https://www.hadisveritabani.info/

Bu web sitesi Türkiye merkezli oluşturulumuş hadis veri tabanı arşividir. Ücretsiz kayıt olup kullanabilirsiniz. Kullanım arayüzünde türkçe aradığınızda sadece arapça metinlerin gelmesi tercümelerin  aynı arama sayfasında gözükmesi daha güzel olurdu.

https://hadeethenc.com/tr/home

bu site arama algoritması ve farklı dil seçenekleri sebebiyle daha kullanışlı. 

Hadis Arama Siteleri Arapça Türkçe yazısı ilk önce Fasih Arapça üzerinde ortaya çıktı.

İstinbat (hüküm, netice çıkarmak), tedrib
(eğitmek) ve tevcih (yönlendirmek).

Muhaddislerin bir hadis hakkında söyledikleri “ahrecehü’l-Buharî”
sözü, o hadisi insanlara açıkladı, kaynağını yani hadisin kendi yollarıyla
zikreden isnadındaki ricali zikretmek suretiyle beyan etmesi anlamına gelir.
Muhaddislerin bir hadis hakkında söyledikleri “harrecehü’l-Buharî” sözü de
kaynağını zikretti anlamındadır.

Muhaddislerin ıstılahında “tahric” bir çok
anlamlarda kullanılmaktadır. Bunları şu şekilde özetlemek mümkündür:

1-
Tahric, kaynağını, çıktığı yeri insanlara açıklamak anlamına gelen “ihrac”ın
müteradifidir. Muhaddisler, mesela “bu Buharî’nin ihrac ettiği bir hadistir”
derler. Bunun manası, rivâyet etti ve isnadını müstakilen zikretti demektir.

2-
Tahric, hadisleri kitaplardan çıkarıp rivayet etmek anlamında da
kullanılmaktadır. Sehavî, tahrici, muhaddisin hadisleri cüzlerden, meşihattan,
kitap vb. yerlerden çıkarması ve bizzat kendisinin hocalarından ya da akranından
birinin merviyatından nakletmesi şeklinde tarif etmektedir.

3-
Hadisin asli kaynaklarını göstermek ve bu kaynaklara nisbet etmek anlamında da
kullanılmaktadır. Bu da hadisi müelliflerden kimlerin rivâyet ettiğini açıklamak
suretiyle olur.[1]
Bu tanımda geçen, hadisin kaynağını göstermek o hadisin bulunduğu kitapları
zikretmek suretiyle olur. Bu tür durumlarda “Buharî bu hadisi Sahih’inde
zikretti” veya “Bu hadisi Tabarânî Mu’cem’inde irad etmiştir” gibi ifadeler
kullanılır.

Yine bu tanımda geçen aslı hadis kaynakları
sözünden maksat ise, aşağıda açıklanacak olan kitaplardır.

1-
Müelliflerinin hocalarından Hz. Peygambere uzanan isnadlarla aldıkları hadisleri
topladıkları sünnet kitapları, Meselâ Kütüb-i Sitte, Muvatta, Ahmed b. Hanbel’in
Müsned’i, Hakim’in Müstedrek’i ve Abdurrazzak’ın Musannaf’ı hadisin aslî
kaynaklarındandır.

2- Az
önce zikredilen kitaplara tabi olan sünnet kitapları, önceki kitaplardan bir
kaçını bir araya toplayan Humeydî’nin el-Cem’u beynes-Sahihayn”ı türündeki
kitaplar veya bazı kitapların etrafını toplayan, Mizzî’nin “Tuhfetu’l-eşref bi
marifeti’l etraf” türü kitaplar veya hadis kitaplarının özetlenmesiyle oluşan
kitaplardır.

3-
Tefsir, fıkıh ve tarih gibi başka ilim dallarında te’lif edilmiş ve hadislerle
istişhad eden kitaplar. Bu tür kaynaklar için, müelliflerin hadisleri müstakilen
rivâyet etmeleri şartı koşulmaktadır. Yani o müellifin hadisleri kendinden önce
yaşamış olan bir müellifin kitaplarından alması gerekmemektedir. Bu tür
kaynaklara misal olarak Taberî’nin Tefsir’i, İmam Şâfiî’nin el-Ümm adlı eseri
gösterilebilir. Müellifleri, bu kitapları sünnet naslarını toplamak için te’lif
etmemişlerdir. Aslında bu müellifler kitaplarını başka ilimler hakkında
yazmışlardır. Fakat araştırmalar içerisinde ayetlerin tefsiri, hükümlerin
açıklanması ve diğer hususlarda hadisleri delil göstermektedirler. Hadisleri ele
alırken, hocalarından Hz. Peygamber’e ulaşan isnadla kendilerine gelen
senetlerle zikretmektedirler. Bu hadisleri önceki kitaplardan direkt iktibas
etmemektedirler. İşte bunlar hadisin aslî kaynaklarıdır.

