EBÛ CA’FER ET-TAHÂVÎ H. 200. yıldan sonra İslâm âlimleri arasından bu vazifeyi yerine getiren­lerden birisi de İmam Ebu Ca’fer Ahmed b. Muhammed b. Selâme el-Ezdî et-Tahâvi’dir.-Allah onu rahmetiyle kuşatsın- Bu imam 239 h yılında doğmuş, 321 h. yılında vefat etmiştir. imam, -Allah’ın rahmeti üzerine otsun- selef-i salihin izlediği yolu bize haber ver­miş ve Kûfe’li imam Ebu Hanife en-Numan b. Sabit ile onun iki arkadaşı Ebu Yu­suf Ya’kub b. İbrahim el-Himyerî el-Ensarî ile Muhammed b. el-Hasen eş-Şeybanî’nin -Allah onlardan razı olsun- itikad edip kabul ettikleri ve böylelikle âlemlerin Rabbinın dinine bağlı bulundukları inanç esaslarını onlardan nakletmektedir. Aradan zaman geçtikçe elbetteki bid’atler ortaya çıkar ve kabul edilsin diye sahiplerince te’vil diye adlandırılan tahrifler çoğalır. Tahrif ile te’vil arasındaki farkı tesbit edebilenler ise pek azdır. Çünkü sözün zahirinden anlaşılan anlamdan uzak­laştırılarak lafzın genel olarak ihtimal dahilinde kastetmesi mümkün olan bir başka manaya geldiğinin bildirilip açıklanması -ortada bunu gerektirecek bir karine bu­lunmasa dahi- te’vil diye adlandırılmıştır, işte asıl fesad burdan ortaya çıkmıştır. On­lar bu yanlış yorumlarına te’vil adını verdikleri takdirde kabul görür ve te’vil ile tahrif arasındaki farkı bilemeyenlerce uygun karşılanır, (diye böyle yapmışlardır.) Bundan dolayı mü’minlerin delillerin açıklık kazanmasına, deliller ile ilgili şüphelerin ortadan kaldırılmasına ihtiyaçları doğdu. Sözler ve yaygaralar artıp durdu. Buna sebeb ise batıl peşinden gidenlerin şüphelerine kulak asmaları ve selef tarafından ayıplanan, tetkik edilmesini, kendisiyle uğraşılmasını, ona kulak verilmesini yasakladıkları, yerilmiş olan kelâma dalmalarıdır. Çünkü bu şekilde davranmaları Rablerinın şu emrini yerine getirmeleri demektir; “Âyetlerimize dalanları gördüğün zaman onlar başka bîr söze dalıncaya kadar kendilerinden yüz çevir.” (el-En’am, 6/68) Şüphesiz ki âyetin manası onları da kapsamına almaktadır. Tahrifin de, inhirafın da çeşitli mertebeleri vardır. Kimi zaman küfür olabilir, kimi zaman fısk olabilir. Kimi zaman bir masiyet olabilir, kimi zaman da hata olabilir.

KUR’AN’A GÖRE İNANÇSIZLIK (Küfür Kavramının Semantik Tahlili) ÖNSÖZ Elinizdeki bu kitabın aslı “Kur’an’a Göre Küfür Kavramı” isimli doktora çalışmasıdır. Doktora çalışmalarının aynen yayımı teamü­lüne uyarak çalışmamızı birkaç şeklî değişiklik hariç kitaplaştırmayı uygun gördük. Kısaca İslam’ın inkar edilmesi, peygamberlerin yalan­lanması anlamlarını taşıyan Küfür terimi, Türkçe’de sövüp saymak gibi çirkin bazı kullanımlara sahip olduğundan dolayı kitabın baş­lığında küfür kavramı “inançsızlık” terimiyle ifade edilmiştir. Küfür konusu, Kur’an’ın konu bütünlüğü ve ilgili terimlerin kav­ramsal alanları göz önünde bulundurularak incelenmek suretiyle Kur’an’ın kavram sistemi içinde gerçekleştirilecek tefekkür çabalarına bir nebze katkıda bulunulmaya gayret edilmiştir. Zira Kur’an’ı Kerim, insanların üzerinde düşünüp kendisine iman etmeleri ve yaşamlarına yansıtmaları istenen son