Yardımcı Fiil Olarak Kane كاَنَ Arapça Dersleri

Sun, 26 Aug 2012 17:19:14 +0000

YARDIMCI FİİL OLARAK KÂNE (كاَنَ)

Türkçe’de …idi, …mıştı ile biten fiiller Arapça’daكَانَ (oldu, idi) yardımcı fiili ile mâzî fiili yanyana getirmekle yapılır. Türkçe’de …yordu ile biten fiillerكَانَ fiili ile muzâri fiili yanyana getirmekle gerçekleşir. Fiilleri bu tarzdaki geçmiş zamana göre söylemeye hikâye denir.

كَانَ يَكْتُبُ

yazıyordu

كَانَ كَتَبَ

yazdıydı yazmıştı

Diğer fiillerle birlikte kullanacağımız için önce yardımcı fiil olan (كَانَ) … idi, oldu fiilinin çekimini yapalım:

Mâzî Çekim Tablosu
Cemi	Tesniye	Müfred
كَانُوا	كَانَا	كَانَ	Gâib
(Onlar) idiler	(İkisi) idiler	(O) idi, oldu
كُنَّ	كَانَتَا	كَانَتْ	Gâibe

كُنْتُمْ	كُنْتُمَا	كُنْتَ	Muhatap
(Sizler) idiniz	(Siz) idiniz	(Sen) idin
كُنْتُنَّ	كُنْتُماَ	كُنْتِ	Muhâtaba

كُنَّا	كُنَّا	كُنْتُ	Mütekellim
(Biz) idik	(İkimiz) idik	(Ben) idim

F كَانَ fiilinin muzâri çekiminde orta harf (يَكُونُ ) zamme olduğundan gâibe cemi müennes de ötre olarak (كُنَّ şeklinde) bağlanır. Çünkü Arapça kaideye göre illet harfleri dediğimiz uzatan و ي ا den sonra cezim getirilmez. İllet harfi atılarak yanındaki harfe cezm konur. Fiilin geriye kalanındaki zamirler, gâibe cemi müennesteki değişiklikten sonra aynen ilave edilir(كُنْتَ) gibi.

FŞayet orta harfi illetli olan mâzî fiilin muzârisi, (orta harfinde) esre ya da üstün harekeli ise; mâzîdeki gâibe cemi müennes nûnuna esre ile bağlanır[1]. Özet olarak;

Orta harfi illetli (ecvef) fiillerin muzârisi üç şekilde gelir. Örnekler:

1- (كاَنَ) benzeri muzâri orta harfi zamme olanlar:

يَصُومُ

صاَمَ

oruç tuttu

يَقُولُ

قالَ

dedi, söyledi

Bu fiillerin de mâzî ve muzâri çekimi (كاَنَ يَكُونُ) gibidir. Muzâri orta harfi zamme olduğundan gâibe cemi müennes nûnundan itibâren mâzîde zamme ile bağlanıp illet harflerini düşürürler:

يَقُولُ يَقُولاَنِ يَقُولُونَ		قَالَ قَالاَ قَالُوا
تَقُولُ تَقُولاَنِ يَقُلْنَ		قَالَتْ قَالَتَا قُلْنَ
تَقُولُ تَقولاَنِ تَقُولُونَ		قُلْتَ قُلْتُمَا قُلْتُمْ
تَقُولِينَ تَقُولاَنِ تَقُلْنَ		قُلْتِ قُلْتُمَا قُلْتُنَّ
أَقُولُ نَقُولُ نَقُولُ		قُلْتُ قُلْنَا قُلْنَا

2- Muzâri orta harfi üstün olanlar:

يَناَمُ

ناَمَ

uyudu

يَخَافُ

خَافَ

korktu

Bu fiillerin muzâri orta harfi üstün olduğu için gâibe cemi müennes nûnundan itibâren mâzîde esre ile bağlanırlar:

يَخَافُ يَخَافانِ يَخَافُونَ	خَافَ خَافَا خَافُوا
تَخَافُ تَخَافَانِ يَخَفْنَ	خَافَتْ خَافَتا خِفْنَ
تَخَافُ…	خِفْتَ..

