bin Zübeyr, Hz. Abdullah bin Amr bin el-As’a
şöyle bir soru sordu: “Kureyş’in Rasûlullah (a.s.)’a gösterdiği husûmetin en
şiddetli örneği hangisiydi?” Hz. Abdullah bin Amr dedi ki, ben günlerden bir gün
Kureyşlilerin bir toplantısına gittim. Onların reisleri Kâ’be’nin duvarlarının
gölgesinde idiler. Bunlar Rasûlullah (a.s.)’tan bahsederken dediler ki,
“vallahi, bu adama çok tahammül ettik. Artık dayanamayaca­ğız. Bu adam bizim
aptal olduğumuzu söyledi, atalarımızda ayıp aradı. Dinimize lâf attı ve
toplumumuzu böldü. Hakikaten biz sabretmişiz.” On­lar aralarında bunları
konuşurken, Rasûlullah (a.s.) çıkâ geldi. Rasûlullah (a.s.) oraya gelince önce
Hacer-i Esved’i öptü ve daha sonra Kâ’be’yi tavaf ederken Kureyşlilerin yanından
geçti. Bunlar Rasûlullah (a.s.)’a iğneleyici bir lâf attılar. Bunun Rasûlullah
(a.s.) tarafından hoş karşılanmadığını gör­düm. Rasûlullah (a.s.) ikinci defa
Kâ’be’yi tavaf ederken onlar yine lâf atınca, Rasûlullah (a.s.) durakladı ve
şöyle dedi: “Ey Kureyşliler, beni dinliyor musunuz, elinde canım olan Rabbime
yemin ederek söylüyorum, ben size kurban olarak gönderilmişimdir.” Abdullah bin
Amr diyor ki : Rasûlullah (a.s.)’ın bu sözleri Kureyşlilere soğuk duş etkisi
yaptı ve onlar dona kaldılar. Daha sonra, onlardan en çok konuşan biri ileriye
gelip Haz­reti Peygamber (a.s.)’i yatıştırma için epeyce dil döktü, hatta şunu
da söy­ledi: “Ey Ebu’l-Kasım, buralardan ses çıkarmadan geç. Sen daha önce
ap­tal değildin.” Rasûlullah (a.s.) oradan sessizce ayrıldı. Ertesi gün bunlar
yine orada toplandılar ve ben onlarla beraberdim. Onlar aralarında şöyle
dediler: “Hiç hatırlıyor musunuz, bu adam (Hz. Peygamber) sizinle ilgili olarak
ne kadar ileriye gitmiştir? Hatta dün bize neler demedi ki. Ama siz onu hiçbir
şey olmamış gibi bıraktınız.” Kureyşliler kendisine hücum etti­ler ve “bize
böyle böyle diyen sen misin?” Rasûlullah (a.s.) da “evet onları diyen benim”
dedi. Bu arada, o hayvanlardan birinin, Rasûlullah (a.s.)’ın çarşafını
yakasından tutarak sıktığım gördüm. Bu sırada Hz. Ebû Bekr (r.a.) duruma
müdahale etti ve Rasûlullah (a.s.) için siper oldu. Kendisi ağlıyordu ve
mırıldanıyordu: “Siz bu kişiyi, sadece Rabbim Allah’tır dedi­ği için mi boğmak
istiyorsunuz.” Bundan sonra adamlar oradan dağıldılar. İşte tanık olduğum
Kureyşlilerin Hazreti Peygamber (a.s.)’e yaptıkları en kötü muamele budur. (Müsned-i
Ahmed’de bu olay aynı şekilde geçiyor).

30.2. HZ. HAMZA (R.A.)’NIN İSLÂM’I
KABUL ETMESİ

İşte bu sıralarda, Hazreti Hamza (r.a.)’nın da İslâm dairesine
girmesi­ne sebep olan bir vak’a meydana geldi. Tarihçiler, Hz. Hamza’nın İslâm’ı
kabul ediş tarihi konusunda değişik ifade kullanmışlardır. İbni Hacer, “İsâb”de
Hz. Hamza’nın, Bi’set’in ikinci yılında müslüman olduğunu yaz­mıştır. İbn Abd
il-Berr önce 2. yıl yazmış daha sonra, Hz. Peygamber(a.s.) Dâr-ı Erkâm’a
girdikten sonra Bi’set’in 6. yılında müslüman olduğu­nun bildirildiğini
kaydetmiştir. Fakat İbni Sa’d, İbn-ul-Cevzi ve Utekî bu tarihin kesinlikle
Bi’setten sonra 6. yıl olduğunu açıklamışların İbn-ul-Kayyım da “Zâd’ul Me’âd”da
Hz. Hamza’nın İslam’ı kabul etme vak’asını müslümanların Habeşistan’a ikinci
hicretinden sonra kaydetmiştir. Aynı görüşü İbni Esir, “Tarih’ul-Kâmü”de
açıklamıştır. Ayrıca, Hz. Hamza’nın müslüman olmasına yol açan olayın mahiyeti
de olayın Bi’set’ten sonra 2. yılda meydana gelmediğini göstermektedir. Böyle
bir olay ancak İslam ile Küfr arasındaki çekişmenin en çetin safhaya varmasından
sonra meydana gelebilirdi çünkü. Bi’set’in ikinci yılında, Ebû Cehl, Hazret
Peygamber (a.s.)’e küfretmek şöyle dursun, onunla göz göze gelmeye bile cesaret
ede­mezdi. Olay şöyledir:

İbni İshâk’ın rivâyetine göre Rasûlullah (a.s.) bir gün Safâ
yakınların­dan geçiyordu. (Bazı diğer rivâyetlere göre Hacûn’dan geçiyordu). O
sıra­da Ebu Cehl, Hazreti Peygamber (a.s.)’e ana-avrat küfretmeye başladı ve hem
kendisi hem dini hakkında çok kötü lâflar etti. Fakat Rasûlullah (a.s.) onun
hezeyanlarına kulak asmadı. Bu haberi, Beni Teym’in bir reisi olan Abdullah bin
Cud’ân’ın serbest bıraktığı bir hizmetçisi (bazı rivayetlere göre Hz. Hamza’nın
kız kardeşi Hz. Safiyye veya iki kadın) Hz. Hamza (r.a.)’ya iletti. Hz. Hamza
(r.a.) Kureyş kabilesinin en soylu, cesur ve şere­fine düşkün bir zatı idi.
Rasûlullah (a.s.)’ın hem amcası, hem süt kardeşiy­di. Ayrıca, annesi de
Rasûlullah (a.s.)’ın annesi, Amine’nin amca kızıydı. Hz. Hamza yaşça da Hz.
Peygamber (a.s.)’den ancak 2-4 yaş büyüktü. Hz. Hamza (r.a.) Rasûlullah (a.s.)’ı
çok seviyor ve sayıyordu. Ava meraklıydı ve yay ve okla avdan dönerken,
kendisine Ebû Cehl’in küstahlığıyla ilgili haber ulaştı. Öfke içinde Harem’e
gidip Ebu Cehl’in başına öyle bir yay darbesi vurdu ki, başı yarıldı; sonra
şöyle dedi: “Sen ona küfrediyorsun ha! Al işte ben de onun dinine girdim ve o ne
diyorsa ben de onu diyo­rum. Cesaretin varsa aynı küfürleri bana da yap.” Bunun
üzerine Beni Mahzûm’un adamları galeyana geldiler ve kavga etmek istediler. Ama,
Ebû Cehl dedi ki, “Bırakın Ebû Umâre (Hz. Hamza)’yi, ben onun yeğeni­ne
hakikaten çok kötü küfürler ettim.” Taberânî ve İbni Ebî Hâtim’in rivâyetine
göre Hamza (r.a.) şöyle dedi: “Benim dinim de Muhammed’in dini­dir. Cesaretiniz
varsa beni durdurun bakalım.”

“El-Meğâzi” yazarı Yunus bin Bukeyr, İbn İshâk’a dayanarak bu
hikâyeyi daha etraflıca anlatmıştır. Buna göre, Hz. Hamza hiddet içinde namusu
için İslâmiyet’i kabul etmişti. Ama eve döndükten sonra kendi kendine dedi ki:
“Vallahi, ben Kureyş’in mümtâz reislerinden biriyim. Ben dinden dönen bir kişiye
tabi oldum ve atalarımın dinini terk ettim. Bu­nun yerine ölseydim daha iyi
olurdu.” Daha sonra Allah’a dua etti: “Ya Rab, eğer bu doğru yolsa kalbimi
bundan yana yap. Değilse, bundan kur­tulmam için bir yol göster.” Hz. Hamza
(r.a.) o gece Şeytan’ın vesvesesi yüzünden çok huzursuz kaldı, ta ki sabah oldu.
Sabah Rasûlullah (a.s.)’ın yanına gitti ve “yeğenim, ben şu anda içinden
çıkılmayacak bir durumda­yım. Biliyorsun, neyin doğru, neyin yanlış olduğunu
bilmeyen benim gibi bir adam için bu çok büyük bir meseledir.” Rasûlullah (a.s.)
onun vesvese, şüphe ve tereddütlerini dinledikten sonra ona nasihatte bulundu;
Allah’tan korkmasını istedi ve müslüman olmasından dolayı kutladı. Nihayet
Allah, Hz. Hamza’nın kalbini imanla doldurdu. Ve nihayet, Hz. Hamza dedi ki,
“senin doğru olduğunu ilân ediyorum.” (Bu olayı Beyhakî de Yunus bin Bukeyr ve
İbni İshâk’a dayanarak nakletmiştir).

30.3. HZ. ÖMER (RA.)’NIN İSLÂM’I
KABUL ETMESİ

Kureyş henüz bu büyük darbenin etkisinden kurtulmamışken ikinci
bir büyük darbe daha yedi ve bir gün Hazreti Ömer bin Hattab (r.a.)’ın da
müslüman olduğunu duyunca deliye döndü. Hz. Ömer (r.a.), İslâmiyete muhalefet
eden cephenin en ağır toplarından biriydi ve iman edenlere zu­lüm etmekte önde
idi. Kureyşliler ona büyük saygı gösteriyorlardı. Ara­bistan’da revaçta olan
soylarla ve şecerelerle ilgili hesap tutmada uzman­dı. Kureyşliler onu bazı
diplomatik faaliyetleri için dışarıya gönderirlerdi. Kabileler arasında kavga ve
anlaşmazlıklarda arabuluculuk ve hakemlik görevlerini de yapardı ve verdiği
kararlara büyük önem verilirdi. Çok güçlü, cesur ve yiğitti. İyi bir biniciydi.
Büyük bir konuşma kabiliyetine sahipti ve usta bir hatipti. Kureyşliler, Hz.
Ömer (r.a.) gibi bir şahsiyetin kendi kamplarından çıkıp karşı kampa geçeceğini
akıllarının uçlarından bile geçirmemişlerdi. Fakat Allah’ın hikmeti böyle idi.
Hz. Ömer (r.a.)’in iç dünyası değişiyordu ve kendisinin İslam ordusunun bir
neferi olması için sahne hazırdı bile.

30.3.1. Hz. Ömer
(r.a.)’in Etkilendiği İlk Olay

Müsned-i Ahmed ile Taberânî’de Hz. Ömer’in etkilendiği ilk
olaydan söz edilmiştir. Bunu Hz. Ömer (r.a.) kendisi dile getirmiştir. O diyor
ki, “ben İslâmiyet’i henüz kabul etmemişken bir gün Rasûlullah (a.s.)’ı
rahat­sız etmek üzere evden çıktım. Ben oraya varınca Rasûlullah (a.s.) namaza
kalkmıştı ve Hakka sûresini okuyordu. Ben arkasına geçtim ve kendisini sessizce
dinlemeye çalıştım. Kur’an-ı Kerim’in sihri benim bütün vücudu­mu sarmıştı ve
kendi kendime diyordum ki bu adam mutlaka bir şairdir, nitekim Kureyşliler
kendisine bu lakabı takmışlardı. O sırada Rasûlullah’ın mübarek ağzından şu
kelimeler çıktı:

“Şüphesiz Kur’ân çok şerefli bir peygamberin sözüdür. O, bir
şair sözü değildir. Ne az inanıyorsunuz.” (Ayet; 40-41)

O zaman dedim ki, kendisi mutlaka bir kâhindir. Tam o sırada
Rasûlullah (a.s.) şu ayetleri tilavet ediyordu:

“(O) bir kâhin sözü değildir. Ne az düşünüyorsunuz. O, alemlerin
Rabbi Allah tarafından indirilmiştir.” (Ayet; 42-43)

“Bu kelâmı dinledikten sonra İslam kalbime yerleşmeye başladı.”
(Bu olayı İbni Sencer, kendi müsnedinde nakletmiştir.)

