Kafiye

Kâfiye’ye Giriş

أَبْتَدِىُ أَعُوذُ بِاللهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ بِسْمِ اللهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيم. اَلْحَمْدُ لِلهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ وَ الصَّلاَةُ وَ السَّلاَمُ عَلَى رَسُلِنَا مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ اَجْمَعِينَ. هَذَا الْكِتَابُ الْكَافِيَةِ فِي النَّحْوِ أَبْتَدِىُ başlıyorum, أَعُوذُ ben sığınırım, بِاللهِ Allaha, مِنَ الشَّيْطَانِ şeytandan, (öyle şeytan ki), الرَّجِيمِ recm (taşlanmış) edilmiş. بِسْمِ اللهِ Allahın ismi ile, (öyle Allah ki); الرَّحْمَنِ rahman, الرَّحِيم ve...

Kelime ve Kısımları

اَلْكَلِمَةُ؛ لَفْظٌ وُضِعَ لِمَعْنًى مُفْرَدٍ. وَ هِيَ اِسْمٌ وَ فِعْلٌ وَ حَرْفٌ؛ لِأَنَّهَا إِمَّا أَنْ تَدُلَّ عَلَى مَعْنًى فِي نَفْسِهَا أَوْ لاَ. ألثَّانِي الْحَرْفُ. وَ الْأَوَّلُ، إِمَّا أَنْ يَقْتَرِنَ بِأحَدِ الْأَزْمِنَةِ الثَّلاَثَةِ، أَوْ لاَ. اَلثَّانِي الْاِسْمُ. وَ الْأَوَّلُ الْفِعْلُ. وَ قَدْ عُلِمَ بِذَلِكَ حَدُّ كُلِّ وَاحِدٍ مِنْهَا. اَلْكَلِمَةُ Kelime: لَفْظٌ bir lafızdır, وُضِعَ konuldu, konulmuş, لِ için, مَعْنًى...

Kelime ve Kısımları 2

اَلْكَلِمَةُ Kelime; taşıdığı mana bakımından insan nefsinde yara gibi etki bıraktığı için كَلْمْ “yaralamak” kökünden türetilmiştir.  اَلْكَلِمَةُ lafzındaki elif-lam harfleri cins içindir. Bir şeyi tarif ederken onun fertlerini değil de genel anlamda mutlak manasına itibar edilir. Mesela Fiil’i tanımlarken ferdi (parçası) olan ya sülasidir yada rubaidir diye anlatmayız. Fiil, kendi nefsinde bir manaya delalet etmiş olup 3 zamandan...

Kelam

اَلْكَلَامُ؛ مَا تَضَمَّنَ كَلِمَتَيْنِ بِالْإِسْنَادِ. وَ لاَ يَتَأَتَّى ذَلِكَ إِلاَّ فِي اِسْمَيْنِ، أَوْ فِي اِسْمٍ وَ فِعْلٍ. اَلْاِسْمُ؛ مَا دَلَّ عَلَى مَعْنًى فِي نَفْسِهِ غَيْرِ مُقْتَرِنٍ بِأَحَدِ الْأَزْمِنَةِ الثَّلاَثَةِ.  وَ مِنْ خَوَّاصِهِ دُخُولُ اللاَّمِ، وَ الْجَرِّ، وَ التَّنْوِينِ، وَ إِسْنَادُ إِلَيْهِ، وَ الْإِضَافَةُ. وَ هُوَ مُغْرَبٌ وَ مَبْنِيٌّ. فَالْمُعْرَبُ؛ الْمُرَكَّبُ ألَّذِى لَمْ يُشْبِهْ مَبْنِيَّ الْأَصْلِ وَ حُكْمُهُ أَنْ...

İrab’ın Nevileri

وَ أَنْوَاعُهُ رَفْعٌ وَ نَصْبٌ وَ جَرٌّ. فَالرَّفْعُ عَلَمُ الْفَاعِلِيَّةِ وَ نَصْبُ عَلَمُ الْمَفْعُولِيَّةِ وَ الْجَرُّ عَلَمُ الْإِضَافَةِ. الْعَامِلُ مَا بِهِ يَتَقَوَّمُ الْمَعْنَى الْمَقْتَضِى الْعِرَابِ. فَالْمُفْرَدُ الْمُنْصَرِفُ وَ الْجِمْعُ الْمُكَسَّرُ الْمُنْصَرِفُ؛ بِالضَّمَّةِ رَفْعًا وَ الْفَتْحَةِ نَصْبًا وَ الْكَسْرَةِ جَرًّا. جَمْعُ الْمُؤَنَّثِ السَّالِمُ؛ بِالضَّمَّةِ {رَفْعًا} وَ الْكَسْرَةِ {نَصْبًا و جَرًّا}. غَيْرُ الْمُنْصَرِفِ؛ بِالضَّمَّةِ {رَفْعًا} وَ الْفَتْحَةِ {نَصْبًا و جَرًّا}. أَخُوكَ...

