Fiil-i mazi mâlum yapı; Bina kitabında bahs edilen mülhaklar (katılanlar) ile beraber 35 babta ele alıncaktır. Yani 35 bab mazi fiil var diyebiliriz. Sizler Emsile kitabını tamamladığınızda, Bina kitabının sizlere temrin niteliğinde olması için Emsile-i Muhtelifedeki 24 siganın teferruatını paylaşacağız, çekimlerini yapacağız ve misallerini vereceğiz İnşallah. Çünkü Bina kitabında fiillerin hususiyetlerini öğreneceğiz. Falanca babtan gelen fiil lazım fill midir, müteaddi midir, mutavaat var mıdır, müşterek bir bir fiil midir gibi konuları öğrenip o fiillerin bina ediliş kaidelerini göreceğiz. Maksud kitabında ise Mazi mâlum fiilin muvazenesi (hareke ve harf bakımından ölçüsü) nasıl oluşur, muzaraat harfleri nelerdir, ilal (illetli harflerin tebdili) kaidelerini göreceğiz. İzzi kitabında ise yine Emsile-i Muhtelifeye atfen bir takım hususlar ve sarf ilmine dair kapsayıcı bilgiler öğreneceğiz. Şu sayılan Emsile, Bina, Maksud ve İzzi kitabları bizlere Sarf İlmi hakkında bir çok bilgi verecektir. Emsile derslerimizde sadece klasik Osmanılıca metindeki çekimleri vererek geçmek istemiyorum. Detaylıca anlatmak ve Kuran ayetleriyle konuya vakıf olmaya çalışmak en güzel yöntemdir diye düşünüyorum.

Gelelim Fiil-i Mazi Mâlum Yapıya; Burada sadece Sülasi Mücerred (3 harfli ama her harfi sahih olan, elif vav ya veya harf tekrarı almayan salim fiiller) babların 1. Babı olan  mazisi فَعَلَ ve muzarisi يَفْعٌلُ vezninde olan نَصَرَ ve يَنْصُرُ mevzunlarındaki mazi fiil olan نَصَرَ “Yardım Etti” fiilinin zamirler ile çekilmiş Mazi Mâlum Tablosu hakkında bilgiler paylaşacağım. Biraz Sülasi Mücerredlerden bahsetmekte fayda görüyorum. Sülasi üç demektir, mücerred ise tecrid edilen yani yalın demektir. Haliye Sülasi Mücerred fiil denildiğinde aklımıza elif vav ve ya harfi olmayan ve مَدَّ gibi (iki dal harfi idgama uğramış) tadif denilen harf tekrarı bulunmayan salim ve her harfi sahih olan fiiller gelmelidir. Bu Sülasi Mücerredler Arapların dilinde 6 tane Mazi-Muzari fiilde ele alınmıştır. Zaten Bina kitabının girişi 6 tane sülasi mücerred filller ile başlar. Tabloda Sülasi Mücerredlerin 6 babı verilmiştir.

Tablodaki 6 tane olan Mazi vezin ile Muzari vezinler Sülasi Mücerred 6 tane babı teşkil eder. Gördüğünüz gibi نَصَرَ fiili 1.babtan gelen bir fiildir. Emsile-i Muhtelifenin tamamı 1. Babtan olan نَصَرَ fiili ile çekilmiştir. Bizler Bina kitabında bu babların her birine ayrı ayrı değineceğimiz için şimdilik 1. Babtan gelen نَصَرَ fiilini ele alacağız. Not: Bu fiillerin hepsi malum fiildir, ileride meçhul yapılarını da İzzi kitabında ele alacağız. Tablodaki 6 kalıp için bilmemiz gereken mazi ve muzari vezinlerin aynül fiilidir. Aşağıdaki Tabloda kısaca fiilin harflerini görelim

Sülasi mücerred fiillerin mazi kalıbı bu 3 harf iledir. Harekelerine gelince fa ul-Fiil daima fethalıdır. Ayn ul-Fiil 3 harekeyi de (fetha, kesra, damme) alır. Lam ul-Fiil ise daime fethalıdır. Yani Fiil-i Mazi Mâlum Sülasi Mücerred bir fiil 3 halde bulunur. نَصَرَ fiilinin Fa ul-Fiili ن “nun” harfidir. Ayn ul-Fiili ص harfidir. Lam ul-Fiili ise ر harfidir. 