30.3.2. Hz. Ömer
(r.a.)’in Habeşistan’a Hicret’ten Etkilenmesi

Hz. Ömer (r.a.)’in, İslâm’dan etkilendiği ikinci olay, İbni
Hişâm’ın “Siret’inde İbni İshâk’tan, Taberânî’nin tarihinde ve İbn Esîr’in “Üsdül-Ğabe”sinde
Hz. Leylâ binti Ebi Hasme (r.a.)’den naklolunmuştur. Hz. Leylâ, Hz. Ömer’in
yakın akrabalarındandı ve kocası Hz. Amir bin Rebi’at-ul-‘Anzi ile beraber
Habeşistan’a gitmişti. Hz. Leylâ’nın ifadesine gö­re, “ben hicret için
eşyalarımı topluyordum ve kocam Amir bin Rebî’a bir iş için dışarıya çıkmıştı.
Derken, henüz müslüman olmamış olan Hz. Ömer bize geldi. Biz onun elinden çok
çekmiştik. Fakat o sırada o, bir yerde durup bizi seyrediyordu. Sonra lafa
girdi, “Abdullah’ın annesi, gidi­yor musun?” “evet, sizler bizi çok rahatsız
ettiniz ve bize çok zulüm etti­niz. Biz artık Allah’ın topraklarından birine
gideceğiz. Umarız orada bu zorluklardan kurtuluruz” dedim. Bunun üzerine Hz.
Ömer “Allah sizinle beraber olsun” dedi. Sesi titriyordu ve yüzü ağlamaklıydı.
Bizim Mek­ke’den ayrıldığımızda belli ki çok üzülmüştü. Bundan sonra Amir
gereken eşyaları getirince kendisine dedim ki, “Abdullah’ın babası, keşke sen
Ömer’i görseydin. Bizim ayrılmamıza nasıl da üzülüyordu, zavallı. Az ön­ce
burada idi.” Amir, benim, onun müslüman olmaya meyilli olduğunu sezip
sezmediğimi sordu. Ben “evet” dedim. Amir dedi ki: “Biraz önce gördüğün adam,
Hattab’ın eşeği müslüman oluncaya kadar müslüman olamayacaktır.”

30.3.3. Hz. Ömer
(r.a.) Nasıl Müslüman Oldu?

Hz. Ömer (r.a.)’in kafası karma karışıktı. Hak ile Batıl
arasında boca­lıyordu. Bu zihnî yükten kurtulmak ve her şeyi bitirmek için
Rasûlullah (a.s.)’ı öldürmeyi plânladı. İbni İshâk’ın ifadesine göre Hz. Ömer bu
niyet­le kılıç kuşanarak evden çıktı. Ama yolda bizzat Hz. Ömer’in kabilesinin
eşrafından olan ve gizlice müslümanlığı kabul etmiş olan Hz. Nu’aym bin Abdullah
en-Nahhâm ile karşılaştı. Kendisi, “hayır ola, ne tarafa?” diye sordu. Hz. Ömer
“Kureyş arasında ikilik yaratan, hepimizi enayi yerine koyan, dinimizi ayıplayan
ve mabutlarımızı kötüleyen o sabi (dinsiz)’yi öldüreceğim.” Nu’aym dedi ki,
“vallahi, senin nefsin seni aldatmıştır. Sen zannediyor musun ki, Muhammed
(a.s.)’i öldürdükten sonra Abd-i Menaf seni sağ bırakacaktır? Sen önce kendi
evine bak.” Hz. Ömer, “hangi eve?” diye sordu. Nu’aym dedi ki: “Senin enişten ve
amcazaden Sa’id bin Zeyd ve kardeşin Fâtıma ikisi de müslüman olmuşlardır. Ve
onlar Muhammed (a.s.)’e tabi olmuşlardır.” Hz. Ömer bunu duyar duymaz öfke
içinde kız kardeşinin evine gitti. Orada Hz. Habbâb bin Erett önünde bir kumaş
par­çası açıp oturuyordu. Kumaş parçasında Tâhâ Sûresi yazılıydı. Erett bun­dan
Hz. Fâtıma’ya okuyordu. Hz. Ömer (r.a.)’in gelişi belli olunca Hz. Habbâb evin
bir köşesinde saklandı ve Hz. Fâtıma ise Kur’an’ın yazılı ol­duğu kumaş
parçasını baldırının altına sakladı. Fakat Hz. Ömer o zamana kadar Hz. Erett’in
kıraatını duymuştu. İçeriye girdikten sonra, “biraz önce duyduğum ses neydi?”
diye sordu. Hz. Fâtıma ile Hz. Sa’id (r.a.) dediler ki öyle bir ses yoktu. Hz.
Ömer dedi ki: “hayır vardı”. Sonra şunları ekle­di: “Duyduğuma göre siz ikiniz
Muhammed (a.s.)’in dinine tâbi olmuşsu­nuz.” Bunu dedi ve eniştesini dövmeye
başladı. Hz. Fâtıma (r.a.) kocasını kurtarmak isteyince o da dayak yedi; öyle ki
başı yaralandı. Bu noktada karı koca dediler ki: “Evet biz müslüman olduk ve
Allah’ın Rasûlüne iman ettik. Artık sen ne istersen yap.” Hz. Ömer (r.a.) kız
kardeşinin başından kan aktığını görünce yaptığı hatadan pişman oldu ve az önce
okudukları Kur’ân parçasını getirmesini söyledi: “Bakayım, Muhammed (a.s.)’in
ge­tirdiği şey ne imiş” dedi. Hz. Ömer (r.a.) okuma yazma bilen bir kişiydi ve
Kur’an’ı okumak istiyordu. Fakat kız kardeşi dedi ki: “Senin bunu
kay­bedeceğinden endişe ediyoruz”. Hz. Ömer dedi ki: “Hiç endişelenme” ve
mâbudlarına yemin ederek bunu geri vereceğini söyledi. Kız kardeşi bu arada
ümitlenmişti, belki Ömer müslüman olur diye. Onun için kendisine dedi ki:
“Sevgili kardeşim, sen müşrik olduğun için temiz değilsin. Halbu­ki, bu kitaba
ancak temiz İnsanlar el sürebilir.” Bunu duyunca Hz. Ömer banyo yaptı ve Hz.
Fatma kendisine Kur’an-ı Kerim’in o parçasını verdi. Hz. Ömer, Tâhâ sûresinin
henüz ilk bölümünü okumuşken, “ne kadar gü­zel ve şahane bir belagattır bu”
dedi. Hz. Habbâb bin Erett, “ey Ömer, öy­le sanıyorum ki Rasûlullah (a.s.)’ın
duasının gerçekleşme ânı gelmiştir. Çünkü ben Rasûlullah (a.s.)’ın dün böyle dua
ettiğini duydum: “Ya Rabb, Ebu’l-Hakem bin Hişâm (Ebu Cehl) veya Ömer bin Hattab
vasıtasıyla îs-lâm’ı teyid et.” Onun için ey Ömer gel, Allah’a gel.” Hz. Ömer,
“Beni Mu­hammed (a.s.)’e götürün ki, müslüman olayım” dedi. Hz. Habbâb bin Erett
dedi ki, “kendisi Safa yakınlarında bir evde (Dâr-ı Erkam) bazı sahabeler­le
oturuyor.” Böylece Hz. Ömer, belinde kılıç asılı vaziyette Rasûlullah (a.s.) ve
arkadaşlarının bulunduğu eve itti ve kapıyı çaldı. Sahabelerden biri kalkıp
dışarıya göz attı. Baktı Hz. Ömer belinde kılıçla bekliyor. Çok korktu ve geriye
dönüp Rasûlullah (a.s.)’a haber verdi. Hazreti Hamza de­di ki: “Müsaade edin,
gelsin. Niyeti iyiyse biz de kendisine iyi muamele ederiz. Yok niyeti bozuksa,
onun kılıcıyla onun işini bitiririz.” Rasûlullah (a.s.) da dedi ki: “Gelsin”.
Verilen emre uyuldu ve Hz. Ömer içeriye alın­dı. Hz. Ömer içeriye girer girmez,
Hz. Peygamber (a.s.) onun çarşafının bir ucunu sımsıkı eline alarak sordu: “İbni
Hattab, seni buraya getiren ne­dir? Vallahi bana öyle geliyor ki Allah sana
büyük bir âfet göndermediği sürece sen vazgeçmeyeceksin.” Hz. Ömer dedi ki: “Ya
Rasûlullah, ben Allah ve Rasûlüne ve Rasûlün talimatına iman etmek için
huzurunuza gel­miş bulunuyorum.” Bunu duyunca Rasûlullah (a.s.) “Allahu Ekber”
diye seslendi. Bu tekbir sesiyle evdeki herkes Hz. Ömer’in müslüman olduğu­nu
anlamış oldu. Müslümanlar buna çok sevindiler. Hz. Hamza (r.a.)’dan sonra Hz.
Ömer’in de müslüman olması müslümanların gücüne güç kattı. İbni İshâk Medine’li
ravilerin Hz. Ömer’in İslâm’ı kabul etmesiyle ilgili ri­vayetlerinin bundan
ibaret olduğunu belirtiyor. Hâfız Ebû Ya’lâ bu rivâyeti Hz. Enes bin Mâlik’e
dayanarak nakletmiştir. Bezzâr ise bizzat Hz. Ömer’in ifadelerini kullanmıştır.

30.3.4. Hz. Ömer
(r.a.)’in Kendi İfadesi

Bezzâr, Taberânî, Beyhakî, İbni Asâkir, Ebû Nu’aym ve Dârekutnî;
Hz. Enes bin Mâlik, Ömer’in mevlası Eslem ve vs.’ye dayanarak bizzat Hz. Ömer’in
kendi ifadesiyle İslâmiyet’i kabul etmesinin hikâyesini kay­detmişlerdir. Bu
ifade, çok ufak tefek ayrıntıların dışında yukarıda naklet­tiğimiz İbni İshâk’ın
rivâyetinin aynısıdır. Yine de, Ebu Nu’aym ve İbni Asâkir’in Hz. Abdullah bin
Abbas’a dayanarak naklettikleri Hz. Ömer’in rivâyetinde şu ilave bilgiler
vardır: “Ben müslüman olduktan sonra Rasûlullah (a.s.)’a dedim ki, “ya
Rasûlullah ister ölelim ister kalalım, biz Hak üzerinde değil miyiz?” Rasûlullah
(a.s.) dedi ki, “canım elinde olan Rab­bime yemin ederim, siz ölseniz de,
kalsanız da, Hak üzerindesiniz.” Ben dedim ki, “o zaman, ya Rasûlullah (a.s.),
gizlenmemize ne gerek vardır? Biz hak üzerinde ve onlar batıl üzerinde iken
dinimizi niçin saklayalım?” Rasûlullah (a.s.) buyurdu: “Ey Ömer, sayımız çok
azdır ve bizim hangi şartlar altında yaşadığımızı görüyorsun.” Ben arz ettim:
“Sizi Hak ile be­raber peygamber olarak öndermiş olan Rabbime yemin ederim,
bundan sonra, daha önce küfrümle oturduğum hiçbir toplantıyı bırakmayacağım.
Artık oralarda İslâm’la oturacağım.” Daha sonra biz iki grup halinde ora­dan
çıktık. Bir grupta Hz. Hamza (r.a.) ve bir gurupta ben vardım. Bu şe­kilde
Mescid-i Haram’a girdik. Kureyşliler bizi böyle görünce beyinlerin­den vurulmuşa
döndüler. Çok üzüldükleri ortadaydı.” Bu olayı İbn Mâce ile Hâkim ve İbni Sa’d
biraz değişik şekilde aktarmışlardır. İbni Hişâm, Hz. Ömer’in şu ifadesini de
nakletmiştir: “İslâmiyeti kabul ettiğim gün dü­şündüm ki, Rasûlullah (a.s.)’ın
en ezeli düşmanını İslâm’a davet edeyim. Bunun üzerine doğru Ebu Cehl’e gittim
ve evinin kapısını çaldım. Ebu Cehl beni görünce her zamanki hoş tavrıyla, “Hoş
geldin yeğenim, hayır ola ne için geldin?” diye sordu. Ben de ona dedim ki, “ben
müslüman ol­dum, bunu sana haber vermeye geldim.” Ebu Cehl, “lânet olsun sana ve
senin getirdiğin şeye” dedi ve pat diye kapıyı kapattı.”

