Fiil arşivleri - Fasih Arapça

Nakıs Fiiller 3

Sun, 04 Sep 2016 11:11:48 +0000

Nakıs fiil: Son harfi illetli harf olan fiildir. دَعَا ، رَمَى ، نَسِىَ gibi fiiller nakıs fiiller grubuna girmektedir. Genel olarak nakıs fiillerin mazi ve muzari çekiminde 3 tip fiil ile karşılaşırız:

1- Mazide orta harfi üstün, muzaride orta harfi ötre olanlar: دَعَا يَدْعُو gibi.

2- Mazide orta harfi üstün, muzaride orta harfi esre olanlar: رَمَى يَرْمِى gibi.

3- Mazide orta harfi esre, muzaride orta harfi üstü olanlar: نَسِىَ يَنْسَى gibi.

İlk önce, mazide orta harfi üstün, muzaride orta harfi ötre olan fiillerin mazi çekimiyle başlayalım: Bunların mazide “elif” olanlarında “elif”in aslı “vav”dır. Yani دَعَا fiilinin aslı دَعَوَ şeklindedir. Buna dikkat ederek çekimini yaparız. دَعَا fiilini çekerek bunu görelim:

Cem’i	Müsenna	Müfred
دَعَوْوا	دَعَوَا	دَعَا	Gaib
Onlar çağırdılar	O ikisi çağırdı	Çağırdı
دَعَوْنَ	دَعَتَا	دَعَتْ	Gaibe
Onlar çağırdılar	O ikisi çağırdı	Çağırdı
دَعَوْتُمْ	دَعَوْتُمَا	دَعَوْتَ	Muhatab
Siz çağırdınız	Siz ikiniz çağırdınız	Sen çağırdın
دَعَوْتُنَّ	دَعَوْتُمَا	دَعَوْتِ	Muhataba
Siz çağırdınız	Siz ikiniz çağırdınız	Sen çağırdın
دَعَوْنَا	دَعَوْنَا	دَعَوْتُ	Mütekellim
Biz çağırdık	Biz ikimiz çağırdık	Ben çağırdım

Mazide orta harfi üstün, muzaride orta harfi esre olan nakıs fiillerin çekimi:

رَمَى يَرْمِى nakıs fiilini çekerek bu tip fiillerin mazi çekimini öğrenelim:

Cem’i	Müsenna	Müfred
رَمَوْا	رَمَيَا	رَمَى	Gaib
Onlar attılar	O ikisi attı	Attı
رَمَيْنَ	رَمَتَا	رَمَتْ	Gaibe
Onlar attılar	O ikisi attı	Attı
رَمَيْتُمْ	رَمَيْتُمَا	رَمَيْتَ	Muhatab
Siz attınız	Siz ikiniz attınız	Sen attın
رَمَيْتُنَّ	رَمَيْتُمَا	رَمَيْتِ	Muhataba
Siz attınız	Siz ikiniz attınız	Sen attın
رَمَيْنَا	رَمَيْنَا	رَمَيْتُ	Mütekellim
Biz attık	Biz ikimiz attık	Ben attım

Mazide orta harfi esre, muzaride orta harfi üstü olan nakıs fiillerin mazi çekimi:

نَسِىَ يَنْسَى nakıs fiilini çekerek bu tip fiillerin mazi çekimini öğrenelim:

Cem’i	Müsenna	Müfred
نَسُوا	نَسِيَا	نَسِىَ	Gaib
Onlar unuttular	O ikisi unuttu	Unuttu
نَسِيْنَ	نَسِيَتَا	نَسِيَتْ	Gaibe
Onlar unuttular	O ikisi unuttu	Unuttu
نَسِيْتُمْ	نَسِيْتُمَا	نَسِيْتَ	Muhatab
Siz unuttunuz	Siz ikiniz unuttunuz	Sen unuttun
نَسِيْتُنَّ	نَسِيْتُمَا	نَسِيْتِ	Muhataba
Siz unuttunuz	Siz ikiniz unuttunuz	Sen unuttun
نَسِينَا	نَسِينَا	نَسِيْتُ	Mütekellim
Biz unuttuk	Biz ikimiz unuttuk	Ben unuttum

Nakıs fiillerin muzari çekimi: Üç tip nakıs fiilin muzari çekimini yaparak muzari çekimlerini görelim. İlk önce دَعَا fiilinin muzari çekimini yapalım:

Cem’i	Müsenna	Müfred
يَدْعُونَ	يَدْعُوَانِ	يَدْعُو	Gaib
Onlar çağırıyorlar	O ikisi çağırıyor	Çağırıyor
يَدْعُونَ	تَدْعُوَانِ	تَدْعُو	Gaibe
Onlar çağırıyorlar	O ikisi çağırıyor	Çağırıyor
تَدْعُونَ	تَدْعُوَانِ	تَدْعُو	Muhatab
Siz çağırıyorsunuz	Siz ikiniz çağırıyorsunuz	Sen çağırıyorsun
تَدْعُونَ	تَدْعُوَانِ	تَدْعِينَ	Muhataba
Siz çağırıyorsunuz	Siz ikiniz çağırıyorsunuz	Sen çağırıyorsun
نَدْعُو	نَدْعُو	أَدْعُو	Mütekellim
Biz çağırıyoruz	Biz ikimiz çağırıyoruz	Ben çağırıyorum

Şimdi de رَمَى fiilinin muzari çekimini yapalım:

Cem’i	Müsenna	Müfred
يَرْمُونَ	يَرْمِيَانِ	يَرْمِى	Gaib
Onlar atıyorlar	O ikisi atıyor	Atıyor
يَرْمِينَ	تَرْمِيَانِ	تَرْمِى	Gaibe
Onlar atıyorlar	O ikisi atıyor	Atıyor
تَرْمُونَ	تَرْمِيَانِ	تَرْمِى	Muhatab
Siz atıyorsunuz	Siz ikiniz atıyorsunuz	Sen atıyorsun
تَرْمِينَ	تَرْمِيَانِ	تَرْمِينَ	Muhataba
Siz atıyorsunuz	Siz ikiniz atıyorsunuz	Sen atıyorsun
نَرْمِى	نَرْمِى	أَرْمِى	Mütekellim
Biz atıyoruz	Biz ikimiz atıyoruz	Ben atıyorum

Şimdi de نَسِىَ fiilinin muzari çekimini yapalım:

Cem’i	Müsenna	Müfred
يَنْسَوْنَ	يَنْسَيَانِ	يَنْسَى	Gaib
Onlar unutuyorlar	O ikisi unutuyor	Unutuyor
يَنْسَيْنَ	تَنْسَيَانِ	تَنْسَى	Gaibe
Onlar unutuyorlar	O ikisi unutuyor	Unutuyor
تَنْسَوْنَ	تَنْسَيَانِ	تَنْسَى	Muhatab
Siz unutuyorsunuz	Siz ikiniz unutuyorsunuz	Sen unutuyorsun
تَنْسَيْنَ	تَنْسَيَانِ	تَنْسَيْنَ	Muhataba
Siz unutuyorsunuz	Siz ikiniz unutuyorsunuz	Sen unutuyorsun
نَنْسَى	نَنْسَى	أَنْسَى	Mütekellim
Biz unutuyoruz	Biz ikimiz unutuyoruz	Ben unutuyorum

Nakıs fiilin emri hazır çekimi: Nakıs fiilin emri hazır çekiminde, cezim alameti olarak sonlarındaki illetli harf düşer. Üç nakıs fiilin emri hazır çekimini yaparak, emr-i hazır çekimlerini de görelim:

İlk önce دَعَا fiilinin emri hazırını çekelim:

Cem’i	Müsenna	Müfred
اُدْعُوا	اُدْعُوَا	اُدْعُ	Muhatab
Sizler çağırın	Siz ikiniz çağırın	Çağır
اُدْعُونَ	اُدْعُوَا	اُدْعِي	Muhataba
Sizler çağırın	Siz ikiniz çağırın	Çağır

Şimdi de رَمَى fiilinin emri hazırını çekelim:

Cem’i	Müsenna	Müfred
اِرْمُو	اِرْمِيَا	اِرْمِ	Muhatab
Sizler atın	Siz ikiniz atın	At
اِرْمِينَ	اِرْمِيَا	اِرْمِى	Muhataba
Sizler atın	Siz ikiniz atın	At

Şimdi de نَسِىَ fiilinin emri hazırını çekelim:

Cem’i	Müsenna	Müfred
اِنْسَوْا	اِنْسَيَا	اِنْسَ	Muhatab
Sizler çağırın	Siz ikiniz çağırın	Çağır
اِنْسَيْنَ	اِنْسَيَا	اِنْسَىْ	Muhataba
Sizler çağırın	Siz ikiniz çağırın	Çağır

Nakıs Fiiller 3 yazısı ilk önce Fasih Arapça üzerinde ortaya çıktı.

Nakıs Fiil

Fasih Arapça — Mon, 27 Aug 2012 11:07:57 +0000

NÂKIS FİİL

Lâme’l-fiili (yani son harfi) illet harfi olan fiildir.

Son harfi vâvdan (و) kaynaklanan uzun elif ise nâkıs-i vâvî,

دَعَوَ

den

دَعَا

dua etti, çağırdı

Son harfi yâ (ي ) den kaynaklanan maksûre elif ise nâkıs-i yâî olur. Fiilde ي yazılmasına rağmen elif gibi çekerek okunur. Bu tip üstünden sonra gelen (ى) ler noktasız yazılır.

رَمَىَ

den

رَمَى

attı

Ecvef fiilin üç çeşit çekimi olmasına karşılık nâkıs fiilin mâzî ve muzârilerinin ayne’l-fiilindeki durumu itibariyle dört çeşit fiil vardır:

غَزَا يَغْزُو	savaştı	رَمَى يَرْمِي	attı
رَضِيَ يَرْضَى	razı oldu	سَعَى يَسْعَى	çalıştı

Şimdi sırayla, sabır ve dikkatle bunların çekimini işleyelim.

a)1. Babdan gelen Nâkıs-i vâvî

غَزَا يَغْزُو savaştı (Aslı birinci babdan غَزَوَ يَغْزُوُ)

Muzâri Çekimi	Mâzî Çekimi
يَغْزُو يَغْزُوَانِ يَغْزُونَ	غَزَا غَزَواَ غَزَوْا
تَغْزُو تَغْزُواَنِ يَغْزُونَ	غَزَتْ غَزَتَا غَزَوْنَ

تَغْزُو تَغْزُواَنِ تَغْزُونَ	غَزَوْتَ غَزَوْتُماَ غَزَوْتُمْ
تَغْزِينَ تَغْزُواَنِ تَغْزُونَ	غَزَوْتِ غَزَوْتُماَ غَزَوْتُنَّ
أَغْزُو نَغْزُو نَغْزُو	غَزَوْتُ غَزَوْناَ غَزَوْناَ

