1. ما إسْمُكَ

إسْمِي محمد

2 .مِنْ أينَ أنْتَ؟

أنَا مِنْ قَصْطومون

3. أَيْنَ تَسْكُنُ؟

أَسْكُنُ في إسطَنبول

4.  كَمْ عمرك؟

عمري ثلاث و ثلاثون سنة

عمري أربعة عشر

عمري خمست عشر

5.  . ……….هَلْ يُوجَدُ 

هَل يُوجَدُ اَخٌ أَوْ أُخَتٌ ؟

نَعَمْ يُوجدُ اخي , آختي

لا يوجد

6 .  ماَ إسْمُهٌ؟

    ما اسمها ؟

    إسْمُهُ محمد

     اسمها زينب 

      كَمْ عُمرهُ ؟

     عمره خمسة

7.  ما هاذا bu ne 

 هَلْ هَذاَ قَلَمٌ

     نعَمْ هذا قَلَمٌ

8.    من اين انت قادم

انا قادم من البيت

9    ظالي اين انت ذاهب 

   انا ذاهب الى مدرسة

10 Şemsi ve Kameri Harflere göre ال takısı ekleyin

كتاب – الكتاب harekeleriyle birlikte

11. Muttasıl Zamirler

Yukarıdaki Fiillerden bir tanesinin mazi fiil çekimini yapınız.

MUZARİ FİİL ÇEKİMİ

isimlerin sonuna birleşen iyelik zamirleri

Not: Zamirlerin harekesi değişmez fakat zamirden önceki ismin harekesi fâil mef’ûl vs. oluşuna yani cümledeki yerine göre hareke alır. Ancak mütekellim yâ’sı (ي) birleşen ismin son harfinin harekesi her durumda esre olarak harekelenir. (مَدْرَسَتِي) okulum, (صَدِيقِي) arkadaşım gibi.

MUNFASIL ZAMİR ÇEKİMİNİ ANLAMLARI İLE BİRLİKTE YAZINIZ

Muttasıl Zamirler Tablo Halinde

BİRİNCİ KISIM

مشتاق Özlem 

ماذا فعلت امس  dün ne yaptın

اين كنت امس  dün nerdeydin 

كنت في مدرس

  قرات الكتاب اكلت الفطور   شربت الشاي

muzari fiil Sonu fethalı şekilde (………..) هل يمكن ان

Kalıplar 

ما إسْمُكَ

إسْمِي محمد

مِنْ أينَ أنْتَ؟

أنَا مِنْ قَصْطومون

أَيْنَ تَسْكُنُ؟

أَسْكُنُ في إسطَنبول

كَمْ عمرك؟

عمري ثلاث و ثلاثون سنة

عمري أربعة عشر

عمري خمست عشر

. ……….هَلْ يُوجَدُ 

هَل يُوجَدُ اَخٌ أَوْ أُخَتٌ ؟

نَعَمْ يُوجدُ اخي , آختي

لا يوجد

ماَ إسْمُهٌ؟

ما اسمها ؟

إسْمُهُ محمد

اسمها زينب 

كَمْ عُمرهُ ؟

عمره خمسة

هَلْ هَذاَ قَلَمٌ

نعَمْ هذا قَلَمٌ

إلي اللقاء

مَعَ السلام

دَفَتَرٌ

قَلَمٌ

مُعَلَمٌّ

كِتاَبْ

فَاتِحُ

كَاتِبٌ

شَاهِدٌ

حَافِظٌ

نَعَمْ

لا

ابٌ

أمٌّ

اَخٌ

أُخْتٌ

جَدُّ

Soru Cevap

ما مهنتك mesleğin nedir
كيف كان عقوبة المجرمين 

مرحبا

مع السلام  Selametle

الى اللقاء Görüşürüz

هل يوجد….. ؟ Var mı , mevcut mu?