30.3.5. Hz.
Abdullah bin Ömer (r.a.)’in Rivâyeti

İbni İshâk, Nâfi’e dayanarak Hz. Abdullah bin Ömer (r.a.)’in
rivâyeti­ne nakletmiştir, ki bunun bazı değişik kısımları şöyledir: “Hz. Ömer
(r.a.) İslâmiyeti kabul ettikten sonra arkadaşlara sordu: “Kureyşten haberleri
en süratli şekilde yayan kişi kimdir?” Arkadaşlar Cemil bin Ma’mer bin Ha­bib
el-Cumahi’nin adını verdiler. Hz. Ömer bu zâtı aramaya çıktı. Ben (Hz. Abdullah)
de peşinde idim. Ben o sıralarda bir şeyi görüp anlayacak yaşta idim.[2]
Hz. Ömer, Cemil’i buldu ve ona dedi ki: “Ben müslüman oldum ve Muhammed’in
dinini kabul ettim.” Bunu duyar duymaz Cemil sessizce yerinden kalktı ve
bulunduğu yerden ayrıldı. Hz. Ömer onun pe­şinde idi, ben de onların peşinde. O
adam Mescid-i Haram’a vardıktan sonra, “ey Kureyşliler” diye bağırdı. Kureyşli
kabile reisleri o sırada Kâ’be’nin etrafında gruplar halinde oturuyorlardı.
Onlar, Cemil bin Ma’mer’in sesini duyunca dikkatlerini ona çevirdiler. O dedi
ki, “haberiniz olsun, Ömer dinden dönmüştür.” Hz. Ömer arkasından bağırdı:
“Hayır, bu adam yalan söylüyor, ben dinimden dönmedim. Ben sadece müslüman
ol­dum ve ilân ediyorum ki Allah’tan başka bir ilah yoktur ve Hz. Muham­med
(a.s.) O’nun kulu ve Rasûlüdür.” Bunun üzerine kavga çıktı. Kureyş­liler Hz.
Ömer’i dövüyordu, Hz. Ömer de gücü yettiği kadar onları hırpalı­yordu. Nihayet
güneş yükseldi ve Hz. Ömer yorulup oturdu. Adamlar onun etrafında oturuyor veya
ayakta duruyordu. Hz. Ömer de diyordu ki, ne isterseniz yapın. Bu arada
Kureyşlilerden ihtiyar ve muhterem bir zât öne çıktı ve kalabalıktan meselenin
ne olduğunu öğrenmek istedi. Kalaba­lık dedi ki, “Ömer dinden dönmüştür.” O zât
dedi ki, “Allah Allah ne oldu yani? Bu adam istediği dini seçmiştir. Onun işine
ne karışıyorsunuz, Beni Adiyy’in kendi adamını size teslim edeceğini mi
sanıyorsunuz? Bırakın onun peşini.” Bu sözler üzerine kalabalık dağıldı. Ben
babama bu adamın kim olduğunu sordum. “Oğlum, o As bin Vâil Sehmi (Amr İbn ul-As’ın
babası) idi” dedi babam.” Taberânî ile Bezzâr, Abdullah bin Ömer’in bu
rivâyetini özetleyerek nakletmişlerdir.

Buhârî’de yer alan Hz. Abdullah bin Ömer (r.a.)’in rivâyetindeki
bazı yeni bilgiler şunlardır: “Hz. Ömer (r.a.) evinde korku içinde otururken,
Cahiliyye döneminde bizim müttefikimiz olan As bin Vâil kendisine geldi ve niçin
böyle oturduğunu sordu. Hz. Ömer dedi ki, “senin adamların beni öldürmek
istiyorlar, zira ben müslüman olmuşumdur.” As bin Vâil Sehmi dedi ki, “ben sana
emân verdiğim için kimse sana el kaldıramaz.” As ken­dilerine ne istediklerini
sordu. Onlar dedi ki, “biz Ömer’in işini bitirmek istiyoruz. O dinden
dönmüştür.” As bin Vâil Sehmi onları sert bir dille uyardı ve dedi ki: “Kimse
Ömer’e el kaldıramaz.” Bunun üzerine herkes dağıldı.”

30.3.6. Hz. Ömer
(r.a.)’in İslâmı Kabul Etmesinin Tarihi

Hz. Ömer (r.a.) İslâmiyet’i, Hz. Peygamber (a.s.)’in bi’setinin
6. yılın­da kabul etmiştir. Nitekim, İmam Nevevî, “Tezhib’ul-Esmâ”da ve “el-Lugât”ta
ve Molla Ali Kâri “Erba’in-i Nevevî’nin Şerhi’nde bunu yazmış­lardır. Bazı
yazarlar, Hz. Ömer’in, Hz. Hamza’nın müslüman olmasından üç gün sonra, bazıları
da üç ay sonra İslâmiyet’i kabul ettiğini belirtmişler­dir. Fakat Ebû Nu’aym
İsfahani, Hz. Abdullah bin Abbas’ın bizzat Hz. Ömer’e İslâmiyet’i ne zaman kabul
ettiğini sorduğunu ve kendisinin Hz. Hamza’dan üç gün sonra müslüman olduğunu
anlattığını kaydetmiştir. İbni Sa’d, Eslem (r.a.)’e dayanarak Bi’setten sonra
Zilhicce 6 tarihini vermiştir. Fakat, bu olayın bundan daha önce geçmiş olması
ihtimali vardır. Süheylî, Hz. Ömer’in müslüman olduğu sırada Rasûlullah (a.s.)’ın
etrafın­da sadece 40 müslüman bulunduğunu yazmıştır. Vâhidi ise buna 10 kadı­nı
eklemiştir. Ancak Hâfız İbni Hacer, “Menâkıb-ı Ömer” adlı eserinde İbni Ebi
Hayseme’ye dayanarak Hz. Ömer’in şu sözlerini nakletmiştir: “Rasûlullah (a.s.)’ın
yanında 30 kişi vardı. Ben onlara katılarak 40 sayısını tamamladım.” Pek
mümkündür ki, Hz. Ömer ancak bu kişilerin müslüman olduğunu biliyordu. Zira
birçok müslüman din ve imanlarını gizli tutuyor­du.

30.4. Şİ’B-İ EBÎ TÂLİB’DEKİ ESARET

Bu sıralarda Kureyş’in öfke ve hiddeti dorukta idi. Zira onların
bütün oyunlarına, entrika, baskı, zulüm ve işkencelerine rağmen İslâmiyet
gün­den güne gelişiyordu. Bu durum sadece Mekke’ye mahsus değildi. Mek­ke’nin
dışındaki kabileler de İslâm camiasına giriyorlardı. Ayrıca müslü­manların adı
ve sanı Habeşistan’a kadar duyulmaya başlamıştı. Habeş Kralı Necâşî,
müslümanların hamisi olmuştu. Habeşistan’dan da bazı Hıristiyanlar heyet halinde
Mekke’ye gelip müslüman olmaya başlamışlardı. Bunun yanı sıra, Hz. Hamza (r.a.)
ile Hz. Ömer gibi yiğit ve namlı kabile reislerinin İslâmı kabul etmesi
müslümanları hayli cesaretlendirmişti. İbn Ebi Şeybe ile Taberânî, Hz. Abdullah
bin Mes’ûd’un şu sözlerini naklet­mişlerdir: “Vallahi, Hz. Ömer İslâmiyet’i
kabul edinceye kadar Beytul­lah’ın etrafında namaz kılamıyorduk.”

Bütün bu faktörler birleşerek Kureyşlileri o kadar çileden
çıkardı ki, onlar bir mahzer (vesika) hazırladılar. Bu mahzer, Hz. Muhammed
(a.s.)’in ailesinin ve diğer müslümanların boykot edilmesinin ilânıydı. Bu
mahzere imza koyanlar, Beni Hâşim ve Beni el-Muttalib Hz. Muhammed (a.s.)’i
kendilerine teslim etmedikçe bu iki aile ile her türlü ilişkilerini, ev­lilik
bağları, konuşma, alış veriş ve diğer sosyal ve ekonomik bağlarını keseceklerini
ilân ettiler. Kureyş’in bütün ailelerinin reisleri bu belgeyi tasdik ettiler ve
bunu Kâ’be’ye astılar. İbni Sa’d ile İbn Abd-il-Berr’in ifadesine göre bu olay 1
Muharrem, Bi’setten sonra 7. yılda[3]
cereyan et­mişti.

Mûsâ bin Ukbe, İmam Zührî’ye dayanarak “Meğâzi”de demiştir ki,
Ebu Tâlib Kureyşlilerin Hz. Muhammed (a.s.)’in canına kastettiklerini duyunca
Beni Hâşim ile Beni el-Muttalib’i topladı ve onların Hz. Muham­med (a.s.)’i
yanlarına alıp Şi’b-i Ebi Tâlib’te[4]
toplanmalarını onu bu son nefeslerine kadar korumalarını istedi. Ebu Tâlib’in bu
önerisini her iki aile de kabul etti ve ailelerde yer alan ister müslüman, ister
kâfir olsun herkes Şi’b-i Ebi Tâlib’e çekildiler. Kureyş’in, diğer kabile
reislerinin yukarıda bahsedilen mahzeri o zaman imzalayıp Kâ’be’ye astığı
rivayet ediliyor[5].

Bunun aksine İbni Sa’d, Vakıdi ile İbni İshâk’ın şu rivâyetini
naklet­miştir: Kureyşliler önce Beni Hâşim ile Beni el-Muttalib’in boykot
edil­mesine ilişkin belgeyi hazırladılar ve daha sonra iki aile Ebu Tâlib’in
di­rektifi üzerine Şi’b-i Ebi Tâlib’te mahsur kaldılar. Aynı ifadeyi, İbni Abd
il-Berr kendi siyer kitabında kullanmıştır. Ebû Leheb, bu kritik ânda
aile­sinden uzak kaldı ve gidip Kureyşli boykotçulara katıldı. Beni Abd-i
Menâfin geriye kalan iki ailesi Beni Abd-i Şems ile Beni Nevfel de kendi
soylarından uzak kaldılar ve düşmanlarına katıldılar.

İbni Hişâm, İbni İshâk’a dayanarak Beni Hâşim ile Beni
el-Mutta­lib’in mahsur kalmalarının müddetini 2-3 sene olarak göstermiştir.
Ancak, İbni Sa’d ile Mûsâ bin Ukbe bu müddetin kesinlikle üç olduğunu tesbit
et­miştir. Bütün bu süre içinde Kureyşlilerin muhasarası bütün acımasızlı­ğıyla
devam etti. Şi’b-i Ebi Tâlib’tekiler öylesine boykot ve tecrit edildiler ki,
onlara bütün ikmal yolları kesildi. Musa bin Ukbe’nin ifadesine göre dışardan
tüccar ve satıcılar gelince Mekkeliler onların etrafını sarar ve bü­tün yiyecek,
içecek, giyecek türünden mallarını satın alırlardı, ki muhasa­ra altındakilere
bir şey kalmasın. Daha önce işaret ettiğimiz gibi, Ebu Le­heb, Mekke’ye gelen
tüccarlardan muhasara altındakilerden mallarının normal fiyatının beş-altı
mislini isterdi. Fiyat bu kadar yüksek olunca ku­şatılmış kişiler istedikleri
mallan alamıyorlardı. Daha sonra da Ebu Leheb bütün bu mallan normal fiyatlara
alırdı. İbni Sa’d ile Beyhakî’nin rivâyeti­ne göre mahzur kalanların durumu
öylesine kötüleşmişti ki, aç çocukları­nın inilti sesleri Şi’b-i Ebi Tâlib’in
dışına kadar duyuluyordu. Mahsur kalanlar ancak Hac mevsiminde saklandıkları
yerden çıkabiliyorlardı ve ikinci hacca kadar aynı yerde bulunuyorlardı.