Görüldüğü gibi, nâkıs-i vâvî fiil, mâzi çekiminde; müfred gâibde (غَزَا) olarak gelmişken tesniye gâibde tesniye elifi kolay söylenebilmesi için fiilin aslı olan (غَزَوَ)’ye birleşmiş ve (غَزَواَ) olmuştur. Cemi gâibde vâvu’l-cemâa’ya (وا) bitişince (غَزَوُوا) olması gerekirken dile ağır geldiğinden, yanyana gelen iki sükûnun birisinden kurtulmak için şahsı gösteren vâvü’l-cemâa atılamayacağından fiilin illet harfi olan vâv düşürülmüş, vâv’dan önceki üstün harekeyle cemi vâvı bağlanıp (غَزَوْا) haline getirilmiştir. Müfred gâibi (غَزَا) olan fiilin müfred gâibesini yapmak için (تْ) eklenmesi yeterlidir. Fakat burada da “uzatmadan sonra cezm gelince uzatma düşer” kaidesi devreye girmiş ve fiil (غَزاَتْ) halinden aradaki elifin düşmesiyle (غَزَتْ) haline getirilmiştir. Fiil bu hale geldikten sonra müennes tesniyesini yapmak için elif koymak yeterli olmuştur (غَزَتَا). Gâibe cemi müennesde ise nûnu’n-nisve’ye (-ْنَ) bağlanırken illet harfi yine aslına dönmüş ve (غَزَوْنَ) olmuştur. Bundan sonrası ise diğer üçlü mâzî fiillerde olduğu gibidir (غَزَوْتَ غَزَوْتُماَ غَزَوْتُمْ ..). Bu fiile benzeyen bütün fiillerde aynı formül uygulanacağından kitabın burasına kadar gelip anlayan kimse için umutsuzluğa düşmek abestir. Bol tekrarla anlaşılmayacak konu yoktur.

Nâkıs-ı vâvî muzâri çekiminde tesniye gâiblerde fiil aslına dönmüş (يَغْزُوَانِ), cemi gâibte vâvu’l-cemâa’ya birleşince yukarıda bahsedilen kaideler gereği kendi illet harfini düşürüp (يَغْزُوُونَ) yerine (يَغْزُونَ) olmuştur. Gâibe cemi müenneste de aynı şekilde fiilin son harfine nûnu’n-nisve dil kolaylığı açısından cezmi atılıp (يَغْزُونَ) olarak gelmiştir. Müennes muhâtaba’da ayne’l-fiilin ötresi, kendisinden sonra gelen ve ses uyumu gereği esreli okunan harf sebebiyle (تَغْزُوِينَ) olarak telaffuzda ağırlık teşkil ettiği için düşürülmüştür. Bundan sonra harfi illetin esre harekesi, ayne’l-fiile aktarılarak (تَغْزِوِينَ) olmuştur. Bu defa yanyana gelen iki sükûnludan illetlisi düşürülmüş, böylece daha rahat kullanılan (تَغْزِينَ) şekli ortaya çıkmıştır.

b) 2. Babdan gelen Nâkıs-ı yâî

رَمَى يَرْمِيattı (aslı ikinci babdan (رَمَىَ يَرْمِيُ

Muzâri Çekimi	Mâzî Çekimi
يَرْمِي يَرْمِيَانِ يَرْمُونَ	رَمَى رَمَيَا رَمَوْا
تَرْمِى تَرْمِيَانِ يَرْمِيْنَ	رَمَتْ رَمَتَا رَمَيْنَ
تَرْمِى تَرْمِيَانِ تَرْمُونَ	رَمَيْتَ رَمَيْتُماَ رَمَيْتُمْ
تَرْمِينَ تَرْمِيَانِ تَرْمِيْنَ	رَمَيْتِ رَمَيْتُماَ رَمَيْتُنَّ
أَرْمِى نَرْمِي نَرْمِي	رَمَيْتُ رَمَيْناَ رَمَيْناَ

Görüldüğü gibi mâzî çekimde iki illet yanyana sakin halde (رَمَيُوا) olarak gelemeyeceği için gâib cemide nâkıs-i yâî düşmüş (رَمَوْا) olmuştur, müfred gâibede uzatmadan sonra cezim gelince (elif-i maksûre) düşmüş (رَمَتْ), tesniye gâibede buna yalnızca tesniye elifi eklenmiş (رَمَتَا), bunların dışında asıldaki yâ geri gelmiştir.

Nâkıs-i yâî muzâride vâvu’l-cemâaya bitişince fiilin illet harfi düşmüştür. Vâvu’l-cemâayla ses uyumunun sağlanması için de ayne’l-fiilin esresi ötreye çevrilmiştir. Böylece aslı olan (يَرْمِيُونَ) den (يَرْمُونَ) haline gelmiştir.

c) 4. Bâb’dan gelen Nâkıs-ı yâî

رَضِيَ يَرْضَىrazı oldu (Aslı dördüncü babdan رَضِيَ يَرْضَىُ)

Muzâri Çekimi	Mâzî Çekimi
يَرْضَى يَرْضَياَنِ يَرْضَوْنَ	رَضِيَ رَضِياَ رَضُوا
تَرْضَى تَرْضَيَانِ يَرْضَيْنَ	رَضِيَتْ رَضِيَتَا رَضِيْنَ
تَرْضَى تَرْضَيَانِ تَرْضَوْنَ	رَضِيْتَ رَضِيْتُماَ رَضِيْتُمْ
تَرْضَيْنَ تَرْضَيَانِ تَرْضَيْنَ	رَضِيْتِ رَضِيْتُماَ رَضِيْتُنَّ
أَرْضَى نَرْضَى نَرْضَى	رَضِيْتُ رَضِيْناَ رَضِيْناَ

Bu babdaki nâkıs-i yâî mâzî çekimde vâvu’l-cemâa’ya bitişirse fiilin illet harfi düşer. Ayne’l-fiilin esresi (aslındakiرَضِيُوا ) vâvu’l-cemâaya ses uyumu gereği ötreli bağlanır[1].