Tabloya bakıldığında sadece Ayn ul-Fiil olan ع harfinin 3 harekeli hali görülür. Geri kalan Fa ul-Fiil ile Lam ul-Fiil fethalı olarak aynen kalır. Tüm sülasi mücerred mazi malum fiiler bu şekilde gelir. Tabiki bunlara karşılık gelen muzari fiillerin de aynul fiili değişir. 6 babta görüyoruz. Muzari fiilin başında ya-i meftuha olsa da yine fiilin asli harfleri üzerinden Fa ul-Fiil, Ayn ul-Fiil ve Lam ul-Fiil olarak değerlendiririz. Misal; يَنْصُرُ muzari fiilinin başındaki ي harfi muzaraat harfidir. Fiilin asli harfi değildir. Geri kalanlar fiilin asli harfleridir. يَنْصُرُ muzari fiilinin fa ul-Fiili ن, Ayn ul-Fiili ص ve Lam ul-Fiili ise ر harfidir. harfidir. Bina Kitabında daha detaylı ve misaller ile anlatılacaktır. Şimdilik نَصَرَ mazi mâlum fiilinin Sülasi mücerred olan 6 babın 1. si olan فَعَلَ يَفْعُلُ babından geldiğini bilelim.

نَصَرَ Fiil-i Mazi Bina-i Mâlum Bir fiildir. Sülasi Mücerredlerde gördüğümüz 6 tane mazi-muzari kalıbı vardır. Lugata bakıldığından sülasi mücerred fiillerin bu 6 babtan geldiği görülmüştür. Mesela ضَرَبَ “Vurdu” fiilini gördüğünüzde bunun muzarisinin 6 babtan hangisi olduğunu bilmemiz için lugatlarda parantez içinde yada mazi fiilin yanında – çizgi vardır ve bu çizginin üzerinde veya altında harekeler vardır. Üstte fetha veya damme, altta ise kesra vardır. Bu harekeler muzari fiilin Ayn ul-Fiilinin harekesidir. Mazi ve muzari ikilisini 6 bablık tabloda karşılık geleni buluruz ve kaçıncı babtan olduğunu anlarız. Yada direkt mazi-muzari-masdar ve çoğul kalıplarını yazarlar. Bilmediğimiz fiillerin hangi babtan olduğunu böyle anlarız. Zaten şu kitaplar okundukça bir çok fiil öğreneceğiz. ضَرَبَ fiilinin muzarisinin يَضْرِبُ olduğunu açıkça sözlükte gördük ya da çizginin altında kesre gördüğümüz zaman bu fiilin 2. Babtan gelen bir fiil olduğunu anlarız. Aynı şeyi نَصَرَ fiiline bakıp muzarisinin يَنْصُرُ olduğunu görerek anlayabiliriz. Bu kısa bilgiden sonra geçelim نَصَرَ fiilinin Mazi Mâlum tablosuna.

Tabloda Sülasi Mücerredlerin 1. Babı olan فَعَلَ يَفْعُلُ mazi muzarisinin maziye ait vezinleri verilmiştir. Bizler aşağıdaki tabloya bakarak çekimleri yapabiliriz.

Fa harfinin yerine Nun, Ayn harfinin yerine Sad ve Lam harfinin yerine Ra harfini koyarsak çekimleri yapabiliriz.

