Osmanlıca

Osmanlıca - Osmanlı Türkçesi

ARAPÇA SIFATLAR

ARAPÇA SIFATLAR Önceki ünitelerimizde Arapça kelime yapımını öğrenirken ism-i fâ'il, ism-i mef'ûl, sıfat-ı müşebbehe, ism-i tafdîl, mübâlağa-i fâ'il ve ism-i mensûb olarak isimlendirilen kelime çeşitlerinin sıfat olarak değerlendirildiğini görmüştük. Bunlardan ism-i fâ'il ve ism-i mef'ûllerin yapılışı üzerinde durulmuştu. Bu ünitede de Arapçada sıfat teşkil eden öteki kelime çeşitleri ile ism-i mekân, ism-i zamân, ism-i âlet ve ism-i tasgîr olarak isimledirilen diğer kelime kategorileri hakkında bilgiler verilecektir.

İstif’âl Bâbı استفعال

İstif'âl استفعال Bâbı Bu bâbda elifler “ ا”, sin “ س” ve te “ ت” harfleri eklemedir. Bu bâbda türetilen masdarların anlamı genellikle geçişlidir, yani nesne alır: ملك mülk > استملاك “mülk edinme, mülk olarak alma” قبل kabl “ön, önce” > استقبال istikbâl “gelecek; birini yola çıkıp karşılama” خروج hurûc “çıkma” > استخراج istihrâc “çıkarma, meydana çıkarma” vs. Bu bâbda geçişsiz örnekler de vardır: حق hakk...

İnfi’âl Bâbı انفعال

İnfi'âl انفعال Bâbı Bu bâbda baştaki elif “ ا”, nûn “ ن” ve ortadaki elif “ ا” eklemedir. Bu bâbdan türeyen masdarların çatıları özneleri bakımından genellikle dönüşlü, bazen de edilgendir. Nesneleri bakımından ise geçişsizdir, yani nesne almazlar. بسط bast “açma” > انبساط inbisât “açılma, ferahlanma” جذب cezb “çekme” > انجذاب incizâb “çekilme, çekim” حصر hasr “bir şeye mahsus kılma” > انحصار “hasrolunma” دفع def' “kovma” >...

Tefâ’ul تفاعل Bâbı

Tefâ'ul تفاعل Bâbı Bu vezinde baştaki te “ ت” ve ortadaki elif “ ا” harfleri eklemedir. Bu bâbdaki masdarların çatısı özneleri ve nesneleri açısından çeşitlilik gösterir: a) Bir kısım masdarlar özneleri açısından işteşlik ifade eder: شركت şirket “ortaklık” > تشارك teşârük “ortaklaşma” صدمه sadme “çarpma” > تصادم “çarpışma” عون ' avn “yardım” > تعاون te'âvün “yardımlaşma” b) Bir kısım...

Tefa”ul تفعل Bâbı

Tefa''ul تفعل Bâbı Bu vezinde baştaki te “ ت” eklemedir. Ayın harfinin yerinde bulunan harf de tekrarlanır, yani şeddeli okunur. Tefa''ul تفعل bâbı, tef'îl تفعيل bâbının dönüşlüsüdür ve genellikle geçişsiz masdarlar türetir. Bu ikisini karıştırmamak için yazılışta tefa''ul vezninin ye'siz olduğuna dikkat edilmelidir. درس ders > تدرس tederrüs “ders alma” جمع cem' “toplama” > تجمع tecemmu' “toplanma” كبر kibr “büyüklük” > تكبر tekebbür “büyüklenme, kibirlenme” شكل şekl >...

Tef’îl Bâbı تفعيل

Tef'îl تفعيل Bâbı Tef'îl vezninde baştaki te “ ت” ile ortadaki ye “ ى” harfleri eklemedir. Sülâsî masdarlardan geçişli, yani nesne alan masdarlar kurar. علم 'ilm “bilme, bilim” > تعليم ta'lîm “öğretme” شكل şekl “şekil” > تشكيل teşkîl “şekil verme, kurma” قرب kurb “yakın olma” > تقريب takrîb “yakınlaştırma” كذب kizb “yalan” > تكذيب tekzîb “yalanlama” صدق sıdk “doğru...

İf’âl Bâbı افعال

İf'âl افعال Bâbı Bu bâbda baştaki ve ortadaki elifler “ ا” zâid, yani ekleme harflerdir. كرم kerem “cömertlik” > اكرام ikrâm “ağırlama” خروج hurûc “çıkma” > اخراج ihrâc “çıkarma, ihraç etme” سرف sarf “harcama, kullanma” > اسراف isrâf “boş yere kullanma” Bu bâbdaki masdarların çatısı geçişlidir, yani nesne alır. Geçişsiz bir fiil bu bâba nakledildiği zaman geçişli olur ve...

MEZÎDÜNFİH MASDARLAR (KIYÂSÎ MASDARLAR)

MEZÎDÜNFİH MASDARLAR (KIYÂSÎ MASDARLAR) Bu gruptaki masdarlar, mücerred masdarlardan farklı olarak belli bir kalıp içinde belli bir anlam üretirler. Herhangi bir fiil kökünden mezîdünfih bir masdarın yapısına göre masdar üretmek mümkün gibi görünür. Elbette her dilde -teorik açıdan mümkün bile olsa- her kelime köküne birtakım ekler getirilmez. Bunlar toplumsal uzlaşmaya bağlı olarak kullanılır. Ancak biz bu kalıpların ne gibi anlamlar ürettiğini önceden bilebiliriz. Mücerred masdarlarda ise...