Nâkıs-i yâî, muzâri çekimde vâvu’l-cemâa’ya veya yâu’l-muhâtaba’ya bitişirse aynı şekilde fiilin illet harfi düşer[2].

d) 3. Bâb’dan gelen Nâkıs-ı yâî

سَعَى يَسْعَى çalıştı (aslı üçüncü babdan سَعَىَ يَسْعَىُ)

Muzâri Çekimi	Mâzî Çekimi
يَسْعَى يَسْعَياَنِ يَسْعَوْنَ	سَعَى سَعَياَ سَعَوْا
تَسْعَى تَسْعَياَنِ يَسْعَيْنَ	سَعَتْ سَعَتاَ سَعَيْنَ
تَسْعَى تَسْعَياَنِ تَسْعَوْنَ	سَعَيْتَ سَعَيْتُماَ سَعَيْتُمْ
تَسْعَيْنَ تَسْعَياَنِ تَسْعَيْنَ	سَعَيْتِ سَعَيْتُماَ سَعَيْتُنَّ
أَسْعَى نَسْعَى نَسْعَى	سَعَيْتُ سَعَيْناَ سَعَيْناَ

Görüldüğü gibi (سَعَى) (رَمَى) benzeri, (يَسْعَى) da (يَرْضَى) benzeri olarak çekilmiştir. Yukarıda çekimi yapılan (غَزَا) (رَمَى) ve (رَضِيَ) fiillerini ezberleyerek benzerlerinin çekimini bunlara göre yapmak da öğrenmenin bir başka yoludur.

Emr-i Hâzırları

Nâkıs-ı vâvî اُغْزُ يَغْزُو savaş

Nâkıs-ı vâvî emir çekimi
اُغْزُ اُغْزُواَ اُغْزُوا	Muhâtab
اُغْزِي اُغْزُوَا اُغْزُونَ	Muhâtaba

Nâkıs-i yâî

اِرْضَ dan يَرْضَى	razı ol	اِرْمِ den يَرْمِي		at
اِسْعَ dan يَسْعَى			çalış

	Nâkıs-i yâî emir çekimi
اِرْضَ اِرْضَيَا اِرْضَوْا		Muhâtab	اِرْمِ اِرْمِيَا اِرْمُوا	Muhâtab
اِرْضَىْ[3] اِرْضَيَا اِرْضَيْنَ		Muhâtaba	اِرْمِى اِرْمِيَا اِرْمِينَ	Muhâtaba

اِسْعَ اِسْعَياَ اِسْعَوْا	Muhâtab
اِسْعَىْ اِسْعَياَ اِسْعَيْنَ	Muhâtaba

İsm-i Fâilleri

غَازٍ غَزَى	savaşan	رَامٍ رَمَى		atan
رَاضٍ رَضِيَ	razı olan		ساَعٍ سَعَى	çalışan

*Nâkıs fiillerde ism-i fâil ma’rife olduğunda (اَلْفاَعِلُ) kalıbındadır. Nekre olduğunda ise 3. kök harfi düşer ve kesre tenvin alır:

اَلْهاَدِي هاَدٍ	yol gösteren (ref ve cer hâli)
اَلْهاَدِيَ هاَدِياً	(nasb hali)

Cemi müzekkerler de müfredlere benzer bozulmalara uğrar:

هاَدُونَ (هاَدِيُونَ)	ref hali
هاَدِينَ (هاَدِيِينَ)	nasb ve cer hâli

هاَدٍ kalıbındaki çekim bozuklukları sadece ism-i fâile ait değildir. Sonu (و) veya (ي) ile biten pek çok çoğulda aynı durumu gösterir.

İsm-i Mef’ûlleri

مَغْزُوٌّ غَزَى	savaşılan, savaşılmış
مَرْمِىٌّ رَمىَ	atılmış, atılan
مَرْضِىٌّ رَضِىَ	razı olunmuş, razı olunan
مَسْعِىٌّ سَعَى	çalışılmış, çalışılan

NÂKIS FİİLLERİN MEÇHÛLLERİ

a) Nâkıs-i vâvî

يُغْزَى يَغْزُو	savaşılıyor		غُزِيَ غَزَا	savaşıldı
Meçhûl Muzâri Çekimi		Meçhûl Mâzî Çekimi
يُغْزَى يُغْزَيَانِ يُغْزَوْنَ		غُزِيَ غُزِيَا غُزُوا
تُغْزَى تُغْزَيَانِ يُغْزَيْنَ		غُزيَتْ غُزِيَتَا غُزِيْنَ
تُغْزَى تُغْزَيَانِ تُغْزَوْنَ		غُزِيْتَ…
تُغْزَيْنَ تُغْزَيَانِ تُغْزَيْنَ
أُغْزَى نُغْزىَ نُغْزىَ

b) Nâkıs-i yâî

يُرْمَى يَرْمِي	atılıyor	رُمِيَ رَمَى	atıldı
Meçhûl Muzâri Çekimi		Meçhûl Mâzî Çekimi
يُرْمَى يُرْمَيَانِ يُرْمَوْنَ		رُمِىَ رُمِيَا رُمُوا
تُرْمَى تُرْمَيَانِ يُرْمَيْنَ		رُمِيَتْ رُمِيَتَا رُمِيْنَ
تُرْمَى تُرْمَيَانِ تُرْمَوْنَ		رُمِيْتَ…
تُرْمَيْنَ تُرْمَيَانِ تُرْمَيْنَ
أُرْمَى نُرْمَى نُرْمَى