 هل هاذا ……؟

هل هاذه ……؟

دفتر 

كبير

كتاب

نعم Evet

لا Hayır

 … كم Kaç

….. كيف  Nasıl

ما هاذا؟ Bu ne

من انت ؟

اب Baba

ام Anne

اخ Erkek kardeş

اخت Kız kardeş

جد Dede

جدة Nine 

Yönler

امام Ön

خلف Arka

يمين Sağ

يسار Sol

قلم 

دفتر

باب Kapı

طيب Doktor

مهندس

تمام

جمىل Güzel

سهلا Kolay

صعبا Zor

فقير

ذكي

سريع

بطيء

و

لاكن

ولاكن

اما

مرمي 

مرمى Şut

كرة القدم Futbol topu

القدم Ayak

من دق دق 

الانتظار اشد من النار

اسمه

اسمها

اين تسكت

……. أسكن في

جواب     

نعم انا كبيز

لا لست كبيرا

ما  جنسيتك ؟

انا تركي

انا كردي

انا عراقي

ربما belkide

بنسب لي ….. bana göre 

ما هاذا bu ne 

من هاذا bu kim 

من هاذه (kız) bu kim 

اليّ bana doğru bana

اليك sana doğru sana

Leyse mazi fiili çekimi

ليس  ليسا ليسوا

ليست ليستا لسن 

لست لستما لستم

لست لستما لستن

لستُ لسنا لسنا 

ايضا bende bence de

Emir Filler

قل  Söyle

اسأل Sor

اسكت Sus

…ارخع الى -e dön

أجلس otur

قم Kalk

اكتب Yaz

اقرء Oku

افتح Aç

اخرج Çık

نام       ينام  uyudu

Fiiller
ذَهَبَ gitti

شَرِبَ içti

خَرَجَ çıktı

دَخَلَ  girdi

كَتَب yazdı

نَصَرَ yardım etti

فَعَلَ yaptı 

فَهِمَ anladı

شَگرَ şükretti

رَكِبَ bindi

وَصَلَ ulaştı

حَفِظَ  korudu

قَرَأَ okudu

جَلَسَ oturdu 

عَلِمَ bildi 

فَتَخَ açtı

عَمِلَ çalıştı

وَجَدَ buldu 

سَمِعَ duydu

طَلَبَ istedi

دَرَسَ çalıştı 

حَمَلَ taşıdı

نَزَلَ indi

شَهَدَ izledi 

قَتَلَ öldürdü

حَمَدَ şükretti 

سَجَدَ boyun eğdi secde etti 

رَسَلَ gönderdi 

قَبَلَ kabul etti 

قَالَ dedi söyledi 

غَلَقَ kapattı 

مَرَضَ hastalandı

وَلَدَ doğdu

أخَذَ aldı

نَظَرَ baktı

قَامَ kalktı 

نَامَ uyudu 

إسْتَيَْقَظَ uyandı 

أَرَادَ istedi 

رَجَعَ döndü 

أَكَلَ yedi 

لَيْسَ Değil

سرق çaldı 

سكت sustu

خاف korktu

سارق çalan hırsız 

عرف  bildi

اخذ aldı

لعب oynadı

سأل sordu

اخذ aldı

اخبر haber ver

خبر haber ver

اخذ. Aldı 

ارسل gonderdi

döndu  عاد 

 dönüyor يعود

 Sevdi حب.

  Seviyorum  أحب 

تعل gel

كان idi oldu

ربما belki

ليت keşke

يا ليتني كنت ترامب keşke toprak olsadim

İSMİ FAİL KALIBI

Herhangi içinde اوي bulunmayan üç harften oluşan (sülasi) bir fiille işi yapan, gerçekleştiren anlamı katar

ٌ………   ………ِ    ا……َ

قدر قادر

 نظر   ناظر

فتح فاتح

جعل جاعل

فهم فاهم

حمد حامد

شكر شاكر

ضرب ضارب

كتب كاتب

جلس جالس

قرأ قارءٌ

دخل داخل

خرج خارج

حمل حامل

نام نائم

شهد شاهد

ذكر ذاكر

حفط حافظ

ناجحة

حافظون

شرب / شاربٌ .

– نام / نائم .

– عمل / عامل

سلِم سالِم

قام قائِم

نصر ناصِر

دعا داعٍ

وعد واعِد

السارق

راجع يُراجِع

 مُراجِع استغفر يَستغفِر

مُستغفِر انقلب يَنقلِب

مُنقلِب أكرم يُكرِم

 مُكرِم اختار يختار

 مُختار

كامل

Pratik Arapça 1. Ders Notları yazısı ilk önce Fasih Arapça üzerinde ortaya çıktı.

Kelimeler ve Deyimler
Aç bıraktı : أَجَاعَ – يُجِيعُ – إِجَاعَةً
Saygı duydu, saygı gösterdi : اِحْتَرَمَ – يَحْتَرِمُ – اِحْتِرَامًا
(Bıçak vb. ni) biledi, keskinleştirdi : أَحَدَّ – يُحِدُّ – إِحْدَادًا
Helal kıldı, yerleştirdi : أَحَلَّ – يُحِلُّ – إِحْلاَلاً
Sınav, imtihan : اِخْتِبَارٌ (ج) اِخْتِبَارَاتٌ
Çok çalıştırarak yordu : أَدْأَبَ – يُدْئِبُ – إِدْآبَا
Yaydı, ifşâ etti, açığa vurdu : أَذَاعَ – يُذِيعُ – إِذَاعَةً
Rahatlattı, istirahat ettirdi : أَرَاحَ – يُرِيحُ – إِرَاحًةً
(Bir şeyi) yapabildi, güç yetirdi : اِسْتَطَاعَ – يَسْتَطِيعُ – اسْتِطَاعَةً
Hazırlandı : اِسْتَعَدَّ – يَسْتَعِدُّ – اِسْتِعْدَادً
Dayanılmaz oldu, şiddetlendi : اِشْتَدَّ – يَشْتَدُّ – اِشْتِدَادًا عَلَى
(Hedefi) vurdu, isabet ettirdi : أَصَابَ – يُصِيبُ – إِصَابَةً
Yatırdı : أَضْجَعَ – يُضْجِعُ – إِضْجَاعًا
Kabul etti, itiraf etti : اِعْتَرَفَ – يَعْتَرِفُ – اِعْتِرَافًا بِ
Doldu : اِمْتَلأَ – يَمْتَلِئُ – اِمْتِلاَءً
Tuttu, yakaladı : أَمْسَكَ – يُمْسِكُ – إِمْسَاكًا بِ
Öldürdü : أَمَاتَ – يُمِيتُ – إِمَاتَةً
Yayıldı : اِنْتَشَرَ – يَنْتَشِرُ – اِنْتِشَارًا
Gitti : اِنْطَلَقَ – يَنْطَلِقُ – اِنْطِلاَقًا
Tavsiye etti, emretti : أَوْصَى – يُوصِي – إِيصَاءً بِ
Durdurdu, bekletti : أَوْقَفَ – يُوقِفُ – إِيقَافًا
Kuyu : بِئْرٌ (ج) آبَارٌ، بِئَارٌ
Deve : بَعِيرٌ (ج) أَبْعِرَةٌ
Ulaştı, yetişti : بَلَغَ – يَبْلُغُ – بُلُوغًا
194
Hayvan : ِيمَةٌ (ج) بَهَائِمُ

Arapça Kelimer Kelimeler ve Deyimler yazısı ilk önce Fasih Arapça üzerinde ortaya çıktı.

1. Fiilin Anlamını Pekiştirmesi
Bu tür el-mef‘ûlü mutlak daima müfreddir ve fiilden sonra gelir. Türkçe’ye
şüphesiz, gerçekten, tam, tamamen, muhakkak, iyi, iyice, çok, öyle …
ki, vb. lafızlarla tercüme edilir.
نَامَ الطِّفْلُ نَوْمًا . Çocuk iyi uyudu.
أَكَلَ الرَّجُلُ الجَائِعُ أَكْلاً . Aç adam gerçekten iyi yedi.
فَرَّ اللِّصُّ مِنَ الشُّرْطِيِّ فِرَارًا . Hırsız, polisten öyle bir kaçtı ki!
يَنْصُرُ اللهُ المؤُْمِنِينَ نَصْرًا . Allah müminlere muhakkak yardım eder.
حَفِظْتُ القُرْآنَ حِفْظًا . Kur’ân’ı iyice ezberledim.
اِنْتَصَرَ الجَْيْشُ انْتِصَارًا . Ordu kesin bir zafer kazandı.
Yukarıdaki cümlelerde, fiille aynı kökten gelen mansûb mastarların hepsi
de fiilin mânâsını pekiştirmek amacıyla gelmiştir.

