Fe’ile Yef’ilu

6. Bab Fe’ile Yef’ilu yazısı ilk önce Fasih Arapça üzerinde ortaya çıktı.

Fe’ule Yef’ulu

5. bab Fe’ule Yef’ulu yazısı ilk önce Fasih Arapça üzerinde ortaya çıktı.

Fe’ile Yef’alu

4. bab Fe’ile Yef’alu yazısı ilk önce Fasih Arapça üzerinde ortaya çıktı.

Fe’ale Yef’alu

3. bab Fe’ale Yef’alu yazısı ilk önce Fasih Arapça üzerinde ortaya çıktı.

Fe’ale Yef’ilu

2. bab Fe’ale Yef’ilu yazısı ilk önce Fasih Arapça üzerinde ortaya çıktı.

هذا كتاب البناء فى الصرف

اعلم أن ابواب التصريف خمسة و ثلاثون بابا. ستة منها للثلاثى مجرد

Tasrif (sarf konusunun) bablarının 35 tane olduğunu bil. Bu 35 babtan 6 tanesi sülasi mücerreddir (ek almamış 3 harften oluşan fiiller)

Fe’ale Yef’ulu

الباب الاول ؛ فَعَلَ يَفَعُلُ موزونه؛ نَصَرَ يَنْصُرُ و علامته ؛ أن يكون عين فعله مفتوحا فى الماضى و المضارع و بناؤه ؛ للتعدية غالبا و قد يكون لازما مثال المتعدى، نحو؛ نَصَرَ زَيْدٌ عَمْرًا و مثال اللازم، نحو؛ خَرَجَ زَيْدٌ المتعدى ؛ هو ما يتجاوز فعل الفاعل الى المفعول به اللازم ؛ هو ما لم يتجاوز فعل الفاعل الى المفعول به بل وقع فى نفسه

Bu فَعَلَ يَفَعُلُ aynı zamanda vezindir. Bu vezine hareke bakımından uygun olarak gelen fiillere mevzun (ölçülenmiş) denilir. Misalde فَعَلَ يَفَعُلُ kalıbına giren نَصَرَ يَنْصُرُ mevzunu vardır. Görüldüğü üzere her harfin harekesi sırasıyla aynıdır.

 فَعَلَ ile نَصَرَ  fiil-i mazi bina-i malum müfred müzekker gaib sigasındandır.

 يَفَعُلُ ve يَنْصُرُ  ise Fiil-i müzari bina-i malum müfred müzekker gaib sigasındandır.

فَعَلَ Vezninin 1. Harfi fa, 2. Harfi ayn, 3. Harfi ise lam’dır. Bu fa,ayn,lam harflerinin harekeleri sırasıyla Fetha,fetha,fetha’dır.

نَصَرَ Vezninin 1. Harfi nun, 2. sad, 3. Harfi ise ra’dır. Bu nun,sad,ra harflerinin harekeleri sırasıyla Fetha,fetha,fetha’dır.

Aynı şekilde muzari olan يَفَعُلُ vezni ile, bu vezinde gelen يَنْصُرُ mevzunu sırasıyla aynı harekelere sahiptir. Temelde bilmemiz gereken sadece Ayn’ül fiildir. Sülasi mücerred fiilerde geriye kalan fa’ul fiil ve lam’ul fiil aynı harekeye sahiptir. Sadece ayn’ul fiilin harekesi değişir.

1.Bab Fe’ale Yef’ulu yazısı ilk önce Fasih Arapça üzerinde ortaya çıktı.

6. BAB‘dan gelen fiillerde hayır veya şer, irâdesi dışında oluşur.

HAYIR olan fiile örnek;

27/16 ( … وَوَرِثَ سُلَيْمَانُ دَاوُدَ وَقَالَ يَاأَيُّهَا النَّاسُ عُلِّمْنَا مَنْطِقَ الطَّيْرِ  )

“ve Süleyman, Davud’a mirasçı oldu – dedi ki Ey NÂS! – bize kuş dili öğretildi – ve bize her şeyden verildi – şüphesiz ki bu açık fazl-u ihsânın ta kendisidir.”

Ayet-i Kerimesi, dinleyene bir haberi saklı olarak vermektedir. Aksi halde, Hz. Süleyman a.s. sadece kendini övmüş olur.

( عُلِّمْنَا مَنْطِقَ الطَّيْرِ “bize kuş dili öğretildi”) fiil cümlesinde harficer ve mecrur isim olmadığı için, hem tezekkür tâlim edilir, hem de muhabbet tâlimi edilir.

Bu nedenle, “Ey kulum ! saklı haberimi tezekkür et ve sana olan muhabbetimi idrak et.” anlamı saklıdır.

Ayrıca ( عُلِّمْنَا  “bize öğretildi”) fiili çoğul olarak geldiği için, “Ey NÂS (mükellef’im diyenler) bilin ki : bana ihsan edildiği gibi, benden sonra da kendilerine her şeyden verilenler ve kuş dili öğretilenler gelecek.” anlamı saklıdır.

Hz. Rasulullah (s.a.v), “Ümmetimin âlimleri, benî isrâil’in peygamberleri gibidir.” diyerek; hem 27/16’yı tefsir etti, hemde kendisine vâris olacak Âlimler’in özelliklerini  bildirdi.