Muhasara süresince Hz. Hatice (r.a.)’nin yeğeni Hakim bin Hizam
ve Nadle bin Hâşim bin Abd-i Menâfin yeğeni (üvey kardeşi) Hişâm bin Amr ve
el-Amiri gizlice mahzur kalanlara yardım ederlerdi. İbni Hişâm’ın İbni İshâk’a
dayanarak yazdığına göre, bir defasında Ebu Cehl, Hakim bin Hizâm’ın teyzesi
için erzak götürürken yakaladı ve kendisine şöyle dedi: “Sen Beni Hâşim için
yiyecek ve erzak götürüyorsun ha! Vallahi, ben seni Mekke’de herkesin önünde
rezil etmeden bırakmayacağım.” Bu sırada Be­ni Esed bin Abdul-Uzza bin
Kusayy’dan ve Hz. Hatice’nin yakın akrabası olan Ebul-Bahteri bin Hişâm oraya
geldi ve meselenin ne olduğunu sordu. Ebu Cehl dedi ki, “bu adam Beni Hâşim için
erzak götürüyordu.” Ebul-Bahteri dedi ki: “Bırak onu, o teyzesine erzak
götürüyor. Bu erzak da teyzesinindir. Sen Hatice (r.a.)’nin erzakını ona
götürmesine izin vermeyecek misin?” Ebu Cehl “hayır” diye cevap verdi. Bunun
üzerine ikisi arasında kavga çıktı ve Ebül-Bahteri, Ebu Cehl’i iyice hırpaladı.
Öyle ki, bir deve­nin çene kemiğiyle başını yardı. Bütün bu olayı Hz. Hamza
dikkatle izli­yordu. İki kâfir durumun farkına varınca, Beni Hişâm memnun
olmasın diye utanarak kavgalarına son verdiler. İbni Hişâm ayrıca, İbni İshâk’a
da­yanarak Hişâm bin Amr ve el-Amiri’nin bir hikâyesini de nakletmiştir. Verilen
bilgiye göre Hişâm bin Amr da gizlice Beni Hâşim ile Beni el-Muttalib’e yardım
ederdi. Hişâm erzakları bir deve üzerine koyup getirir ve gece Şi’b-i Ebi
Tâlib’in kenarına gelip bunu çukura yuvarlayıverirdi. Mahsur kalanlar erzakı
aşağıdan alırlardı ve deveyi serbest bırakırlardı. Kureyşliler onu da tehdit
ettiler, ama Ebu Süfyan onu bırakmalarını söyle­di ve bir kişinin akrabalarına
yardım etmesine mani olunmamasını istedi.

30.4.1. Ay’ın
İkiye Bölünmesi

Beni Hâşim ile Beni el-Muttalib’in boykot edilmesi olayı bütün
şid­detiyle devam ediyordu. Ama daha evvel belirttiğimiz gibi, Rasûlullah (a.s.)
davet işini hiç aksatmadan sürdürüyordu. Boykot başlayalı iki yıl ol­muştu ki,
Ay’ın ikiye bölünme Mu’cizesi gibi muazzam bir olay meydana geldi. Mekkeli
kâfirler böyle bir Mu’cizeyi göz ardı edemezlerdi. Muhad­disler ile müfessirler
bu Mu’cizenin, Medine’ye hicretten beş yıl önce (ya­ni, Bi’setten sonra, 8.
yılda) Minâ’da meydana geldiğinde ittifak etmişler­dir. Kur’an-ı Kerim’de de bu
olay şöyle anlatılmıştır:

“Kıyamet yaklaştı ve ay bölündü. Onlar bir Mu’cize görseler yüz
çevi­rip ‘bu devam edegelen kuvvetli bir sihirdir’ derler.” (Kamer; 1-2)

Bazı akılcı kimseler ayın bölünmesi vak’asına akılcı yaklaşım
getir­meye çalışmışlardır. Bunlar “inşakk-al kamer” kelimelerini, ayın
bölünmesinin uzak bir ihtimal olduğunu düşünerek “ay bölünecek” anlamına
al­mışlardır. Halbuki bu kelimeler “ay bölündü” anlamındadır ve “ay bölüne­cek”
anlamını çıkarmaya çalışırsak, bütün ayetin tercümesi muğlak ve an­laşılmaz hale
gelir. İlk ayette ayın bölünmesi vak’ası kıyametle eşdeğer tutulmuştur. Yani,
ayın bölünmesi kıyametin bir işareti olarak gösterilmiş­tir. Bunun ilerde
meydana gelecek bir vak’a olarak kabul ettiğimizde “ayın bölünmesi”nin,
kıyametin alameti veya işareti olacağı söylenemez. Bun­dan sonraki ayetin manası
tamamıyla kaybolur. Zira orada deniliyor ki, bu kâfirler o kadar inatçı ve
sapıktırlar ki, bunlar dünyanın en büyük Mu’cize­sini bile görseler buna sihir
diyeceklerdir. Bu olay uzak bir gelecekte vuku bulacak olsaydı, Mekkeli
kâfirlerin bu tutumundan böylece bahsedil­mesi anlamsız olurdu. Zaten ay
Mu’cizesi çok muteber hadislerle de sabit­tir.

Hadisler Buhârî, Müslim, Tirmizî, Ahmed, Ebû Avâne, Ebu Dâvûd
Tayalisi, Abdurrezzak, İbni Cerir, Beyhakî, Taberânî, İbni Merdûye ve Ebu Nu’aym
İsfahani’de birçok güvenilir senetlerle, özellikle Hz. Abdul­lah bin Ömer, Hz.
Huzeyfe bin el-Yeman, Hz. Enes bin Mâlik ve Hz. Cu­beyr bin Mut’im tarafından
naklolunmuştur. Bunlardan üç zât, yani Hz. Abdullah bin Mes’ud, Hz. Huzeyfe ve
Hz. Cubeyr bin Mut’im bir Mu’cize­nin görgü tanıkları olduklarını
açıklamışlardır. Diğer iki râvi, yani Hz. Abdullah bin Abbas ile Hz. Enes bin
Mâlik ise görgü tanığı olamazlar; zi­ra bu olay onların doğuşundan önce ya da
küçük yaşta iken cereyan etmiş­ti. Ama bunların ikisinin de mümtaz sahabeler
olduğu ve olayı büyükle­rinden duydukları şüphe götürmez.

Bütün rivayetler bir araya toplanınca ayın bölünmesi vak’asının
tafsi­latı şöyle ortaya çıkar: Hicret’ten beş sene evveldi. Kameri ayın 14.
gü­nüydü. Ay henüz çıkmıştı. Birden bire ikiye bölündü; bir parçası karşıdaki
tepenin bir tarafına, bir parçası da tepenin başka bir tarafına kaydı. Bu, bir
anlık bir durumdu. Daha sonra ayın iki parçası da birleşti. Rasûlullah (a.s.) o
sırada Minâ’da idi. Rasûlullah (a.s.) yanındakilere dedi ki, “bakın ve buna
şahit olun.” Kâfirler dedi ki: “Muhammed bizi büyülemişti, onun için gözlerimiz
aldandı.” Diğer kimseler dedi ki, “Muhammed bizi büyüleyebilirdi, ama sizi ve
dışarıdakileri büyüleyemezdi, onlar gelsin, onla­rın da bu olayı görüp
görmediklerini araştıralım.” Dışardan gelenler de dediler ki, onlar da bu
manzarayı görmüşlerdi.

Bu olayın Mu’cize olup olmadığı ve işin aslının ne olduğuna daha
ayrıntılı bahsi bu kitabın ilk cildinde Hz. Peygamber (a.s.)’in Mu’cizeleri
bö­lümünde yaptığımız için, bu noktalara temas etmiyoruz.

30.4.2. Ebû Tâlib
Tepesindeki Boykot Nasıl Sona Erdi?

Mekkeli serseri, gaddar ve inatçı kabile reisleri öfke içinde
olan diğer hemşehrilerinin durumundan istifade ederek şehrin iki kuvvetli ve
kudretli ailesi, Beni Hâşim ile Beni el-Muttalib’in her bakımdan boykot
edilmesini temin etmişlerdi. Ama bu öfke ve hiddet geçici olduğu için boykotun
ile­lebet devam etmesi düşünülemezdi. Mekke’de bu iki aile ile münasebet ve
akrabalıkları bulunmayan fert veya aile hemen hemen yok gibiydi. Bu se­beple,
başından beri bazı kimseler yakınlarının ve akrabalarının bu şekilde tecrit
edilmelerini beğenmemişlerdi. Boykot ve tecrit uzadıkça bu hoşnut­suzluk da
arttı. Zira Beni Hâşim ile Beni el-Muttalib’e mensup olanlar, özellikle
çoluk-çocuk aç ve susuz kalmaya başlamışlardı. Çocukların inil­tileri ve ağlama
sesleri çevrede duyuluyordu. Şi’b-i Ebi Tâlib’in dışında bulunan eş, dost ve
akrabalar çocukların bu inilti ve ağlamalarım duyduk­ça tedirgin oluyorlardı.
Musa bin Ukbe’nin ifadesine göre üç yılın sonun­da Beni Hâşim ile evlilik ve
diğer ilişkilerde bulunan Beni Abd-i Menaf, Beni Kusayy ve diğer aileler
birbirine düştüler ve birbirini suçlamaya baş­ladılar. Bunlar diyorlardı ki;
kendileri yakınlarını ve arkadaşlarını boykot etmekle Arabistan’da süregelen
geleneklerini açıkça ihlal etmişlerdir ve insanlığa aykırı davranmışlardır.

Taberî ile İbni Hişâm, Muhammed bin İshâk’a dayanarak ve
Belazuri, Vâkıdi’ye dayanarak, nihayet, Hişâm bin Amr ve el-Amiri’nin bu boykota
ve insanlık dışı harekete son vermek için seferber olduğunu yazmışlardır. Hişâm
ilk önce Beni Mahzûm’un reisi Züheyr bin Ebi Ümeyye ile görüş­tü. Züheyr, Hz.
Ümmü Seleme’nin kardeşi ve Hazreti Peygamber (a.s.)’in teyzesi Atike binti
Abdulmuttalib’in oğluydu. Hişâm, Züheyr’e dedi ki: “Ey Züheyr, sen rahat yiyip,
içip şenlik içinde yaşarken yakınlarının açlık­tan ölmeleri, onlarla her türlü
alışverişin durdurulması ve onlarla bütün sosyal ve izdivaç ilişkilerinin
kesilmesinden hiçbir rahatsızlık duymuyor ve vicdan azabı çekmiyor musun? Ben
yemin ederim ki, aynı muamele Ebu’l-Hakem bin Hişâm’a (Ebû Cehl’e) yapılsa ve
onların en yakın akra­balarına bugün senin akrabalarına revâ görülen muameleyi
yapman emre­dilmiş olsaydı, o (Ebû Cehl) bunu asla kabul etmeyecekti.” Züheyr
dedi ki: “Ben tek başıma ne yapabilirin-.? Beni destekleyen olursa, inan ki,
ak­rabalarımızın tecrit edilmesiyle ilgili belgeyi yırtıp attırırım.” Hişâm dedi
ki: “Seni destekleyen ilk kişi benim.” Züheyr dedi ki: “Bir kişi daha bul.”

Bundan sonra Hişâm, Beni Nevfel bin Abd-i Menâfin reisi Mut’im
bin Adiyy’e gitti ve dedi ki: “Ey Mut’im sen Abd-i Menâfin iki büyük aile­sinin
yok olmasını mı istiyorsun? Sen buna seyirci mi kalacaksın. Beni iyice dinle,
eğer bu konuda Kureyşlilerden yana çıkar ve Kureyşlilerin bu iki aileyi yok
etmelerine seyirci kalırsan, aynı muamele er geç sana da ya­pılacaktır. Mut’im
“ben tek başıma ne yapabilirim ki” dedi ve başkalarının da yanında olması
gerektiğini söyledi. Hişâm, “bir benim, bir de Züheyr bin Ümeyye.” Mut’im dedi
ki: “Bir arkadaş daha ara.”

Bundan sonra Hişâm, Beni Esed bin Abdül-Uzzâ’nın reisi
Ebul-Bahteri As bin Hâşim ile görüştü ve Mut’im’e söylediklerini ona da
tekrarladı. Ebul-Bahteri “bizimle hemfikir olan başka kimse var mıdır?” diye
sordu. Hişâm “bir benim, bir Züheyr bin Ebi Ümeyye ve bir de Mut’im bin Adiyy”.
Ebul-Bahteri dedi ki, “Artık bir kişiyi daha bul, ondan sonra bu iş tamamdır.”
Bunun üzerine Hişâm, Zeme’a bin el-Esved bin Muttalib ile görüştü. Zeme’a, Beni
Esed bin Abdül-Uzza’nın kabile reislerinden biriydi ve o da bu işe evet dedi.