ilâhî kelamdır. Bu çalışma bir giriş ve üç bölümden oluşmaktadır. Giriş kısmın­da, konunun önemi ve doktora tezi olarak seçilip işlenmesine etki eden faktörler zikredilmiştir. Tezde takip edilen yöntem ve kavram tefsiriyle ilgili bilgi verilmiştir. Ayrıca Anlambilimi açısından gelene­ğimizdeki bazı veriler değerlendirilmiştir. Birinci bölümde, küfür kavramının mahiyeti ve ne olduğu tesbite çalışılmış, küfrün değişik vasıfları ve tezahürlerinden ziyade özü üze­rinde durulmuştur. Bu çerçevede öncelikle küfür kelimesinin lugat anlamları tesbit edilmeye çalışılmıştır. İmkan ölçüsünde Arapça’da kaynak lugatlara ve şiir divanlarına müracaat edilmiş, mevcut bilgiler tasnif edilerek özellikle Kur’an’ın nâzil olduğu dönemdeki anlam tesbite gayret edilmiştir. İkinci aşamada ise, küfür kelimesinin geçtiği bütün âyetlere müracatla Kur’an’daki anlamı tesbite çalışılmıştır. Bu tahlil süreci küfür kelimesinin geçtiği siyaklarda kazandığı yeni an­lamlarla (vucûh) sınırlı kalmayıp yakın anlamlı ve karşıt anlamlı kelime veya kavramlarla da bütünleştirilmiştir. Bu çalışma gerçek­leştirilirken de özellikle kavramlarla ilgili tefsir kaynaklarına gidil­miştir. İkinci bölüm, birinci bölümün bir açılımıdır. Birinci bölüm konu­nun çekirdeğini oluştururken ikinci bölüm dallarını ve yaprak­larını meydana getirmektedir. Küfrün insan hayatına yansıması ve teza­hürünü anlatmaktadır. İlk bölümde soyut olarak incelenen konuların somut görünümleri, toplumsal yansımaları incelendiğinden kâfirlerin (inançsızların) tasviri şeklinde isimlendirilmiştir. Küfrün mahiyetin­den ziyade vasıfları hakkındadır. Dört ana başlık etrafında toplan­mıştır. İlk başlıkta kâfirler tasnif edilmiş ve temel özellikleri belirtil­miştir. Bu başlık aynı zamanda bölüme giriş mahiyetindedir. İkinci başlıkta İslam’ın temel unsurlarını inançsızların nasıl algıladıkları ve tür tepki gösterdikleri incelenmiştir. Üçüncü başlıkta ise, inkarcıların benimsedikleri dinlerine ve dini pratiklere karşı tavırları zikredilmiş, son olarak ise, İslam’a ve Müslümanlara karşı sergiledikleri tutumları belirtilmiştir.

Mukaddime Alİah’a sonsuz hamdler olsun ki; istediğini gaflet uykusundan uyandırmış, sevdiğini en yüce derece ve makamlara yükseltmiş, yü­künü ondan alıp, onu yanına Alem-i Beka ve Berzaha nakletmiştir. İhlas kaftanına (kefenine) bürünmüş bir şahadetle Allah’tan başka ilah olmadığına, şeriki bulunmadığına şehâdet ediyorum. Yi­ne şehadet ediyorum: Muhammed (Aleyhi’s-sâlâtü ve’s-selâm) Onun kulu ve elçisidir. En şerefli bir din ile göndermiş, ve kendisine en kerim bir şekilde dost olmuş. Ona ve yüce âl ve ashabına salat ve rahmet olsun. (Amin). Bu kitap ruhların şiddetli bir iştiyak ile Öğrenmek istediği Ber-zah [1] âlemi hakkında yeterli ve dertleri giderecek malumatı içine almaktadır. Bunda şu konulan işledim: Ölümün fazilet ve durumu, ölüm meleğinin ve yardımcılarının sıfatları, sekeratta ölünün basma gelen durum; ruhun bedenden ay­rılıp Allah’a yaklaşmasından sonraki hali, ruhun diğer ruhlarla top­lanması ve bundan sonra bir yerde yerleşmesi, kabrin