ŞER olana fiile örnek;

110/1 : ( أَحَسِبَ النَّاسُ أَنْ يُتْرَكُوا أَنْ يَقُولُوا ءَامَنَّا وَهُمْ لَا يُفْتَنُونَ  )

“NÂS öyle mi sandı? – “Biz iman ettik” demeleri ile bırakılacaklarını – kendilerinin imtihan olunmayacaklarını.”

Bir imtihan çeşidi ve âkibetleri, 7/38’de bildirilmekte :

( … كُلَّمَا دَخَلَتْ أُمَّةٌ لَعَنَتْ أُخْتَهَا … ) “… Her ümmet ateşe girdikçe – kızkardeşine lânet eder …”

Ayet-i Kerimedeki ( …  لَعَنَتْ أُخْتَهَا … ) “kızkardeşine (ahirette açıkça ) lânet eder.” Harficer ve mecrur isim bulunmayan bu fiil cümlesinde, tezekkür tâlimi ve muhabbet tâlimi ettiğimde;

(1) Beni günah işlemeye sürükleyenin, ( هَا ) muttasıl zamirim olan ve bana bir kızkardeş gibi olan bir varlığı idrâk edebilirim. Halk arasında yaygın olan “şeytanına uydu … yaptı” veya “nefsine uydu … yaptı” veya “kötü arkadaşlarına uydu … yaptı” sözleriyle anlatılan varlık gibi. Gavs Seyyid Abdulbaki Hazretleri (k.s) bunun hakkında “Artık nefis bile kemâlatını tamamladı…, Nefsin bile işleyeceği farklı bir günah kalmadı.” buyurdu.

NOT :  Bir kızkardeş gibi olanın yetenekleri ve davranışları hakkında derlenen bilgiler :

(a) Sezgileri olan, irâdesi olan, bu günü düşünen ve düşündüren, yarını düşünmeyen, istemeyi bilen, yeniliğe açık, sürekli öğrenmeye eğilimli, zeki ama akılsız, bilgili, kendi çıkarını gözeten, iki yüzlü, gerçekleri gizleyen, kendini beğenmiş, faydasız işlerle uğraşan, çirkin (ahlaksız) düşünce ve konuşmaya açık olan, hak-hukuk tanımayan, … ve benzeri vasıfları olan ( هَا ) muttasıl zamirim.

(b) Beni (yani, Hz. Rasulullah’ın (s.a.v) muhatabı olan  كَ …  muttasıl zamirimi) dinleyen, beni meraklandıran, beni tanıyan, beni yönlendiren, beni sevdiğini zannettiğim, benim için çalıştığını zannettiğim, benimle sırdaş olan, benimle dedikodu yapan, benimle birlikte tecrübe kazanan ama yaşlanmayan. Ayrıca Hz. Rasulullah’ın (s.a.v) muhatabı olan  كَ … muttasıl muhatab zamirimi, Ellah Teala’nın muhatabı olan ( هَ ) gâib muttasıl zamirimden kıskanan ve bu nedenle ( هَ ) zamirim ile sevdiklerine düşman olan,  … gibi benzeri davranışları olan ( هَا ) muttasıl gâibe zamirimdir.

7/36 – 41’deki kıssada ise, ( أُخْتَهَا ) “kızkardeşine iradesi dışında uyarak, imtihanı kaybeden NÂS’ın akıbeti haber verilmekte.

(2) Nefis ve şeytana karşı yapılan “Büyük Cihad” Ellah Tealanın bize olan muhabbetini idrâk ettirir ve bizi Tevhid’e götürür. Tevhid nûru, 5 şeyi terk edene biz-zaruri verilir (Bakınız, 3.BAB)

Ayet-i Kerimede, ( لعن ) kökünden ve  3.BAB’dan gelen “lanet etmek” fiili, (dünyada değil de) ahirette açıkça yapılacak. Bilindiği gibi dünyada lanet, gizlice (6.BAB’dan) yapılıyor.

Bu nedenle, “Zâhiren 3.BAB dan gelen fiiller, bâtınî olarak 6.BAB dan gelir.” kâidesi yazılabilir. Çünkü, ahirette sıfatlanmış veya vasıflanmış sûretimiz ile görüneceğiz. Dünyadaki sûretimiz ile, değil. (Bu kâideyi test etme çalışması, devam ediyor.)

6. BAB ARAPÇADA FİİLLER yazısı ilk önce Fasih Arapça üzerinde ortaya çıktı.

5. BAB  fiiller, seciye itibariyle devamlı olan bir hâli işaret eder.

Örnek 4/69 : ( وَحَسُنَ أُولَئِكَ رَفِيقًا … ) “Kim Ellah’a ve Rasûlüne itaat ederse – ….. – işte bunlar ne güzel Refîk’tirler.”

5. BAB  fiilleri, hem kesbî, hem de vehbî dir.

Örnek-1 : 2/30 : ( … قَالُوا أَتَجْعَلُ فِيهَا مَنْ يُفْسِدُ فِيهَا وَيَسْفِكُ الدِّمَاءَ … ) “… orada fesad çıkaracak ve kanlar dökecek bir mahlûk mu yaratacaksın …”

( فسد ) kökünden 1.BAB, 2.BAB ve 5.BAB‘dan olmak üzere üç fiil gelir. Üçünde de “Fesad çıkarmak, bozmak” anlamındadır.