3- Muzâri orta harfi esre olanlar:

يَبِيعُ

باَعَ

sattı

يَسيِرُ

ساَرَ

yürüdü

Bu fiillerin de muzâri orta harfi esre olduğu için gâibe cemi müennes nûnundan itibâren mâzîde esre ile bağlanırlar:

يَبِيعُ يَبِيعَانِ يَبِيعُونَ	بَاعَ بَاعَا بَاعُوا
تَبِيعُ تَبِيعَانِ يَبِعْنَ	بَاعَتْ باَعَتَا بِعْنَ
تَبِيعُ…	بِعْتَ…

(كاَنَ) yi tanıtmak için zorunlu olarak kısaca açıklama verdiğimiz bu orta harfi illetli fiillerin mâzîsinin muzâri orta harfine göre cemi müennes nûnu’ndan itibaren çekime girdiği unutulmamalıdır:

سِرْنَ	(o bayanlar) yürüdüler	سِرْتَ	(sen) yürüdün
خِفْنَ	(o bayanlar) korktular	خِفْتُ	(ben) korktum

كَانَyardımcı fiili ile kurulan birleşik fiillerin çekim tablosu aşağıdaki gibidir:

Mâzî Hikaye: كَانَ كَتَبَ yazdıydı, yazmıştı

	Çekim Tablosu
	Cemi		Tesniye	Müfred
	كَانُوا كَتَبُوا		كَانَا كَتَبَا	كَانَ كَتَبَ				Gâib
	(Onlar) yazdıydı		(O ikisi) yazdıydı	(O) yazdıydı
	كُنَّ كَتَبْنَ		كَانَتَا كَتَبَتَا	كَانَتْ كَتَبَتْ				Gâibe

	كُنْتُمْ كَتَبْتُمْ		كُنْتُمَا كَتَبْتُمَا		كُنْتَ كَتَبْتَ			Muhatap
(Sizler) yazdıydınız		(Siz ikiniz) yazdıydınız				(Sen) yazdıydın
	كُنْتُنَّ كَتَبْتُنَّ		كُنْتُما كَتَبْتُمَا		كُنْتِ كَتَبْتِ			Muhâtaba

	كُنَّا كَتَبْنَا		كُنَّا كَتَبْنَا		كُنْتُ كَتَبْتُ			Mütekellim
	(Bizler) yazdıydık	(İkimiz) yazdıydık					(Ben) yazdıydım

Muzâri Hikaye: كَانَ يَكْتُبُ yazıyordu

	Çekim Tablosu
	Cemi		Tesniye		Müfred
	كَانُوا يَكْتُبُونَ		كَانَا يَكْتُبَانِ		كَانَ يَكْتُبُ			Gâib
	(Onlar) yazıyordular		(O ikisi) yazıyordu		(O ) yazıyordu
	كُنَّ يَكْتُبْنَ		كَانَتَا تَكْتُبَانِ		كَانَتْ تَكْتُبُ			Gâibe

	كُنْتُمْ تَكْتُبونَ		كُنْتُمَا تَكْتُبَانِ	كُنْتَ تَكْتُبُ			Muhatap
(Sizler) yazıyordunuz		(İkiniz) yazıyordunuz				(Sen) yazıyordun
	كُنْتُنَّ تَكْتُبْنَ		كُنْتُمَا تَكْتُبَانِ	كُنْتِ تَكْتُبِينَ			Muhâtaba

	كُنَّا نَكْتُبُ		كُنَّا نَكْتُبُ	كُنْتُ أَكْتُبُ			Mütekellim
	Bizler yazıyorduk		İkimiz yazıyorduk	(Ben) yazıyordum

Olumsuz şekli:

مَا كَانَ كَتَبَ

yazmadıydı, yazmamıştı

مَا كَانَ يَكْتُبُ

yazmıyordu

Gelecek zamanın hikayesi:

كَانَ سَيَكْتُبُ	yazacaktı	كُنَّا سَنَكْتُبُ	yazacaktık
كَانُوا سَيَكْتُبُونَ	yazacaktılar	كُنَّا سَنُكْتَبُ	yazılacaktık

