İsm-i Mef’ul	İsm-i Fail	Mastar	Muzari	Mazi	Fiil
مُسْتَفْعَلٌ مُسْتَقْبَلٌ مُسْتَعَدٌّ مُسْتَرَاحٌ مُسْتَلْقًى	مُسْتَفْعِلٌ مُسْتَقْبِلٌ مُسْتَعِدٌّ مُسْتَرِيحٌ مُسْتَلْقٍ	اِسْتِفْعَالٌ اِسْتِقْبَالٌ اِسْتِعْدَادٌ اِسْتِرَاحَةٌ اِسْتِلْقَاءٌ	يَسْتَفْعِلُ يَستَقْبِلُ يَسْتَعِدُّ يَسْتَرِيحُ يَسْتَلْقِي	اِسْتَفْعَلَ اِستَقْبَلَ اِسْتَعَدَّ اِسْتَرَاحَ اِسْتَلْقَى	اِ سْ تَ فْ عَ لَ

Diğer anlamlarının dışında genel olarak bu kalıp;

“arama”yı, “isteme”yi ifade eder.

غَفَرَ : Affetti  –>  اِسْتَغْفَرَ : Af diledi

قَرَضَ : Borçlandı –>  اِسْتَقْرَضَ : Borç istedi

أَذِنَ : İzin verdi  –>  اِسْتَأْذَنَ : İzin istedi

İsm-i Mef’ul	İsm-i Fail	Mastar	Muzari	Mazi	Fiil
	مُفْعَلٌّ مُحْمَرٌّ مُفْعَالٌّ مُحْمَارٌّ	اِفْعِلَالٌ اِحْمِرَارٌ اِفْعِيلَالٌ اِحْمِيرَارٌ	يَفْعَلُّ يَحْمَرُّ يَفْعَالُّ يَحْمَارُّ	اِفْعَلَّ اِحْمَرَّ اِفْعَالَّ اِحْمَارَّ	اِ فْ عَ لْ لَ اِ فْ عَ ا لْ لَ

Diğer anlamlarının dışında genel olarak bu kalıp;

اِفْعَلَّ kalıbı renkleri ve kusurları ifade eder, اِفْعَالَّ kalıbı ise sadece renkleri (daha mübalağalı bir şekilde kırmızı oldu –> kıpkırkımızı oldu gibi) ifade eder.

اِحْمَرَّ ، اِحْمَارَّ : Kırmızı oldu.

اِعْوَجَّ : Çarpık oldu.

اِدْھَامَّ : Koyu yeşil oldu.

İsm-i Mef’ul	İsm-i Fail	Mastar	Muzari	Mazi	Fiil
مُفْتَعَلٌ مُلْتَقًى مُتَّصَلٌ مُتَّقًى	مُفْتَعِلٌ مُلْتَقٍ مُتَّصِلٌ مُتَّقٍ	اِفْتِعَالٌ اِلْتِقَاءٌ اِتِّصَالٌ اِتِّقَاءٌ	يَفْتَعِلُ يَلْتَقِي يَتَّصِلُ يَتَّقِي	اِفْتَعَلَ اِلْتَقَى ** اِتَّصَلَ *** اِتَّقَى	اِ فْ تَ عَ لَ

** وَصَلَ (Kök)  –>  اِوْتَصَلَ (Ek almış)  –>  اِتْتَصَلَ (Dönüşmüş)  –>  اِتَّصَلَ (Son hali)

*** وَقَى (Kök)  –>  اِوْتَقَى (Ek almış)  –>  اِتْتَقَى (Dönüşmüş)  –>  اِتَّقَى (Son hali)

 

Mutâvaat Fiil

فَعَلَ kalıbından اِفْتَعَلَ kalıbına yapılan dönüşüm ile nesne (mef’ul) özne (fail) konumuna gelir, ilk haldeki özne düşer. Bu dönüşüm ‘Malum Fiil’in ‘Meçhul Fiil’e dönüşümüne benzer. (Her zaman mutâvaat ifade etmez. Müteaddi fiiller de olabilir.)