Bir kitapta bulunan hadisleri isnadları ile
birlikte çıkarmak ve her bir hadisin, varsa diğer isnadlarını göstererek sıhhat
durumlarına işaret etmek gayesiyle pek çok tahric niteliğinde kitap yazılmıştır.
Meselâ Irakî’nin, İmam Gazzalî’nin İhyâ’sında yer alan hadisleri “Tahricu
Ehadisi’l-İhya” adlı kitabında toplamıştır. Bu kitapta bazı hadislere vakıf
olmaması dolayısıyla ikinci defa, takat daha küçük bir kitap tasnif etmiş ve bu
kitaba da “el-Muğni an hamli’l-isfar fi’l esrar fi tahrici mâ fi’l-İhya mine’l-ahbar”
adını vermiştir. Irakî kitabında her hadisin geliş yollarını (turukunu), sahabi
ravilerini, mahrecini, sıhhat ve zayıflık derecesini göstermiştir. Zeynuddin
Kâsım b. Kutlubuğa da, “Tuhfetu’l-İhya fima fate min tahrici ehadisi’l-İhya”
adında bir kitap tasnif etmiştir.[2] 
Bunların dışında kırkı aşkın tahric kitabı yazıldığı bildiriliyor.[3]

Tahric usulünü ve ilmini bilmenin hadisle meşgul
olanlar için büyük önemi vardır. Çünkü tahric yardımıyla hadislerin asli
kaynaklarını tesbit etme imkanına ulaşılmaktadır.[4]

Tahric Hadis Usulü Online Oku yazısı ilk önce Fasih Arapça üzerinde ortaya çıktı.

Bu Mukaddime’yi hazırlarken istifâde ettiğimiz
kaynaklardan belli başlıları şunlardır:

el-Aclunî, İsmail İbnu Muhammed (v. 1162/1748):
Keşfu’l-Hafa ve Müzîlü’l-İlbâs ammâ İştehere mine’l-Ehâdîsi alâ Elsineti’n-Nâs,
Beyrut 1351.

Ahmed Muhammed Şâkir: el-Bâ’isu’l-Hasîs Şerhu
İhtisâri Ulûmi’l-Hâdîs, Beyrut 1951.

Babanzâde, Ahmed Naim: Tecrîd-i Sarîh Tercemesi,
Birinci cild, Ankara, 1957.

Çakan, İsmail Lütfi: Hadîslerde Görülen
İhtilâflar ve Çözüm Yolları, İstanbul 1982.

Dârâkutnî, Ali İbnu Ömer (v. 385/995): Ehâdîsu’l-Muvatta
(Tahkîk: Zâhidu’l-Kevseri, Keşfu’l-Gıta ile birlikte hazırlanmıştır), Mısır,
1946.

Ebu Dâvud, Süleyman İbnu’l-Eş’as es-Sicistânî
el-Ezdî (v. 202/817): Risâletu Ebî Dâvud es-Sicistânî fi Vasfı Te’lîfihi Li-Kitâbi’s-Sünen
(Tahkîk: Zahidü’l-Kevserî), Mısır, 1.369.

el-Hâkim, Ebu Abdillâh Muhammed İbni Abdillâh
en-Neysâbûrî (405/1014): Ma’rifetu Ulûmi’l-Hadîs, Beyrut, 1935.el-Hâkim el-Müstedrek
alâ’s-Sahîheyn, Haydârâbâd-Deken 1335.