يُرْضَى يَرْضَى	razı olunur	رُضِىَ رَضِيَ	razı olundu
Meçhûl Muzâri Çekimi		Meçhûl Mâzî Çekimi
يُرْضَى يُرْضَيَانِ يُرضَوْنَ		رُضِىَ رُضِيَا رُضُوا
تُرْضَى تُرْضَيَانِ يُرْضَيْنَ		رُضِيَتْ رُضِيَتَا رُضِيْنَ
تُرْضَى تُرْضَيَانِ تُرْضَوْن		رُضِيْتَ…
تُرْضَيْنَ تُرْضَيَانِ تُرْضَيْنَ
أُرْضَى نُرْضىَ نُرْضىَ

Not: a) Nâkıs fiilde cemî vâvı sâkin (cezimli) olduğunda kendisinden sonra hemze-i vasıl gelirse; vâv zamme ile, sakin olan muhâtaba yâ’sından sonra hemze-i vasıl gelirse, yâ kesre ile harekelenir:

(رَمَوْا) – رَمَوُا الْحِجاَرَةَ.	Taşı attılar.
(أَ لَمْ تَرَيْ) – أَلَمْ تَرَيِ الْوَلَدَ؟	Çocuğu görmedin mi?

b) Nâkıs fiile zamir birleştiği zaman maksûre olan elif uzun elif haline gelir:

رَماَهُ مِنَ الناَّفِذَةِ فَسَقَطَ عَلَى الْخِزاَنَةِ.

Onu pencereden attı (o da) dolabın üzerine düştü.

Cümle Örnekleri:

1- خَشِيَ (يَخْشَى)[4] الْمُؤْمِنُونَ رَبَّهُمْ – اَلْمُؤْمِنُونَ خَشُوا (يَخْشَوْنَ) رَبَّهُمْ (خَشِيَ يَخْشَى).

2- صَحَتِ (تَصْحُو) الْبِنْتاَنِ مُبَكِّرَتَيْنِ – اَلْبِنْتاَنِ صَحَتاَ (تَصْحُواَنِ) مُبَكِّرَتَيْنِ (صَحا يَصْحُو).

3- رَمَتِ (تَرْمِي) اللاَّعِبَتاَنِ الْكُرَةَ – اَللاَّعِبَتاَنِ رَمَتاَ (تَرْمِياَنِ) الْكُرَةَ (رَمَى يَرْمِي ).

4- دَنَا (يَدْنُو) الْجُنُودُ مِنَ الْأَعْداَءِ – الْجُنُودُ دَنَوْا (يَدْنُونَ) مِنَ الْأَعْداَءِ (دَنَا يَدْنُو مِنْ).

5- دَعاَ (يَدْعُو) أَحْمَدُ وَ عَلِيٌّ أَصْدِقاَئَهُماَ إِلَى الْعَشاَءِ – أَحْمَدُ وَ عَلِيٌّ دَعَواَ (يَدْعُواَنِ) أَصْدِقاَئَهُماَ إِلَى الْعَشاَءِ (دَعاَ يَدْعُو).

6- رَمَى (يَرْمِي) الْكُرَةَ بَعِيداً – نَحْنُ رَمَيْناَ (نَرْمِي) الْكُرَةَ بَعِيداً – دَنَا (يَدْنُو) مِنَ الْبَحْرِ – هُنَّ دَنَوْنَ (تَدْنُونَ) مِنَ الْبَحْرِ.

7- مَشَى (يَمْشِي) مُسْرِعاً إِلَى مَنْزِلِهِ – أَنْتُماَ مَشَيْتُماَ (تَمْشِياَنِ) مُسْرِعَيْنِ إِلَى مَنْزِلِكُماَ (مَشَى يَمْشِي).

8- بَكَى (يَبْكِي) عِنْدَماَ ذَهَبَتْ أُمُّهُ – هُنَّ بَكَيْنَ (يَبْكِيْنَ) عِنْدَماَ ذَهَبَتْ أُمُّهُنَّ (بَكَى يَبْكِي).

9- بَنَى (يَبْنِي) الْمَنْزِلَ فِي سَنَةٍ كاَمِلَةٍ – بَنَيْناَ الْمَنْزِلَ فِي سَنَةٍ كاَمِلَةٍ (بَنَى يَبْنِي).

10- خَشِيَ (يَخْشَى) الْوُصُولَ مُتَأَخِّراً – هُماَ خَشِياَ (يَخْشَياَنِ) الْوُصُولَ مُتَأَخِّرَيْنِ.

11- أَصْبَحَتْ غُرْفَتِي جَمِيلَةً عِنْدَماَ طَلَيْتُهاَ بِاللَّوْنِ الْأَزْرَقِ (طَلَى يَطْلِي) – ذَهَباَ إِلَى الْمَنْزِلِ الَّذِي أَتَى مِنْهُ صَوْتُ الْخَرُوفِ (أَتَى يَأْتِي).

12- دَعَوْتُ (أَدْعُو) صَدِيقِي إِلَى مَنْزِلِي (دَعاَ يَدْعُو) – سَعَيْناَ (نَسْعَى) بَيْنَ الناَّسِ بِالْحَقِّ (سَعَى يَسْعَى).

13- اَلْأَوْلاَدُ دَعَوْا (يَدْعُونَ) أَصْدِقاَئَهُمْ – اَلْوَلَداَنِ رَمَياَ (يَرْمِياَنِ) الْكُرَةَ .

14- اَلبَناَتُ مَضَيْنَ إِلَى مَناَزِلِهِنَّ مُسْرِعاَتٍ (مَضَى يَمْضِي) – مَشَيْناَ إِلَى مَنْزِلِناَ مُسْرِعِينَ (مَشَى يَمْشِي).