durumu, ölü­yü sıkıştırması, fitnesi, azabı ve darlığı, kabirde faydalı olan* şey­ler.. Bütün bu konuları bu kitapta zikrettim. Ölüm hastalığının baş­lamasından ta haşirde sûra üfürülünceye kadar olan bütün bu mer­halelere açıklama getirdim. Bu konuda merfu’ [2] hadislerden, mev­kuf! [3] ve maktu’ sözlerden naklettim. Bu naklimi hadis kitapların­dan ve mûtemed hadis imamlarından araştırarak yaptım. «Tezki-retû’l-Kurtubi» ‘de olan kısmı da tenkih [4] ve tahric [5] ile beraber on­da olmayan bir çok fazlalıkları da yazdım. ! Eserin adını «Şerh üs-Sudur bi Şerhi Halil Mevta ve EhU’l Ku-bur» (Ölülerin Hallerini Açıklamakla Gönüllere Açıklık Getiren Ki­tap) koydum. . Ümid ediyorum ki, Allah ömür verirse biri kıyamet alâmetleri hakkında, diğeri diriliş halleri, kıyamet, Cennet ve Cehennem hakkında geniş olarak bir iki kitap buna ilâve edeceğim. Allah bunu minnet ve keremiyle gerçekleştirsin Ebû Naym, Mücahit’den, Arkalarında dirilecekleri güne kadar bir berzah vardır.»jmealin-deki ayeti kerime hakkında şöyle rivayet etmiştir: Aye’tte|j bahse­dilen berzah, ölüm ile diriliş arasıdır. [6] İmamî Süyûti’nîn Hayatî, Eserleri Ve Hizmetleri Îsmî, Lakapları, Künyesi: Celaleddin Abu’l Fazl Abdurrahman b. Kemaleddin Ebu Bekr B. Muhammed el-Huzayri. Es-Süyûti E$-Şafii.. (849-911) (1445-1505) Mısır ve Suriye’de hüküm süren Memlükiler devletinin son za­manlarında Kahire’de yetişen ve Arap dilinde en fazla eser veren müelliflerden biri belki de birincisidir. Süyûtî i. Recep 849 (3 teşrin evvel 1445) de Kahîre’de doğmuş­tur. Ebul – Fa^l künyesini ona babasının dostlarından İzzeddin Ahmed b. İbrahim vermiştir. Süyüti, 9 baiırüık şeceresini tesbit etmiş­tir. Bizzat kaleme aldığı hâl tercümesini de ihtiva eden Hüsnüi – Mu-hazara’da atalarını birer birer sayar. Ona göre bu aile, menşei bakı­mından şarktan gelme olup, evvela Bağdad’ın şark

ÖNSÖZ Rahman ve Rahim olan Allah adiyle İnşam en şerefli varlık olarak yaratan, bu âlemi ve âlemdeki her türlü yaratığı onun emrine veren ve bizleri îman, îslâm ve akıl nuruyla ziynetlendiren Yüce Allah’a sonsuz hamd ve sena… Beşeriyeti Tevhîd inancına, hidayet yoluna ve en güzel ahlâka yöneltmek için gönderilen, Peygamberlerin en büyüğü ve sonuncu­su sevgili Peygamberimize, onun nezih aile efradına, fedakâr ve ve­fakâr ashabına ve yolunda yürüyen îmanh ve iyi ahlâklı insanlara sonsuz selâm, sevgi ve saygı… îslâm, dini, ilâhî vahye dayanan semavî dinlerin sonuncusudur, îslâm; bütün beşeriyeti hidâyete ve doğru yola davet eden, ferd ve cemiyet olarak insanları özel ve sosyal hayatlarında refah ve saa­dete kavuşturan her türlü esasları getiren ve onları en güzel ahlâ­ka yönelten, bunun yollarını öğreten ilâhî bir nizamdır, îslâm dini, bu dünyayı imâr ve ıslâha memur edilen, bunun için de, âlemdeki bütün varlıklar emrine ve hizmetine verilen insanla­rın, daima yükselip ilerlemesini sağlayan ilâhî nizamı, yani gerçek inançları, iyi ve güzel amel, sosyal adalet ve güzel ahlâk esaslarını getiren en son ve en mükemmel bir din, ilâhî bir yoldur. îslâm dîninin getirdiği ilâhî gerçekler, akla