Yukarıda verilen örnekler ışığında siz de aşağıdaki cümlelerde geçen fiillerin
mastarlarını tespit ederek, pekiştirme için gelen el-mef’ûlü mutlak ögesinin
doğru şekillerini yazınız.
حَطَّمَتِ الأَمْوَاجُ السَّفِينَةَ ……. Dalgalar gemiyi paramparça etti.
قَرَأَ اْلإِمَامُ الْقُرْآنَ ……. İmam öyle bir Kur’ân okudu ki!
حَفَرَ الْمُزَارِعُ اْلأَرْضَ ……. Çiftçi tarlayı iyice kazdı.
Fiilin anlamını pekiştirme amaçlı mastarlar ikil ya da çoğul olarak
kullanılmazlar. Meselâ fiilin mânâsını pekitirmek için وَعَدْتُكَ وُعُودًا şeklinde bir
cümle kullanılmaz. Böyle bir cümlede fiille aynı kökten olan çoğul mastar, elmef’ûlü
mutlak değil, mef’ûlün bih olur. Cümle de Sana vaadlerde bulundum
mânâsına gelir.
2. Fiilin Çeşidini Bildirmesi
Fiilin yapılış şeklini bildiren el-mef‘ûlü mutlak ya isim ya da sıfat tamlaması
olarak gelir. Türkçe’ye gibi, şeklinde, -ce, aynen, tıpkı, tam … vb. lafızlarla
tercüme edilir.
İsim tamlaması:
ضَرَبَهُ ضَرْبَ الظَّالِِم . Ona zalimce vurdu.
أَجَابَهُ إِجَابَةَ الْعَالِِم . Ona alim gibi cevap verdi.
اِنْطَلَقَتِ السَّيَّارَةُ اِنْطِلاَقَ الصَّارُوخِ . Araba füze gibi fırladı.
Yukarıdaki üç örnekte mastar isim tamlamasının muzâfı, peşinden gelen
kelime de muzâfun ileyh olarak gelmiştir. Burada el-mef ‘ûlü mutlak olan
öge mansûb mastardır.
Sıfat tamlaması:
سِرْتُ سَيْرًا حَسَنًا . Güzelce yürüdüm.
نَامَ الْمَرِيضُ نَوْمًا هَادِئًا . Hasta sakin bir uyku çekti.
اِعْتَرَضَ الْمُتَّهَمُ الْقَرَارَ اعْتِرَاضًا شَديدًا . Sanık karara şiddetle karşı çıktı.
Geçen üç örnekte de mastarlar, sıfat tamlamasının bir ögesi olarak
gelmiştir. Burada mansûb mastar, el-mef’ûlü mutlak olurken, peşinden gelen
lafız da onun sıfatı olarak yer almıştır.
Sıfat tamlaması şeklinde gelen el-mef‘ûlü mutlakta bazen isim zikredilmez,
sadece sıfatı kalır. Bu durumda sıfat, el-mef’ûlü mutlak olur.
جَرَى الْكَلْبُ سَرِيعًا . Köpek hızlı koştu.
Bu cümlenin aslı şöyledir:
جَرَى الْكَلْبُ جَرْيًا سَرِيعًا . Köpek hızlı koştu.

أَكَلَ الطِّفْلُ كَثِيرًا . Çocuk çok yedi.
Bu cümlenin aslı da şudur:
أَكَلَ الطِّفْلُ أَكْلاً كَثِيرًا . Çocuk çok yedi.
Yukarıda verilen örnekler ışığında siz de aşağıdaki cümlelerde geçen fiillerin
mastarlarını tespit ederek, fiilin yapılış şeklini belirten el-mef’ûlü mutlak
ögesinin doğru şekillerini yazınız.
حَزِنَتِ اْلأُمُّ عَلَى فَقْدِ بِنْتِها …. شَدِيدًا . Anne kızını kaybettiğine çok üzüldü.
حَلَّ الْمُدِيرُ الْمَسْأَلَةَ…….تَامًّا . Müdür problemi tamamen halletti.
يَحْمَدُ الْمُؤْمِنُ رَبَّهُ ……كَثِيرًا . Mü’min, Rabbine çokça hamdeder.
3. Fiilin Sayısını Bildirmesi
Fiilin kaç defa yapıldığını bildiren el-mef‘ûlü mutlak, فَعْلَةٌ kalıbında gelen
masdar-ı merra’dan elde edilir. Türkçe’ye kere, defa, kez … vb. lafızlarla
tercüme edilir. Müfred (Tekil), müsennâ (ikil) veya cemi (çoğul) olarak
gelebilir. Eğer mastarın başında sayı varsa, o sayı muzâf olarak el-mef‘ûlü
mutlak olurken, mastar da onun muzafun ileyhi olur. Ayrıca مَرَّةً bir kere /
defa / kez lafzı da el-mef‘ûlü mutlak olur.
Müfred (Tekil):
سَجَدْتُ سَجْدَةً . Bir kere secde yaptım.
Müsennâ (İkil):
سَجَدْتُ سَجْدَتَيْنِ . İki kere secde yaptım.
Cemî (Çoğul):
سَجَدْتُ ثَلاَثَ سَجَدَاتٍ . Üç kere secde yaptım.
سَجَدْتُ سَجَدَاتٍ . Defalarca secde yaptım.
: مَرَّةً
قَرَأْتُ سُورَةَ البَقَرَةِ مَرَّةً . Bakara sûresini bir defa okudum.
قَرَأْتُ سُورَةَ البَقَرَةِ عِدَّةَ مَرَّاتٍ . Bakara sûresini birkaç defa okudum.
قَرَأْتُ سُورَةَ البَقَرَةِ مِرَارًا . Bakara sûresini defalarca okudum.
Yukarıda verilen örnekler ışığında siz de aşağıdaki cümlelerde geçen elmef‘
ûlü mutlak ögelerinin ikil ve çoğul şekillerini yazınız.
أَكَلَ الطِّفْلُ مِنَ الطَّعَامِ أَكْلَةً . Çocuk yemekten bir kere yedi.
شَرِبَ الْقِطُّ مِنَ اللَّبَنِ شَرْبَةً . Kedi sütten bir kere içti.
طَبَعْتُ الكِتَابَ طَبْعَةً . Kitabı bir kere bastım.