Hamîdullah, Muhammed: Muhtasar Hadîs Târihi ve
Sahîfe-i Hemmâm İbn Münebbih, Çvr. Kemal Kuşçu, İstanbul, 1967

el-Hatîb, Muhammed Acâc: es-Sünne Kable’t-Tedvîn,
Kahire 1963.

el-Hatîbu’l-Bağdâdî, Ebu Bekr Ahmed İbnu Ali
(463/1070); el-Kifâye fi İlmi’r-Rivâye, Mısır, 1972.

el-Hatîbu’l-Bağdâdî, er-Rıhle fi Talebi’l-Hadîs,
Beyrut, 1975.

el-Hatîbu’l-Bağdâdî, Takyîdu’l-İlm, Daru İhyai’s-Sünne
1975.Hattâbî, Ebu Süleyman Ahmed İbnu Muhammed İbnu İbrâhim (v. 388/998):
Me’âlimu’s-Sünen, Humus, I969.

Hâzimî, Ebu Bekr Muhammed İbnu Mûsâ (v.
584/1118): Şurûtu Eimmeti’l-Hamse, Kahire 1357, (Makdisî’nin Şurût’u Eimmeti’s-Sitte’si
ile birlikte Zâhidu’l-Kevserî’nin tahkîkiyle birlikte basılmıştır).

el-Hüseynî, Abdü’l-Mecid Hâşim: el-İmâmu’l-Buhârî,
Kahire, tarihsiz.

İbnu Abdilberr, Ebu Ömer Yûsuf (v. 463/1070):
Câmi’u Beyâni’l-İlmi ve Fadlihi, Medîne, 1968.

İbnu’l-Arabî, Ebu Bekr Muhammed İbnu Abdillah
(v.543/1148) Ârızatu’l-Ahvazî bi-Şerhi Sahîhi’t-Tirmizî, Beyrut, tarihsiz.

İbnu Asâkir, Keşfu’l-Gıta fi Fazâili’l-Mustafa,
1946, Mısır.

İbnu Hacer, Şihâbü’d-Dîn Ebu’l-Fadl Ahmed İbnu
Ali el-Askalânî (v. 852/1448): Hedyü’s-Sârî Mukaddimetu Feth’i’l-Bâri, Bulak
1301.

İbnu Hacer Şerhu’n-Nuhbe, Mısır, 1934.

İbnu Hacer, Tehzîbü’t-Tehzîb, Haydarâbâd-Deken
1328

İbnu Hamza el-Hüseynî, es-Seyyid İbrahim İbnu’s-Seyyid
(v. 1120/1706): el-Beyân ve’t-Ta’rîf fi Esbâbı Vürûdi’l-Hadîsi’ş-Şerif, Halebi
1329.

İbnu Hazm, Ali, el-Endülusî (v. 457/1064): el-İhkâm
fi Usûlü’l-Ahkâm, Kahire, tarihsiz.

İbnu’s-Salâh, Ebu Amr Osman İbnu Abdirrahmân eş-Şehrezûrî
(v. 643/1245): Mukaddime (veya Ulumu’l-Hadîs). Matbâ’atu’l-Âmire, 1931.

Itr, Nûru’d-Dîn İbnu Muhammed: el-İmâmu’t-Tirmizî
ve’l-Muvâzene Beyne Câmi’ihi ve Beyne’s-Sahîheyn, Mısır, 1970.

el-Kâri, Nuru’d-Dîn Molla Ali İbnu’s-Sultân
Muhammed el-Herevî (v. 1014/1605): el-Esrâru’l-Merfu’a fi’l-Ahbâri’l-Mevzû’a,
Beyrut, 1971.

el-Kâri, Şerhu Nuhbeti’l-Fiker, İstanbul 1327.

Kastalânî, Ebu’l-Abbâs Şihâbu’d-Dîn Ahmed İbnu
Muhammed (v. 923/1517): İrşâdu’s-Sârî li-Şerhi Sahîhi’l-Buhârî, Bulak, 1304.

Keşmîrî, Muhammed Enver (v. 1352/1933): Feyzü’l-Bâri
fi Sahihi’l-Buhârî, Beyrut, tarihsiz.

Kettânî, es-Seyyid eş-Şerîf Muhammed İbnu Ca’fer
(v. 1345/1926): er-Risâletu’l-Müstetrafe li-Beyâni Meşhûri Kütübi’s-Sünneti’l-Müşerrefe,
İstanbul 1986.

Koçyiğit, Talât: Hadîs Istılahları, Ankara 1980.

Koçyiğit, Talât, Hadîsçilerle Kelamcılar
Arasındaki Münakaşakalar, Ankara 1969.

Koçyiğit, Talât Hadîs Usûlü, Ankara 1975.