Gayr-ı Munsarif

غَيْرُ الْمُنْصَرِفِ مَا فِيهِ عِلَّتَانِ مِنْ تِسْعٍ أَوْ وَاحِدَةٌ مِنْهَا تَقُومُ مَقَامَهُمَا وَ هِيَ عَدْلٌ وَ وَصْفٌ وَ تَأْنِيثٌ وَ مَعْرِفَةٌ وَ عُجْمَةٌ ثُمَّ جَمْعٌ ثُمَّ تَرْكِيبٌ وَ النُّونُ زَائِدَةٌ مِنْ قَبْلِهَا  أَلِفٌ وَ وَزْنُ الْفِعْلِ وَ هَذَا الْقَوْلُ تَقْرِيبٌ. مِثْلُ عُمَرَ وَ أَحْمَرَ وَ طَلْحَةَ وَ زَيْنَبَ وَ إِبْرَاهِيمَ وَ مَسَاجِدَ وَ مَعْدِى كَرَبَ وَ عِمْرَانَ وَ...

Adil – Madul

فَالْعَدْلُ؛ خُرُوجُهُ عَنْ صِيغَتِهِ الْأَصْلِيَّةِ تَحْقِيقًا كَـثُلَثَ وَ مَثْلَثَ وَ أُخَرَ وَ جُمَعَ أَوْ تَقْدِيرًا كَـعُمَرَ وَ زُفَرَ وَ بَابِ قَطَامَ فِي بَنِي تَمِيمٍ فَالْعَدْلُ Adil; Mâdul manasında bir masdar olup ismin döndürülmesi manasındadır. خُرُوجُهُ onun (ismin) çıkmasıdır; عَنْ صِيغَتِهِ الْأَصْلِيَّةِ asıl sigasından; Bu illet (Adil) Arapçada bazı isimlerin gayrı munsarif olarak bulunup, buna rağmen iki illeti bulunmamasından...

Vasıf

اَلْوَصْفُ؛ شَرْطُهُ أَنْ يَكُونَ فِي الْأصْلِ فَلاَ تَضُرُّهُ الْغَلَبَةُ فَلِذَلِكَ صُرِفَ أَرْبَعٌ فِي مَرَرْتُ بِنِسْوَةٍ أَرْبَعٍ وَ امْتَنَعَ أَسْوَدُ وَ أَرْقَمُ لِلْحَيَّةِ وَ أَدْهَمُ لِلْقَيْدِ وَ ضَعُفَ مَنْعُ {أَيْ مَنْعُ الصَّرْفِ ضَعِيفٌ} أَفْعًى لِلْحَيَّةِ وَ أَجْدَلٍ لِلصَّقَرِ وَ أَخْيَلٍ لِلطَّائِرِ اَلْوَصْفُ Vasıf; İsmin bazı sıfatları ile belirsiz her hangi bir zata delalet  etmesidir. Mesela أَزْرَقُ “mavi” kendisinde mavilik...

Te’nis

اَلتَّأْنِيثُ بِالتَّاءِ؛ شَرْطُهُ الْعَلَمِيَّةُ وَ الْمَعْنَوِىُّ كَذَلِكَ وَ شَرْطُ تَحَتُّمِ تَأْثِيرِهِ الزِّيَادَةُ عَلَى الثَّلَثَةِ أَوْ تَحَرُّكُ الْاَوْسَطِ أَوِ الْعُجْمَةُ فَـهِنْدٌ يَجُوزُ صَرْفُهُ وَ زَيْنَبُ وَ سَقَرُ وَ مَاهُ وَ جُورُ مُمْتَنِعٌ فَإِنْ سُمِّىَ بِهِ مُذَكَّرٌ فَشَرْطُهُ الزِّيَادَةُ عَلَى الثَّلَثَةِ فَقَدَمٌ مُنْصَرِفٌ وَ عَقْرَبُ مُمْتَنِعٌ اَلتَّأْنِيثُ بِالتَّاءِ Ta ile olan te’nis, شَرْطُهُ onun (ta ile olan te’nisin gayrı munsarifliğe...

Marife

اَلْمَعْرِفَةُ؛ شَرْطُهَا أَنْ يَكُونَ عَلَمِيَّةً اَلْمَعْرِفَةُ Marife (yani tarif); Marife isimin شَرْطُهَا gayrı munsarif olma sebebi; أَنْ يَكُونَ olmasıdır, عَلَمِيَّةً alem olmasıdır. Metnin Toplu Manası; Gayrı munsariflerin dördüncüsü; Marife bir ismin gayrı munsarif olabilme sebebi alemiyyettir.  Çünkü zamirler, ism-i mevsuller, ism-i işaretler mebniyattandır. Gayrı munsarif ise murebin nevidir. Lam ve izafetle marife olanlar gayrı munsarif olsalar bile onlarda munsarif...