Ayet-i Kerimedeki  ( يُفْسِدُ ) lafzı, İf’âl BAB‘ında olduğu için, üç babı da  kapsar. Ancak her birindeki saklı anlamlar farklıdır.  Bu farklar, şöyle açıklanabilir:

1.BAB ( فسد ) daki kesbî anlamı :

Melekler, fiile (sonuca) bakarak konuşur ve fiilin zuhur sebebini bilmezler. Sonucu ise,   فسد  Kökündeki Feal fiili, Aynel fiili ve Lâmel fiiline ait harflerdeki bilgilere göre tarif ederler.

Bu nedenle de Ellah Teala’ya “… orada fesad çıkaracak ve kanlar dökecek bir mahlûk mu yaratacaksın ? …” diye sordular.

Gözlenen toplumsal olayların bir çoğu fesad’ın 1.BAB’daki kesbî anlamına ait örneklerdir.

2.BAB ( فسد ) daki vehbî anlamı :

Vehbî anlamı,  “İlim üç esasa dayanır ; Aramızda Hakkı konuşan Kitab, uygulamada olan sünnet ve bilmiyorum demek.” Hadis-i Şerifinde saklıdır.

Kur’an-ı Kerim, dâima “Aramızda Hakkı konuşan Kitab” dır ve rehber olarak görevini yapar ve vehbî anlamını veren bilgileri (fesadçıları mü’minlere tanıtan, mü’minlere doğruyu gösteren, fesadtan muhafaza eden, …. vb) idrâk ettirir. Çünkü, idrâk vehbî dir. Çalışılarak kazanılmaz.

5.BAB ( فسد ) daki lâzım anlamı : 

Nefs’deki mânevi hastalıkların zuhur çeşitleri, lâzım fiilin anlamıdır.

(Hastalık çeşidi tıklayın) ve şiddeti (sinsi – gizli – alenî – bulaşıcı – müzmin – meftun … gibi) farklı olacağı için, belirtileri olan davranışlar da kişiden kişiye farklı olur.

Sadece kendi mânevi hastalıklarını bilenler, muhatabındakini de hemen sezer. Aksi halde, kendisindeki mânevi hastalıkları farkedemez.

Örnek-1 : 2/10-12 arasındaki Ayeti Kerimelerde haber verilen fesad için “İşte 5.BAB’dan fesad çıkarma buna denir.“

2/10 ( … فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ ) “Kalblerinde hastalık vardır … ve onlar için elîm bir azab vardır. Yalan söyledikleri şeylerden dolayı”

2/11 ( قَالُوا إِنَّمَا نَحْنُ مُصْلِحُونَ … ) “Onlara arzda fesad çıkarmayın denildiği vakit ; “Biz ancak ıslah edicileriz” dediler.”

2/12 ( وَلَكِنْ لَا يَشْعُرُونَ … ) “Dikkat edin ! Onlar muhakkak ifsad edicilerdir. Lâkin farkında değillerdir.”

Örnek-2 : Kur’an-ı Kerim deki ( نفس ) “Nefs” ; 1.ci, 4.cü ve 5.ci BAB‘lardan asil olarak ve Tefe’ul ile Tefâul babından da, mezid olarak gelmektedir.

5.BAB’dan dolayı her nefis, nev-i şahsına münhasırdır denir.

Bu nedenle de “Nefs” isminde : “Kulum ! seni, benden başkası anlayamaz.” hitabı, haberi, müjdesi, ikazı, tehdidi mevcuttur.

Örnek : 81/7 ( وَإِذَا النُّفُوسُ زُوِّجَتْ ) “Nefisler, ruhlarla tekrar çiftleştirildiği vakit.” Ayet-i Kerimesi hakkında Gavs-ı Âzam Seyyid Abdulkâdir Geylânî (k.s) ;

“NEFS, zâhid (sofi) ve RUH da vâkıf (esrarı bilen) olunca ( زُوِّجَتْ ) yapılır.” buyurdu.

( زُوِّجَتْ ) meçhul fiili, seyr-i sülük sonunda zuhur eder. Bu haber ve 7/172, birlikte tefekkür edildiğinde şu bilgiler yazılabilir ;

(a) Kâlu-Belâ’dan önce, Ruh ile Nefs birlikte idi.

(b) Kâlu-Belâ’da, Ruh ile Nefs birbirinden ayırıldı.

(c) Ruh’lara hitap etti ve nefisleri de bu hitab ve ahîd’e şâhit tuttu.

(d) “Seyr-ü Sülük” tâlimi ile ; Nefis, sofi olunca ve RUH da sırları bilen olunca tekrar ( زُوِّجَتْ ) yapıldı.

(e) İkinci birleşme oluncaya (Seyr-ü Sülük bitinceye) kadar, Ruh Ellah, Ellah … der. Nefis ise ben, ben … der.

(f) İkinci birleşmeden sonra, Ruh ve Nefis birlikte Ellah, Ellah … der ve kişi “Muhammedî” lakâbını kazanır.

"NEFS'in sofi, RUH'un da esrarı bilen" olabilmesi için, BAB - FİİL - HADES ilişkisini bilmesi faydalıdır.

Kendisinde HADES MÂNASI olan kelime dört kısımdır; Masdar, İsim, Sıfat ve Fiil’dir. Hades;

HADES :Yeni bir iş, yeni bir oluş, bir oluşum, yok iken var olma, mevcut olma, vâkı’ olma, yoğurdun mayalanma süreci ve … فَيَكُونُ … gibi anlamları kapsar. Ek bilgi için : Fiil ve Hades (tıklayın)

1.BAB‘dan ( حَدَثَ يَحْدُثُ حَدَاثَةً حُدُوثاً الشَيْئُ “Anlamı : vâki olmak, yokken var olmaktır.”)