Leknevî, Ebu’l-Hasenât Muhammed Abdü’l-Hayy (v.
1304/1886): er-Ref’u ve’t-Tekmîl fi’l-Cerhi ve’t-Ta’dîl, 2. tab, Haleb, 1968.

el-Makdisî, Ebu’l-Fadl Muhammed İbnu Tâhir (v.
507/1113): Şurûtu Eimmeti’s-Sitte, Kahire, 1345.

el-Mubârekfûrî, Ebu’l-Ali Muhammed Abdurrahmân
İbnu Abdirrahim (v. 1353/1934): Tuhfetu’l -Ahvazî bi şerhi Câmi’it-Tirmizî,
Kahire, 1963.

Nevevî, Muhyi’d-Dîn Ebu Zekeriyya Yahya (v.
677/1278): Şerhu Müslim, Mısır, tarihsiz.

Nevevî, Tehzîbu’l-Esmâ ve’l-Lügât, Beyrut,
tarihsiz.

Okiç, Tayyib: Bazı Hadîs Meseleleri Üzerine
Tedkîkler, İstanbul, 1959.

es-Serahsî, Şemsü’d-Dîn Ebu Bekr Muhammed İbnu
Ahmed (v. 490/1096): Usûlu’s-Serahsî, Haydarâbad-Deken, 1973.

Sezgin, Fuat: Buhârî’nin Kaynakları, İstanbul,
1956.

Sibâ’i, Mustafa: es-Sünne ve Mekânetühâ fi
Teşrî’i’l-İslâmî, Dımeşk 1966.

Subhi Sâlih: Hadîs İlimleri ve Hadîs
Istılahları, Çvr. Yaşar Kandemir, Ankara, 1971.

Suyûtî, Hâtimetu’l-Huffâz Celâlü’d-Dîn
Abdurrahmân İbnu Ebî Bekr (v.911/1505): Tedrîbu’r-Râvî fi şerhi Takrîbi’n-Nevevî,
Medîne, 1959.

eş-Şâtıbî, Ebu İshâk İbrahim İbnu Mûsâ (v.
790/1388): el-Muvâfakât fî Usûli’l-Ahkâm, Kahire. 1969.

Şeyhu’l-Emir, Muhammed: Müsnedu Şeyhi’l-Emîr
Muhammed, Süleymaniye. Bağdadlı Vehbi. Nu 316.

Tehânevî, Zafer Ahmed: Yeni Usûl-i Hadîs, Çvr.
İbrahim Canan, İzmir. 1982.

Zehebî, Ebu Abdillah Muhammed İbnu Ahmed (v.
748/1347): Mîzânu’l-İttidal fî Nakdi’r-Ricâl, Kahire. 1963.

Zehebî Tezkîretu’l-Huffâz, Haydarâbâd. 1956.

Zürkâni, Ebu Abdillah Muhammed İbnu Abdi’l-Bâki
(v. 1122/1710): Şerhu Muvatta’ı’l-İmâmı Mâlik, Kahire. 1961.[1]

KAYNAKLAR Hadis Usulü Online Oku yazısı ilk önce Fasih Arapça üzerinde ortaya çıktı.

Hadis Usulü Online Oku İçindekiler Hadis Usulü Online Oku yazısı ilk önce Fasih Arapça üzerinde ortaya çıktı.

Müteârız iki hadîs arasındaki ihtilafı cem ve te’lîf etmeyince, acaba biri nâsih diğeri mensuh olamaz mı? ihtimali üzerinde durduk, araştırdık ve sonunda gördük ki, buna hükmetmek de mümkün değil. İşte bu andan itibaren, ihtilafı gidermek için başvuracağımız mühim bir metod mevcuttur: Tercih.

Tercih, lügat olarak, meylettirmek, galib getirmek, birbirine denk olan şeylerden birinin üstünlüğünü tesbît etmek gibi mânalara gelir. İstılah olarak, teâruz halindeki hadîslerden birini diğerine üstün kılacak bir vasfı ortaya çıkarıp buna dayanarak onu öne alıp diğerini terketmek mânâsına gelir.