Daha evvel Fiil-i Mazi mâlum fiiller anlatılırken 6 tane sülasi mücerred babtan söz edildi. Fiil-i Mazi Meçhul sigalarında (çekimleri) o kalıpları kullanacağız. Fakat Sülasi mücerred babların meçhul olduklarındaki hareke yapısını inceleyeceğiz. Bu bilgilerini paylaştığımız emsile kitabı sadece, sülasi mücerred bablardan olan 6 tane babın 1.si olan ve mazisi فَعَلَ vezninde olan نَصَرَ “yardım etti” fiili ve muzarisi يَفْعُلُ vezninde olan يَنْصُرُ “yardım ediyor” fiilidir. Sülasi mücerred ve malum olan mazi bir fiili meçhul yapmak demek, daha evvel faili belli olan fiili, faili belirsiz olan bir fiile dönüştürmek demektir. Yani نَصَرَ “yardım etti” derken bu نَصَرَ fiilinin tahtında (altında) müstetir (örtülü) bir هُوَ “O” zamirinin yattığını biliyoruz. Biz buna Türkçe’de gizli özne diyoruz. Yani misalen; “Ben okula gidiyorum” demektense, nefs-i mütekellim vahde olan أَنَا “Ben” zamirini söylemeden; “Okula gidiyorum” dediğimizde fiilin içinde zaten yine أَنَا “Ben” zamiri mevcuttur. Bunu hepimiz biliriz. Arapça’da buna misal; أَنَا أَذْهَبُ إِلَى الْمَدْرَسَةِ “Ben okula gidiyorum” gibi bir cümlede أَنَا “Ben” zamirini söylemez isek bile أَذْهَبُ “ben gidiyorum” fiilinin tahtında müstetir أَنَا “Ben” zamiri yatıyordur. Bunlardan binaen mâlum bir fiilin “öznesi” mâlum olandır. Arapça’da biz ona fail diyoruz. Şimdi gelelim sülasi mücerred mazi fiillerin meçhul haline…

Tüm sülasi mücerred mazi fiillerin meçhul kalıbı فُعِلَ ve muzari kalıbı ise يُفْعَلُ kalıbı iledir. Bu mazi ve muzari kalıbına نُونْ ve صَادْ ve رَاء harflerini koyarsak eğer ortaya çıkan kalıp şudur.

Tabloda verilen kalıplar sülasi mücerred mazi bir fiilin meçhul çekimleridir. Bu kalıplarda fa harfi yerine nun, ayn harfi yerine sad, ve lam harfi yerine ra harfi konularak نَصَرَ mazi malum fiilinin mazi meçhul çekimleri yapılabilir. Zaten meçhul fiilin ilk dersinde نَصَرَ fiilinin meçhul tablosu verildi. Karşımıza سَئَلَ “sordu” gibi sülasi mücerred bir mazi malum fiil çıksa, bu fiili meçhul yapmak için öncelikle faul fiilini dammeli yaparız. سَئَلَ fiilinin faul fiili س harfidir ve dammeli olunca سُ olur. سَئَلَ fiilinin aynul fiilini ise kesreli yaparız. سَئَلَ fiilinin aynul fiili ئ harfidir ve kesreli olunca ئِ olur. سَئَلَ fiilinin lamul fiili ise aynen fethalı olarak kalır ve سَئَلَ fiilinin lamul fiili لَ harfidir. Sonuç olarak mazi malum olan سَئَلَ “sordu” fiili, سُئِلَ “soruldu” olarak mazi meçhul olarak gelmiştir.

{فَصْلٌ} فِي أَمْثِلَةِ تَصْرِيفِ هَذِهِ الأَفْعَالِ. أَمَّا الْمَاضِى؛ فَهُوَ أَلَّذِى عَلَى مَعْنًى وُجِدَ فِي الزَّمَانِ الْمَاضِى

{فَصْلٌ} bir fasıl, فِي أَمْثِلَةِ تَصْرِيفِ emsilenin (muhtelif sigaların) çekimi hakkında, هَذِهِ الأَفْعَالِ şu fiillerin. Yani buradan sonra bahsedilecek olan (mazi,muzari,emir ilaahirihi…) fiillerin muhtelif sigalardaki çekimleri ve hususiyetleri hakkında bir bölümdür. أَمَّا الْمَاضِى؛ Mazi fiile gelince; فَهُوَ أَلَّذِى o mazi fiil öyle fiil ki; عَلَى مَعْنًى bir mana üzerine delalet eden fiildir, وُجِدَ o mana mevcut olmuştur; فِي الزَّمَانِ الْمَاضِى geçmiş zamanda. Yani fiil-i mazi; Geçmiş zamanda mevcut olan bir mana üzerine delalet eden fiildir.