ve mantığa, hikmet ve burhana dayanır. Çünkü o, dâima akl-ı selime hitabeder ve onu sapık inançlardan koruyarak, hak ve gerçeğe yöneltir. însan aklı­na ve ilmî gelişmelere ışık tutar. îslâm dini, insan aklım ilâhî nur ile aydınlatan, ona ilim ve ir­fan yolunu açan ve insanı ortaksız ve benzersiz bir tek Allah’a ibaelet ve iyi amel yoluyla nefsini ıslâh edip, onu kemâle ve güzel ah­lâka erdiren, akıl ve irfan, hak ve adalet, ahlâk ve fazilet dînidir. Bu yüce dînîn en büyük kaynağı, ilâhî vahye istinad eden Kur’ân-ı Kerîm’dir. Bu yüce kitap, zamanımıza kadar ilâhî hüviyeti muhafa­za edilen ve beşer sözü karıştırılmayan yegâne hak ve mukaddes kitaptır. Aslında ilâhî ve mukaddes olduğuna inandığımız Tevrat ve In-cil ise, zamanla tahrif ve tebdil edilmiş ve böylece ilâhî hüviyetini kaybetmiştir. Bu husus, Allah Kelâmı olan Kur’ân’da bildirilmiştir [1] Tevrat ve incil’in hakîkî nüshalarının mevcut olduğunu, bu dinin sâlikleri dahi iddia ve isbat edememektedirler. Dinler Tarihi, Tevrat ve İncil’in çeşitli ve birbirine uymayan nüshaları, bu gerçe­ği isbat etmektedir. Buna mukabil, İslâm dîninin ilâhî kaynağı olan Kur’ân-ı Ke­rîm, Peygamberimize nasıl ve ne şekilde nazil olmuşsa aynen ve harfiyyen teabit edilmiş, hafızalara nakşedilmiş, Vahiy Kâtipleri tarafından derhal yazılmış, Peygamberimize inzal olunan Allah Ke­lâmı olarak bize kadar aynen ve tevâtüren nakledilmiştir. Bu gün, bütün İslâm âleminde Mukaddes Kitap olarak inanılan ve Allah Ke­lâmı olarak kabul edilen Kur’ân-ı Kerîm, ondört asır önce Peygam­berimize Allâh-u Teâlâ tarafından Cebrail vasıtasiyle vahyolunan Kur’ân’ın aynıdır. Hiç bir kelimesi değiştirilmemiştir. Kıyamete ka­dar ilâhî hüviyetini muhafaza edeceğini yine Allah, Kur’ân’ında ilân etmektedir [2] Yukarıda kısaca if

AKAİDE GİRİŞ A) Akaidin Tanımı B) Akaidin Konusu C) Akaidin Gayesi D) Akaidin Metodu E) Akaidin Diğer İslami İlimler Arasındaki Yeri F) Akait İlminin Dayandığı Kaynaklar İMAN NEDİR? A) İmanın Tanımı B) İnanılması Gereken Şeyler Bakımından İmanın Kısımları C) İmanın Şartları D) İman Bakımından İnsanlar E) İnanma İhtiyacı ve Allah’a İman ALLAH’A İMAN A) Allah Vardır B) Allah’ın Sıfatları MELEKLERE İMAN A) Meleklerin Tarifi B) Meleklerin Özellikleri C) Meleklerin Çeşitleri D) Meleklere İmanın, Fert ve Toplum Hayatındaki Etkileri E) Cinlerın Mahiyeti KİTAPLARA İMAN A) Kutsal Kitaplar B) Kitapların Çeşitleri C) Kur’an-ı Kerim PEYGAMBERLERE İMAN A) Peygamber (Resül-Nebi) Kavramı B) İnsanların Peygamberlere Olan İhtiyacı C) Vahiy Nedir? D) Peygamberlerin Sıfatları E) Peygamberlerin Dereceleri F) Mucizeler ve Diğer Harikalar G) Peygamberlerin Bildirdikleri Dinlerde Bir Olan Esaslar H) Kur’an’da Adı Geçen Peygamberler I) Hz. Muhammet (S.A.V.)’in Son Peygamber Oluşu AHİRETE İMAN A) Ahiret Nedir? B) Ahiret Gününe Niçin İnanırız C) Ahirete İmanın Fert ve Toplum Üzerindeki Etkileri D) Kabir Hayatı E) Kıyamet F) Mükafat ve Ceza G) Haşr ve Mahşer H) Amel Defteri I) Hesap ve Suâl J) Mizan K) Sırat L) Şefaat M) Cennet ve Cehennem N) A’raf O) Havz-ı Kevser KAZA VE KADERE İMAN