Anlaşılacağı üzere, tercîh’in işlemesinde hadîsin sıhhatine tesir eden hususların bilinmesi esastır. Teâruz, makbûl ve birbirine denk olan hadîsler arasında söz konusu olduğu için, normalde eşit denklikte olan iki hadîsten birini diğerine üstün kılmada dayanılacak delilin, hadîste sıhhat için aranan şartlar ve beyan edilen vasıflar çerçevesinde olacağı, bir başka ifadeyle objektif bir karîne olacağı açıktır.

Tercîh sebepleri çoktur. Bazı âlimler bunu 110’a kadar çıkarmıştır. Suyûtî, Tedribu’r-Râvî’de bunları yedi başlık altında sunar. Başka çeşit gruplamalar varsa da, tâdâd edilen maddeler netice itibâriyle aynıdır. Biz Suyutî’yi esas alarak bu konuda bilgi vermeye çalışacağız:[1]

[1] İbrahim Canan, Kutub-i Sitte Tercüme ve Şerhi, Akçağ Yayınları: 2/160; Talat Koçyiğit, Mücteba Uğur, İ. Hakkı Ünal, İmam-Hatib Liseleri İçin Hadis Usulü, 12. sınıf: 92.

3- Tercih Hadis Usulü Online Oku yazısı ilk önce Fasih Arapça üzerinde ortaya çıktı.

Takyîd, mutlak bir ifâdenin içine giren
mânalardan bazılarını dışarı çıkarmak suretiyle mukayyed tarafından açıklanması,
diye tarif edilir. Hadîs ıstılahı olarak, mutlak ifadeli iki müteârız hadisi,
birbirine zıt olan kayıtlara tâbi tutarak aralarındaki ihtilafı gidermektir. Bu
bazan biri mutlak, diğeri mukayyed iki hadîs arasında cereyan edebilir. Bu
durumda mutlak olan mukayyede göre tefsir edilerek ihtilâfın halli yoluna
gidilir.

Mesela “Su temizdir onu hiçbir şey kirletmez”
hadîsinde “su” mutlaktır. Akar-durgun, az-çok, vasıfları değişmiş veya
değişmemiş, yağmur, kuyu, dere, deniz vs. suyu hepsi buna dahildir ve “temiz
olduğu” ifâde edîlir.

Öte yandan: “Su iki kulle miktarında olunca
pislik tutmaz” hadîsi, belirtilen miktardan daha az olan suyun
kirlenebileceğini ifade etmektedir.

Şu halde bu iki hadîs müteârızdır.

Diğer taraftan “Rengi veya tadı değişmedikçe
su pislik tutmaz” hadîsi, rengi ve tadı değişen suyun -miktarı ne olursa
olsun- pis sayılacağını ifade etmektedir.

Şu halde ikinci hadîste zikredilen “miktar (ki
iki kulledir)” ile bu sonuncu hadîste zikredilen “evsaf (ki renk ve tad
değişmesidir)” birinci hadise nazaran iki ayrı “kayıt”tır ve orda gelen mutlak
temizlik ifadesine zıddır.

İşte bu üç hadisle ilgili olarak yapılacak cem
ve te’lif işlemine hamlu’l-mutlak ale’l-mukayyed veya kısaca “takyîd” denir.

Takyîd yoluyla yapılan bu cem işleminin sonucunu
şöyle ifâde ederek, aradaki ihtilafı kaldırırız: “İki kulle veya daha fazla olan
su, kıvam, renk, koku, tad gibi aslî vasıflarından biri (duyu organlarının
hissedeceği ölçüde) değişmedikçe, herhangi bir şeyle kirlenmez. Bu miktardan az
olan su, içerisine pislik düştü mü evsafı değişmese de kirli sayılır. Keza
evsâfından biri değişen su, iki kulleden çok da olsa kirlenmiş demektir”.[1]

2) Takyid: Hadis Usulü Online Oku yazısı ilk önce Fasih Arapça üzerinde ortaya çıktı.

Cem Arapçadan dilimize de geçen bir kelimedir,
dağınık şeyleri biraraya getirmek, toplamak demektir. Te’lif de buna yakın bir
mâna taşır. Istılah olarak, müteârız iki hadîs arasındaki ihtilafı aklî ve naklî
delillerle gidererek her iki hadîsle de amel etme imkânını göstermektir. Cem ve
te’lîf, bir barıştırma işidir, iki hadîs arasında görünen zıtlığın gerçekten
değil, zâhirde olduğunu açıklama ameliyesidir.