İSM-İ FÂ’İL VE İSM-İ MEF’ÛL

İSM-İ FÂ'İL VE İSM-İ MEF'ÛL Masdarların hareket anlamı taşıyan, fiilden türeme kelimeler olduğunu görmüştük. Masdarların türediği fiil köklerinden, o kökte belirtilen hareketi yapan veya olanı ifade eden kelimeler de yapılır. Bu tür kelimelere ism-i fâ'il denir. İsm-i fâ'il, fiilde belirtilen hareketi, oluş veya kılışı yapanı ifade eden kelime türlerine verilen isimdir. Türkçede yazıcı, kırıcı, yazan, kıran, yazar, çizer gibi kelimelerin ifade ettiği anlamlar ism-i fâ'il...

ARAPÇA MASDARLAR 3

ARAPÇA MASDARLAR Masdar, fiillerden türemiş isim kategorisinde kelimelerdendir. Türkçe ndilbilgisinde masdar olarak -mak/-mek ve -ma/-me ekleriyle yapılan isimler öğretilmekteyse de Arapçanın dilbilgisinde “geliş, alış, ölüm, alım, satım” anlamlarındaki isimlerin yanı sıra “güzellik, incelik, kabalık” anlamlarındaki isimler de masdar olarak adlandırılan kelime kategorilerinde üretilirler. Arapçanın dilbilgisinde fiilin görülen geçmiş zaman 3. teklik şahsındaki şekli fiilin en yalın hâlidir. Meselâ: کَتَبَ ketebe “yazdı”...

Kırık Çoğullar Vezinleri – Kalıpları

Mükesser Çokluklar Mükesser çokluklar esas olarak semâîdir, yani hangi kelimenin hangi kalıba göre çokluk yapılacağını Arapça konuşan halkların asırlar öncesinde oluşmuş uzlaşmaları belirlemiştir. Biz bunları sözlüklerden öğreniriz. Cem’-i mükesserler (=bükünlü çokluk), cinsiyet kategorisinde dişil (müennes) sayılırlar. Böylece, Farsça yapılı sıfat tamlamasında cem’-i mükesser kalıbında olan bir isimden sonra gelen sıfat da müennes yapılır. Başlıca cem’-i mükesser kalıpları şunlardır: Ef’âl افعال vezni: keder...

Cemi Mükesser Vezinleri – Kalıpları

Mükesser Çokluklar Mükesser çokluklar esas olarak semâîdir, yani hangi kelimenin hangi kalıba göre çokluk yapılacağını Arapça konuşan halkların asırlar öncesinde oluşmuş uzlaşmaları belirlemiştir. Biz bunları sözlüklerden öğreniriz. Cem’-i mükesserler (=bükünlü çokluk), cinsiyet kategorisinde dişil (müennes) sayılırlar. Böylece, Farsça yapılı sıfat tamlamasında cem’-i mükesser kalıbında olan bir isimden sonra gelen sıfat da müennes yapılır. Başlıca cem’-i mükesser kalıpları şunlardır: Ef’âl افعال vezni: keder...

Tesniye Cemi Yapımı ve Cemi Mükesser Vezinleri – Kalıpları

Arapça İsimlerde Çokluk Arapça kelimelerde sayı kategorisi teklik, ikilik (tesniye) ve çokluk (cem') şekillerinde yapılır. İkilik (Tesniye) Türkçeden farklı olarak Arapça kelime yapımında ve fiil çekiminde nesnenin iki adet oluşunu, fiilde belirtilen öznenin iki kişi oluşunu ifade eden ekler vardır. Bu yapıya tesniye adı verilir. Arapçada kelime yapımında tesniye +eyn ين ) ) ve + ân ( ان ) ekiyle...

Arapça İsimlerde Çokluk – Tesniye Cemi

Arapça İsimlerde Çokluk Arapça kelimelerde sayı kategorisi teklik, ikilik (tesniye) ve çokluk (cem') şekillerinde yapılır. İkilik (Tesniye) Türkçeden farklı olarak Arapça kelime yapımında ve fiil çekiminde nesnenin iki adet oluşunu, fiilde belirtilen öznenin iki kişi oluşunu ifade eden ekler vardır. Bu yapıya tesniye adı verilir. Arapçada kelime yapımında tesniye +eyn ين ) ) ve + ân ( ان ) ekiyle yapılır. Osmanlı Türkçesinde daha çok +eyn...

Arapçada İsimlerin Vezinleri

İsimlerin Vezinleri İsim teşkilinde kullanılan bazı kalıplar, yani vezinler şunlardır: فَعْل fa'l شمس şems “güneş”, ثور sevr “öküz”, جوز cevz “ceviz”, لحم lahm “et”, زرع zer' “ekin” vs. فِعْل fi'l بئر bi'r “kuyu”, ذئب zi'b “kurt”, رجل ricl “ayak” vs. فُعْل fu'l اذن üzn “kulak”, فلك fülk “gemi”, قفل kufl “kilit”, نقل nukl “meze” vs. فَعَلْ fa'al قلم kalem,...

Arapçada İsimler – Osmanlıca Dersleri

 Arapçada İsimler Önceki kısımlarda Arapça dil bilgisinde kelimelerin isim, masdar, ism-i fâ'il, ism-i mef'ûl, ism-i tafdîl, ism-i tasgîr, ism-i mekân, ism-i mensûb, mübâlağa-i fâ'il olarak isimlendirilen gruplara ayrıldığını öğrenmiştik. Hangi gruba girerse girsin, Arapça kelime vezin adı verilen bir kalıba sahiptir. Yine önceki kısımlarda Arapça kelimelerin vezinlerinin ne olduğunu, nasıl tespit edildiğini öğrendik. Buna göre bir vezin, Arapçada kelime türetmenin kalıbını ifade eden bir modeldir. Herhangi...