İ’râbla ilgili iki önemli kavram vardır; âmil ve ma’mûl. Bir kelimenin sonundaki harekeyi değiştirene âmil (etki eden) denir . Cümle içindeki bir âmil aynı anda ma‘mûl de olabilir. Cümlenin doğru bir şekilde anlaşılması onun öğelerinin tesbiti ve i‘râb kurallarına uygun olarak tahli­li ile mümkün olur. Amilin etkisiyle sonu hareke, harf ve hazf bakımından değişen kelimeye de ma‘mûl (etkilenen) denir. İ‘râb örnekleri incelenirken âmil ve ma‘mûldeki özellikler göz önünde bulundurulmalı ve ona göre i‘râb ya­pılmalıdır.

Bir önceki derste geçtiği üzere âmil: “Dâhil olduğu kelimenin hareke ve harf değişikliği yapan kelimedir.” Toplamda altmış tane olup, lafzî ve manevî olmak üzere iki kısma ayrılır.

Lafzî Âmil’in Tanımı ve Sayısı: 

Lâfzî âmil: “Dil ile telaffuz edilen ve ma‘mulde de tesiri olan âmildir.” Ellisekiz tanedirler. 

Misâl olarak: “ذَهَبَ زَيْدٌ اِلَى الْمَسْجِدِ  Zeyd mescide gitti” cümlesinde harfi cer olan اِلَى, âmildir. Dil ile telaffuz edilmiştir.

Manevî Âmil’in Tanımı ve Sayısı: 

Manevî âmil: “Dil ile telaffuz edilmeyen fakat ma‘mulde tesiri olan âmildir.” İki tanedirler. 

Misâl olarak: “زَيْدٌ شُجَاعٌ Zeyd cesurdur” cümlesinde زَيْدٌ mübtedadır, شُجَاعٌ ise haberdir ve her ikisi de lafzî bir âmilden değil de, manevî bir âmilden dolayı ref olmuşlardır. 

Lafzî Âmil’in Kısımları: 

Lafzî âmil daha önce ifâde ettiğim üzere, lafızda bulunan ve varlığını ma’mülde gösteren amildir. Lafzî âmil, semâî ve kıyâsî olmak üzere iki kısma ayrılır. 

Semâî Âmil’in Tanımı ve Sayısı: 

Semâî âmil: “Amel etmesi Araplardan işitilmesine bağlı olan âmildir.” Yani Araplardan işitildiği gibidir, belirli bir kuralı yoktur. Kırkdokuz tanedir. Misâl olarak: Bâ (اَلْبَاءُ) harfi cerri tek ismi cer eder.

Kıyâsî Âmil’in Tanımı ve Sayısı: 

Kıyâsî âmil: “Amel etmesi belirli bir kâideye bağlı olan âmildir.” Dokuz tanedir. Misâl olarak: Lazımi fiil, fâili ref eder, mefulü nasb etmez. Ancak bir vasıta ile nasb eder.

Sorular: 

1. Âmil kaç tanedir ve hangi kısımlara ayrılır?

2. Lâfzî âmil ne demektir ve kaç tanedir?

3. Semâî âmil ne demektir ve kaç tanedir?

4. Lâfzî âmil hangi kısımlara ayrılır?

5. Semâî âmil ne demektir ve kaç tanedir?

6. Kıyâsî âmil ne demektir ve kaç tanedir?

Bu ders http://www.tevhididavet.com/ den alınmıştır

Bir önceki derste geçtiği üzere âmil: “Dâhil olduğu kelimenin hareke ve harf değişikliği yapan kelimedir.” Toplamda altmış tane olup, lafzî ve manevî olmak üzere iki kısma ayrılır.

Lafzî Âmil’in Tanımı ve Sayısı: 

Lâfzî âmil: “Dil ile telaffuz edilen ve ma‘mulde de tesiri olan âmildir.” Ellisekiz tanedirler. 

Misâl olarak: “ذَهَبَ زَيْدٌ اِلَى الْمَسْجِدِ  Zeyd mescide gitti” cümlesinde harfi cer olan اِلَى, âmildir. Dil ile telaffuz edilmiştir.

Manevî Âmil’in Tanımı ve Sayısı: 

Manevî âmil: “Dil ile telaffuz edilmeyen fakat ma‘mulde tesiri olan âmildir.” İki tanedirler. 

Misâl olarak: “زَيْدٌ شُجَاعٌ Zeyd cesurdur” cümlesinde زَيْدٌ mübtedadır, شُجَاعٌ ise haberdir ve her ikisi de lafzî bir âmilden değil de, manevî bir âmilden dolayı ref olmuşlardır. 

Lafzî Âmil’in Kısımları: 

Lafzî âmil daha önce ifâde ettiğim üzere, lafızda bulunan ve varlığını ma’mülde gösteren amildir. Lafzî âmil, semâî ve kıyâsî olmak üzere iki kısma ayrılır. 