Metnin Toplu Manası: Buradan itibaren gelecek kısımlar, bahsedilecek olan fiillerin muhtelif sigalardaki çekimleri hakkında bir fasıldır. Bu fasılın ilki olan Fiil-i Mazi’ye gelince; O fiil-i mazi ki; Geçmiş zamanda mevcut olan bir mana üzerine delalet eden fiildir. Bununla ilgili misaller tabloda verilmiştir. Dersler ilerledikçe detayla netleşecektir.

فَالْمَبْنِىُّ لِلْفَاعِلِ مِنْهُ مَا كَانَ أَوَّلُهُ مَفْتُوحًا أَوْ كَانَ أَوَّلُ مُتَحَرِّكٍ مِنْهُ مَفْتُوحًا، نَحْوُ؛ إِجْتَمَعَ. فَإِنَّ أَوَّلَ مُتَحَرِّكٍ مِنْ إِفْتَعَلَ هُوَ التَّاءُ. مِثَالُهُ؛ نَصَرَ نَصْرًا نَصَرُوا إِلَى آخِرِهِ… وَ قِسْ عَلَى هَذَا فَعْلَلَ وَ تَفَعْلَلَ وَ افْتَعَلَ وَ انْفَعَلَ وَ افْعَلَّ وَ اسْتَفْعَلَ وَ افْعَالَّ وَ افْعَلَلَّ وَ افْعَوْعَلَ وَ افْعَنْلَلَ وَ افْعَنْلَى وَ افْعَوَّلَ. وَ لاَ تُعْتَبِرُ حَرَكَاتُ الأَلِفَاتِ فِي الْأَوَائِلِ. فَإِنَّهَا زَائِدَةٌ تَثْبُتُ فِي الْإِبْتِدَاءِ وَ تَسْقُطُ فِي الدَّرْجِ.

فَالْمَبْنِىُّ mebni olan mazi fiile gelince; لِلْفَاعِلِ fail için. Yani hades, kendisi ile bilinen (kaim olan) zatı bildirmek için bina edilen fiil. Yani faili belli etmek için yapılan malum bir mazi fiilden söz ediyoruz. O fiil-i mazi de haliyle mebni (mâlum) olmalıdır ki faili meçhul olmasın, faili mâlum olsun. Peki hadesi kendisi ile bilinen (kaim olan) zatı bildirmek için bina edilen fiil nerden bina edilir? مِنْهُ ondan, yani mazi fiilden bina edilir, مَا o mazi fiili ki; كَانَ أًوَّلُهُ o mazi fiilin evveli oldu, ne oldu? مَفْتُوحًا meftuh, yani fethalı oldu. Misal; نَصَرَ gibi. أَوْ veya, كَانَ أَوَّلُ o mazi fiilin evveli olur, ne olur? مُتَحَرِّكٍ harekeli olur, مِنْهُ ondan, o fiili maziden, مَفْتُوحًا meftuh, yani fethalı. Misal; إِجْتَمَعَ gibi. فَإِنَّ çünkü, أَوَّلَ مُتَحَرِّكٍ ilk harekeli harf, مِنْ إِفْتَعَلَ ifte’âle babından ilk harekeli harf, هُوَ التَّاءُ ta (تاء) harfidir. Hemze geçiş anında düşmüş, fa harfi ise sakindir. مِثَالُهُ onun (mâlum mazi fiilin) misali; نصَرَ نَصْرًا نَصَرُوا ila ahirihi (onun (bu çekimlerin) sonuna kadar). وَ ve, قِسْ kıyas et! Yani uydur, benzet..عَلَى هَذَا  şu zikredilen نصَرَ نَصْرًا نَصَرُوا ila ahirihi.. sigalarının üzerine kıyas et, neyi kıyas edeceğiz? فَعْلَلَ fe’lele babından gelen kelimeleri, وَ تَفَعْلَلَ ve tefe’lele babından gelen kelimeleri, وَ افْتَعَلَ ve ifte’âle babından gelen kelimeleri, وَ انْفَعَلَ ve infe’âle babından gelen kelimeleri, وَ افْعَلَّ ve if’âlle babından gelen kelimeleri, وَ اسْتَفْعَلَ ve istef’âle babından gelen kelimeleri, وَ افْعَالَّ ve if’âlle babından gelen kelimeleri, وَ افْعَلَلَّ ve if’âlelle babından gelen kelimeleri,وَ افْعَوْعَلَ ve if’âv’âle babından gelen kelimeleri, وَ افْعَنْلَلَ ve if’ânlele babından gelen kelimleri, وَ افْعَنْلَى ve if’ânlâ babından gelen kelimleri, وَ افْعَوَّلَ if’âvvele babından gelen kelimeleri نصَرَ نَصْرًا نَصَرُوا ila ahirihi.. sigalarının üzerine kıyas et. وَ لاَ تُعْتَبِرُ itibar edilmez, حَرَكَاتُ الأَلِفَاتِ şu sayılan bablardaki eliflerin harekelerine, فِي الْأَوَائِلِ yani o babların başlarında bulunan eliflerin harekelerine itibar edilmez. فَإِنَّهَا çünkü o (onlar), yani elif (elifler); زَائِدَةٌ zaiddir, eklenmiştir; تَثْبُتُ o elifler sabit olur, فِي الْإِبْتِدَاءِ başlangıçta, yani kelimeye onunla başlanıldığında sabittir, harekesiyle okunur. وَ تَسْقُطُ ve o elifler düşer; فِي الدَّرْجِ geçiş anında ise düşer, harekesi yazılmaz ve okunmaz.