5.BAB‘dan ( حَدُثَ يَحْدُثُ حَدَاثَةً حُدُوثاً الشَيْئُ “Anlamı : yeni olmaktır.”)

Herbirinin ikişer masdarı, dolayısıyla da ikişer farklı anlamı vardır.

HADES ve FİİL kelimelerine ait anlamların kapsamları; (a) Medrese’de, (b) Yakîn’de (c) Yakîni_arttırma’da farklıdır. Şöyle ki ;

Hz.Rasulullah a.s.v’ın “Yakîn’inizi artırın” emrinde, önce Yakîn’i edinin sonra da Yakîn’i artırın bilgisi saklıdır.

Dolayısıyla üç kademeli bir eğitim süreci mevcuttur. Bu eğitim süreçleri özetle :

Medrese’deki : “İlim âraz’dır ancak, ÂLİM ile bilinir.” hükmüne göre eğitim görülür, ders kitapları mevcuttur ve HADES, öncesi niyet sonrası hüküm olan bir FİİL’dir.

Meselâ; Romanlardaki, dizilerdeki, filimlerdeki, buluğ öncesindeki, akıl hastalarının … vb davranışlarına, fiil denir ama hades denmez. Çünkü buradaki fiiller gerçek olmayıp,  hayalidir. Şayet ; NEFS, hayal ile vakit geçirirse RUH da, asla esrarı bilen olamaz.

(ÂRAZ : Kendi başına boşlukta yer tutmayan ve var oluşu, ancak kendisini taşıyan bir varlıkla hissedilebilen şey’dir.)

Yakîn’deki : “Âlim âraz’dır ancak, İLİM ile bilinir.” hükmüne göre eğitim görülür ve FİİL, öncesi niyet sonrası hüküm olan bir HADES’dir.

FİİL’in bu tarifi yaparken aşağıdaki hususlar ve Delâilü’l-Haytrât’daki : خَلَقَ fiilinin anlamını veren Salavat-ı Şerif dikkate alındı  ;

(a) Ellah Teala, mütekellim’dir. Başkası değil.

(b) Ellah Teala, fâildir’dir. Başkası değil.

(c) Sebebler, sebebi yaratanın irâdesine bağlıdır ve bunun zıttı da olmaz

(d) Kur’an-ı Kerim, ilim’dir ve varlığı – dolayısıyla da – görevleri ve yetenekleri olan bir Kitab’dır. Diğerleri ise ; bilgidir, varlığı yoktur ve Kitab’ın şerh’idir.

(e) Dinleyen, muhatab’dır ve eksiksiz uygulamaya çabalayandır. Başkası değil,

(f) Muhatabına, bilenin ve anlayanın kendisi olmadığını tâlim ettirerek öğretir,

(g) Muhatab, kelimelerin ve zamirlerin tariflerini, Ayet-i Kerime ve Hadis-i Şeriflere göre yeniden yapmaya mecburdur. Çünkü, tüm sözlükler yetersiz kalır.

(h) Ellah Teala bir yarattığını, bir daha yaratmaz….. vb.

Salavat-ı Şerife ” … Ey sözü Hak olan ve 37/96 :  وَاللَّهُ خَلَقَكُمْ وَمَا تَعْمَلُونَ “Sizi ve yaptıklarınızı Ellah yarattı.” meâlindeki âyette (bize) buyuran Ellahım!

Ellah’ın hiçbir kulundan ; hiçbir söz, fiil, hareket ve hareketsizlik meydana gelmez. Ancak O’nun ilmi, kazâ ve kaderinde olması gerektiği şekilde nasıl geçiyorsa, o şekilde meydana gelebilir. … “

Yakîni_arttırma’daki : “Her şey ârazdır. Ancak HÜVE, HÜVE CÜMLESİ ile şâhidlik edilir.” hükmüne göre tâlim edilir.

Bu tâlimde; Kur’an-ı Mubîn’e ve Kitab-ı Nâtık’a ve Kur’an-ı Kerim’e âşık olup sadece mâşuk’unu ; dinleyen, O’na ârif olan, susan, gözyaşı ile tövbe eden, her şeyin âraz olduğunu anlayabilir. Başkası değil. (Bakınız : 7/203 – 206).

5. BAB ARAPÇADA FİİLLER yazısı ilk önce Fasih Arapça üzerinde ortaya çıktı.

4.BAB'dan Gelen Anlamlar :

4.BAB’ın en belirgin özellikleri hem vehbî,  hem de âraz olması ve genellikle masdar olarak gelmesidir. EDEB ile amel edene giydirilen ve edebsizlik edenden soyulup alınan mânevi elbiseleri saklı olarak bildirir.

Ayrıca, 4.BAB’daki kelime (isim veya fiil) ile kurulan cümle, içinde sakladığı sayfalar dolusu anlatımların küçük bir özetidir. Örnek :

Seyyid Sâkî hazretlerinin (k.s)  “Derdi Ellah olana, SELÂM olsun.” diyerek yaptığı duâ’da,

(1)  “Yâ Rabbi ! Derdi Ellah olana, başka bir dert verme ve onları bütün belâlardan koru. Çünkü ;  …………. (anlatmakla bitmeyen gerekçeler)”

(2) “Virdini çekmeyen, derdini çeker. Çünkü ;  …………. (anlatmakla bitmeyen gerekçeler)” … vb açıklamalar saklıdır.