el-mef‘ûlü mutlak, fiille eş anlamlı mastarla da gelebilir:
قَعَدْتُ جُلُوسًا . İyi oturdum. مَشَيْتُ سَيْرًا . İyi yürüdüm.
جَرَيْتُ رَكْضًا . İyi koştum.
Bu örneklerden birincisinde جُلُوس mastarı قَعَدَ ile eş anlamlı olan جَلَسَ fiilinden,
ikincisinde ise سَيْر mastarı مَشَى fiilinin eş anlamlısı سَارَ fiilinden, üçüncüsünde
ise رَكْض mastarı جَرَى ile eş anlamlı olan رَكَضَ fiilinden gelmiştir.
Yine el-mef’ûlü mutlak fiille aynı kökten olan değişik fiillerin mastarlarıyla da
gelebilir.
وَأَنْبَتَهَا نَبَاتًا حَسَنًا ﴾ ﴿ ”Onu pek güzel bir şekilde yetiştirdi.” (Âl-i İmrân: 37)
أَعْطَيْتُ الفَقِيرَ عَطَاءً جَزِيلاً . Fakire çok ikramda bulundum.
سَافَرْنَا سَفَرًا مُتْعَبًا . Yorucu bir yolculuk yaptık.
Bunun yanında كُلٌّ ve بَعْضٌ vb. lafızlar da mastarın başına gelerek el-mef’ûlü
mutlak olabilirler.
أَحْتَرِمُهُ كُلَّ اْلاِحْتِرَامِ . Ona tam saygı duyarım.
نَفَعَهُ النُّصْحُ بَعْضَ النَّفْعِ . Öğüt ona biraz fayda verdi.
Ayrıca yaygın bir şekilde fiilsiz kullanılıp, el-mef‘ûlü mutlak olarak kabul edilen
mansûb mastarlar da vardır. Bunların başlıcaları şunlardır:
شُكْرًا . Teşekkür ederim. عَفْوًا . Bir şey değil, afedersiniz.
مَرْحَبًا . Merhaba. أَيْضًا . Yine, … de.
حَقًّا . Hakikaten, gerçekten.
سَرَّتْنِي رُؤْيَتُكَ حَقًّا . Seni görmek beni gerçekten sevindirdi.
Bu cümlede حَقًّا lafzı el-mef’ûlü mutlaktır.
el-mef‘ûlü mutlakla ilgili ayrıntılı bilgi için M. Meral Çörtü’nün Arapça Dilbilgisi
Nahiv isimli kitabına bakınız.

MEF‘ÛLÜ MUTLAK yazısı ilk önce Fasih Arapça üzerinde ortaya çıktı.