15- اَلْبَناَتُ صَحَوْنَ مُبَكِّراَتٍ (صَحاَ يَصْحُو)- اَلرِّجاَلُ دَنَوْا مِنَ الْبِئْرِ (دَنا يَدْنُو).

16- فاَطِمَةُ وَ لَيْلَى بَكَتاَ كَثِيراً (بَكَى يَبْكِي) – ساَلِمٌ وَ صاَلِحٌ قَضَياَ الْيَوْمَ فِي الْحَدِيقَةِ (قَضَى يَقْضِي).

Tercüme:

1- Mü’minler Rabb’lerinden korktu (korkar). (Aynı manada isim cümlesi).

2- İki kız erken uyandı (uyanır).

3- İki oyuncu topu attı (atıyor) (müe.).

4- Askerler (ordu) düşmanlara yaklaştı (yaklaşıyor-yaklaşır).

5- Ahmet ve Ali arkadaşlarını akşam yemeğine davet etti (çağırdı) (çağırıyor).

6- Topu uzağa attı (atıyor). Biz topu uzağa attık (atarız). Denize yaklaştı (yaklaşıyor). Onlar (bayanlar) denize yaklaştı (yaklaşıyor).

7- Hızlıca evine yürüdü (yürür). İkiniz hızlıca evinize yürüdünüz (yürüyorsunuz).

8- Annesi gidince ağladı (ağlar). Onlar (müe.) anneleri gidince ağladılar (ağlarlar).

9- Evi tam bir senede yaptı (yapar). Evi tam bir senede yaptık (yaparız).

10- Geç ulaşmaktan korktu (korkar). İkisi geç varmaktan korktu (korkar).

11- Mavi boyayla boyadığım zaman ev güzel oldu. İkisi kuzu sesinin geldiği eve gittiler (giderler, yürürler).

12- Arkadaşımı evime çağırdım (çağırıyorum). İnsanlar arasında hakla çalıştık (çalışıyoruz).

13- Çocuklar arkadaşlarını çağırdılar (çağırıyorıyorlar). İki çocuk topu attı (atıyor).

14- Kızlar hızlıca evlerine gittiler (gidiyorlar). Hızlıca evimize yürüdük (yürürüz).

15- Kızlar erken uyandı (uyanır). Erkekler kuyuya yaklaştı (yaklaşıyor).

16- Fâtıma ve Leylâ çok ağladı (ağlıyor). Sâlim ve Sâlih bugünü bahçede geçirdiler (geçiriyorlar).

&&&&&&&&&&

MEHMÛZE’L-FÂ VE NÂKIS

Kur’ân’da geçen أَتَى (geldi) fiili başında hemze (أ) olması dolayısıyla mehmûze’l- fa’dır. Kelimenin sonunda da ى gelmesiyle aynı zamanda nâkıstır. Onun da çekimini yapmamız konunun daha da pekişmesini sağlayacaktır:

Muzâri Malûm Çekimi				Mâzî Malûm Çekimi
geliyor يَأْتِى يَأْتِيَانِ يَأْتُونَ				geldi أَتَى أَتَيَا أَتَواْ
تَأْتِى تَأْتِيَانِ يَأْتِيْنَ				أَتَتْ أَتَتَا أَتَيْنَ
تَأْتِى تَأْتِيَانِ تَأْْتُونَ				أَتَيْتَ أَتَيْتُماَ أَتَيْتُمْ
تَأْتِينَ تَأْتِيَانِ تَأْتِيْنَ				أَتَيْتِ أَتَيْتُماَ أَتَيْتُنَّ
آتِي نَأْتِي نَأْتِي				أَتَيْتُ أَتَيْناَ أَتَيْناَ

Muzâri Meçhûl Çekimi			Mâzî Meçhûl Çekimi
gelinir يُؤْتَى يُؤْتَيَانِ يُؤْتَوْنَ			gelindi اُتِيَ اُتِيَا أُتُوا
تُؤْتَى تُؤْتَيَانِ يُؤْتَيْنَ			اُتِيَتْ اُتِيَتَا اُتِيْنَ
تُؤْتَى تُؤْتَيَانِ تُؤْتَوْنَ			اُتِيْتَ اُتِيْتُماَ اُتِيْتُمْ
تُؤْتَيْنَ تُؤْتَيَانِ تُؤْتَيْنَ			اُتِيْتِ اُتِيْتُماَ اُتِيْتُنَّ
أُوتَى نُؤْتَى نُؤْتَى			اُتِيْتُ اُتِيْناَ اُتِيْناَ
	Emr-i Hâzırı	İsm-i Fâil			İsm-i Mef’ûl
	يَأْتِي den تِ	(أَتَى) dan آتٍ			(أَتَى) dan مَأْتِيٌّ
	gel	gelen			gelinen, gelinmiş

Emr-i Hâzır Çekimi:

تُوا (اِيتُوا)	تِيَا	تِ
تِيْنَ	تِيَا	تِي
gelin	ikiniz gelin	gel

&&&&&&&&&&

MEHMÛZE’L-LÂM VE ECVEF

جَاءَ (geldi) fiilinde hemze son harfte olmasından dolayı mehmûze’l-lâm ve ortası (ا) illet harfi olmasından dolayı da ecvef fiilin özellikleri biraraya gelmiştir. Her ne kadar diğerlerinde olduğu gibiyse de Kur’ân’da ve diğer yerlerde geçtiği için bunun da çekimini yapalım:

	Muzâri Malûm Çekimi			Mâzî Malûm Çekimi
	يَجِئُ يَجِيئَانِ يَجِيئُونَ		geliyor	جَاءَ جَاءاَ جَاؤُوا		geldi
	تَجِئُ تَجِيئَانِ يَجِئْنَ			جَاءَتْ جَاءَتَا جِئْنَ
	تَجِئُ…			جِئْتَ…
Emr-i Hâzırı		İsm-i Fâil			İsm-i Mef’ûl
(يَجِئُ) danجِئْ		(جَاءَ) den جَاءٍ			(جَاءَ) den مَجِيئٌ
gel		gelen			gelinen, gelinmiş

Meçhûlleri:: جِيءَ (يُجاَءُ) gelindi

Ayet Örnekleri:

وَأَشْرَقَتِ الْأَرْضُ بِنُورِ رَبِّهَا وَوُضِعَ الْكِتَابُ وَجِيءَ[5] بِالنَّبِيِّينَ وَالشُّهَدَاءِ وَقُضِيَ بَيْنَهُمْ بِالْحَقِّ وَهُمْ لاَ يُظْلَمُونَ.