Metnin Toplu Manası: Fiil-i mazi’den, fail için, yani hadesi kendisi ile kaim olan zatı belirlemek için bina edilen fiildir. Fiil-i mazinin ilk harfi fethalıdır. Misal; نَصَرَ gibi. Yada o fiili maziden ilk harekeli olan harf, meftuh olan ta harfidir. Misal; إِجْتَمَعَ gibi. İfte’âle babından gelen bu ta (تاء) harfi meftuhtur. Mâlum fiilin misali; نَصَرَ نَصْرًا نَصَرُوا إِلَى آخِرِهِ gibidir. Şu zikredilecek olan babları da, bu نَصَرَ نَصْرًا نَصَرُوا إِلَى آخِرِهِ sigalarına kıyas et, uydur. O bablar ise; فَعْلَلَ ve تَفَعْلَلَ ve افْتَعَلَ ve انْفَعَلَ ve افْعَلَّ ve اسْتَفْعَلَ ve افْعَالَّ ve افْعَلَلَّ ve افْعَوْعَلَ ve افْعَنْلَلَ ve افْعَنْلَى ve افْعَوَّلَ bablarıdır. Bahsedilen bu babların evvellerindeki eliflerin harekelerine itibar edilmez. Bu elifler, kelimeye onlarla başlanınca sabit olurlar ve geçiş anında ise düşerler.

Babların mazi mâlum çekimleri; فَعْلَلَ babı; دَحْرَجَ دَحْرَجَا دَحْرَجُوا ve تَفَعْلَلَ babı; تَدَحْرَجَ تَدَحْرَجَا تَدَحْرَجُوا ve افْتَعَلَ babı; إِجْتَمَعَ إِجْتَمَعَا إِجْتَمَعُوا ve انْفَعَلَ babı; إِنْكَسَرَ إِنْكَسَرَا إِنْكَسَرُوا ve افْعَلَّ babı; إِحْمَرَّ إِحْمَرَّا إِحْمَرُّوا ve اسْتَفْعَلَ babı; إِسْتَخْرَجَ إِسْتَخْرَجَا إِسْتَخْرَجُوا ve افْعَالَّ babı; إِحْمَارَّ إِحْمَارَّا إِحْمَارُّوا ve افْعَلَلَّ babı; إِقْشَعَرَّ إِقْشَعَرَّا إِقْشَعَرُّوا ve افْعَوْعَلَ babı; إِعْشَوْشَبَ إِعْشَوْشَبَا إِعْشَوْشِبُوا ve افْعَنْلَلَ babı; إِقْعَنْسَسَ إِقْعَنْسَسَا إِقْعَنْسَسُوا ve افْعَوَّلَ babı; إِجْلَوَّذَ إِجْلَوَّذَا إِجْلَوَّذُوا ve ila ahirihim.. Bu misallerin hepsini mazi fiildeki tabloya koyarak mazi çekimlerini elde edebilirsiniz. İzzi derslerindeki mazi fiil dersimizde mazi mâlum 14 zamirle نَصَرَ fiili çekilmiştir. Sizler kıyasınızı yapabilirsiniz. Yukardaki örneklerin tamamı fiil-i mazi, bina-i mâlum müfred / tesniye / cemi müzekker gaib içindir. Tabloya göre, fiil-i mazi, bina-i mâlum müfred / tesniye / cemi müennes gaibe, fiil-i mazi, bina-i mâlum müfred / tesniye / cemi müzekker muhatab, fiil-i mazi, bina-i mâlum müfred / tesniye / cemi müennes muhataba, fiil-i mazi, bina-i mâlum nefs-i mütekellim vahde ve nefs-i mütekellim meâl gayr sigalarına göre çekimleri yapınız.