Semâî Âmil’in Tanımı ve Sayısı: 

Semâî âmil: “Amel etmesi Araplardan işitilmesine bağlı olan âmildir.” Yani Araplardan işitildiği gibidir, belirli bir kuralı yoktur. Kırkdokuz tanedir. Misâl olarak: Bâ (اَلْبَاءُ) harfi cerri tek ismi cer eder.

Kıyâsî Âmil’in Tanımı ve Sayısı: 

Kıyâsî âmil: “Amel etmesi belirli bir kâideye bağlı olan âmildir.” Dokuz tanedir. Misâl olarak: Lazımi fiil, fâili ref eder, mefulü nasb etmez. Ancak bir vasıta ile nasb eder.

Sorular: 

1. Âmil kaç tanedir ve hangi kısımlara ayrılır?

2. Lâfzî âmil ne demektir ve kaç tanedir?

3. Semâî âmil ne demektir ve kaç tanedir?

4. Lâfzî âmil hangi kısımlara ayrılır?

5. Semâî âmil ne demektir ve kaç tanedir?

6. Kıyâsî âmil ne demektir ve kaç tanedir?

Bu ders http://www.tevhididavet.com/ den alınmıştır

 
 
وَ لَنْ يَتَمَنَّوْهُ أبَدًا بِمَا قَدَّمَتْ أَيْدِيهِمْ
 
Ve len yetemennevhu ebeden bimâ kaddemet eydîhim
 
Fakat kendi elleriyle önceden yaptıkları işler yüzünden ölümü hiçbir zaman temenni edemezler.
 
(Çeviri: Diyanet İşleri Başkanlığı)

 ( عَامِلٌ ) Âmil; mânevi, semâi ve kıyâsi olmak üzere toplam 60 adettir. Ayet-i Kerimede gizli bir İSM-İ FÂİL gibi görev yapar ve Ellah Teala’nın bu Ayeti Kerimeyi bana idrak ettirmesindeki murâdını âmillerin izlerini sürerek (fiilin oluşum sebeblerini araştırarak) tesbit etmemi kolaylaştırır. Şöyle ki ; her bir âmil, muhatab ile ilgili bir oluşumun temel unsurlarından biridir. Diğer unsurlar ilgili Ayet-i Kerimelerden bulunabilir.

Çünkü, KUR’AN_I KERÎM’deki ZAMİRLER sorumluluklarımı SAKLI OLARAK bildirir. (Bakınız : Mamuller sayfası, Zamirler-1a dosyasına) Sorumluluklarımı yerine getirmemin de veya arkaya atmamın da bir karşılığı (mükâfaatı veya azâbı) vardır. Hz.Ali (k.a.v)nin, “İnsanın başına gelen belâların sebebi kendisidir ama bilmez.” meâlinde bir ikâzı vardır.

Her fiilim de, kendime ait oluşumun  bir anlık fotoğrafı gibidir ve öncesi – sonrası ile ilişkilidir. Ayrıca, öncesinde NİYET / NEVÂ sonrasında da HÜKÜM vardır.  Mânevi, semâi ve kıyâsi âmillerin birbirinden farkları aşağıdaki tabloda verildi.

 TARİF: Âmil (konuşma esnasında telaffuz edilen lafızlarda), muhataba lafzen veya mânen tesir eden ŞEY’e isim yapılmıştır. Âmillerin davranışlarımızla ilişkisini anlayabilmek için DİNLEYEN olmak ön şarttır. Duyan kişide ise, âmil bilgileri birer mâlumat olarak kalır, bir süre sonra unutulur ve kendime de, muhatabıma da bir faydası görülmez.

 Bir ism-i fâil olan Âmil lafzına yüklenen mânayı anlayabilmek için, ateşe konan bir çömleği düşünelim. Görünürde ateşin sureti çömleğin dışındadır ama ateşin mânası çömleğin içindedir. Çünkü amaç çömleği değil, içindeki suyu ısıtmaktır. Suyun ısınma sebeblerinden biri olan ateşe, âmil denir.

Diğerleri ise; sıcak su ihtiyacı, suyu kaba koyan kişi, fizik kanunları, yakacağı toplayan, yakan … vb. gibi biri olmazsa, suyun ısıtılamıyacağı sebeblerdir. Çünkü Ellah Teala her hadiseyi, sebeblere mukabil yaratmıştır. Bir Ayet-i Kerimedeki âmilde saklanan mânanın biri de “Ey kulum ! bu ayeti takdir etmemdeki sebeblerden birini âmil ile açıkladım, diğer sebebleri de tefekkür ederek muradımı anlamaya çabala.” ikazı saklı olabilir.