(Mahşer) yeri, Rabbinin nûru ile aydınlanmıştır. Kitap (amel defterleri) konmuş, peygamberler ve şahidler getirilmiş ve kullar arasında adaletle hükmedilmiştir. Onlar asla zulmedilmezler (Zümer, 69).

وَجِيءَ يَوْمَئِذٍ بِجَهَنَّمَ يَوْمَئِذٍ يَتَذَكَّرُ الْإِنسَانُ وَأَنَّى لَهُ الذِّكْرَى؟

Cehennem de o gün getirilmiştir; ogün insan düşünür, fakat o düşünüp anlamaktan ona ne fayda? (Fecr, 23)

Emr-i Hâzır Çekimi: جِئْ (يَجِئُ) gel

	جِيئُوا	جِيئَا	جِئْ
جِئْنَ		جِيئَا	جِيئِي

Nakıs Fiil yazısı ilk önce Fasih Arapça üzerinde ortaya çıktı.

Misal Fiil İlletli Fiiller Arapça Dersleri

Mon, 27 Aug 2012 11:02:23 +0000

II) İLLETLİ FİİLLER

A) MİSAL FİİL

İlk harfi illet harflerinden و ya da ي ile başlayan fiildir. Fiilin başında vâv (و) bulunursa misâl-i vâvî denir.

وَجَدَ	buldu	وَضَعَ	koydu
وَهَبَ	bağışladı, verdi	وَعَدَ	vaadetti
وَدَعَ	bıraktı, ayrıldı	وَقَعَ	vaki oldu

Fiilin başında ي bulunursa misâl-i yâî denir.

يَبِسَ	kurudu	يَقِظَ	uyandı
يَسُرَ	kolay oldu

Misâl-i vâvî olan وَجَدَve misâl-i yâî olan يَسُرَ nın mâzî çekimleri aynen sahih fiil çekimi gibidir.

a) Misâli vâvîlere muzaraat harfi eklenince başındakiوَ ler kalkar. Örneğin; وَجَدَ den يَجِدُ olur. Aynı şekilde bu vâvlar masdarından da düşer:

وَعَدَ يَعِدُ عِدَةٌ	vaad etti, söz verdi
وَعَظَ يَعِظُ عِظَةٌ	vaaz verdi, nasihat etti

Mâzî meçhûlü ve çekimi bildiğimiz diğer fiiller gibidir: (وَجَدَ) buldu, (وُجِدَ) bulundu.

Muzâri meçhûlünde ise kalkmış olan وlar geri gelir. Dile kolaylık olsun diye cezmi söylenmez: (يَجِدُ) bulur (يُوجَدُ) bulunur gibi. Mâzî çekimi sahihden farklı olmayan bu fiilin şimdi de muzâri çekimlerini inceleyelim:

Misâl-i vâvî Muzâri Meçhûl Çekimi		Misâl-i vâvî Muzâri Malûm Çekimi
	يُوجَدُ يُوجَداَنِ يُوجَدُونَ	يَجِدُ يَجِدَانِ يَجِدُونَ
	تُوجَدُ تُوجَدَانِ يُوجَدْنَ	تَجِدُ تَجِدَانِ يَجِدْنَ
	تُوجَدُ تُوجَدَانِ تُوجَدوُنَ	تَجِدُ تَجِدَانِ تَجِدُونَ
	تُوجَدِينَ تُوجَدَانِ تُوجَدْنَ	تَجِدِينَ تَجِدَانِ تَجِدْنَ
	أُوجَدُ نُوجَدُ نُوجَدُ	أَجِدُ نَجِدُ نَجِدُ

Not: (و) ile başlayan misâl fiillerin aynel fiili muzâride esre ise muzâriye çevrilince (و) düşer. Aynel fiil muzâride fethalı ya da zammeli ise düşmez:

وَهِمَ يَوْهَمُ

vehmetti

وَجُهَ يَوْجُهُ

şan şeref sahibi oldu

Bu fiillerin sâlim çekimden farkı yoktur.

b) Misâl-i Yâîler muzâriye çevrilince baştaki ي kalkmaz. Aynen sahihler gibi çekilir.

يَسُرَ

kolay oldu (mâzî)

يَيْسُرُ

kolay olur (muzâri)

Meçhûlünde ise kelimenin aslından olan ي harfi muzaraat harfinin ötre okunmasından dolayı (dilde kolaylık olması bakımından) و ‘a çevrilir.