A) Kaza ve Kader B) Kaza ve Kaderle İlgili Ayet ve Hadisler C) İrade D) Kaza ve Kader Konusunda Görüşler E) Hayır ve Şer F) İyiye ve Doğruya Yönelme G) Tevekkül H) Fert Hayatı Yönünden Önemi İSRA VE Mİ’RAÇ A) Isra ve Mi’racın Anlamı B) Mi’raçla İlgili Tanımlar C) Mi’raç Ne Şekilde Vuku Bulmuştur? D) Mi’raç Hadisesinin Mekkedekı Akisleri E) Rasulüllah’ın Mi’raçtaki Binekleri F) Peygamberimize Mi’raçta Verilen İhsanlar G) Mi’racın Hikmeti H) Mi’raç Ruh ile mi, Beden ile mi Olmuştur? I) Mi’racın Sübut Delilleri AKAİTLE İLGİLİ ÇEŞİTLİ MESELELER A) İman ve Amel Yönünden Müminler B) İman Artmaz ve Eksilmez C) Amel İmandan Bir Parça mıdır? D) Amellerde Riya E) İnanılacak Şeylerde Problemle Karşılaşan Kimse Ne Yapar? F) Ru’yetullah (Allah’ı Görmek) G) Büyük Günah İşleyen Dinden Çıkmaz H) Tevbe ve Şartları I) Sahabenin Fazilet Sıralaması J) Sihir ve Nazar K) Levh-i Mahfuzdaki Yazı Değişir mi? L) Allah Arşa İstiva Etmiştir M) Müteşabih Ayetler Tevil Edilmeden Kabul Edilir KÜFRÜ GEREKTİREN ŞEYLER A) İman ve Küfür B) Küfrü Gerektiren İnanışlar C) Küfrü Gerektiren Sözler D) Küfrü Gerektiren Davranışlar E) Elfaz-ı Küfrü Söyleyenin Hükmü

Ebu Muti Hakem b. Abdullah el-Belhi şöyle demiştir: Ebu Hanife’ye Fıkh-ul Ekberi sordum şöyle dedi: ” – Ehl-i kıbleden olanı tekfir etmemen (küfürle itham etmek) , kimseyi imandan uzaklaştırmaman, marufu emredip ( iyiliği emredip) münkerden (kötü,fena şeylerden) sakındırman, senin için takdir olunanın mutlaka sana ulaşacağını bilmen, Ashabtan (Peygamberimizin arkadaşları) hiçbiri ile alakanı kesmemen, birini sevip diğerini sevmemezlik etmemen, Hz.Osman ve Hz.Ali’nin durumunu Allaha havale etmendir.” Ebu Hanife: – Dinde fıkıh, ahkamda (hükümlerdeki) fıkıhtan daha üstündür. Kişinin nasıl ibadet edeceğini öğrenmesi bir çok ilimden daha efdaldir. Ebu Muti: Bana dinin en faziletlisini haber ver. Ebu Hanife: – Fıkhın en faziletlisi; kişinin Allaha imanı, şerayi, sünnetler, haddler (cezalar), ümmetin ittifak ve ihtilafını bilmesidir.

SUNUŞ Hâris el-Muhâsibî, zühd hayatının olduğu ka­dar zühd düşüncesinin de önde gelen şahsiyetlerindendir. Hatta denilebilir ki: “Zühd hayatının sadırlardan satırlara intikalini sağlayan müellif­lerin ilklerindendir.” Hicrî II. asrın sonu ve III. asrın başlarında (165/871-243/857) yaşayan Muhâsibî, oldukça kadim bir dönemde, zengin bir yazılı zühd mirası bırakmıştır. Günümüze kadar ulaşanla­rının sayısı otuza varan eserleriyle o, Kuşeyrî, Gazâlî… gibi manevî yaşam önderlerinin önünü aç­mıştır. Hadis, Kelâm ve Usûl ilimleriyle de il­gisi bulunduğu için, eserle­rinde ayrı bir derinlik sezilmektedir. Onun zühd yaşamına kazan­dırdığı en önemli kavramlar, muhabbet, muhasebe, ihlas ve riya… gibi kavramlardır. er-Riaye li-hukûkil-lâh adlı eseri ise, ihlas ve riya konusunu bütün yönleriyle işlemekte; zühd hayatının bilimsel temel kaynakları arasında önemli bir yere sahip bu­lunmaktadır. İslam’daki dünya ve Âhiret dengesi konusu üzerinde sıkça duran müellifimizin elinizde bulunan Kitabu’t-Tevehhum adlı eseri, bir ba­kıma bu konuyu işlemektedir. “Tûl-i Emel” ve “Hırs” denilen tutku sebebiyle meydana gelen dünyaya bağlanma arzusunu hayatımıza ölüm terbi­yesi vererek frenlemeyi amaçlamaktadır. Allah Resulünün: “Size dünya lezzetlerini unutturan ölümü sıkça ve çokça hatırlayınız” (Tirmizî, Kıyame, 26) hadisi dünyaya dört elle sarılma konusunda ölüm motifinin etkisini göstermesi bakımından önemlidir. Hayatında mu­hasebeye verdiği önem sebebiyle “Muhâsibî” lakabını alan bir zâhidin “Hesaba çekilme­den önce nefisleri hesaba çekip, ölmeden evvel ölümün” soğukluğunu yüreğimizin derinlikle­rinde hissetmeyi öğütlemesi elbette ondan bek­lenen bir husustur. Çünkü, “Muhasebe” ile, “Ölüm düşün­cesi” arasında bir ilişki vardır. İnsan kendisini ölüm ve ölüm ötesine hazırla­mak için muhasebeden geçirir. Vakıa Muhâsibî, muhasebeyi iki türlü değerlendirir: 1. Amellerin sonunda yapılan günlük, hafta­lık veya yıl­lık muhasebe, 2. Bir iş ve davranışı işlemeden önce yapı­lan ve bir ba­kıma amelleri tartmak anlamına gelen muhasebe. Her ikisi de insanın dikkat ve kaygısını to­parlayıp (cem’-i himmet) dağınıklıktan kur­tulmasını sağlar. Muhâsibî, muhasebe anlayışının bir gereği olarak bu eserinde ölüm rabıtasını anlatıyor. Zühd ekolünün sâliklerini eğitmede kullandığı yöntemlerden biri de “rabıta-i mevt” veya “tezekkür-i mevt”, “tefekkür-i mevt” de­nilen, ölüm râbıtasıdır. Özellikle seher vakitle­rinde, teheccüd na­mazı ve istiğfardan sonra ya­pılması öğütlenen bu ölüm rabıtası, aynı za­manda zikre de kâlbi bir hazırlık sağlamakta­dır. Muhâsibî’nin eserinde vakit tayin etmeden mutlak ifadelerle anlattığı bu rabıta, bu uy­gulamanın çok eski olduğunu, iddia edildiği ve sanıldığı gibi, tarikatların zuhuru dönemi olan V. ve VI. Hicrî asırlardan itibaren değil de çok önce de yapıldığını göstermektedir. Muhâsibî’nin bu eseri, ölüm rabıtasını anlatan eserle­rin ilklerinden olması açısından ayrı bir önem taşımaktadır. Ölüm

GİRİŞ Bilgi ve imana erişmemize öncülük eden, küfür ve günâhtan nehyeden Allah’a hamd-ü senalar olsun. Salâtü selâm; Allanın peygamberi ve sevgili habibi, dinlerin en hayırlısı (bulunan İslâmiyet) ile (ins-ü cinne) peygamber olarak gönderilen Muhammed (s.a.v.) e; iyilikte hep önce koşan hanedanına, itâaatle onlara tâbi olan ashabına olsun. Bu (İslâmî vecibeyi yerine getirdikden) sonra, (şu ciheti ifade etmek isteriz): iman, insanın üzerine ilk ve son olarak vacip olan şey olup, ruhların bedenden ayrılması sırasında istenecektir. Bilhassa vücud feyzini aslî maksadı ve malûm olan mîsakın alınmasından en yüce gaye de imandır. İman, ancak vâcib’ül-vücudu bilmekle (kalbde) hasıl olur ve ilâhî sıfatları isbat (ve ikrar) ile de kemâl (derecesin) e ulaşır. Akıllı her ferd üzerine bu bilgiyi, icmali ve tafsili imanı elde etmeye gayret göstermek, tevhid inancında taklidten kurtulup tahkika ulaşmak için beşeri takatimizin yetdiği kadar çalışmak vacibtir. İman, dinî inançların reîsi ve başıdır. İlmin aslını ve yakıynî bilgileri incelemeyi tekeffül eden ilim; tevhid ve (Allah’a mahsus) sıfatların ilmidir. Bu mevzuda yazılan (kitab)ların en güzeli ve telif edilenlerin