فَالْمَبْنِىُّ لِلْمَفْعُولِ مِنْهُ، وَ هُوَ الَّذِى لَمْ يُسَمَّ فَاعِلُهُ مَا كَانَ أَوَّلُهُ مَضْمُومًا. كَـفُعِلَ وَ أُفْعِلَ وَ فُعِّلَ وَ فُوعِلَ وَ تُفُعِّلَ وَ تُفُوعِلَ وَ فُعْلِلَ وَ تُفُعْلِلَ. أَوْ كَانَ أَوَّلُ مُتَحَرِّكٍ مِنْهُ مَضْمُومًا، نَحْوُ افْتُعِلَ وَ اسْتُفْعِلَ وَ هَمْزَةُ الْوَصْلِ تَتْبَعُ هَذَا الْمَضْمُومَ فِي الضَّمِّ. وَ مَا قَبْلَ آخِرِهِ يَكُونُ مَكْسُورًا أَبَدًا. كَقَوْلِكَ؛ “نُصِرَ زَيْدٌ” وَ “أُسْتُخْرِجَ الْمَالُ”

فَالْمَبْنِىُّ لِلْمَفْعُولِ مِنْهُ fiili-i maziden meful için bina edilen fiil, وَ هُوَ الَّذِى o meful için bina edilen fiil-i mazi öyledir ki; لَمْ يُسَمَّ isimlenmeyen yani zikredilmeyendir; فَاعِلُهُ onun (fiil-i mazinin) faili. مَا كَانَ أَوَّلُهُ o fiil-i mazinin evveli olur; مَضْمُومًا madmum yani dammeli olur. Bu meçhul mazi sigaları; كَـفُعِلَ fü’ile babı gibidir, وَ أُفْعِلَ ve üf’ile babı gibidir, وَ فُعِّلَ ve fü’île babı gibidir, وَ فُوعِلَ ve fû’ile babı gibidir, وَ تُفُعِّلَ ve tüfü’île babı gibidir, وَ تُفُوعِلَ ve tüfû’ile babı gibidir, وَ فُعْلِلَ ve fü’lile babı gibidir, وَ تُفُعْلِلَ ve tüfü’lile babı gibidir. أَوْ كَانَ أَوَّلُ ve o mazi fiilin evveli, مُتَحَرِّكٍ مِنْهُ maziden dolayı harekeledir, مَضْمُومًا dammeli olarak. أُفْتُعِلَ ve أُسْتُفْعِلَ gibi. Şu son iki meçhul mazi fiilin başındaki وَ هَمْزَةُ الْوَصْلِ vasıl hemzesi; تَتْبَعُ tabi olur, هَذَا الْمَضْمُومَ bu dammeli oluşa, فِي الضَّمِّ meçhullük alameti olan evvelinin dammelenmesi hususuda, yani başa vasıl hemzesi de gelse kaçış yok dammeli olacak. وَ مَا ve o harf ki, قَبْلَ آخِرِهِ meful için bina edilen fiil-i mazinin son harfinden önceki harf; nedir? يَكُونُ olur, ne olur? مَكْسُورًا meksur yani kesreli olur. Ne müddette? أَبَدًا ebedi, sürekli meksurdur. كَقَوْلِكَ senin şu sözün gibi; نُصِرَ زَيْدٌ “Zeyd’e yardım edildi” terkibindeki نُصِرَ fiili gibi. نُصِرَ fiilinin evveli görüldüğü gibi dammelidir ve sondan bir önceki harfi ise kesrelidir. İkincisi; أُسْتُخْرِجَ الْمَالُ “mal çıkartıldı” terkibindeki أُسْتُخْرِجَ fiili, fiili-i mazi meçhul sigasındadır. أُسْتُخْرِجَ fiilinin evveli dammelidir, sonran bir önceki harfi ise kesrelidir.

