Efal-u Medh ve Zem Kullanım Örnekleri

Efalu Medh ve Zem
(Ovme ve Yerme Fiilleri)

Efal-u medh ve zem veya diğer adıyla övme ve yerme fiilleri, adlarından da anlaşılacağı üzere Arapçada birini methetmek (övmek) ya da zemmetmek (yermek) için kullanılırlar. Övmek için kullanılanlarına medh fiilleri veya övme fiilleri; yermek için kullanılanlarına ise zem fiilleri veya yerme fiilleri denir. Medh için kullanılanları Türkçeye tercüme edilirken “ne güzel”, “ne iyi” şeklinde tercüme edilirken, yermek için kullanılan fiiller ise Türkçeye “ne kötü”, “ne çirkin” olarak tercüme edilirler.

Medh ve zem fiilleri camid fillerdir. Yani donukturlar ve sadece mazi zamanda kullanılırlar. Ancak kendilerinden sonra kullanılacak failin cinsiyetine göre müzekker veya müennes sigasında gelirler. Kendilerinden sonra mutlaka iki merfu isim gelir. Medh ve zem fiilleri akabinde gelen bu iki merfu isimden ilki medh ve zem fiilinin faili olarak, ikincisi ise mahsusu olarak kabul edilir.

Övme (medh) fiilleri şunlardır:

نِعْمَ – حَبَّذَا – جَمُلَ

Yerme (zem) fiilleri şunlardır:

بِئْسَ – سَاءَ – لاَ حَبَّذَا – خَبُثَ

Bu efal-u medh ve zem arasında bulunan حبّذا ve لا حبّذا ‘dan sonra sadece bir merfu isim gelir. Zira fail konumundaki merfu isim yerine burada ذا gelmiştir. Aynı zamanda bu iki medh ve zem fiili hiçbir değişikliğe uğramaksızın tekil, çoğul ve ikillerde aynen kullanılır. Müennes sigası da yoktur.

Örnek:

حَبَّذا الإجْتِهَادُ

Çalışmak ne kadar güzel!

لا حَبَّذا السَّرِقَةُ

Hırsızlık ne kadar kötü!

نِعْمَ اليَومُ يَومُ الجُمُعَةِ
Cuma günü ne güzel bir gün!

Bu cümlede نعم övme ve yerme fiilleri kategorisinde övme fiilidir. اليوم kelimesi faildir. يوم الجمعة kelimesi mahsustur.

نِعْمَتْ الفتاةُ مريمُ

Meryem ne iyi kız!

Bu örnekte de görüldüğü üzere övme yerme fiilleri kendisinden sonra gelen ve fail konumunda değerlendirilen merfu ismin cinsiyetine göre çekilerek kullanılır.

Benzer örnekler övme ve yerme fiilleri kapsamında yerme fiilleri için de geçerlidir.

بِئْسَ البيتُ بيتُ رجبٍ

Recebin evi ne kötü ev!

بئْسَتْ السيّارةُ سيارةُ أبيك

Babanın arabası ne kötü araba!

جَمُلَ النَجَاحُ بُلُوغُ الأَمَلِ

Emele (arzuya) ulaşmak güzel bir başarıdır.

سَاءَ الخُلُقُ شَهَادَةُ الزُورِ

Yalancı şahitlik ne kötü huydur.

خَبُثَ عَدُوُّ اللهِ الكَافِرُ

İnanmayan Allah’ın kötü (kişilikli) düşmanıdır.