Bu nasıl gerçekleştirilir? Ulemâ bu meselede üç
metod ortaya koymuştur: Tahsîs, Takyîd, Haml.[1]

1- Cem Ve Te’lif Hadis Usulü Online Oku yazısı ilk önce Fasih Arapça üzerinde ortaya çıktı.

Haml, tearuz eden hadislerin vürud (varid olma)
şartlarını değerlendirerek te’liflerini sağlamaktır. Burada, herbir müteârız
hadîsin, taalluk ettiği hâdiseye konması esastır. Bunun bir misâli dağlama
usulüyle tedaviyi tecvîz eden: “Tedavî usullerinizden en faydalı olanlar kan
aldırmak, bal şerbeti ve dağlamadır” hadîsi ile buna müteârız olan:
“Vücudunu dağlattıran…. Allah’a tevekkül etmemiştir” hadîsidir. Bu
hadîsler iki farklı hâdiseye hamledilerek te’lîf edilmiştir: Birinci hadîs kanın
durmaması, vücudun iltihaplanması gibi dağlamayı gerektiren halde buna ruhsat
ifâde eder, ikinci hadîs ise hastalanmadan önce, hastalanmayı önlemek için veya
ciddî bir ihtiyaç hasıl olmadan zan üzerine dağlamaya başvurmayı yasaklar, çünkü
dağlama tehlikeli, ağır bir tedavi metodudur.

Cem ve te’lîf ile ilgili olarak sunduğumuz bu
çok muhtasar açıklama, mekanizmanın işleyişi ve gâyesi hakkında kısa bir fikir
vermek içindir. Konuyu yeterli şekilde kavramak isteyenlerin usûl bahislerine
müracaat etmeleri gerekir.

Özetlemek istersek cem ve te’lif mütearız
hadîslerin hepsi ile amel imkânlarını bulup çıkarmayı gaye edinen bir
ameliyedir.[1]

3) Haml Hadis Usulü Online Oku yazısı ilk önce Fasih Arapça üzerinde ortaya çıktı.

Müteârız hadîslerin aralarında mevcut ihtilaf
cem ve te’lîf yoluyla halledilemez ve her ikisiyle de amel etme imkânı
gösterilemezse, bunlardan birinin nâsih, diğerinin mensûh olduğu ihtimâli
üzerinde durulur. Şu halde ihtilaf’ı, neshi göstererek çözme yoluna gitmek cem
ve te’lif’ten tabiat itibariyle farklı bir metoddur. Öncekinde, her ikisiyle de
amel imkânı ararken bu ikincide, birini amelden tutmak suretiyle diğerini
muteber kılma imkânı aranmaktadır.

Nesh mekanizması nasıl işler meselesine gelince,
bu konuyla ilgili bilinmesi gereken husûslara bundan önceki Hadîste Nesh
bahsinde temas ettiğimiz için burada tekrar etmeyeceğiz.[1]

2- Nesh Hadis Usulü Online Oku yazısı ilk önce Fasih Arapça üzerinde ortaya çıktı.

Herhangi bir hadîsin neshedilip edilmediği
birkaç sûretle bilinir:

1- Hz.
Peygamber (aleyhissalâtu vesselâm)’in açıklaması ile. Bunun en bâriz örneği,
kabir ziyaretiyle ilgili hükümdür. Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm) bidâyette
yasak etti ise de sonradan bu yasağı kaldırmıştır:

“Size kabirleri ziyâret etmeyi yasaklamıştım.
Artık onları ziyâret edebilirsiniz”.

2-
Ashab (radıyallahu anhüm)’ın açıklamasıyla: Bir hadîste neshin varlığına, hadîsi
sevk sırasında Ashab’ın ihbârı delâlet eder:

“Hz. Peygamber (aleyhissalâtu vesselâm)’in en
son yaptığı iki işten biri ateşte pişen bir şey yenince abdest almayı terketmek
oldu”.

Keza Ubey İbnu Ka’b der ki: “İslâm’ın
başlangıcında, bir ruhsat olarak, gusül, meninin gelmesiyle gerekli oluyordu.
Sonra (haşefe’nin haşefe’ye duhulüyle meni gelmese de) gusül emredildi”.