Biz bir işi, bir oluşu anlatırken işi yapanı biliyorsak fiille birlikte fâili
(öznesini) de zikrederiz. Yani o eylemi kimin yaptığını belirtmiş, fiili fâile
nispet etmiş oluruz. Aşağıdaki cümleleri bu açıdan inceleyiniz:
Ali dersini anladı. فَهِمَ عَلِيٌّ دَرْسَهُ
Özne (fâil) Yüklem/Fiil fâil/özne fiil/yüklem
Mahmut evden çıktı. خَرَجَ مَحْمُودٌ مِنَ الدَّارِ
Özne (fâil) Yüklem/Fiil fâil/özne fiil/yüklem
Burada bir hususa dikkat etmeliyiz. Arapça cümle yapısıyla Türkçe cümle
yapısında görünüşte bir zıtlık vardır. Türkçe açısından buna özellikle dikkat
edilmelidir. Türkçe bir cümlede özne (fâil) cümlenin başında, yüklem sonunda
gelirken; Arapçada önce fiil (yüklem), sonra fâil yer almaktadır. Yukarıdaki iki
örnekte bu özellik açıkça görülmektedir.
Fâil (özne) bilindiği ve cümlede zikredildiği zaman fiilin yapısı/çatısı
ma‘lûm yapıda olarak söylenir.
Not: Bu konun açıklanmasına geçmeden önce, Arapça gramer derslerinde
sıkça kullanılan ma‘lûm fiil ( الفعل المعلوم bilinen fiil) teriminin aslı hakkında kısa bir
uyarıda bulunmak yararlı olacaktır. Bu terimin aslı الفعلُ المعلومُ فاعلُه yani (fâili
bilinen fiil) şeklindedir. Aslı bu şekildeyken uzunca bir terimi tekrar etmekten
kurtulmak için kısaltılmış ve الفِعْلُ الْمَعْلُومُ kısaca (ma‘lûm/bilinen fiil) şeklini
almıştır. Oysa tam ve doğru şekil yukarıda belirttiğimiz şekildir. Zira burada
ma‘lûm olan fiil değil, fâildir. Bu açılımını bilmeden kitaplarda bu ifadeyi
okuyan ve Türkçe olarak anlamaya çalışanlar, yanılmakta ve şaşırmaktadırlar.
Bir cümlede fâili (özne) nasıl bulacağız?
Aslında fâili bulmak çok kolaydır. Türkçe bir cümlede özneyi bulmak için,
yüklemden önce “kim?” ya da “ne?” sorularından biri sorulur; alınan cevap
öznedir. Örnek olarak şu atasözümüzü ele alalım: At ölür, meydan kalır;
yiğit ölür, şan kalır”. Şimdi, bu iki cümlenin birinci kısımları için “kim
ölür?” diye sorunca “at” ve “yiğit” cevaplarını alırız. Şu halde bu kelimeler
öznedir. Aynı şekilde atasözündeki ikinci kısımlar için “Ne kalır?” diye
sorduğumuzda “meydan” ve “şan” cevaplarını alırız ki, bunlar da o iki
cümlenin öznesidir.
Bu öğrendiğimizi Arapça bir cümle üzerinde uygulayalım:
Çocuk kalemi kırdı كَسَرَ الوَلَدُ القَلَمَ
Bu cümlede aynı soruları soralım. Kalemi kim kırdı? ؟ مَنْ كَسَرَ القَلَمَ
Alınacak cevap الولدُ yani “çocuk”tur. Demek ki cümlemizdeki fâil/özne الولد
kelimesidir ve önceki derslerden hatırladığımız üzere fâil i‘râb bakımından
merfûdur. Karşımıza çıkacak Arapça cümlelerin hepsinde bu yöntemi
uygulayarak fâili kolayca bulabiliriz.
132
Fâillle ilgili bazı özellikleri kısaca hatırladıktan sonra nâibu’l-fâil (sözde
özne) konusuna girebiliriz. Nâibu’l-fâilin yer aldığı cümlelerde yukarıda
gördüğümüz cümle yapılarından bazı farklılıklar görülür. Bu değişikliklere
dikkat edildiği takdirde nâibu’l-fâil konusu da kolayca anlaşılacaktır.
Görüldüğü gibi yukarıdaki cümlelerin ögeleri Arapça normal kurallı cümle
yapısına uygun olarak sıralanmıştır. Yani;
Fiil + Fâil + Mefûl الفِعْل+ الفاعل +المفعول به
Yüklem + Özne + Nesne (düz tümleç)
Öğrenci yazı tahtasını sildi. مَسَحَ الطَّالِبُ السَّبُّورَةَ
Nâibu’l-Fâilin Tanımı
Arapça fiil cümlelerin bu normal sıralanışında bazen değişiklikler olur. Şöyle
ki insanlar anlatmak istedikleri fiilin fâilini bilmemeleri veya başka bir
sebeple kurdukları cümlede zikretmezler. İşte bu durumlarda kullanılan fiilin
yapısı ma‘lûmdan (etken çatı) mechûle (edilgen yapıya) dönüşür. Fâil
zikredilmemiş olunca cümledeki mef‘ûlün bih sarîh (nesne/düz tümleç)
onun yerine geçer ve fâilin irâbını alır. Böylece gerçekte mefûlun bih sarîh
(nesne/düz tümleç) olan ve görünüşte fâil yerine geçmiş olan kelimeye
nâibu’l-fâil (fâilin vekili/sözde özne) denir.
Adam kapıyı açtı فَتَحَ الرَّجُلُ البَابَ
Öğretmen dersi yazdı كَتَبَ المدَُرِّسُ الدَّرْسَ
Ahmet Kur’ân’ı ezberledi حَفِظَ أحمَْدُ القُرْآنَ