Gelecek zamanın hikayesinin olumsuzu:

كُنْتُ لاَ أَكْتُبُ	yazmayacaktım	كُنْتَ لاَ تَكْتُبُ	yazmayacaktın
لَنْ أَكتُبَ	hiç yazmayacağım	كُنْتُ لَنْ أَكْتُبَ	hiç yazmayacaktım

F كَانَ fiiline قَدْ (gerçekten, hakikaten) eklenirse manayı kuvvetlendirir:

كَانُوا قَدْ كَتَبوُا

gerçekten yazdıydılar, cidden yazmıştılar

كاَنَile ifade edilen hikayeli fiillerin başına إنْ şart edatı getirilebilir. Fakat araya كَانَ girdiğinde muzâri fiilin sonu cezimli olmaz. Şart cümlesinin başına nevâsihtan (inne ve kardeşleri, kâne ve kardeşleri gibi) birisi gelirse şart edatı cezmetmez.

إنْ كَانَ كَتَبَ	yazdıysa,yazmışsa	إنْ كَانَ يَكْتُبُ	yazıyor idiyse
إنْ كَانَوا كَتَبُوا	yazdıysalar,yazmışlarsa	إنْ كَانَوا يَكْتُبُونَ	yazıyor idiyseler

Olumsuzu: إنْ كَانَ مَا كَتَبَ yazmadıysa, yazmamışsa

إنْ كَانَ لاَ يَكْتُبُ

yazmıyor idiyse

F كَانَ kullanıldığı zaman gelecek zamanın hikayesi şartlı yapılabilir:

إنْ كَانَ سَيَكْتُبُ	yazacak idiyse
إنْ كَانُوا سَيَكْتُبوُنَ	yazacak idiyseler

Olumsuzu:

إنْ كَانَ لاَ يَكْتُبُ	yazmayacak idiyse
إنْ كَانَ لَنْ يَكْتُبَ	asla yazmayacak idiyse
إنْ كَانَ مَا كَتَبَ	yazmadıysa, yazmamışsa
إنْ كَانَ لَمْ يَكْتُبْ	yazmadıysa, yazmamışsa

Cümle Örnekleri:

1- كاَنَ صَديِقيِ يَجْلِسُ وَسَطَ حَديِقَةِ الْمَدْرَسَةِ.

2- كاَنَ التَّلاَميِذُ يَرْكَبوُنَ حاَفِلَةً سَريِعَةً.

3- سَتَكوُنُ الصَّلاةُ فيِ الْمُصَليَّ – سَيَكوُنُ الْمُدَرِّسُ فيِ الصَّفِّ .

4- إنْ كَانَ عمِّي رَجَعَ مِنَ السُّوقِ لاَ أَذْهَبُ إليْكُمْ.

5- إنْ كَانَ أَخُوكَ لَمْ يَرْجِعْ مِنَ الْمَدِينَةِ فَاكْتُبْ اليَّ رِسَالَةً (فَاكْتُبْ = فَ + أُكْتُبْ).

6- إنْ كَانَ مَا كَتَبَ أَبِي رِساَلةً إلى عَمِّي سأَكْتُبُ.

7- إنْ كَانَ ذَهَبَ أبِي إلى المَدْرَسَةِ لاَ أَذْهَبُ.

Tercüme:

1- Arkadaşım okulun bahçesinin ortasında oturuyordu.

2- Öğrenciler hızlı bir otobüse biniyorlardı.

3- Namaz musallâda (namaz kılınan büyük yer) olacak. Öğretmen sınıfta olacak.

4- Amcam çarşıdan dönmüşse size gitmem.

5- Kardeşin şehirden dönmediyse hemen bana bir mektup yaz.

6- Babam amcama bir mektup yazmadı idiyse hemen yazacağım.

7- Babam okula gitmişse ben gitmem.

yardımcı fiil olarak – Fasih Arapça – Arapça Dersleri, Türkçe Mealli Dualar ve Hadisler

Yardımcı Fiil Olarak Kane كاَنَ Arapça Dersleri

YARDIMCI FİİL OLARAK KÂNE (كاَنَ)