4. BAB  dan gelen fiiller,  “… Seni Zâtım için halk ettim …..” Hadis-i Kudsî’sine ve 20/41 : وَاصْطَنَعْتُكَ لِنَفْسِي “Seni kendim için seçtim.” Ayet-i Kerimesine göre düşünür ( tezekkür, tefekkür, tedebbür ve muhabbet tâlimlerini yapar).

Hadis-i Kutsî: “Cenâb-ı Hak bütün âlemlerden evvel, her şeyden önce AKL’ı halk etti ve ona;

(1) OTUR diye emretti, o da hemen oturdu. (2) Sonra KALK diye fermân etti, o da derhal kıyâm etti. (3) İKBÂL ile işaret etti, o da derhal ikbal etti. (4) Sonra İDBÂR ile teklif etti, akıl da o anda idbâr etti. (5) KONUŞMASINA işaret etti, akıl da o saatte konuştu. (6) DUYMASINI emretti, akıl itâatle duydu. (7) NAZAR’LA fermân etti, akıl nazar etti. (8) İDRÂK ile işaret etti, akıl hemen her şeyi süratle idrâk etti. (9) İNSİRAF ile emretti, akıl o saatde hemen munsarif oldu.

Akıl’ın 9 kâbiliyetini doğmadan önce ve10.OKU emrini de, doğduktan sonra Kur’an-ı Kerim ile veriyor. Dolayısıyla Aklın EDEBLERİNİN 10 kademesi vardır.sonucu çıkıyor.

Bunun üzerine Ellahü Teala, hayrette kalan akla şöyle hitâb etti: İzz-ü Celâl ve azametim hakkı için ben senden mükerrem ve mahbûb-ı muhterem bir kimse halk etmemişdim. Seni Zâtım için halk ettim. Ben ancak ;

(1)  Seninle ma’rûf olurum. (2) seninle ma’bûd olurum. (3) seninle ibâdımı tezyîn ederim. (4) seninle onları tahsîn ederim, (5) seninle dostlarımı ihyâ ederim. (6) seninle muhabbet ederim. (7) seninle inâyet ederim. (8) seninle terbiye ederim. (9) seninle hidâyet ederim. (10) seninle hıtâb-u itâb ederim.” (Akıl’ın GÖREVLERİ (hizmet çeşitleri) 10 adettir.sonucu çıkıyor.)

4. BAB  dan gelen fiillerin, Mazi, muzari ve masdar anlamları birbirinden çok farklıdır.

Örnek : ( عَلِمَ ) fiilinin mazi, muzari ve masdar anlamlarının kapsamları, dolayısıyla da tanımları birbirinden çok farlıdır.

Seyyid Aziz Mahmud Hüdâyî (k.s) Hazretleri bir sohbetinde, 110/1 Ayet-i Kerimesinde geçen ilim fiilin muzari anlamını özetle şöyle açıklamışlar:

İlm-i zâhir, amele alet gibidir. Bu ilmi amele getirene, amelden bir nûr zâhir olur. Amel, nûr’u ile birlikte, bir sonraki ilim olan İlm-i billah’ın sebebi olur. Asıl murad bu ilimdir.

Çünkü İlm-i billah sahibi; şüphe ve zünûndan, şek ve evhâmdan hâlise ukûl erbabı,  أُولُو الْأَلْبَابِ olur ve “Tezekkür” etmeye hak kazanır, daha önce değil.

(İlm-i zâhir : Ulemâ-ı Zâhirin yazıp çizdikleridir ki, ol ilm-i ahkâmdır.)

110/1 : (  إِنَّمَا يَتَذَكَّرُ أُولُو الْأَلْبَابِ …  ) “… De ki: Hiç bir olur mu? – bilenlerle – bilmeyenler – bunu ancak akıl sahipleri tezekkür eder.“

İlim fiilinin masdar anlamını özetle şöyle açıklamışlar: 18/65 : ( وَعَلَّمْنَاهُ مِنْ لَدُنَّا عِلْمًا …  ) “ve ona katımızdan bir ilim öğretmiştik.” Ayet-i Kerimesiyle bildirilen Hz. Hızır’a tâlim ettirilen ilim, ilmin masdar anlamıdır. Kapsamı da, ilm-i ahkâm’dan çok farklıdır.

Çünkü; İlm-i ahkâm sahibi Hz. Mûsâ a.s, İlm-i masdar sahibi olan Hz. Hızır’a 18/66’da :

( قَالَ لَهُ مُوسَى هَلْ أَتَّبِعُكَ عَلَى أَنْ تُعَلِّمَنِ مِمَّا عُلِّمْتَ رُشْدًا  ) “Mûsâ, ona : Sana öğretilen ilimden bana da öğretmen şartıyla sana tâbi olabilir miyim? dedi.”

Hz. Hızır’ın, cevabı 18/67’de bildirildiği şekilde oldu :

( قَالَ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا  ) “O : Doğrusu sen benimle birlikte olmaya sabredemezsin.”

Fiilin masdar anlamı ve muzari anlamı arasındaki farklılıklar, her birini öğrenme edebleri, bu ilimleri koruma şartları, vb. saklı bilgiler, kıssalardan tesbit edilebilir.