Misafir, kahve içti. .شَرِبَ الضَّيْفُ القَهْوَةَ
Bu kadın bir mektup yazıyor. تَكْتُبُ هَذِهِ الْمَرْأةُ رِسَالَةً
Şimdi bu cümlelerdeki fiillerin yapısını mechûl kalıba çevirir ve fâilleri
de kaldırırsak mefûlün bihler nâibu’l-fâil olur ve i‘râb bakımından da merfû
duruma gelir:
Kapı açıldı فُتِحَ البَابُ
Ders yazıldı كُتِبَ الدَّرْسُ
Kur’ân ezberlendi حُفِظَ القُرْآنُ
Fiili, ma‘lûm yapıda (etken çatı) olan bir cümlede birden fazla mefûlün
bih varsa, fiil mechûl (edilgen) kalıba çevirilince birinci mefûlün bih, nâibu’lfâil
olur, i‘râb bakımından mansûb iken merfû‘a dönüşür; diğer mef‘ulün
bihler olduğu gibi kalır, onlarda değişiklik olmaz.
133
Öğrenciye yazı yazma öğretildi.
2. Mefûl 1. Mefûl Fâil Fiil (malûm yapıda)
Öğrenciye yazı yazma öğretildi. . عُلِّمَ التِّلْمِيذُ الكِتَابَةَ
Mefûl Nâibu’-fâil Fiil
Baba çocuğa Salih adını verdi. سمَّى الوَالِدُ الوَلَدَ صَالحًِا
2. Mefûl 1. Mefûl Fâil Fiil (malûm)
Çocuğa Salih adı verildi. سمُِّيَ الوَلَدُ صَالحًِا
Adam fakire bir dinar verdi. أَعْطَى الرَّجُلُ الفَقِيرَ دِينَارًا
2. Mefûl 1. Mefûl Fâil Fiil (malûm)
Fakire bir dinar verildi. أُعْطِيَ الفَقِيرُ دِينَارًا
Mefûl Nâibu’-fâil Fiil
Şimdi nâibu’l-fâille ilgili kâideleri örnekleriyle daha geniş bir şekilde
anlatalım:
Sülâsî Mücerred Fiillerin Nâibu’l-Fâilleri
Sülâsî mücerred bir fiil, mâzî mechûl kalıbına alınırken, fiilin ilk harfi
dammeli (zammeli), ortadaki harfi kesralı yapılır.
Meselâ كُتِبَتِ المقََالَةُ “Makâle yazıldı” gibi. Aynı sülâsî fiil, mechûl muzârî
kalıbına alınırken muzâraat harfi dammeli, aynu’l-fiili fethalı yapılır. Meselâ
تُكْتَبُ المَقَالَةُ “Makâle yazılıyor” cümlesinde böyledir.
Ef‘âl-i kulûb’un (bilmek ve zannetmek gibi kalbin yaptığı işleri bildiren
fiiller) ikinci mef‘ûlleri, nâibu’l-fâil durumuna getirilemezler. Meselâ, حَسِبْتُ
مُحَمَّدًا ذَاهِبًا “Muhammed’i gidiyor sandım”, ifâdesinde, ikinci mef‘ûl ذَاهِبًا
kelimesidir ve nâibu’l-fâil yerini alamaz.
Mezîd Fiillerin Nâibu’l-Fâilleri
Mezîd fiil, ( ت ) ile başlıyorsa mâzînin ikinci harfi birinci harfi gibi dammeli,
sondan bir önceki harfi de kesralı yapılır. Meselâ تُعُلِّمَتِ السِّبَاحَةُ “Yüzme
öğrenildi” ve تُقُوتِلَ فِي الْمَيْدَانِ “Meydanda savaşıldı” gibi. Aynı kalıptakilerin
muzâri mechûlleri, muzâraat harflerinin dammeli, aynu’l-fiillerinin (ikinci
harflerinin) fethalı, sondan bir önceki harfin de fethalı olmasıyla yapılır.
Meselâ تُتَعَلَّمُ السِّبَاحَةُ “Yüzme öğrenilir” ve يُتَقَاتَلُ للشَّرَف “Şeref için savaşılır”.
Mezîd fiiller vasıl hemzesi (hemzetu’l-vasl) ile başlıyorsa, mâzîde fiilin
birinci ve üçüncü harfleri damme, sondan bir önceki harfi de kesra olur.
عَلَّمَ المدَُرِّسُ التِّلْمِيذَ الكِتَابَةَ
134
Meselâ اُحْتُفِظَ بِالْكِتَابِ “Kitap muhâfaza edildi” gibi. Muzârîde ise muzâraat
harfi damme ve sondan bir önceki ise fetha olur. Meselâ هُوَ يُحَافَظُ عَلَيْهِ “O,
muhâfaza edilir” gibi.
Mâzî fiil, اِسْتَجَابَ “kabul etti” gibi, vasıl hemzesiyle başlayıp sonundan bir
önceki harf elif ise, bu elif ي harfine dönüştürülür. Meselâ اُسْتُجِيبَ الدُّعَاءُ “Dua
kabul edildi” gibi. Muzârîde ise muzâraat harfi dammeli olur. Fakat bu
sıygada elif, olduğu gibi muhâfaza edilir.
Üç mef‘ûle geçişli olan أَعْلَمَ “bildirdi” fiilinin üçüncü mef‘ûlleri de
nâibu’l-fâil olarak kullanılmazlar.
Malûm yapıdaki müteaddî (geçişli) bir fiil, mechûl yapıya
dönüştürülünce, cümledeki mefûlün bih sarîh(nesne: düz tümleç) nâibu’l-fâil
olur ve mansûb iken nâibu’l-fâil ( نَائِبُ الفاعِل ) yerine geçtiği için merfû olur.
Önceki derslerde öğrenmiş olduğumuz fiil-fâil uygunluğu, fiil ile nâibu’l-fâil
arasında da aynen geçerlidir. Örnekleri inceleyiniz:
Halil dersi yazdı. كَتَبَ خَليلٌ الدرسَ
Ders yazıldı. كُتِبَ الدَّرْسُ
Fatma pencereyi açtı. فَتَحَتْ فَاطِمَةُ النَّافِذَةَ
Pencere açıldı. فُتِحَتِ النَّافِذَةُ
Cümleyi bu kelimelerle oluşturdum. َذِهِ الْكَلِمَاتِ