رَفَعْتُ الصَوْتَ : Sesi yükselttim.

اِرْتَفَعَ الصَوْتُ : Ses yükseldi. (İlk cümlede özne konumunda olan ‘Ben’ bu cümlede yoktur. Ses özne konumuna gelmiştir.)

مَلَأْتُ الكُوبَ : Bardağı doldurdum.

اِمْتَلَأَ الكُوبُ : Bardak doldu.

جَمَعْتُ الطُلابَ : Öğrencileri topladım.

اِجتَمَعَ الطُلابُ : Öğrenciler toplandı.

Soru ‘أ’ i fiilin başına gelirse geçiş hemzesi düşer.

أَاِفْتَعَلَ –> أَفْتَعَلَ

 

Bu Kalıptaki Özel Durumlar

– Kök fiildeki ilk harf  د ، ز ، ذ  ise ekstra eklenen  ت –> د  ye dönüşür.

دَعَا –> اِدْتَعَى –> اِدَّعَى

ذَكَرَ –> اِذْتَكَرَ –> اِذْدَكَرَ –> اِدَّكَرَ  (Sondaki dönüşüm ekstradandır.)

– Kök fiildeki ilk harf  ص ، ض ، ط ، ظ  ise ekstra eklenen  ت –> ط  ya dönüşür.

صَبَرَ –> اِصْتَبَرَ –> اِصْطَبَرَ

طَلَعَ –> اِطْتَلَعَ –> اِطَّلَعَ

ظَلَمَ –> اِظْتَلَمَ –> اِظْطَلَمَ –> اِظَّلَمَ  (Sondaki dönüşüm ekstradandır.)

– Kök fiildeki ilk harf  و  ise  و –> ت  ye dönüşür.

وَحَدَ –> اِوْتَحَدَ –> اِتَّحَدَ

وَقَى –> اِوْتَقَى –> اِتَّقَى

İsm-i Mef’ul	İsm-i Fail	Mastar	Muzari	Mazi	Fiil
مُنْفَعَلٌ	مُنْفَعِلٌ مُنْشَقٌّ مُنْجَلٍ	اِنْفِعَالٌ اِنْشِقَاقٌ اِنْجِلاءٌ	يَنْفَعِلُ يَنْشَقُّ يَنْجَلِي	اِنْفَعَلَ اِنْشَقَّ اِنْجَلَى	اِ نْ فَ عَ لَ

Mutâvaat Fiil

فَعَلَ kalıbından اِنْفَعَلَ kalıbına yapılan dönüşüm ile nesne (mef’ul) özne (fail) konumuna gelir, ilk haldeki özne düşer. Bu dönüşüm ‘Malum Fiil’in ‘Meçhul Fiil’e dönüşümüne benzer. (Her zaman mutâvaat ifade eder. Fiillerin hepsi lazım’dır.)

كَسَرْتُ الكُوبَ : Bardağı kırdım.

اِنْكَسَرَ الكُوبُ : Bardak kırıldı. (İlk cümlede özne konumunda olan ‘Ben’ bu cümlede yoktur. Bardak özne konumuna gelmiştir.)

ھَزَمَ المُسْلِمُونَ الكُفَّارَ : Müslümanlar kafirleri hezimete uğrattılar.

اِنْھَزَمَ الكُفَّارُ : Kafirler hezimete uğradı.

(Soru ‘أ’ i fiilin başına gelirse geçiş hemzesi düşer. أَاِنْكَسَرَ –> أَنْكَسَرَ)

أَنْفَتَحَ البَابُ؟ : Kapı açıldı mı?

İsm-i Mef’ul	İsm-i Fail	Mastar	Muzari	Mazi	Fiil
مُتَفَاعَلٌ	مُتَفَاعِلٌ	تَفَاعُلٌ	يَتَفَاعَلُ	تَفَاعَلَ	تَ فَ ا عَ لَ

Diğer anlamlarının dışında genel olarak bu kalıp;

– Karşılıklı yapılan bir eylemi,

تَسَاءَلَ النَاسُ : İnsanlar birbirlerine sordular.