Bundan sonra bu beş kişi gece vakti Mekke’nin yukarısında
Hacûn’da bir araya gelip boykot veya tecrit vesikasının yok edilmesi yolunda
gayret sarf etmek için and içtiler. Züheyr dedi ki, “Söze ben başlayacağım, ve
siz beni teyid edeceksiniz.” Ertesi sabah bu zevat Kureyşlilerin toplandıkları
yere gittiler. Züheyr, Kâ’be’yi 7 defa tavaf ettikten sonra Kureyşlilere
hita­ben dedi ki: “Ey Mekke ahalisi, bir yanda Beni Hâşim can çekişirken bize
doyasıya yemek, içmek ve giymek yakışıyor mu? Ne onlardan bir şey sa­tın
alınıyor ne de onlara bir şey satılıyor. Vallahi şu gaddarca ve merha­metsizce
yazılan mahzer yırtıp atılıncaya kadar yerime tekrar oturmayaca­ğım.” Ebu Cehl
bağırdı: “Sen yalan söylüyorsun. O mahzer yırtılmayacaktır.” Bu sırada Zeme’a
lafa karıştı ve Ebu Cehl’e dönerek, “Vallahi, en büyük yalancı sensin. İnan ki,
bu mahzer hazırlanırken de biz memnun değildik.” Sonra Ebul-Bahteri hemen
yerinden fırladı ve dedi ki: “Evet Zeme’a sen doğru söylüyorsun. Bu belgede
yazılanların hiçbirini beğen­memiştik ve onaylamamıştık.” Mut’im kalktı ve dedi
ki: “Siz ikiniz haklı­sınız ve sizden farklı görüş ileri süren yalancıdır. Biz
tanrı huzurunda bu vesikadan ve bunun içinde yazılanlardan beraat ediyoruz.”
Hişâm bin Amr da bunu teyid etti. Bunun üzerine Ebu Cehl dedi ki: “Bu bir
tertiptir. Siz bunu bir gece bir yerde hazırlamışsınızdır.”

30.4.3. İlâhi
Kudretin Bir Belirtisi

Öte yandan, İbni Sa’d ve İbni Hişâm ile Belâzuri’nin rivayet
ettiği gi­bi, Beni Hâşim ile Beni el-Muttalib’in boykot edilmesiyle ilgili
belgedeki bütün yazıların güve tarafından yenildiği ve sadece Allah’ın isminin
sağlam kaldığı Cenab-ı Allah tarafından Hz. Peygamber (a.s.)’e bildirildi (İb­ni
İshâk, Musa bin Ukbe ve Urve’nin ifadeleri bunun tam aksidir. Bunlar diyorlar
ki, belgede iki aileye boykot ve zulüm yapılmasıyla ilgili yazı ve maddeler
sağlam kalmış ve sadece Allah’ın isminin bulunduğu yer güve tarafından
yenilmişti. Fakat bu ifadeler pek inandırıcı değildir ve daha doğru ve inanılır
ifade yukarıdaki yazarlarınkidir). Rasûlullah (a.s.) bunu amcası Ebu Tâlib’e
bildirdi. Ebu Tâlib, “bunu Rabbin mi sana bildirmiş­tir?” diye sordu.
Rasûlullah, “evet” dedi. Bunun üzerine Ebu Tâlib mese­leyi kardeşlerine açtı.
Onlar Ebu Tâlib’in fikrini sordu. Ebu Tâlib şunları söyledi: “Vallahi, Muhammed
hiçbir zaman bana yalan veya yanlış bir şey söylememiştir.” Ebu Tâlib bundan
sonra ne yapılması gerektiğini öğ­renmek istedi. Rasûlullah (a.s.) buyurdu:
“Bana kalırsa, siz en iyi elbisele­rinizi giyip Kureyş’e gidin ve kendilerine
durumu izah edin.” Bu teklif üzerine ailenin büyükleri oradan Kureyşli büyük ve
akıllı simaların bulun­duğu Hicr’e gittiler. Kureyşliler, Beni Hâşim ve Beni
el-Muttalib’in reisle­rinin bu şekilde kendilerine doğru gelmekte olduğunu
görünce şaşırdılar ve ne söyleyeceklerini merakla beklediler.

Gerçi tarihçiler duruma bir açıklık getirmemişlerdir. Ama biraz
düşü­necek olursak; Ebu Tâlib ve arkadaşlarının, Züheyr ve arkadaşlarının
ha­remde Ebu Cehil ile tam kapıştıkları sırada yetiştiklerini tahmin edebiliriz.
Ebu Tâlib oraya vardıktan sonra dedi ki: “Biz bir sual ile geldik, umarız siz
bunun doğru cevabını vereceksiniz.” Kureyşliler “Ehlen ve sehlen, hoş geldiniz.
Bizde sizi memnun edecek pek çok şey var. Siz ne istiyorsu­nuz?” diye sordular.
Ebu Tâlib, Hz. Peygamber (a.s.)’den duyduklarını an­lattı ve şöyle dedi:
“Yeğenim bana bu haberi vermiştir ve vallahi, o hiçbir zaman yalan söylemez. Siz
o vesikayı getirin. Eğer yeğenimin söyledikle­ri doğruysa, bize uygulanan boykot
kaldırılsın ve bu vesikada ne yazılıysa geçersiz sayılsın. Fakat yeğenim yalan
çıkarsa ben onu size teslim ederim. Ondan sonra yapacağınızı siz bilirsiniz.
İster onu öldürün ister sağ bıra­kın.” Kureyşliler Ebu Tâlib’in iyi bir teklifte
bulunduğunu söylediler ve vesikanın getirilmesini emrettiler. Vesika geldi ve
herkes gördü ki, Hz. Peygamber (a.s.)’e Rabbi tarafından verilen bilgi doğruydu.
Bunu gördük­ten sonra Kureyşliler dona kaldılar ve boyunları büküldü. Ebu Tâlib
şöyle dedi: “Gördüğünüz gibi zulüm, kötü muamele ve merhametsizlik gibi suç­ları
siz işlediniz. O halde, biz niçin daha mahpus kalalım?” Bu sözleri söyledikten
sonra Ebu Tâlib maiyyetindekilerle beraber Kâ’be’nin örtüleri­ne tutunarak
Allah’a dua etti: “Ya Rabbi, bize zulüm eden, bize merhamet­sizlik yapan, bizim
için haram ettiklerini kendileri için helal eden ve bizimle bütün
münasebetlerini kesenlere karşı bize yardım et.” Ebu Tâlib oradan arkadaşlarıyla
birlikte Şib-i Ebi Tâlib’e hareket etti. Onların gitme­sinden sonra
Kureyşlilerden pek çok kişi kendilerine yapılan zulüm ve haksızlıktan dolayı
hayıflandılar. Bu tür görüş ileri surenler arasında Mut’im bin Adiyy, Adiyy bin
Kays, Zame’a bin Esved, Ebu’l-Bahteri bin Hâşim ve Züheyr bin Ümeyye önde
idiler. Sonra bunların hepsi silahlarıy­la birlikte Şi’b-i Ebi Tâlib’e gittiler
ve Beni Hâşim ile Beni el-Muttalib’e artık evlerine dönebileceklerini
müjdelediler.

İbni Sa’d, Belazuri ve İbni Abd il-Berr’in ifadelerine göre
boykot Bi’set’ten sonra 10. yılda sona erdi.

30.5. HZ. HATİCE (R.A.) İLE EBÛ
TALİBİN VEFATI

Boykot ve muhasaranın bitiminden sonra Hz. Peygamber (a.s.)
henüz rahat bir nefes alamamıştı ki, ard arda gelen iki acı olay yüzünden yine
üzüntüye kapıldı. Bu acı olaylar, Rasûlullah’ın (a.s.) kötü gün dostu ve en
büyük destekçilerinden biri olan muhterem amcası Ebû Tâlib ile dünyanın en sâdık
ve vefakâr zevcelerinden ve Rasûlullah (a.s.)’ın hayat arkadaşı, can yoldaşı,
Hz. Hatice (r.a.)’nin öbür dünyaya göçmeleriydi. Bu her iki âfet de Şi’b-i Ebî
Tâlib’deki muhasaranın kalktığı Bi’set’ten sonra 10. yılda koptu.

Bazı tarihçiler, Hz. Hatice (r.a.)’nin, Ebû Tâlib’ten evvel
vefat ettiğini ifade etmişlerdir. (Meselâ; Vakıdî, Hz. Hatice’nin Ebû Tâlib’ten
35 gün sonra öbür dünyaya intikal ettiğini yazmıştır). Fakat muteber ve
güvenilir rivayetlere göre ilk vefat eden Ebu Tâlib’ti ve bundan kısa bir müddet
son­ra da Hz. Hatice (r.a.) vefat etti. Beyhakî ve İbni İshâk’ın rivayetlerine
gö­re her ikisi de Hicret’ten üç yıl önce aynı yılda vefat etti. Bu tarihçilerin
dayandıkları kaynak Muhammed bin İshâk’tır. İbni Abd il-Berr ise Ebu Tâlib’in,
Şi’b-i Ebi Tâlib’den çıkmalarından 6 ay sonra Hz. Hatice’nin de ondan üç gün
sonra Hakk’ın rahmetine kavuştuğunu beyan etmiştir. İbni Sa’d diyor ki, Ebu
Tâlib 15 Şevval, bi’set’ten sonra 10. yılda 80 yaşında vefat etti, bundan bir ay
beş gün sonra da Hz. Hatice (r.a.) 65 yaşında ha­yata gözlerini yumdu. İbni
Esir, Ebu Tâlib’in Şevval veya Zilkade (10 Bi’set) de vefat ettiğini
bildirmiştir. Hz. Hatice’nin de 35 gün sonra öldü­ğünü kaydetmiştir. Hâfız
Ebu’l-Ferec İbn-Ul-Cevzi bu iki muhterem zâtın ölümü arasında sadece 5 günlük
fark olduğunu açıklamıştır. İbni Kuteybe ise ikisinin ölümü arasında sadece üç
günlük fark olduğuna işaret etmiştir. Kastallânî ise “Mevâhib’ul-Ledünniyye”de
doğru olanın Hz. Hatice’nin Ramazan 10. Biset’te vefat etmiş olduğunu
bildirmiştir. Belazuri ise Ha­kim bin Hizâm’a dayanarak Hz. Hatice’nin vefat
tarihinin 10 Ramazan bi’set’ten sonra 10. yıl olduğunu göstermiştir.

30.6. KÂFİRLERİN ZULMÜ

Rasûlullah (a.s.) Bi’set’ten sonra 10. yılın “Âmul Hüzn” (Üzüntü
Yılı) olduğunu söylerdi. Bir taraftan Hz. Muhammed Mustafa (a.s.)’nın başına bu
felâketler geldi ve bir taraftan Kureyşli kâfirler ve müşrikler, Ebû Tâlib gibi
kuvvetli ve heybetli destekçisinin ortadan kalkmasından sonra kimse­siz ve
çaresiz kaldığını görerek kendisine zulüm, tehdit ve işkencelerini arttırdıkça
arttırdılar. Beyhakî’nin Urve bin Zübeyr’e dayanarak naklettiği rivayete göre
Rasûlullah (a.s.) şunları buyurdu: “Kureyş, Ebu Tâlib’in ve­fatına kadar
korkakça davrandı.” Bu demektir ki bundan sonra Kureyşliler melanetlerini ve
menfur emellerini arttırdıkça arttırdılar. Hâkim, Urve bin Zübeyr’in aynı
rivâyetini aynı ifadelerle, Hz. Ayşe (r.a.) nin ağzından nak­letmiştir.

İbni İshâk, Kureyş’in gittikçe artan cür’et ve cesaretinin bir
örneğini Urve bin Zübeyr’e dayanarak nakletmiştir. Buna göre, bir defasında
Ku­reyş’in bir serserisi uluorta Hazreti Peygamber (a.s.)’in mübarek başına
toprak attı. Hz. Peygamber (a.s.) aynı vaziyette eve vardı. Hz. Peygam­ber’in
kızlarından biri başını yıkıyor ve ağlıyordu. Hz. Peygamber de ken­disini
teselli ediyordu ve şunları söylüyordu: “Ağlama kızım, Allah, senin babanın
destekçisidir.”