NÂİBU’L-FÂİL Araçada SÖZDE ÖZNE yazısı ilk önce Fasih Arapça üzerinde ortaya çıktı.

İLLETLİ FİİLLER yazısı ilk önce Fasih Arapça üzerinde ortaya çıktı.

İSM-İ MEVSÛL Arapçada İsmi Mevsuller yazısı ilk önce Fasih Arapça üzerinde ortaya çıktı.

Arapaçada HABER TÜRLERİ
İsim cümlesinde, söze kendisiyle başlanan kelimeye mübteda ( المبُْتَدَأُ ) denir.
Mübteda, isim cümlesinin öznesidir. Özneyi niteleyen, öznenin durumunu
haber veren kelimeye haber ( الخَبَرُ ) denir. Haber, isim cümlesinin yüklemidir.
الكِتَابُ مَفْتُوحٌ Kitap açıktır.
الكِتَابُ مَفْتُوحٌ cümlesinde, الكِتَابُ kelimesi mübteda ( المبُْتَدَأُ ), kapının ne
durumda olduğunu bildiren مَفْتُوحٌ kelimesi ise haber ( الخَبَرُ )’dir.
Haber, Müfred Olabilir
Haber, müfred olabilir. Burada müfredden kastedilen, cümle veya şibh-i
cümle olmamasıdır. Mesela, جُدْرَانُهُ مُتَهَدِّمَةٌ bir isim cümlesidir. جُدْرَانُ mübteda,
مُتَهَدِّمَةٌ ise haberdir. Bu tür habere müfred haber denilir. مُتَهَدِّمَةٌ ne cümledir, ne
de şibh-i cümledir. سَقْفُهُ مُتَصَدِّعٌ cümlesinde مُتَصَدِّعٌ haberdir. Birinci cümle için
söylenenler bunun için de geçerlidir.
أَبُو سَعِيدٍ رَجُلٌ cümlesinde de, أَبُو mübteda, رَجُلٌ müfred haberdir.
41
Haber(ism-i fail ve ism-i mef’ul gibi) sıfat mânâlı kelimelerden olursa, mübteda
ile haber arasında müzekkerlik, müenneslik; müfred, tesniye ve cemi olma
yönlerinden uyum vardır.
المجُْتَهِدُ مَحْبُوبٌ Çalışkan (erkek) sevilir.
الْمُجْتَهِدَةُ مَحْبُوبَةٌ Çalışkan (bayan) sevilir.
الْمُجْتَهِدَانِ مَحْبُوبَانِ İki çalışkan (erkek) sevilir.
الْمُجْتَهِدَتَانِ مَحْبُوبَتَانِ İki çalışkan (bayan) sevilir.
الْمُجْتَهِدُونَ مَحْبُوبُونَ Çalışkan (erkekler) sevilirler.
الْمُجْتَهِدَاتُ مَحْبُوبَاتٌ Çalışkan (bayanlar) sevilirler.
Ancak mübteda, gayr-i âkıl (insanın dışında) bir ismin çoğulu olursa,
haber genellikle müfred müennes olarak gelir.
الكُتُبُ مُفيدَةٌ Kitaplar faydalıdır.
Haber, sıfat mânâlı bir kelime değilse, o zaman uyum aranmaz.
◌ِ الجُْمْلَةُ نَوْعَانِ (Cümle iki çeşittir). Bu cümlede mübteda müennes ve
müfreddir. Haber ise müzekker ve tesniyedir. Haber, sıfat mânâlı bir kelime
olmadığı için, belirtilen hususlarda mübtedaya uymamıştır.
Aşağıdaki âyetlerde geçen müfred haberleri belirtiniz:
اللّهُ ذُو فَضْلٍ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ.
اللّهُ أَحَقُّ أَن تَخْشَوْهُ.
هُوَ أَعْلَمُ مَنْ يَضِلُّ عَن سَبِيلِهِ وَهُوَ أَعْلَمُ بِالْمُهْتَدِينَ.
هَذَا صِرَاطٌ مُسْتَقِيمٌ.
تِلْكَ أُمَّةٌ.
هَذَا يَوْمُ يَنفَعُ الصَّادِقِينَ صِدْقُهُمْ.
الحَْجُّ أَشْهُرٌ مَعْلُومَاتٌ.
إِلهَكُُمْ إِلَهٌ وَاحِدٌ.
وَالآخِرَةُ خَيْرٌ لِمَنِ اتَّقَى.
Haber, Cümle Olabilir
A. İsim Cümlesi
B. Fiil Cümlesi
İsim cümlesinin ikinci öğesi olan haber, cümle olabilir. Bilindiği üzere,
Arapçada iki çeşit cümle vardır. a. İsim cümlesi b. fiil cümlesi.
42
Haberi, isim cümlesi olan cümleye örnek: خَالِدٌ ثَوْبُهُ جَدِيدٌ Halid’in elbisesi
yenidir. ثَوْبُهُ جَدِيدٌ bir isim cümlesidir. ثوبُ mübteda, جَدِيدٌ ise haberdir. Bu cümle
bir bütün olarak, خَالِدٌ mübtedasının haberidir. Ancak böyle olabilmesinin bir
şartı vardır: Haber olan cümlede mübtedaya giden bir zamir bulunur. Bu
cümlede o zamir, ه dür. Bu zamire, haberi mübtedaya bağladığı için râbıt
رَابِط) ) denilir.
Haberi fiil cümlesi olan cümleye örnek: أَخُوكَ يَكْتُبُ الْوَاجِبَ Kardeşin ödevi
yazıyor.
Bu cümlede يَكْتُبُ الْوَاجِبَ müstetir faili هو ile birlikte fiil cümlesi olarak,
mübteda olan أَخُو nun haberidir. Dikkat edilecek olursa, أَخُو mübtedadır, fail
değildir. Fail asla fiilden önce gelmez. Mustetir هو aynı zamanda râbıttır.
Aşağıdaki ayetlerde haber olan cümleleri belirtiniz.
أَأَنْتَ قُلتَ لِلنَّاسِ اتَّخِذُونِي وَأُمِّيَ إِلَهَيْنِ مِن دُونِ اللّهِ.
وَاللّهُ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ.
آبَآؤُكُمْ وَأَبْنَاؤُكُمْ لاَ تَدْرُونَ أَيُّهُمْ أَقْرَبُ لَكُمْ نَفْعاً فَرِيضَةً مِنَ اللّهِ.
وَأَكْثَرُهُمْ لاَ يَعْقِلُونَ.
وَالْوَالِدَاتُ يُرْضِعْنَ أَوْلاَدَهُنَّ حَوْلَيْنِ كَامِلَيْنِ.
تِلْكَ الرُّسُلُ فَضَّلْنَا بَعْضَهُمْ عَلَى بَعْضٍ.
نَحْنُ نَرْزُقُكُمْ وَإِيَّاهُمْ.
ذَلِكَ يُوعَظُ بِهِ مَن كَانَ مِنكُمْ يُؤْمِنُ بِاللّهِ وَالْيَوْمِ الآخِر.
وَالْمُطَلَّقَاتُ يَتَرَبَّصْنَ بِأَنفُسِهِنَّ ثَلاَثَةَ قُرُوَءٍ.
وَالْمَوْتَى يَبْعَثُهُمُ اللّهُ.
وَأَعْيُنُهُمْ تَفِيضُ مِنَ الدَّمْعِ حَزَنًا أَلاَّ يَجِدُوا مَا يُنفِقُونَ.
الْبَلَدُ الطَّيِّبُ يَخْرُجُ نَبَاتُهُ بِإِذْنِ رَبِّهِ.
Haber, Şibh-i Cümle Olabilir
A. Zarftan Oluşan Şibh-i Cümle
B. Harf-İ Cerle Mecrûrundan Oluşan Şibh-i Cümle
İsim cümlesinde haber, şibh-i cümle olabilir. Şibh-i cümle, ya zarftan, ya da
harf-i cerle mecrurundan meydana gelir.
43
Haberi, zarftan oluşan şibh-i cümle olan isim cümlesine örnek:
الأَزْهَارُ فَوْقَ الْمِنْضَدَةِ (Çiçekler masanın üzerindedir). Bu cümlede فَوْقَ , şibh-i
cümle olarak haberdir.
Haberi, harf-i cerle mecrurundan oluşan şibh-i cümle olan isim cümlesine
örnek:
هَلاَكُ الْمَرْءِ فِي الْعُجْب (Kişinin helaki kendini beğenmededir). Bu cümlede فِي
الْعُجْب , şibh-i cümle olarak haberdir.
Şibh-i cümlelerdeki zarf ve harf-i cerler, mahzûf (hazfedilmiş/atılmış) bir
müteallaka bağlıdırlar. Aslında haber olan, şibh-i cümleler değil, mahzuf olan
bu müteallaklardır. Örnek olarak verdiğimiz cümleler, bu durumda,
الأَزْهَارُ (كَائِنَةٌ) فَوْقَ الْمِنْضَدَةِ ve هَلاَكُ الْمَرْءِ (كَائِنٌ) فِي الْعُجْبِ takdirindedir.
Okuma parçasında geçen لَهُ شَارِبَانِ (bıyıklı),
فَوْقَهُ قَمِيصٌ (üstünde bir gömlek olan)
العَائِدُ عَلَى أَهْلِهِ ووَلَدِهِ كَالْمُجَاهِدِ الْمُرَابِطِ فِي سَبِيلِ اللّهِ cümleleri de, şibh-i cümle olan
habere örnektir. Ancak لَهُ شَارِبَانِ ve فَوْقَهُ قَمِيصٌ cümlelerinde başka bir kural
sebebiyle haber önce, mübteda sonra gelmiştir. Bu kural şöyledir: Mübteda
nekre, haber de harf-i cerle mecrurundan veya zarftan meydana gelen şibh-i
cümle olursa, haberin öne geçmesi, mübtedanın da sonra gelmesi gerekir.
Haber cümle ve şibh-i cümle olduğunda, mahallen merfu olur.
Haber türleri hakkında daha fazla bilgi almak için adlı İsmail Hakkı Sezer ve
diğerlerinin “Anlatımlı Arapça” kitabına başvurunuz.
Aşağıdaki âyetlerde şibh-i cümle olan haberleri belirtiniz.
اللّهُ مَعَ الصَّابِرِينَ.
أُولَئِكَ مَعَ الَّذِينَ أَنْعَمَ اللّهُ عَلَيْهِم مِنَ النَّبِيِّينَ وَالصِّدِّيقِينَ وَالشُّهَدَاءِ وَالصَّالحِِينَ.
الَّذِينَ اتَّقَواْ فَوْقَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ.
الرَّكْبُ أَسْفَلَ مِنكُمْ.
فَهِيَ كَالحِْجَارَةِ أَوْ أَشَدُّ قَسْوَةً.
أَنتَ فِيهِمْ.
هَذَا لِشُرَكَآئِنَا.
الأَنْفَالُ لِلّهِ وَالرَّسُولِ.
44
الحَْقُّ مِن رَبِّكَ
وَالْعَاقِبَةُ لِلْمُتَّقِينَ.
أَنتُم بِالْعُدْوَةِ الدُّنْيَا.
ذَلِكَ الْفَضْلُ مِنَ اللّهِ.