Usulcüler, Sahâbe’nin ihbariyle neshin
kesinleşmesi için, ikinci hükmün -misallerde de görüldüğü üzere- muahhar
olduğunun tasrîhini şart koşarlar. Mesela, onlara göre, Sahâbî’nin: “Bu nâsihtir”
demesi yeterli değildir, zira şahsî içtihâdiyle de bu sözü söylemesi mümkündür.
Ancak, muhaddisler, buna gerek duymazlar, çünkü şahsî reyle nesh hükmü
verilemez, o hâdisenin muahhar olduğu bilinerek nâsih olduğu söylenmiştir. Ashab
ise, nesh târihini şerî bir hüküm için rastgele “nâsihtir” demeyecek kadar
Allah’tan korkan verâ sâhibi kişilerdir. Irâkî, bu mülahaza ile ehl-i hadîsin
Ashab hakkında bir kayıt koymasını daha uygun görür.

3-
Bazan nâsih, iki müteârız hadîsin vürud târihlerinin bilinmesiyle anlaşılır:
Muahhar olan nâsih mukaddem olan (önceki) mensûh’tur. Şeddâd İbnu Evs’in merfu
olarak rivâyet ettiği şu hadîs gibi “Hacamat yapan (doktorun) da, hacamat
olan kişinin de orucu bozulur”. İmam Şâfiî, bu hadisin, İbnu Abbâs’ın
rivayet ettiği şu hadisle neshedildiğine hükmeder:

“Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm) ihramlı ve
oruçlu iken hacamat oldu”.

Bu nâsihtir çünkü, İbnu Abbâs (radıyallahu anh)
Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm)’a hicretin onuncu yılında Veda haccı
sırasında o ihramda iken refakat etmiştir. Ayrıca, Şeddâd’ın rivâyetinin bazı
vecihlerinde şu açıklama var: “Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm) bu sözü,
Mekke’nin fethi sırasında, sekizinci hicrî senede söylemişti”. Öyle ise, İbnu
Abbâs’ın rivâyeti nâsih, öbürü mensûh’tur.

4-
Nesh bazan ulemanın icmasıyla sabit olur. Bu maddenin misali, dördüncü seferde
içki içenin öldürülmesi ile ilgili hadîsdir. Ebu Dâvud ve Tirmizî’de gelen hadîs
şöyle:

“Kim hamr içerse dayak cezası verin. Dördüncü
sefer tekrar ederse öldürün”.

Ulemadan hiçbiri bununla amel etmemiştir.
Böylece ortaya çıkan icma ile hadîs mensûh addedilmiştir. Ancak, bu hususa
itiraz edilmiş, icmanın kendisi neshedilemiyecegi gibi, icma ile bir başka
hükmün de neshedilemiyeceği söylenmiş, “neshle ilgili icmanın varlığı, neshedici
bir başka âmilin varlığına delîl olur” denmiştir. Nitekim mensuh addedilen ilk
hükmün, bizzat Hz. Peygamber’in tatbikatıyla neshedildiğini te’yid eden Hz.
Câbir’den bir rivâyet gösterilmiştir.

Tirmizî’den kaydedildiği üzere Hz. Câbir (radıyallahu
anh)’in rivayeti şu şekildedir. Resûlullah şöyle emretmiştir: “Bir kimse hamr
(sarhoş eden şey) içerse, onu kamçılayın, dördüncü sefer içecek olursa, o zaman
öldürün”. Bilâhare Hz. Peygamber (aleyhissalâtu vesselâm)’e dördüncü sefer
hamr içmiş bir adam getirildi. Ona dayak tatbik etti, öldürmedi”. Tirmizî
Kabisa’nın da buna benzer bir rivâyette bulunduğunu, bu çeşit amel hususunda
ulemânın hiç ihtilaf etmediğini belirtir. Bu tatbikatı te’yid eden çok delil
bulunduğunu belirten Tirmizî, Resûlullah’ın bir hadîsini kaydeder: “

“Allah’ın bir, benim de Allah’ın Resûlü olduğuma
şehâdet eden müslüman kişinin kanı şu üç sebep dışında kesinlikle helâl olmaz:
“Cana can kısas, zina eden evli, İslamdân irtidad eden”.

Şu halde, mezkûr hadîsin icma ile neshi değil,
bizzat Resûlullah’ın sünneti ile neshi söz konusu olmuştur, denmek
istenmektedir.[1]

NESHİN BİLİNME YOLLARI Hadis Usulü Online Oku yazısı ilk önce Fasih Arapça üzerinde ortaya çıktı.