İmam Buhârî, “Kitâb-üt Teharet, Kitâb’üs-Salât, Kitâb-ul Cizye,
kitâb’ul-Cihâd ve Kitab’ul Meğâzi”de çeşitli yerlerde Hz. Abdullah bin Mes’ûd’a
istinaden şu rivâyeti nakletmiştir: Rasûlullah bir gün Ka’be ya­kınlarında namaz
kılıyordu ve Kureyş’in adamları bir tarafta oturuyorlar­dı. Bunlardan biri
(Müslim’e göre Ebû Cehl) arkadaşlarına şöyle dedi: “Acaba sizlerden kim falanca
kişinin evinden, kesilmiş bir dişi devenin midesi, bağırsağı ve rahmini getirip
bu adamın (Hz. Muhammed) secdeye gittiği zaman sırtına atabilir?” Bunun üzerine
Kureyşlilerin en katı kalbli mel’unu, Ukbe bin Mu’ayt kalkıp gitti ve tarif
edilen pisliği getirip Rasûlullah (a.s.)’ın sırtına atıverdi. Rasûlullah (a.s.)
bu pisliğin ağırlığı yüzün­den secdeden başını kaldıramadı. Kureyşli mel’ûnlar
bu manzarayı görüp katıla katıla gülüyorlardı. Haber, Hz. Peygamber (a.s.)’in
evine ulaştırıldı. Hz. Fatma koşarak geldi ve aziz babasının sırtındaki ağır
şeyleri tek tek attı. Sonra Kureyşlilere dönerek kendilerini ağır bir şekilde
azarladı ve onlar için beddua etti. (Hâfız Bezzâr diyor ki, kâfirlerden hiçbiri
Fatma’ya bir şey söylemedi). Rasûlullah (a.s.) namazı kıldıktan sonra “ey
Allah’ım, Kureyş’in işini hallet” dedi. Bazı rivâyetlere göre üç defa.
Buhârî’nin rivâyetine göre Kureyşliler, Hz. Muhammed (a.s.)’in bu sözlerini
dinledikten sonra Kureyşlilerin keyfinin kaçtığı ve hatta bazılarının çok
korktuğu ya­zılıdır. Başka bir rivayete göre Hazreti Peygamber (a.s.) Ebu Cehl,
Utbe bin Rebî’a, Şeybe bin Rebi’a, Velid bin Utbe bin Rebi’a, Ümeyye bin Ha­lef,
Ukbe bin Ebi Mu’ayt ve Umare bin Velid’in isimlerini anarak beddua etti. (Bu
hadisi, Buhârî ve Müslim’in yanı sıra, İmam Ahmed, Nesâî, Bezzâr, Taberânî ve
Ebû Dâvud Tayâlisi vb. da nakletmişlerdir. Tayâlisî’nin hadisinde Hz. Abdullah
bin Mes’ûd’un şu sözlerine de yer ve­rilmiştir: “Ben bundan önce hiçbir zaman
Hazreti Peygamber (a.s.)’in bu adamlar için beddua ettiğini görmemiştim.”)

Bu hadisi rivayet edenler bu olayın ne zaman meydana geldiğini
açıklamamışlardır. Fakat olayda geçen bir nokta, bunun zamanını tayin
et­mektedir. O nokta sudur: Hazreti Peygamber (a.s.) secdede iken sırtına pislik
atılınca evine haber yollandı ve bu haberi duyarak babasının sırtın­daki pisliği
atmak üzere olay yerine Hz. Fatma (r.a.) geldi. İbn Abd il-Berr’in kayıtlarına
göre Hz. Fatma, Rasûlullah (a.s.) 41 yaşında iken dün­yaya gelmişti. Zürkâni,
“Şerh,i Mevâhib’te bu tarihin doğru olduğunu be­yan etmiştir. Bu demektir ki,
olayın meydana geldiği sırada Hz. Fâtıma (r.a.) en az 9 yaşında idi. Zira bundan
daha küçük bir çocuğun dişi deve­nin midesini, bağırsağını ve rahmini kaldırıp
atması zordur. Tahminimize göre bu olay, Hz. Hatice (r.a.) ve Ebû Tâlib’in
vefâtından sonra meydana geldi.

30.7. EBÛ TALİB’İN VASİYETLERİ

Allâme Kastallânî “Mevâhib’ul-Ledünniyye”de Allâme Zürkâni, bu
eserin şerhinde Hişâm bin Muhammed bin es-Saib Kelbî’ye istinaden de­mişlerdir
ki, Ebu Tâlib ölüm döşeğinde iken Kureyşli kabile reisleri ken­disiyle görüşmeye
geldiler. Ebu Tâlib kendilerine Kureyş kabilesinin bü­yüklüğünden ve
faziletinden bahsettikten sonra şunları vasiyet etti: “Ba­kın, şu Kâ’be’ye
hürmete riayet edeceksiniz, zira Rabbinizi ancak bu şekil­de memnun
edebilirsiniz. Akraba ve yakınlarınıza merhametli davrana­caksınız. Birbirinizin
hakkını yemeyeceksiniz. Davet verenin davetini ka­bul edeceksiniz. Dilenci ve
dilek sahibinin ihtiyaçlarını karşılayacaksınız. Doğruyu söyleyecek ve
emanetinize sâdık kalacaksınız.” Daha sonra bu hususla ilgili olarak şunları
söyledi: “Ben sizin, Muhammed (a.s.)’e iyi davranmanızı vasiyet ediyorum. Çünkü
o Kureyş’te emin ve bütün Arabis­tan’da en sâdık (doğru sözlü, doğru hareketli)
kişi olarak tanınıyor. O, be­nim size tavsiye ettiğim bütün meziyetlerin
toplamıdır. O, öyle bir şey ge­tirmiştir ki, kalb onu kabul ediyor, ama dil,
insanların husûmeti sebebiyle reddediyor. Fakat Allah’a yemin ederim, benim
gözlerim, Arabistan’ın fa­kir fukaralarının etraftaki insanların ve diğer mazlum
kişilerin öne çıkıp onun davetini kabul edeceklerini, onun kelimesini tasdik
edeceklerini, onun davasını ileriye götüreceklerini, onun da onları yanına alıp
tehlike­lerle dolu denize atlayacaklarını ve Kureyş’in kabile reislerinin ve
eşrafı­nın da avuçlarını yalayacaklarını görüyor gibidir.”

İbni Sa’d’ın dediği gibi: “Ebû Tâlib vefat etmeden önce
evlâtlarına şu nasihatte bulundu: “Muhammed (a.s.)’in sözlerini dinlediğiniz ve
emirleri­ni yerine getirdiğiniz sürece huzur ve emniyette olacaksınız. Onun
için, O’na tabi olun ve O’na yardım edin. Bu şekilde daima doğru yolda
olacak­sınız.” Hazreti Peygamber (a.s.) dedi ki: “Amcacığım, siz onlara
nasihatte bulunuyorsunuz, ama kendiniz için bir şey söylemiyorsunuz.” Ebu Tâlib
dedi ki: “Ben ölüm anında korkarak ve dayanamayarak kararımdan cayan bir kişi
olarak bilinmek istemiyorum. Kureyşlilerin, benim sağlığım yerin­de iken bu şeyi
reddettiğimi, ancak ölüm anında korkarak bunu kabul etti­ğimi söylemelerini
istemiyorum.”

İbni Sa’d, İmam Muhammed bin Sirin’e dayanarak demiştir ki, Ebu
Tâlib son nefesini vermeden önce Rasûlullah (a.s.)’ı yanına çağırttı ve
kendisine şöyle dedi: “Evladım, ben öldükten sonra Beni Neccâr’ın yakın­ları
(dedenin ailesinin bulunduğu Medine’ye git. Zira, onlar kendi akraba­larını
korumakta herkesten ilerdedirler.”

Bu vasiyetler gösteriyor ki, Ebu Tâlib son derece zeki ve
basiretli bir zâttı. Uzak geleceği görebiliyordu. Ebu Tâlib’in özellikle
Rasûlullah (a.s.)’ın Medine’ye gitmesiyle ilgili fikri çok isabetliydi ve bu
fikir Hic­ret’ten üç yıl önce ortaya atılmıştı. Halbuki bu sözlerin söylendiği
zaman kimse Medine’nin Hazreti Muhammed (a.s.)’i bağrına basacak ve
İslâmi­yet’in merkezi olacak bir kent olacağını tahmin etmemişti. Medine ve
aha­lisi Hazreti Peygamber (a.s.)’i ve müslümanları öylesine destekledi ve
öy­lesine güçlerine güç kattı ki, müslümanlar kısa bir zamanda bütün
Arabis­tan’a hâkim oldular. Aynı şekilde, Ebû Tâlib’in Kureyşli kabile
reislerine söylediği sözlerde tamamıyla doğru çıktı. Hazreti Peygamber
(a.s.)’den yana olan daha aşağı tabakadaki İnsanlar ve mazlum kişiler devlet ve
memleket işlerinin en üst mevkiinde yer alırken inatçı Kureyşli kabile reisleri
avuçlarını yaladılar. İbni Abd il-Berr, “İstiâb”da Hz. Ömer’in halife­lik
devrinin bir vak’asını nakletmiştir. Buna göre, bir gün aralarında Ku­reyş’in
Süheyl bin Amr ve Ebû Süfyan gibi reislerinin de bulunduğu bir heyet, Emir
ul-Müminin, Hz. Ömer ile görüşmeye geldi ve oturmak için Halife’nin işaretini
beklediler. Bu arada, Hz. Bilâl ve Hz. Suheyb gibi di­ğer kişiler içeriye
almıyordu. O sırada Ebu Süfyân arkadaşlarına şikâyet eder bir tavırla, “vallahi,
şu hale bak, ne günlere kaldık. Bizim gibi reisler dışarıda bekliyor ve bu
köleler ağırlanıyor” dedi. Bunun üzerine Süheyl bin Amr dedi ki: “Bu şikayeti
kendi kendinize yapacaksınız. Zira İslâmi davet verildiği zaman bu adamlar öne
çıkmış ve siz geri kalmıştınız.”

30.8. EBU LEHEB, RASÛLULLAH (A.S.)’I
HİMÂYE ETMEYE KALKIYOR, SONRA VAZGEÇİYOR

İbni Sa’d’ın ifadesine göre Mekke’de Hazreti Peygamber (a.s.)’e
müş­rik ve kâfirlerin revâ gördükleri kötü muamele gittikçe artınca bir gün Ebû
Leheb, Rasûlullah (a.s.)’a gelip şunları söyledi: “Ey Muhammed, sen ne yapmak
istiyorsan yapmaya devam et. Ebû Tâlib’in hayatında yaptığın işine devam et. Lât
ve Uzza’ya yemin ederek söylüyorum, ben yaşadıkça kimse sana elini kaldıramaz.”
Bundan sonra Hz. Peygamber (a.s.) evinden çıkıp yolda yürürken İbn-ul Ğaytale[6]
kendisine küfredince Ebu Leheb evinden çıkıp bu adamı fena şekilde azarladı.
Bunu duyduktan sonra İbn­ül Ğaytale yaygarayı bastı ve arkadaşlarına: “Ey
Kureyşliler, beni dinle­yin. Ebu Utbe (Ebu Leheb) de atalarının dininden
dönmüştür.” Bu gürül­tüyü duyanlar Ebu Leheb’e geldiler ve işin alını öğrenmek
istediler. Ebu Leheb dedi ki: “Ben Abdül-Muttalib’in dinini terk etmedim. Fakat
şunu bi­lin ki, yeğenimi himaye edeceğim, zira artık onun hiçbir velisi
kalmamış­tır.” Kureyşli kabile reisleri, “vallahi, bu iyi bir şeydir, akrabalara
merha­met göstermek iyidir” diye cevap verdiler. Bundan sonra birkaç gün
Rasûlullah (a.s.) huzur ve emniyet içinde kaldı ve kimse kendisini rahatsız
et­medi. Nihayet, bir gün Ebu Cehl ile Ukbe bin Mu’ayt aralarında anlaşarak Ebu
Leheb’e geldiler ve dediler ki: “Yeğenine sorsana, onun dedesi ve se­nin baban
Abdulmuttalib, âhirette nereye gidecek?” Ebu Leheb bu soruyu Rasûlullah (a.s.)’a
yöneltti. Rasûlullah (a.s.) dedi ki: “Kavmi nereye gider­se o da oraya
gidecektir.” Ebu Leheb, Rasûlullah (a.s.)’ın bu cevabını ar­kadaşlarına iletti.
Onlar dediler ki: “Bundan bir şey anladın mı, bu demek­tir ki baban Cehennem’e
girecektir.” Ebu Leheb, gelip Hz. Nebi-yi Ke­rim’e sordu: “Ey Muhammed,
Abdulmuttalib Cehenneme mi gidecektir?” Rasûlullah (a.s.) dedi ki: “Evet,
Abdulmuttalib’in dinine bağlı olarak ölen diğer kimseler de Cehennem’e
gideceklerdir.” Bunu duyan Ebu Leheb hiddetlendi ve “Tanrı aşkına, ben her zaman
senin düşmanın olacağım. Sence Abdulmuttalib Cehennem’de yanacak ha?” dedi.
Böylece, birkaç gün Hakk’ın destekçisi olan bu Allah’sız ve Allah düşmanı özüne
dönmüş oldu.