HABER TÜRLERİ yazısı ilk önce Fasih Arapça üzerinde ortaya çıktı.

Rubâî Mucerred Fiiller
Arapçada asıl (kök) harfleri dört olan fiillere rubâî mücerred (ilâvesiz dörtlü)
fiiller denilir.
Rubâî mücerredin bir babı vardır. O da:
فَعْلَلَ- يُفَعْلِلُ- فَعْلَلَةٌ وَفِعْلاَلٌ babıdır.
دَحْرَجَ – يُدَحْرِجُ – دَحْرَجَةٌ (yuvarlamak), rubâî mücerrede örnektir.
Bu bab gelen fiillerin çoğu müteaddî, bazıları da lâzımdır. Örnek:
دَحْرَجَ اللاَّعِبُ الكُرَةَ . Oyuncu topu yuvarladı.
عَسْعَسَ اللَّيْلُ Gece karanlığı bastı.
Rubâînin Mezîdi Humâsî Fiiller
Aslı dört hafli olan Rubâî fiillere ( ت) eklenerek elde edilen mezîdi humâsî bir
babtır. Bu:
تَفَعْلَلَ- يَتَفَعْلَلُ- تَفَعْلُلٌ babıdır.
فَعْلَلَ nin baş tarafına bir tâ ilavesiyle bu bab elde edilir.
تَدَحْرَجَ-يَتَدَحْرَجُ-تَدَحْرُجٌ (yuvarlanmak) fiili bu baba örnektir. Bunun rubâîsi,
دَحْرَجَ (yuvarladı) fiilidir.
Bu bab, mutavaat (dönüşlülük) içindir. Örnek:
زَحْزَحْتُ الحَجَرَ فَتَزَحْزَحَ Taşı kımıldattım, o da kımıldadı.

Rubâînin Mezîdi Südâsî Fiiller
Rubâînin mezîdi sudâsînin iki babı vardır.
اِفْعَنْلَلَ-يَفْعَنْلِلُ-اِفْعِنْلاَلٌ . 1 babı:
فَعْلَلَ nin baş tarafına bir hemze, aynıyla birinci lâmı arasına bir nun ilave
edilmek suretiyle bu bab elde edilir.
اِحْرَنْجَمَ-يَحْرَنْجِمُ-اِحْرِنْجَامٌ (toplanmak) fiili bu baba örnektir. Bunun rubâîsi, حَرْجَمَ
(topladı) fiilidir.
اِفْعِنْلاَلٌ babı, mutavaat (dönüşlülük) için kullanılır.
اِفْعَلَلَّ-يَفْعَلِلُّ-اِفْعِلاَّلٌ . 2 babı:
فَعْلَلَ nin baş tarafına bir hemze ile ikinci lam cinsinden bir harf ilave
edilerek bu bab elde edilir.
اِطْمَأَنَّ-يَطْمَئِنُّ-اِطْمِئْنَانٌ (yatışmak) fiili buna örnektir. Bunun rubâîsi طَمْأَنَ
(yatıştırdı) fiilidir.
اِفْعِلاَّلٌ babı, mutavaat (dönüşlülük) ifade eder.
Bablar hakkında daha fazla bilgi almak için Hulusi Kılıç’ın “Arapça Dilbilgisi
Sarf” ve Hüseyin Elmalı’nın “Temrinli ve İ’rablı Arapça Sarf” adlı kitaplarına
başvurunuz.

MEZİD FİİLLER ve Babları yazısı ilk önce Fasih Arapça üzerinde ortaya çıktı.