en özlüsü; imamımız, İmam-ı Âzamın «el-Fıkhul-Ekber»idir. Sonra «Akâid-i Tahâvi, Akâid-i Ömer Nesefî, Akâid-i Sünûsî, Akâid-i Süyûtî»dir. Ganî olan Allanın rahmeti, onların üzerine olsun. Bu eserler, tanzimdeki güzellik, tertibdeki iyilik, fazlalıkları atmak ve arıtmakda son merhaleye ulaşmışdır. Dinin yüz akı olan esaslarını, inanç kaidelerinin faydalı incilerini içine almış ve güneşin yüzüne yazılmaya, etrafını süslemeye lâyık olacak bir değerde bulunmakla beraber, geniş delillerden uzak bulunduğu için, taklidten kurtulmaya yetmemektedir. Bu sebeple, muârazaya kalkışanların sorularını ve muhaliflerin delillerini bir tarafa bırakıp, sadece bu âlimlerin usûlünden hareket eden ve fakat aklî delilleri ve naklî esasları içine alan; muhtasar, sağlam bir metin hazırlamayı içimden geçirdim. Bu iş için Allah Teâlâya istiharede bulundum ve netice itibariyle bu risaleyi, Hz. Cebrail’in Peygamberlerin efendisine imandan sorduğunda onun verdiği cevabdaki tertip üzerine hazırladım. Resûl-i Ekrem (Cebrail aleyhisselâma verdiği cevabta) şöyle buyurmuşdu: «İman; senin Allah’a, meleklerine, kitablarına, peygamberlerine, âhiret gününe, öldükten sonra dirilmeye; hayır veya şer olsun kaderin Allah katından olduğuna iman etmendir». Bu (hadis-i şerifteki esas) yedi asıldan ibarettir. Bu esasların başına, imanın hakıykati bahsini ekledikden sonra, kitab sekiz fasıl oldu. Ben bu risaleye «İtikad Usûlünde Cennet Bahçeleri» adını verdim. Tevfik-ı ilâhisini bana yoldaş kılmasını, eserin telifini (ve mevzuun) incelenmesini kolay kılmasını Allah Teâlâdan dilerim. Çünkü O, duaları kabul eden ve hacetleri verendir.

BİR KADER SOHBETİ Sedirin üzerinde bir o tarafa, bir bu tarafa dönüyor, elini bazen başının altına koyuyor, bazen aşağı sarkıtıyordu. İç âlemi karmakarışıktı. Hâlâ o tartışmanın tesiri altındaydı. “Tekin’leri niçin susturamadım?” diye kızdı kendi kendine. “Sorularını ağızlarına öyle bir tıkamalıydım ki! Gerçi beni dinlemeye de pek niyetli değildiler ya!.. İkisi iki yandan durmadan konuştular. Kantin kalabalık, her kafadan bir ses çıkıyor! Konuşamadık ki, âdeta bağrıştık! Olsun, yine de bir şeyler söyleyebilirdim!” Daha fazla yatamadı. Âni bir hamleyle sedirden fırladı. Huzursuzluğu iyiden iyiye artmıştı. Pencereye doğru ilerledi. Dışarısını seyre koyuldu. Aklı hep o tartışmadaydı. Ne yapsa, unutamıyordu bir türlü. Yine söylenmeye başladı: “Ne olacak, kitap okuduğum yok ki! Elin oğlu gelir, bir soru sorar, çık işin içinden” Odada birkaç tur attıktan sonra, somyanın köşesine ilişti. Sağ yumruğunu sol eli içine aldı. Olanca gücüyle sıktı, sıktı, sıktı… Sonra alnını titrek ellerine dayayıp uzun uzun düşündü. Günün yorgunluğu ve tartışmanın tesiriyle kafası hala zonkluyordu. Mutlaka bir çıkış yolu bulmalıydı. Birden bir ümit ışığı belirdi içinde: — Tamam! dedi, Arif Beye telefon açacağım! Bayramda ağabeyimi ziyarete gelmişti. Geç saatlere kadar sohbet etmişlerdi. Çok bilgili bir insan. Hem, karşısındakini dinlemeyi de biliyor. Tamam, tamam! Ona telefon açmalıyım! Ağabeyinin odasına geçti. Özel rehberden Arif ….