30.9. RASÛLULLAH (A.S.)’IN HZ. SEVDE
(R.A.) İLE EVLENMESİ

Hz. Hatice (r.a.)’nin vefatından sonra ev işi önemli bir sorun
olarak ortaya çıkmıştı. Evde, Rasûlullah (a.s.)’ın yaşları küçük olan sadece iki
kı­zı kalmışlardı. Hz. Ümm-ü Gülsüm ile Hz. Fâtıma (r.a.); bunlara bakmak bir
mesele olmuştu. Rasûlullah (a.s.) tebliğ işleri için dışarıya gidince bu kızlar
yapayalnız kalıyorlardı. Bu sebeple, Rasûlullah (a.s.), Hz. Hati­ce’nin
vefatından birkaç gün sonra, yaşlı bir kadın olan çocuklara bakmak için uygun
olan Hz. Sevde binti Zeme’a ile nikâh kıydı[7].
Bu hatun Beni Amir bin Lueyy’den olup, eski kocası Sekrân bin Amr’dı. Sekrân,
Hz. Sevde’nin amcası oğlu ve Süheyl bin Amr’ın kardeşiydi. Bu karı-koca çok
önceden müslüman olmuşlardı ve Habeşistan’a yapılan ikinci hicrete
katıl­mışlardı. Musa bin Ukbe ve Ebul-Ma’şer’in ifadesine göre Hz. Sekrân
Ha­beşistan’da vefat etmişti. Fakat, Muhammed bin İshâk ile Vakıdî diyorlar ki,
Sekrân Habeşistan’dan Mekke’ye döndükten sonra vefat etti[8].
İbni Sa’d’ın Vakıdi’ye dayanarak naklettiği rivayete göre, Rasûlullah (a.s.) Hz.
Sevde’ye evlilik için mesaj gönderince kendisi şöyle dedi: “Hakkımda
ve­receğiniz her karar başımın üstündedir.” Bunun üzerine Rasûlullah (a.s.),
ondan, nikâhlarını kıymak için bir kişi tayin etmesini istedi. Hz. Sevde nikâh
kıymak için Süheyl bin Amr’ın kardeşi olan ve çok eskiden müslümanlığı kabul
etmiş olan Hz. Hâtıb bin Amr bin Abd-i Şems’i tayin etti. Hâtıb da nikâhı kıydı.

Muhtelif rivayetler gösteriyor ki, Hz. Hatice (r.a.)’den sonra
Rasûlullah (a.s.)’ın ikinci zevcesi bu hâtûndu ve Hz. Ayşe’den önce Hz.
Peygam­ber (a.s.)’in zevcesi oldu. İbni Abd il-Berr ise Katâde, Ebu Ubeyd ve
İmam Zührî’ye dayanarak aynı şeyi söylemiştir, İbni Sa’d da bunu teyit
et­miştir. İbni İshâk da Hz. Ali bin Hüseyin (İmam Zeyn ul-Abidin)’e daya­narak
Hz. Hatice’den sonra Rasûlullah (a.s.)’ın ikinci karısının Hz. Sevde binti
Zeme’a olduğunu kaydetmiştir.

30.10. RASÛLULLAH (A.S.)’IN HZ. AYŞE
(R.A.) İLE İZDİVACI

Fakat, İmam Ahmed, Taberânî, İbni Cerir, Taberî ve Beyhakî bunun
tam aksine, çok ayrıntılı bir rivayet nakletmişlerdir. Bu rivayette şu bilgi­ler
verilmiştir: Hazreti Hatice (r.a.) öbür dünyaya intikal edince Hz. Os­man bin
Ma’zûn’un karısı Havle[9]
binti Hakis’üs-Sülemiyye, Rasûlullah (a.s.)’ın yanına geldi ve şöyle arz etti:
“Ya Rasûlullah, siz evlenecek misi­niz?” Rasûlullah (a.s.) “kiminle?” diye
sordu. “Bakire de olabilir, dul da” dedi Havle. Rasûlullah (a.s.), “bakire
kimdir?” diye sordu. Hz. Havle, “bütün İnsanlar arasında en çok sevdiğiniz kişi,
yani Hz. Ebu Bekr’in kızı, Hz. Ayşe.” Daha sonra, Rasûlullah (a.s.), “Pekiyi,
dul kimdir?” diye sor­du. Hz. Havle arz etti: “Size iman eden ve size tabi olan
Hz. Sevde binti Zeme’a.” Rasûlullah (a.s.) kendisinin her ikisine de gidip
konuşmasını is­tedi.

Hz. Havle ilk önce Hz. Ebû Bekr’in evine gitti ve zevcesi, Ümm-ü
Ruman (r.a.)’a “Allah size nasıl da hayır ve bereket ihsan etmiştir” dedi. Hz.
Ümm-ü Ruman bunun ne demek olduğunu sorunca, Hz. Havle dedi ki: “Rasûlullah beni
Ayşe’yi istemek üzere size göndermiştir.” Ümm-ü Ruman dedi ki: “Ebu Bekr
gelsin”. Hz. Ebû Bekr gelince Havle, ona da “Allah size nasıl da hayır ve
bereket ihsan etmiştir” dedi. Hz. Ebu Bekr “o da ne?” diye sordu. Hz. Havle, Hz.
Ayşe’yi Rasûlullah (a.s.)’ın izdivacına almak dileğinde olduğunu bildirdi. Hz.
Ebû Bekr, “Ayşe onun için caiz midir? O, onun yeğenidir?” dedi. Hz. Havle bunu
sormak için Rasûlullah (a.s.)’a gitti. Rasûlullah (a.s.) “Ona de ki, o benim din
kardeşimdir. Onun kızı benim için helâldir.” Hz. Havle bunu Hz. Ebu Bekr’e
iletti. Hz. Ebu Bekr, “biraz bekle” diyerek dışarıya çıktı. Ümm-ü Ruman, Hz.
Havle’ye dedi ki: “Mut’im bin Adiyy Ayşe’yi oğlu için istemişti ve Allah
biliyor, Ebu Bekr hiçbir zaman verdiği sözden dönmemiştir.” Öte yandan, Hz. Ebu
Bekr, Mut’im’in evine gitti. Mut’im’in karısı Hz. Ebu Bekr’e dedi ki: “Ey Ebu
Bekr, eğer biz oğlumuzu senin kızınla evlendirirsek, korkarız ki onu da dininden
döndüreceksin.” Hz. Ebu Bekr, Mut’im’in de aynı şekilde dü­şünüp düşünmediğini
sordu. Mut’im de aynı fikirde olduğunu söyledi. Hz. Ebu Bekr bu cevabı aldıktan
sonra evine döndü ve Mutim’e evlilikle ilgili verdiği vaad yüzünden girdiği
çıkmazdan Allah onu kurtardı. Hz. Ebu Bekr, Hz. Havle’ye dedi ki: “Rasûlullah
(a.s.)’ı evime getir.” O Rasûlullah (a.s.)’ı oraya getirdi. Hz. Ebu Bekr de
kızını onunla evlendirdi. O sırada Hz. Ayşe’nin yaşı 6 idi.

Bundan sonra Havle, Hz. Sevde binti Zeme’a’nın evine gitti ve
kendi­sine “Allah sana nasıl hayır ve bereket ihsan etmiştir?” dedi. Hz. Sevde
bunun ne demek olduğunu sordu. Havle dedi ki: “Rasûlullah (a.s.), evli­lik
teklifiyle beni sana göndermiştir.” Hz. Sevde dedi ki: “Bunu babama söyle”.
Babası çok ihtiyar bir adamdı. Hz. Havle onunla konuştu, ona ca­hiliyye usulüne
göre selâm verdi ve dedi ki: “Muhammed bin Abdullah (a.s.) beni Sevde’yi sizden
istemek üzere göndermiştir.” Babası dedi ki: “Bu teklif iyidir ve ikisi iyi bir
çift teşkil ederler. Fakat senin kız arkada­şın ne diyor?” Havle dedi ki: “O da
bu teklifi beğeniyor.” Babası Hz. Sev­de’yi yanına çağırıp fikrini öğrenmek
istedi ve o da evet dedi. Bunun üze­rine o Rasûlullah (a.s.)’ı çağırıp kızını
onunla evlendirdi. Daha sonra, Hz. Sevde’nin kardeşi Abd bin Zeme’a, hac
yaptıktan sonra eve gelince kız kardeşinin Rasûlullah (a.s.) ile evlendiğini
duyduktan sonra yaygara ko­pardı ve başına toprak attı ve saçlarını yoldu. Fakat
Abd bin Zeme’a, bir müddet sonra müslüman olunca bu çocuksu hareketinden hicap
duymaya başladı.

30.10.1. Hz. Ayşe
(r.a.) İle Nikâh’ın Tarihi

Yukarıdaki rivayet gösteriyor ki, Rasûlullah (a.s.) Hz. Ayşe
ile, Hz. Sevde’den daha önce evlendi; ayrıca bu evlilik Şevval, H.Ö. 3. yılında
ol­duğu için Hz. Ayşe’nin yaşı 6 idi. Bu demektir ki, hicret sırasında Hz. Ayşe
9 ve Şevval H.S. 2 yılında baba evinden koca evine geldiği zaman 11 yaşında idi.
Halbuki, bütün rivayetlere göre Hz. Ayşe nikâhı sırasında 6 yaşında ve koca
evine geldiği zaman 9 yaşında idi. Bu tenakuzu ortadan kaldırmak için bazı ulemâ
şu açıklamada bulunmuşlardır: Hz. Ayşe (r.a.) hicretten 7 ay sonra koca evine
gitti. Hâfız İbni Hacer bu rivâyeti benimsemiştir. Ancak İmam Nevevî,
“Tehzib’ul-Esmâ ve’l-Lugât”da ve Hâfız İbni Kesir “el-Bidâye”de ve Allâme
Kastallânî, “Mevâhib’ul-Ledünniyye”de Hz. Ayşe’nin kesinlikle H.S. 2’de koca
evine gittiğini yazmışlardır. Hâfız Bedreddin Aynî, “Umdet’ul-Kâri”de Rasûlullah
(a.s.) Bedir savaşın­dan döndükten sonra Şevval H.S. 2’de Ayşe’nin onun yanına
gittiğini ifa­de etmiştir. Hem İmam Nevevî, hem Allâme Ayni, Hz. Ayşe’nin
hicret­ten 7 ay sonra koca evine gittiği rivâyetinin asılsız olduğunu ileri
sürmüş­lerdir. Bundan sonra aklımıza gelen bir soru da “madem ki, Hz. Ayşe H.S.
2’de koca evine gitmiştir, o zaman nikâh tarihi nedir?” şeklinde ortaya
çı­kıyor. Yani Ayşe’nin nikâh sırasında 6 yaşında ve zifaf sırasında 9 yaşında
olduğu yolundaki rivâyeti tarihî hakikatlere nasıl uydurmalıyız? Bunun cevabını
Buhârî’de yer alan Hz. Urve bin Zübeyr’in naklettiği hadiste bu­labiliriz. Bu
hadiste Urve diyor ki, hicretten üç yıl önce Hz. Hatice (r.a.) vefat etti ve
Rasûlullah yaklaşık iki yıl bekledikten sonra Hz. Ayşe ile ev­lendi. O sırada
Hz. Ayşe’nin yaşı 6 idi, daha sonra 9 yaşında iken koca evine gitti. Bu hadisi
değerlendirdiğimizde hesabın denk geldiğini görü­rüz. Yani, Hz. Ayşe 6 yaşında
iken hicretten takriben 1 sene evvel nikâhı kıyıldı ve zifafı hicretten sonra 2
yılında oldu. Hz. Urve’nin bu rivâyeti “mürsel”dir, ancak Hâfız İbni Hacer diyor
ki, Urve bu tür rivayetleri Hz. Ayşe (r.a.)’den[10]
dinleyerek naklettiği için buna “muttasıl” denebilir.

30.10.2. Hz. Ayşe
(r.a.)’nin Nikâhı Üzerine İtirazlar

Burada Hz. Ayşe’nin nikâhından söz açılmışken, Rasûlullah
(a.s.)’ın bu evliliğine yapılan itirazlara cevap vermemiz sanırız daha uygun
ola­caktır. Bazıları şöyle der: 54-55 yaşında iken 9 yaşındaki bir çocukla
ev­lenmek ve Kur’an-ı Kerim açısından başka biriyle evlenmesine imkân
bı­rakmayacak şekilde, onu 18 yaşında dul bırakmak, bir zulüm değil midir?
Böylesine yaşı ilerlemiş bir kişinin bu kadar küçük bir kızla evlenmesi hâşâ
sübyancılık, seks düşkünlüğü veya şehvet düşkünlüğünün bir örneği değil midir?
Dokuz yaşındaki bir kız çocuğuna izdivaç ve ev işlerini yük­lemek günah değil
midir?