تَشَاجَرَ ھؤلاء وتَضَارَبُوا : Tartıştılar ve kavga ettiler.

– Sahte, yapmacık yapılan bir eylemi,

يَتَمَارَضُ الوَلَدُ : Çocuk hasta numarası yapıyor.

تَنَاوَمَ الجَاسُوسُ وسَمِعَ كَلامَ النَاسِ : Casus uyuyor numarası yaptı ve insanların konuştuklarını dinledi.

ifade eder.

Muzari fiil yapılırken muzaraat harfinin تَ olduğu durumlarda تَ lerden biri kullanılmayabilir.

تَنَابَزَ –> تَتَنَابَزُ –> تَنَابَزُ

İsm-i Mef’ul	İsm-i Fail	Mastar	Muzari	Mazi	Fiil
مُتَفَعَّلٌ مُتَعَلَّمٌ	مُتَفَعِّلٌ مُتَعَلِّمٌ	تَفَعُّلٌ تَعَلُّمٌ	يَتَفَعَّلُ يَتَعَلَّمُ	تَفَعَّلَ تَعَلَّمَ	تَ فَ عْ عَ لَ

Mutâvaat Fiil

فَعَّلَ kalıbından تَفَعَّلَ kalıbına yapılan dönüşüm ile nesne (mef’ul) özne (fail) konumuna gelir, ilk haldeki özne düşer. Bu dönüşüm ‘Malum Fiil’in ‘Meçhul Fiil’e dönüşümüne benzer.

زَوَّجَنِي أَبِي زَيْنَبَ : Babam beni Zeynep ile evlendirdi.

تَزَوَّجْتُ زَيْنَبَ : Zeynep ile evlendim. (İlk cümlede özne konumunda olan ‘Baba’ bu cümlede yoktur ve ‘Ben’ zamiri özne konumuna gelmiştir.)

عَلَّمَنِي بِلالٌ السِبَاحَةَ : Bilal bana yüzme öğretti.

تَعَلَّمْتُ السِبَاحَةَ : Yüzme öğrendim.

كَسَّرْتُ الكُوبَ : Bardağı paramparça ettim.

تَكَسَّرَ الكُوبَ : Bardak parçalara ayrıldı.

عَلَّمْتُهُ فَتَعَلَّمَ : Ona öğrettim ve öğrendi.

(Muzari fiil yapılırken muzaraat harfinin تَ olduğu durumlarda تَ lerden biri kullanılmayabilir. تَنَزَّلَ –> تَتَنَزَّلُ –> تَنَزَّلُ gibi)

Diğer anlamlarının dışında peyder pey (kademe kademe) yapılan eylemleri ifade eder.

عَلِمَ : Bildi  –>  تَعَلَّمَ : Öğrendi (Bir ilim öğrendi; zamana yayılan bir iş)

خَرَجَ: Çıktı  –>  تَخَرَّجَ : Mezun oldu

İsm-i Mef’ul	İsm-i Fail	Mastar	Muzari	Mazi	Fiil
مُفْعَلٌ مُرْسَلٌ مُجَابٌ مُلْقًى   مُتَمٌّ مُدْفَىٌٔ	مُفْعِلٌ مُرْسِلٌ مُجِيبٌ مُلْقٍ مُؤْمِنٌ مُتِمٌّ مُدْفِىٌٔ	إِفْعَالٌ إِرْسَالٌ إِجَابَةٌ إِلقَاءٌ إِيمَانٌ إِتْمَامٌ إِدْفَاءٌ	يُفْعِلُ يُرْسِلُ يُجِيبُ يُلْقِي يُؤْمِنُ يُتِمُّ يُدْفِىُٔ	أَفْعَلَ أَرْسَلَ أَجَابَ أَلْقَى * آمَنَ أَتَمَّ أَدْفَأَ	أَ فْ عَ لَ

* آمَنَ fiilinin aslı أَأْمِنَ dir. أَمِنَ kökünden türemiştir.