İlim fiilinin mazi anlamı, 2/60 ( قَدْ عَلِمَ كُلُّ أُنَاسٍ مَشْرَبَهُمْ ) “… herkes kendi su alacağı pınarı gerçekten bildi …” Ayet-i Kerimesinin geçtiği kıssa tefekkür edilirse tesbit edilebilir.

Bir soru : Her bir kişi 12 pınarın hangisinden içeceğini, öğretilmeden nasıl bildi?

4. BAB  dan gelen fiiller, mü’mine ikâz görevi yapar, gayrine ise şikayet vesilesi olurlar. ( مَرِضَ   يَمْرَضُ   مَرَضٌ ) “hastalanmak” fiilinde olduğu gibi.

2. BAB ile 4.BAB arasındaki ilişki :

Örnek-1 : ( هوى ) kökünden türeyen 2.BAB, Şahin vs. için ; “Avın üzerine yıldırım gibi inmek” anlamına gelir. Şayet bu kökten 4.BAB üretilirse ; “Bir şeye meftun olmak, sevmek” anlamına gelir. Düşünülürse, iki anlamında bir biri içinde saklı olduğu görülür.

Şöyle de söylenebilir. Şahin’in avına dalışını gözleyen kişi cümlesini 2.BAB dan kurar. Şayet şahin avına dalışını bize anlatabilseydi, cümlesini 4.BAB dan kurardı.

Örnek-2 : 4/136 (… يَاأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُوا ءَامِنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَالْكِتَابِ ) Meâli :”Ey iman edenler! – Ellah’a ve O’nun Rasulüne ve O’nun kitabına iman edin …” Ayet-i Kerimesinde ;

(  ءَامَنُوا ) kelimesi 2.BAB dan gelen if’âl babının mâzisidir ve “iman ettiler, güvendiler” anlamının davranışlarda görülmesidir. KESBÎ dir. Yani, Hz. Rasulullah ‘a (s.a.v) ve vârisine güvendiğinin ve onları sevdiğinin işaretleri olan fiilleri irade ile sergilemesidir. Çünkü güven, sevgi ve itaat birbirinden ayrılmaz. Yani biri varsa, diğerleri de zorunlu olarak var demektir.

O’na (Rehberine, Önderine) olan güvenine göre şekillenir. O’na olan güveni arttıkça imanı da artar veya O’na olan güveni azaldıkça imanı da azalır. Bu nedenle “iman, artar ve azalır” denmiştir.

(  ءَامِنُوا ) kelimesi ise, 4.BAB dan gelen if’âl babının mâzisidir ve “iman ettiler, emin oldular, güvende oldular, güvenli oldular” anlamlarını kapsar. Kişinin davranışları VEHBÎ dir, lütufdur, ihsan dır ve imanı âraz dır. Edebince korumadığı takdirde ondan soyup çıkartılır. İbn-i Abbas’ın (r.a) naklettiği bir Hadis-i Şerif ve şerhinde bu kelimenin 4.BAB’daki anlamı şöyle açıklanmış (ebû Talib El-Makkî, Kalplerin Azığı, 1.cild, sayfa, 90-92) :

“(  ءَامِنُوا ), NURlardır. Lutfedilen bir sıfattır ve çalışılarak kazanılamaz. Bu nurlar sayesinde Yüce Ellah’ın kayyûmiyeti (yaratıklarını koruyup yönettiğini) müşâhede eder. Devamlı O’nun tarafından gözetildiğini ve himaye edildiğini görür. Bu himaye devam etsin diye hep O’na nazar eder. Böyle olunca artık nefs ve heva (vasıflanmalar) onda etkili olamaz.” NOT: Hz. Rasulullah’ın (s.a.v) isimlerinden biride Seyyidûna Kayyîm (Ümmetini koruyup, yöneten) dir.

Çünkü, Rehberine, Önderine  güvenini EDEBİNCE korumadığı takdirde, ondan iman soyulup çıkartılır. anlamı saklıdır.

Bu bilgilere göre Ayet-i Kerimenin meâli : “Ey O’na güvenenler – Ellah Teala ile ve O’nun Rasulü ile ve Kitap ile emin olun (güvende olun)” şeklinde olur.

45/23 ve 4/136 Ayeti Kerimeleri birlikte tefekkür edildiğinde “Ey HEVA’sını ilah edinen, İLİM kitaplardan öğrenilemez, Rehbersiz ilim tahsil edeni, ilim ile şaşırtırım.” ikazının varlığı görülebilir.

4. BAB ARAPÇADA FİİLLER yazısı ilk önce Fasih Arapça üzerinde ortaya çıktı.

Bir fiilin 3.BAB’dan gelebilmesi için fiilde dört özellikten biri bulunmalıdır:

(1) Ayn’ul fiilin veya lâm’ul fiilin boğaz harflerinden ( ح  ) ve ( خ  ) ve ( ع  ) ve ( غ  ) ve ( ه  ) ve ( ء  ) biri olmalı.

(2) Kıyas edilemeyen fiil olmalı.

(3) Şaz (kaideye aykırı) fiil olmalı.

Örnek :  ( أَبَى  يَأْبَي  ) “Aşırı derecede kendini sakınmak, uzak durmak, kendini tutmak”

(4) İki lügatın karışımından hasıl olan fiil olmalı.

Örnek : ( رَكَبَ  يَرْكَبُ  ) “Hayvanın sırtına binmek”. Bu fiil, 1.BAB’ın mazisi ile 4.BAB’ın muzarisi alınarak oluşturulmuş olup, başka örnekleri de vardır.