يُوسَرُ			kolaylaşır (muzâri meçhûl)		يَيْسُرُ	kolay olur (muzâri)
	Misâl-i yâî Muzâri Meçhûl Çekimi			Misâl-i yâî Muzâri Malûm Çekimi
		يُوسَرُ يُوسَراَنِ يُوسَروُنَ		يَيْسُرُ يَيْسُراَنِ يَيْسُروُنَ
		تُوسَرُ تُوسَراَنِ يُوسَرْنَ		تَيْسُرُ تَيْسُرَانِ يَيْسُرْنَ
		تُوسَرُ تُوسَرَانِ تُوسَروُنَ		تَيْسُرُ تَيْسُراَنِ تَيْسُروُنَ
		تُوسَرِينَ توسَرَانِ تُوسَرْنَ		تَيْسُرِينَ تَيْسُراَنِ تَيْسُرْنَ
		اوُسَرُ نُوسَرُ نُوسَرُ		اَيْسُرُ نَيْسُرُ نَيْسُرُ

Misâli vâvîlerin emr-i hâzırı: Muzâri harfi kalkar. Sonuna cezim getirilir. Cezim getirildiğinde diğerlerindekiن lar düşer. Muzaraat harfinden sonraki harf harekeli olduğu için başa hemze getirilmez. Okunabilmesi için hemzeye ihtiyacı yoktur.

يَجِدُ	bulur	جِدْ	bul
Emr-i Hâzır Çekimi
جِدُوا	جِداَ	جِدْ
جِدْنَ	جِداَ	جِدِي

Misâli yâî’lerin emr-i hâzırında ise muzâri harfinden sonraki harf cezimli olduğu için okunabilmesi açısından başa ötreli أُ eklenerek يَيْسُرُ dan اُيْسُرْ kalır. Okunuşu zor olduğundan ي harfi و ‘a değiştirilir. Böylece: اُوسُرْ olur[1].

يَيْسُرُ kolay olur اُيْسُرْ dan اُوسُرْ kolay ol

İsm-i Fâilleri (وَجَدَ) den (واَجِدٌ) bulan / (يَسُرَ)dan (يَاسِرٌ) kolay olan

İsm-i Mef’ûlleri (وَجَدَ) den (مَوْجوُدٌ) bulunan, varolan

(يَسُرَ) dan (مَيْسوُرٌ) kolaylaştırılan, kolaylaştırılmış

Cümle Örnekleri:

1- وَعَدْتُ[2] بِفِعْلِ الْخَيْرِ – وَعَدْناَ بِفِعْلِ الْخَيْرِ .

2- أَعِدُ بِفِعْلِ الْخَيْرِ – نَعِدُ بِفِعْلِ الْخَيْرِ .

3- وَعَدَتِ الْبِنْتاَنِ بِفِعْلِ الْخَيْرِ – اَلْبِنْتاَنِ وَعَدَتاَ بِفِعْلِ الْخَيْرِ.

4- تَعِدُ الْبِنْتاَنِ بِفِعْلِ الْخَيْرِ – اَلْبِنْتاَنِ تَعِداَنِ بِفِعْلِ الْخَيْرِ.

5- وَعَدَ الْأَغْنِياَءُ بِفِعْلِ الْخَيْرِ – الْأَغْنِياَءُ وَعَدُوا بِفِعْلِ الْخَيْرِ.

6- يَعِدُ الْأَغْنِياَءُ بِفِعْلِ الْخَيْرِ – اَلْأَغْنِياَءُ يَعِدُونَ بِفِعْلِ الْخَيْرِ.

7- وَعَدَتِ الْغَنِياَّتُ بِفِعْلِ الْخَيْرِ – اَلْغَنِياَّتُ وَعَدْنَ بِفِعْلِ الْخَيْرِ .

8- تَعِدُ الْغَنِياَّتُ بِفِعْلِ الْخَيْرِ – اَلْغَنِياَّتُ يَعِدْنَ بِفِعْلِ الْخَيْرِ .

9- لاَ أَسْتَطِيعُ أَنْ أَجِدَ حَقِيبَتِي – رُبَّماَ تَجِدُ حَقيِبَتَكَ فيِ الْمَكْتَبَةِ.

10- لاَ تَقِفْ وَسَطَ هَذاَ الشاَّرِعِ الْمُزْدَحِمِ بِالسَّياَّراَتِ – صِفْ[3] ماَ شاَهَدْتَ فِي دَقِيقَتَيْنِ.

11- مَهْماَ تَفْعَلْ تَجِدْ ثَواَبَهُ عِنْدَ اللَّهِ – أَجْلِسُ فِي الْمَقْعَدِ الَّذِي أَجِدُهُ خاَلِياً .

12- يَجْلِسُونَ فِي الْمَقْعَدِ الَّذِي يَجِدُونَهُ خاَلِياً – يَجْلِسُونَ فِي الْغُرْفَةِ الَّتِي يَجِدُونَهاَ خاَلِيَةً.

Tercüme:

1- Hayırlı işe söz verdim. Hayırlı işe söz verdik.

2- Hayırlı işe söz veriyorum. Hayırlı işe söz veriyoruz.

3- İki kız hayırlı iş (için) söz verdi. (Aynı manada isim cümlesi).

4- İki kız hayırlı işe söz veriyor. (Aynı manada isim cümlesi).

5- Zenginler hayır yapacaklarına söz verdiler.

6- Zenginler hayır yapacaklarına söz veriyorlar.

7- Zengin (bayanlar) hayır yapacaklarına söz verdiler.

8- Zengin (bayanlar) hayır yapacaklarına söz veriyor.

9- Çantamı bulamıyorum. Çantanı belki kütüphanede bulursun.

10- Arabalarla dolu bu caddenin ortasında durma. Gördüğün şeyleri iki dakikada anlat (vasfet).

11- Her ne yaparsan sevabını Allah katında bulursun. Boş bulduğum koltuğa oturuyorum.

12- Boş buldukları koltuğa oturuyorlar. Boş buldukları odaya oturuyorlar.

Misal Fiil İlletli Fiiller Arapça Dersleri yazısı ilk önce Fasih Arapça üzerinde ortaya çıktı.