Ucme

اَلْعُجْمَةُ؛ شَرْطُهَا أَنْ يَكُونَ عَلَمِيَّةً فِي الْعَجَمِيَّةِ وَ تَحَرُّكُ الْاَوْسَطِ أَوْ زِيَادَةٌ عَلَى الثَّلَثَةِ فَـنُوحٌ مُنْصَرِفٌ وَ شَتَرُ وَ إِبْرَاهِيمُ مُمْتَنِعٌ اَلْعُجْمَةُ Ucme (Yabancı dilden nakledilen isimler); Yabancı dilden nakledilen yani acem olan isimlerin شَرْطُهَا gayrı munsarif olma şartı; أَنْ يَكُونَ olmasıdır; عَلَمِيَّةً kendisinde alemiyyetlik olmasıdır.  فِي الْعَجَمِيَّةِacem lugatında alem olmasıdır. وَ تَحَرُّكُ الْاَوْسَطِ kelimenin orta harfinin harekeli...

Cemi

اَلْجَمْعُ؛ شَرْطُهُ صِيغَةُ مُنْتَهَى الْجُمُوعِ بِغَيْرِ هَاءٍ كَـمَسَاجِدَ وَ مَصَابِيحَ. وَ أَمَّا فَرَازِنَةٌ فَمُنْصَرِفٌ وَ حَضَاجِرُ عَلَمًا لِلضَّبْعِ غَيْرُ مُنْصَرِفٌ لِأَنَّهُ مَنْقُولٌ عَنِ الْجَمْعِ وَ سَرَاوِيلُ إِذَا لَمْ يُصْرَفْ وَ هُوَ الْاَكْثَرُ فَقَدْ قِيلَ إِنَّهُ أَعْجَمِىٌّ حُمِلَ عَلَى مَوَازِنِهِ وَ قِيلَ عَرَبِىٌّ جَمْعُ سِرْوَالَةٍ تَقْدِيرًا وَ إِذَا صُرِفَ فَلاَ إِشْكَالَ وَ نَحْوُ؛ جَوَارٍ رَفْعًا وَ جَرًّا كَـقَاضٍ {وَ...

Terkib

اَلتَّرْكِيبُ؛ شَرْطُهُ الْعَلَمِيَّةُ وَ أَنْ لاَ يَكُونَ بِإِضَافَةٍ وَ لاَ بِاسْنَادٍ، مِثْلُ بَعْلَبَكَّ اَلتَّرْكِيبُ Terkib; Harf olmayan iki veya daha fazla kelimenin birleştirilmesidir. شَرْطُهُ bu mahiyette olan terkib kelimelerin gayrı munsarif olabilme şartı; الْعَلَمِيَّةُ alemiyyet sahibi olmasıdır. وَ أَنْ لاَ يَكُونَ bir de olmamasıdır; بِإِضَافَةٍ izafeten bir terkib olmamasıdır. İzafet varsa, muzaf kelime munsarif olabilir. O yüzden izafet...

Elif – Nun

َلْأَلِفُ وَ النُّونُ؛ إِنْ كَانَا فِي اسْمٍ فَشَرْطُهُ الْعَلَمِيَّةُ كَـعِمْرَانَ أَوْ فِي صِفَةٍ فَانْتِفَاءُ فَعْلاَنَةَ وَ قِيلَ وُجُودُ فَعْلَى وَ مِنْ ثَمَّه أُخْتُلِفَ فِي رَحْمَنَ دُونَ سَكْرَانَ وَ نَدْمَانٍ   اَلْأَلِفُ وَ النُّونُ Gayrı munsariflerin sekizincisi Elif ve Nun’dur. إِنْ eğer, كَانَا o ikisi (elif ve nun) olursa, فِي اسْمٍ sıfat olmayan bir isimde, فَشَرْطُهُ o halde elif...

Merfuat

مَرْفُوعَاتُ هُوَ مَا إِشْتَمَلَ عَلَى عَلَمِ الْفَاعِلِيَّةِ مَرْفُوعَاتُ Merfular; Normalde مَرْفُوعَاتُ cemi müennes kalıbı مَرْفُوعَةٌ lafzının cemisi gibi görünsede, مَرْفُوعٌ lafzının cemisidir. Müfred müzekker ( مَرْفُوعٌ ) bir lafızın çoğulu cemi müzekkerdir (مَرْفُوعُونَ),  neden cemi müennes (مَرْفُوعَاتُ ) kalıbında geldi? Bunun nedeni; merfular denilince aklımıza gayri akil varlıklar gelir. Misal; Fail, haber, mübteda vs. gibi. Yani çoğul kalıbını kullandığımız...

Failiyyet

فَمِنْهُ الْفَاعِلُ. وَ هُوَ مَا أُسْنِدَ إِلَيْهِ الْفِعْلُ أَوْ شِبْهُهُ وَ قُدِّمَ عَلَيْهِ عَلَى جِهَةِ قَيَامِهِ بِهِ، مِثْلُ؛ قَامَ زَيْدٌ وَ زَيْدٌ قَائِمٌ أَبُوهُ. وَ الْأَصْلُ أَنْ يَلِيَ فِعْلُهُ فَلِذَلِكَ جَازَ ضَرَبَ غُلاَمَهُ زَيْدٌ، وَ امْتَنَعَ ضَرَبَ غُلاَمُهُ زَيْدًا فَمِنْهُ merfulardandır; الْفَاعِلُ fail merfudur. وَ هُوَ ve o fail, مَا öyle bir isimdir ki, yani hakiki veya hükmi...