3.BAB'dan Gelen Anlamlar :

3. BAB  fiiller, İlâhi hükümlerin eserlerini sergiler.

İlâhi hükümlere göre sıfatlanır veya vasıflanırız ve bunlar fiillerimizde görülür, duyulur, bilinir ve idrâk edilir bir hâle gelir.

Hüküm, emir ve mükafaat / cezâ yı kapsar. “Ne yaparsan, karşılığını bulursun.” cümlesi de, bir hükümdür.

Örnek : Tevhid nûru, şu 5 şeyi terk edene biz-zaruri verilir :

Hz. İbrahim a.s, 6/163  ( وَأَنَا أَوَّلُ الْمُسْلِمِينَ …)  “ve ben teslim olanların  ilkiyim.” isim cümlesinde ( أَنَا ) munfasıl zamiri, mübtedâ olarak geldi. Bu nedenle Hz. İbrahim (s.a) in fiillerini bilmekle sorumluyum.

“Teslim olmak istiyenin fiilleri, kesbidir. Teslim alanın ve teslim alınanın fiilleri ise, vehbîdir. Örnek : Sultan Seyda Muhammed Râşid (k.s) bana, “Abdestli ol, râbıtalı ol, Gavs seni teslim alır.” dedi.

Müslüman, ( سلم  ) kökünden gelen bir kelimedir. “Belâlardan (iç âfet) ve dertlerden (dış âfet) uzak hâle gelen.” anlamına gelir. Ayrıca 4.BAB dan geldiği için, müslüman olmak vehbîdir. İSLÂM tıklayın.

1) Çekişmeyi terk. Kişiyi nefs-i mutmanin makamına çıkartır. Hz.Ali (k.a.v) : “Müm’minin bayramı, günah işlemediği gündür.” buyurdu.

2) Sebebleri terk. Kişiyi bâsiretli kılar ve müşâhade makamına çıkartır. Çünkü, sebebleri terk eden, sebebi yaratanın Esmâ’sını görür gibi bilir.

7/201  ( إِنَّ الَّذِينَ اتَّقَوْا إِذَا مَسَّهُمْ طَائِفٌ مِنَ الشَّيْطَانِ تَذَكَّرُوا فَإِذَا هُمْ مُبْصِرُونَ  ) “Şüphesiz ki, takvâ sahipleri – kendilerine şeytandan bir tâife dokunduğu zaman – tezekkür ederler – hemen o vakit onlar basiretleri ile bakarlar.”

3) Ma’sıyeti terk. Kişiyi, Fâtiha suresini SENÂ’e etme makamına çıkartır.

SENÂ’e : Medhetmek, övmek, “Yâ Rabbil Âlemin ! Mülkünde yalnız Sen Rahmân’sın ve Rahîm’sin. Mahlukatında, Rahmetinin ve Merhametinin zuhuruna şâhidim. Senden Rahmetini ve Merhametini istemek için yine huzuruna geldim……” gibi. överek istemek.

58/9 (… بِالْإِثْمِ وَالْعُدْوَانِ وَمَعْصِيَةِ الرَّسُولِ   …) “Ey iman edenler! – fısıldaşdığınız zaman günahı, düşmanlığı – ve peygambere (hakkında), ma’sıyeti fısıldaşmayın – iyiliği ve takvayı fısıldaşın – ve Ellah’tan sakının ki, O’nun huzurunda toplanacaksınız.”

4) Tercihini terk. Akıl ile ilgili Hadis-i Kutsî’de ve 20/41 ( وَاصْطَنَعْتُكَ لِنَفْسِي  ) “Seni Zâtım için seçtim.” Ayet-i Kerimesinde belirtildiği gibi, seçilenler makamına çıkar.

5) Muhalefet edene sevgi göstermeyi terk. Kişiyi, felâha erenler makamına çıkartır. 58/22 bakınız : .. uzun bir Ayet-i Kerime …

3. BAB  fiilleri bir oluşumu ve süresini saklı olarak bildirir. Örnek :

7/190 : ( … فَلَمَّا ءَاتَاهُمَا صَالِحًا جَعَلَا لَهُ شُرَكَاءَ   ) “Nihayet onlara sâlih çocuk verince – O’na ortak koşmaya başladılar – onlara verdikleri ile – Ellah, o ortak koştukları şeylerden çok alâdır.”

Hz.Âdem a.s ve Havvâ annemizin, ilk ikiz çocuklarının doğumundan, ortak koşmaya başladıkları zamana kadar yaşadıkları, oluşum sürecidir ve sebebdir. Ortak koşma ise, bir sonuçtur.

3. BAB  fiiller, İlâhi fiillerin eserlerini sergiler. Örnek :

110/1 : ( إِذَا جَاءَ نَصْرُ اللَّهِ وَالْفَتْحُ  ) “Fetih ve Ellah’ın yardımı geldiğinde”  Ayet-i Kerimesinde REF hâlinde ve  وَالْفَتْحُ  marife masdarın 1.fâil olarak gelmesinde;

(1) Feth’in zamanla ve mekanla ilgisi olmayıp, gönüllerin fethi olduğu,

(2) Gönüllerin fethinin nasıl olduğunun izâh edilemiyeceği,

(3) Ellah Teala’nın yardımı olan fiillerin görülemiyeceği, fakat eserlerinden anlaşılacağı, …. gibi bilgileri saklar.