Maalesef, bu tür anlaşmazlıklar ve itirazlar, Rasûlullah
(a.s.)’ın Hz. Ayşe ile evliliğinin, normal bir erkek ile kadın arâsındaki
evliliğe benze­tilmesinden doğmaktadır. Halbuki, burada durum bambaşka idi. Bu
alelade bir izdivaç veya nikâh değildi. Hazreti Muhammed, Allah’ın peygam­beri
idi ve büyük bir görev ile dünyaya gönderilmişti. Hayatının gayesi, dünyada
geniş kapsamlı, kalıcı bir devrim yapmaktı. Hz. Ayşe olağanüstü meziyet ve
kabiliyetleri haiz bir hatundu. Onun bütün zihinsel gücü yeni bir devrimci
toplumun oluşturulmasında kullanılarak büyük basan kazanılabilirdi. Gerçekten de
Hz. Ayşe, Rasûlullah (a.s.), ile birlikte öylesine bü­yük işler başardı ki,
diğer ezvâc-ı mütehherât bunları yapamazlardı. Hatta, şunu hiç çekinmeden
söyleyebilire ki; dünyada hiçbir peygamberin veya liderin zevcesi hiçbir zaman
Hz. Ayşe kadar uyumlu, enerjik, dinamik ve kararlı bir şekilde çalışamamış ve
eşine bu kadar yardımda bulunamamış­tır. Hz. Ayşe’nin çocukken bu Allah vergisi
meziyet ve kabiliyetlerini ga­yet tabii ki, Cenab-ı Hak’tan başka kimse
bilemezdi. Onun için Cenabı Al­lah, Hz. Peygamber (a.s.)’e refakat için ondan
başkasını seçmedi. Buhârî, “Bab-ı Tezvic-i Ayşe”de Rasûlullah (a.s.)’ın şöyle
dediği kaydedilmiştir: “Rüyamda sen bana iki defa gösterildin ve senin benim
zevcem olduğun buyuruldu.” Tirmizî, “Ebvâb-ul Menâkıb”da şöyle denilmiştir:
Cebrail, Rasûlullah (a.s.)’a Hz. Ayşe’nin resmini yeşil ipek kumaşı üzerinde
getirdi ve dedi ki: “bu kız dünyada ve âhirette refikanız olacaktır”. Demek ki
bu seçim Hz. Rasûlullah (a.s.)’ın değil, bizzat Cenab-ı Allah’ındı.

Bu hususta Hazreti Peygamber (a.s.)’e seks düşkünlüğü ve şehvet
düşkünlüğü gibi iftiralarda bulunanlar kendi vicdanlarına sorsunlar; ömrü­nün
baharında, yani 25 yaşında bir genç iken kendisinden 15 yaş büyük olan bir
kadınla evlenen, 50 yaşına kadar kendisine sadık kalan ve başka bir kadına
bakmayan bir kişi şehvet düşkünü müdür? Bu aynı kişi, ilk ka­rısından sonra yine
yaşlı bir hanımla evlenmiş ve dört-beş yıl buna kâni olmuştur. Seks düşkünlüğü
bu mudur? Şayet Hazreti Peygamber (a.s.) sekse ve kadınlara düşkün olsaydı,
kendi nefsi ve zevki için cemiyetin en genç ve en güzel kadınlarını kendisine eş
olarak seçebilirdi. Cemiyette kendisi o kadar seviliyor ve sayılıyordu ki, bu
gibi arzu ve isteklerde bulunduğu takdirde bütün aileler ve ana-babalar kendi
kızlarını onunla evlendirmekten memnuniyet duyarlardı. Bundan sonra da
Rasûlullah (a.s.) sadece biri hariç, hep dul ve daha önce evlenmiş ve boşanmış
kadınlarla evlenmiştir. Gerçek şu ki, bu gibi itiraz ve iftiralarda bulunanların
kendi kafa ve zihniyetleri pislik doludur ve onlar bu izdivaçlardan seks veya
şehvetin dışında başka bir amaç ve hedef çıkarmaya çalışmıyorlar. Rasûlullah
(a.s.)’ın zevceleri aslında onun Allah yolunda verdiği mücadele ve yeni bir
toplumun yaratılmasında kendisine yardımcı olan hayat arkadaş­larından başka bir
şey değillerdi.

Büyük yaş farkına ve “zulüm” ve “günah” yapıldığı gibi
itirazlara ge­lince, itiraz edenler sadece yaşlı bir insanın 9 yaşındaki bir kız
çocuğuyla evlendiğini ve onu 18 yaşında dul bıraktığını düşünürler. Onlar bu
genç kızın hayatının heba olduğunu, zira ikinci bir evliliğe imkân olmadığı için
hayatı boyunca dul kaldığını sanırlar. Halbuki, bu İnsanlar görüş açılarını
biraz genişletse, büyük bir ideal uğruna yüzlerce ve hatta binlerce insanın
hayatlarının feda olunduğunun bir tabiat kanunu olduğunu göreceklerdir. Hazreti
Peygamber (a.s.) Allah’ın emri üzerine zaman ve mekân sınırları­nın ötesinde ve
belli bir memleket ve millet için değil, bütün dünya ve in­sanlık için mükemmel
bir nizam tesis etmeye çalışıyordu ve bunda genç . bir kızın gençliği ve
güzelliği feda olunmuşsa bu çok büyük bir “zulüm” ve “günah” mıdır? Ayrıca bu
büyük ve meziyetli hatun sadece gençliğin­den ve güzelliğinden feragat ve
fedakârlık etmek zorunda kaldı; dünyanın diğer nimetlerinden mahrum kalmadı.
Diğer tarafta, onun olağanüstü zekâsına, kabiliyetine, sosyal ve siyasi
çalışmalarına bakın. Yeni İslâm toplumunun oluşumunda, o ne büyük katkılarda
bulunmuştur ve müslü­man erkek ve kadınlarla birlikte İslâmî nizamın binasını
nasıl sağlam te­mellere bina etmiştir? Edeb, ahlâk ve fazilet ile Kur’an ve
hadis ilminin yayılmasında en büyük hizmetlerde bulunmuştur? Hadis ilmini
incelemiş olan bir kişi diyebilir ki, din bilgisi ve fıkıh ile ilgili Hz.
Ayşe’nin çaba ve hizmetlerine Nübüvvet devrinin kadınları şöyle dursun, ne
muhteşem er­keklerinin bile varması mümkün değildir. Şayet, Hz. Ayşe, Rasûlullah
(a.s.)’ın nikâhlı refikası olmasaydı ve onun yanında yetişme imkânı bulma­saydı,
İslâm din bilgisi hazinesinin büyük bir bölümü daha sonraki devrin
müslümanlarına ulaşamazdı. Sadece Hz. Ayşe (r.a.)’den 2210 hadis riva­yet
olunmuştur. Hz. Ayşe hadisleri rivayet etmekle yetinmedi. Kendisi aynı zamanda
hatırı sayılır bir fâkihe, müfessire, müctehide ve müftiye idi. Hz. Ayşe
ittifakla müslüman kadınların en bilgili fakihesi kabul edilmiş­tir. En büyük
sahabeler ondan fıkıh meselelerini öğrenirlerdi. Hatta, Hz. Ömer ve Hz. Osman da
bazen Hz. Ayşe’nin fikrine müracaat ederlerdi. Hz. Ayşe, Medine’nin en güvenilir
ulemâ ve müftilerinden biri sayılır. Bunca toplumsal yararların yanında küçük
bir kişisel zararın ne önemi vardır? Ne gariptir ki, bu gibi itirazların çoğu
Hıristiyanlardan geliyor. O Hıristiyanlar ki, dinlerinde, insanların iyiliği ve
mutluluğu için din adamla­rı ve rahipler ile-rahibelerin mücerret hayat
yaşaması, izdivaçtan ve çoluk-çocuktan kaçınması en büyük ve mecburi
özelliklerden biri sayılıyor.

Burada Hz. Ayşe (r.a.)’nin dokuz yaşında zifaf gecesinde Hz.
Pey­gamber (a.s.) ile buluştuğuna itiraz edenlere de bir çift sözümüz vardır. Bu
itiraz edenler İslâmiyet’in bir fıtrat dini olduğunu unutuyorlar. Fıtrata göre
bir kız bu yaşta iyice gelişmiş ve bülûğa erişmişse, kocası ile ilişki kurması
caiz, meşru ve makuldur. Ancak tabiata ve tabiat kanunlarına ay­kırı olan bir
toplum ya da yasa, nikâh ve zifaf için belli bir yaş haddi ko­yabilir.
Gördüğümüz odur ki Batılı medeni ve modern dediğimiz toplum­larda meşru evlilik
ve kadın-erkek ilişkileri için yaş haddi, kısıtlama söz konusu olmuyor. Bu sözde
ileri toplumlarda meşru izdivaç için yaş haddi varken evlilik öncesi çocuk
yaşındaki erkek ve kız çocukları arasında cin­sel ilişki mubah görülüyor ve
bugün bu toplumlarda 9-10 yaşında çocuk­ların serbestçe cinsel ilişkide
bulundukları bir gerçektir. Ne tuhaftır ki, bu gayri meşru ve günah dolu
ilişkilerin sonunda evlenmemiş bir kız hamile kalınca bütün toplumun sempatisini
kazanıyor ve hatta doğan bebeğin ba­kımı için de özel çabalar gösteriliyor! Bu
durumlarda ne genç kızlar ne de erkekler hor görülüyor. Böylesine aşağılık,
kokuşmuş ve rezil ahlâk kural­larına sahip olanlar acaba ne yüzle İslâmın
izdivaç kanunlarına dil uzatı­yorlar. İslâm diyor ki, bedenen ve ruhen gelişmiş
ve bülûğ çağına erişmiş olan kız ve erkekler arasında evlilik caizdir, bunun
için bir yaş tahdidi yoktur. Yaş tahdidi koymak; meşru evliliği geciktirmek,
gayri meşrû cin­sel ilişkilere davetiye çıkarmaktan başka bir şey değildir.

30.11. TAİF’E YOLCULUK

Bu kısa ama gerekli bahisten sonra isterseniz biz gene asıl
mevzumuza dönelim.

Rasûlullah (a.s.) ailevi meselelerini hallettikten sonra,
Belazuri ve İb­ni Sa’d’ın rivâyetine göre Şevval 10. Bi’set’in sonunda Mekke’nin
50 mil doğusunda bulunan Taife hareket etti. Yolculuğun maksadı İslâmi daveti
Mekke’nin dışına taşımaktı. Zira Rasûlullah (a.s.) artık Mekkeli Ku­reyş’ten
ümidini kesmişti. Mekkeli kâfir ve müşrikler Rasûlullah (a.s.)’ı bıktırmışlardı
ve tebliğ işini tamamıyla tıkamışlardı. Rasûlullah (a.s.) isti­yordu ki,
Taifliler de İslâmiyet’in ne olduğunu bilsinler. Rasûlullah (a.s.) en azından
Taif in en güçlü kabilesi Beni Sakif i kendi lehine çevirerek onlara sığınmak ve
oradan İslâmi tebliğe devam etmek arzusundaydı. İb­ni Sa’d’ın Cubeyr bin Mut’im
bin Adiyy’e dayanarak naklettiği rivayete gö­re Hz. Peygamber (a.s.)’e bu
yolculuk sırasında Hz. Zeyd bin Hâris de re­fakat etmişti. İbni Kuteybe ile
Belazuri de aynı ifadede bulunuyorlar. Ama Musa bin Ukbe ile İbni İshâk
Rasûlullah (a.s.)’ın tek başına Taife gittiğini yazmışlardır. Hz. Peygamber bu
yolculuğu yürüyerek yaptı ve hiçbir binek havyanı kullanmadı. İbni Sa’d’in
ifadesine göre Hz. Peygam­ber (a.s.) Taifte 10 gün kaldı. Ancak Hâfız Sehâvi,
Hz. Peygamber’in 20 gün Taiflilere vaaz ve telkinde bulunduğunu kaydetmiştir.
Sehâvi, ayrıca Hz. Peygamber’in 10 gün Abdi Yâlil ile buluştuktan sonra orada
kaldığını açıklamıştır. İbni Kuteybe de Taifte kalış müddetini bir ay olarak
göster­miştir.