 

Diğer anlamlarının dışında genel olarak bu kalıp;

– Üç harfli lazım fiilin ek alarak müteaddi fiil haline gelmesi (Türkçe’deki ‘Oldurgan Fiil’ler),

أَنْزَلَ (İndirdi)  <–  نَزَلَ (İndi)

إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ : Biz o (Kur’ân)nu Kadir gecesinde indirdik.

أَجْلَسَ (Oturttu)  <–  جَلَسَ (Oturdu)

جَلَسْتُ فِي الصَفِّ الأَوَّلِ، وأَجْلَسْتُ الطِفْلَ بِجَانِبِي : İlk sıraya oturudum ve çocuğu yanıma oturttum.

– Üç harfli müteaddi (geçişli) fiilin ek alarak çift geçişli olması, yani iki nesne (mef’ul) alması (Türkçe’deki ‘Ettirgen Fiil’ler),

سَمِعَ المُدَرِّسُ القُرْآنَ : Öğretmen Kuran dinledi. (Bir nesne var)

أَسْمَعَ الطُلابُ المُدَرِّسَ القُرْآنَ : Öğrenciler öğretmene Kuran okudu. (İki nesne var)

ifade eder.

İsm-i Mef’ul	İsm-i Fail	Mastar	Muzari	Mazi	Fiil
مُفَعَّلٌ مُعَلَّمٌ مُسَمًّى	مُفَعِّلٌ مُعَلِّمٌ مُسَمٍّ	تَفْعِيلٌ تَعْلِيمٌ تَسْمِيَةٌ	يُفَعِّلُ يُعَلِّمُ يُسَمِّي	فَعَّلَ عَلَّمَ سَمَّى	فَ عْ عَ لَ

Diğer anlamlarının dışında genel olarak bu kalıp;

– Üç harfli lazım fiilin ek alarak müteaddi fiil haline gelmesi (Türkçe’deki ‘Oldurgan Fiil’ler),

نَزَّلَ (İndirdi)  <–  نَزَلَ (İndi)

نَزَلْتُ مِنْ السَيارَةِ، ثُمَّ نَزَّلْتُ الطِفْلَ : Arabadan indim, sonra çocuğu indirdim.

– Üç harfli müteaddi (geçişli) fiilin ek alarak çift geçişli olması, yani iki nesne (mef’ul) alması (Türkçe’deki ‘Ettirgen Fiil’ler),

دَرَسْتُ اللُغَةَ العَرَبِيَّةَ : Arapça dilini öğrendim. (Bir nesne var)

دَرَّسْتُكَ اللُغَةَ العَرَبِيَّةَ : Sana Arapça dilini öğrettim. (İki nesne var)

– Üç harfli müteaddi (geçişli) fiilin ek alarak geniş, tekrarlamalı veya yoğun eylemleri,

قَتَلَ المُجْرِمُ رَجُلاً : Suçlu, bir adamı öldürdü.

قَتَّلَ المُجْرِمُ أَھْلَ القَرْيَةِ : Suçlu köy halkını katletti. (Eylem genişledi)

عَدَّ الرَجُلُ مَالَهُ : Adam parasını saydı.

عَدَّدَ الرَجُلُ مَالَهُ : Adam parasını tekrar tekrar saydı. (Eylem tekrarlandı)

كَسَرْتُ الكُوبَ : Bardağı kırdım.

كَسَّرْتُ الكُوبَ : Bardağı parçaladım. (Eylem yoğunlaştı)

قَطَعْتُ الحَبْلَ : İpi kestim.

قَطَّعْتُ الحَبْلَ : İpi parçalara ayırdım. (Eylem yoğunlaştı)

Geniş eylemler birden fazla nesneye veya bir nesneye tekrarlamalı olarak, yoğun eylemler ise bir nesneye büyük bir güçle etki ederler.

كَسَّرْتُ الأَقْلامَ : Kalemleri kırdım.

كَسَّرْتُ القَلَمَ : Kalemi parçaladım.

ifade eder.