Çünkü ( جَاءَ  ) fiili, fâil aldığı zaman; hâsıl olmak, tahakkuk etmek anlamına gelir.

Bir isim tamlaması olan “Ellah Teala’nın yardımı” da 2.fâildir. Çünkü, “vâv” harfinden sonra gelen sebebdir, önce gelen ise, sonuçtur.

Bu Sûre nâzil olunca, Hz. Resûlullah (a.s.v) arka arkaya “SübhânEllah – Estağfirullah” dedikten sonra, Hz. Ali (k.a.v)’ye hitaben “Yâ Ali! va’d olunduğunuz nustad ve fetih geldi. İnsanlar Ellah’ın dinine ferc ferc girmeye başladı. Senin, benim yanımdaki yerin şu sebeblerden dolayı herkesten üstündür : (1) İslâmdaki kıdemin, (2) Bana karâbetin ve dâmadım oluşun, (3) Kâinat kadınlarının hanım efendisinin sende oluşu, (4) Baban Ebû Tâlib’in, benim üzerimdeki büyük hakkı ve himâyesi, (5) Kur’an nâzil olduğu zaman, müşriklere ve kâfirlere karşı babanın beni müdafaası. Bu sebeble ben onun hakkını sana ödemek isterim.” buyurdu.

Ellah’u Âlem, Hz. Resûlullah (a.s.v)’ın bu isteğine (duâsına), Ellah Teala 110/3’de ; ( إِنَّهُ كَانَ تَوَّابًا …) “Muhakkak O çok bağışlayandır.” isim cümlesiyle cevap verdi ve Hz. Ali (k.a.v.) ile zürriyetinden gelen Saadatlar, ” وَاسِعٌ ” ahlâkı ile ahlâklandırıldı.

3.BAB‘dan gelen fiiller, HİKMET ehline ait olan AKIL’a hitab eder ve bu AKIL , “İlâhi Hükümlere Göre, Sebebler ve Sonuç Şekillenir ve kendisi MISDAR (ism-i âlet) olur.” ilkesine göre düşünür. Yani akıl, kalbinden gelene kulak verir ve bildiklerini de, bir kenara koyar. Bu nedenle 3.BAB fiillerine, KALBÎ fiiller. denir.

3.BAB fiilleri İlâhi_hüküm – Nefs / Kalb – Davranışlar ilişkisini saklı olarak anlatır. Ayrıca, diğer beş BAB’la ilişkili bilgileri de verir. Çünkü, İlâhi hükümler birer fizik, kimya, matematik, biyoloji kanunları gibidir. Zamana ve mekana göre değişiklik göstermez ve her şeyi kapsar. Bu nedenle 3.BAB fiilleri, her bir kişinin Dünyası ve Ahireti hakkında bilgi verir.

 3.BAB‘ın diğer BAB’larla ilişkisi : (Uyarı : Aşağıdaki tesbitler hk’da, Ayet-i Kerime ve Hadis-i Şeriflerde arama çalışması devam ediyor. Yanlış olanlar da olabilir. Düşünmeyi teşvik için yazıldı.)

(a) 3.BAB’dan gelen fiil cümlesindeki,  İlâhi_hüküm – fiil – ism-i fâil arasındaki ilişkilere bakarsak, 1.BAB‘ın özellikleri görülür ve dünyada iken nefsimiz hk’da bilgileniriz.

ve … ? … Zâhiren 1.BAB dan gelen fiiller, bâtınî olarak 5.BAB dan gelir ve ahirette iken vücutlanan ameller hk’da bilgileniriz. (1.BAB’a bakınız)

(b) 3.BAB’dan gelen fiil cümlesindeki,  İlâhi_hüküm – sıfat – mevsûf arasındaki ilişkilere bakarsak, 2.BAB‘ın özellikleri görülür ve dünyada iken Ellah Teala hk’da bilgileniriz.

ve … ? … Zâhiren 2.BAB dan gelen fiiller, bâtınî olarak 4.BAB dan gelir ve ahirette iken Ellah Teala’nın sıfatları hk’da bilgileniriz. (2.BAB’a bakınız)

Örnek : İbn-i Mesûd r.a ; “Kim Kur’an-ı Kerimi severse, sevinsin” buyurdu. Sevinmek fiili 3.BAB’dan gelir ve bir SONUÇ’tur. SEBEB ise, Kur’an-ı Kerîm’i sevme sürecinde yaşananların tümüdür. Sebebler, sebebi yaratanın irâdesine bağlı olduğu için, Kur’an-ı Kerimi sevmek Ellah Teala’nın bir lutfudur ve vehbî dir.

(c) 3.BAB’dan gelen fiil cümlesindeki,  İlâhi_hüküm – vasıf – mevsûf arasındaki ilişkilere bakarsak, 2.BAB‘ın özellikleri görülür ve dünyada iken Mahlukât hk’da bilgileniriz.

Örnek : buraya … dünyada ayetlerimize kör olan, âhirette de kör olur … ayeti konacak

(d) Zâhiren 3.BAB dan gelen fiiller, bâtınî olarak 6.BAB dan gelir ve ahirette iken sıfatlanmış veya vasıflanmış sûretimiz hk’da bilgileniriz.  (6.BAB’a bakınız)

3. BAB ARAPÇADA FİİLLER yazısı ilk önce Fasih Arapça üzerinde ortaya çıktı.