Metnin Toplu Manası: Fiil-i maziden, meful için yani hades kendi üzerine vaki olan zatı belirlemek için bina edilen fiil, kendi faili zikredilmeyen fiil olup, ilk harfi dammeli olan fiildir. Bu mazi meçhul bablara misaller; فُعِلَ babı (sülasi mücerredlerin tamamının meçhul mazi kalıbıdır) ve أُفْعِلَ babı (if’âl babının meçhul mazi sigasıdır) ve فُوعِلَ babı (mufa’âle babının meçhul mazi sigasıdır) ve تُفُعِّلَ babı (tefe’âle babının meçhul mazi sigasıdır) ve تُفُوعِلَ babı (teba’âde babının mazi meçhul sigasıdır) ve فُعْلِلَ babı (dehrace babının mazi meçhul sigasıdır) ve تُفُعْلِلَ babı (tedahrece babının mazi meçhul sigasıdır) gibidirler. Veya fiil-i maziden meful için bina edilen fiil, ya da o fiili maziden ilk harekeli harf dammeli olan fiildir, misal;  أُفْتُعِلَ babı (ifteâle babının mazi meçhul sigasıdır) ve أُسْتُفْعِلَ babı (istif’âl babının mazi meçhul sigasıdır) gibi. Bu iki babdaki hemze-i vasıl (vasıl hemzesi) dammeli olan ilk harekeli harfe damme hususunda tabi olur. Meçhul olan fiil-i mazi sigasının sondan bir önceki harfi daima meksurdur. Meçhul mazi fiillere misal; نُصِرَ زَيْدٌ “Zeyd’e yardım edildi” terkibindeki نُصِرَ fiili, mazi meçhul bir fiildir. أُسْتُخْرِجَ الْمَالُ “Mal çıkartıldı” terkibindeki أُسْتُخْرِجَ fiili, mazi meçhul bir fiildir.

Babların mazi meçhul çekimleri; فُعِلَ babı; نُصِرَ نُصِرَا نُصِرُوا ve أُفْعِلَ babı; أُكْرِمَ أُكْرِمَا أُكْرِمُوا ve فُعِّلَ babı; فُرِّحَ فُرِّحَا فُرِّحُوا ve فُوعِلَ babı; قُوتِلَ قُوتِلاَ قُوتِلُوا ve تُفُعِّلَ babı; تُعُلِّمَ تُعُلِّمَا تُعُلِّمُوا ve تُفُوعِلَ babı; تُبُوعِدَ تُبُوعِدَا تُبُوعِدُوا ve فُعْلِلَ babı; دُحْرِجَ دُحْرِجَا دُحْرِجُوا ve تُفُعْلِلَ babı; تُدُحْرِجَ تُدُحْرِجَا تُدُحْرِجُوا ve أُفْتُعِلَ babı; أُجْتُمِعَ أُجْتُمِعَا أُجْتُمِعُوا ve أُسْتُفْعِلَ babı; أُسْتُغْفِرَ أُسْتُغْفِرَا أُسْتُغْفِرُوا babları ve ila iahirim.. Ben, sizler için bir önceki mâlum muzari çekimlerinde verdiğim misali “دَحْرَجَ” fiilinin meçhulü olan “دُحْرِجَ” fiilinin mazi meçhul çekimleri veriyorum.